CHƯƠNG VIII:
CƠ CẤU XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ LIÊN MINH GIỮA
CÔNG NHÂN VỚI NÔNG DÂN VÀ TRÍ THỨC
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CNXH
I. CƠ CẤU XH – GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN
CNXH.
1. Quan niệm về cơ cấu xh – giai cấp.
a. Cơ cấu xh và cơ cấu xh – giai cấp:
Mỗi con người đều tồn tại trong mối quan hệ lệ thuộc, tác động lẫn nhau
và sự tác động này không chỉ mang tính cá nhân mà còn mang tính cộng
đồng.
- Cộng đồng xh là một bộ phận người có chung một số dấu hiệu, nguyên
tắc.
Như vậy tùy thuộc vào việc xác định dấu hiệu, nguyên tắc mà người ta có
thể xác định những cộng đồng với những tên gọi khác nhau ( dân tộc, giai
cấp, tập thể, đơn vị, nhóm hoạt động…) có 2 loại cộng đồng:
+ Cộng đồng khách quan: được hình thành một cách tự nhiên, không phụ
thuộc vào ý muốn con người.
+ Cộng đồng chủ quan: được hình thành từ ý đồ, mục đích của con người.
Vậy cơ cấu xh là gì?
- Cơ cấu xh là tất cả những cộng đồng được hình thành một cách khách
quan, dựa trên các dấu hiệu tự nhiên như giai cấp, dân số, dân cư, nghề
nghiệp, dân tộc, tôn giáo…
Từ đó mà người ta có thể xem xét các loại hình cơ cấu xh tương ứng: cơ
cấu xh – giai cấp, cơ cấu xh – dân số ( dấu hiệu nhân khẩu), cơ cấu xh –
dân cư ( với du hiệu cùng cư trú theo địa lý); cơ cấu xh- nghề nghiệp; cơ
Th.sĩ Nguyễn Thị Thu Hà
1
cấu xh tôn giáo. Dưới góc độ chính trị - xh, CNXHKH chỉ đề cập đến cơ
cấu xh – giai cấp.
- Cơ cấu xh – giai cấp là hệ thống các giai cấp, tầng lớp xh và các mối

Gồm: + Giai cấp TS,VS, Nông dân
Th.sĩ Nguyễn Thị Thu Hà
2
+ Các giai cấp này có mối quan hệ với nhau
+ GCTS và GCVS liên hệ với trên cơ sở cơ cấu k.tế TBCN
b. Vị trí của cơ cấu xh – giai cấp trong cơ cấu xh.
- Các loại hình của cơ cấu xh có mối quan hệ với nhau và tác động qua
lại lẫn nhau
Nói như vậy thì các loại hình cơ cấu trong xh đều có quan hệ, tác động qua
lại như cơ cấu dân số, nghề nghiệp. Dựa vào đó người ta có thể xác định
được giai cấp nào chiếm bao nhiêu % trong tổng dân số hay nghề nghiệp
của họ.\
- Trong xh có giai cấp thì cơ cấu xh – giai cấp là loại hình cơ bản và có
vị trí quyết định nhất.
Cơ cấu xh – giai cấp chi phối các loại hình cơ cấu xh khác vì trong quan hệ
về mặt giai cấp của xh quy định về sự khác nhau về địa vị kinh tế, quyền sở
hữu TLSX, mối quan hệ giữa người và người trong hệ thống sản xuất, tổ
chức lao động và phân phối thu nhập.
Cơ cấu xh – giai cấp có liên quan trực tiếp đến quyền lực chính trị và nó
quyết định đến bản chất và xu hướng vận động của các loại hình cơ cấu xh
khác.
Mỗi xh có sự phân chia giai cấp đều có cơ cấu xh – giai cấp đặc trung của
mình, nó thể hiện cho sự khác nhau về chất giwuax cơ cấu xh này với cơ
cấu xh khác.
- Xuất phát từ cơ cấu xh – giai cấp mà người xây dựng các chính sách
phát triển kinh tế - xh.
Như vậy đứng về góc độ chính trị, xh thì cơ cấu xh – giai cấp có ý nghĩa
quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xh. Tuy nhiên chúng ta không nên
tuyệt đối hóa cơ cấu xh – giai cấp, tức là quá đề cao cơ cấu xh – giai cấp
mà coi nhẹ các loại cơ cấu xh khác. Cũng không thể tùy tiện xóa bỏ nhanh

động cơ cấu kinh tế.
Chúng ta biết rằng yếu tố kinh tế luôn giữ vai trò quyết định đối với các
vấn đề xh. Trong TKQĐ tồn tại nhiều thành phần kinh tế tất yếu đưa đến cơ
cấu xh – giai cấp đa dạng và phức tạp.
Trong TKQĐ có những giai cấp, tầng lớp của cơ cấu xh – giai cấp mới và
cũ, có đông đảo nhân dân lao động và tồn tại một bộ phận giai cấp, tầng lớp
Th.sĩ Nguyễn Thị Thu Hà
4
bóc lột. Cơ cấu giai cấp trong TKQĐ vận động theo cơ chế thị trường có sự
quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN.
Trong TKQĐ lên CNXH còn tồn tại đan xen những nhân tố xh cũ và mầm
mống của những nhân tố xh mới. Do vậy cơ cấu xh – giai cấp luôn biến
đổi, sẽ dần dần ổn định vào giai đoạn sau khi nền kinh tế đã ổn định, LLSX
đã phát triển, quá trình CNH, HĐH đã đạt được những kết quả cơ bản.
Cơ cấu xh – giai cấp trong TKQĐ lên CNXH biến động và biến đổi trong
mối quan hệ vừa có mâu thuẫn, vừa có mối quan hệ liên minh với nhau,
tiến tới dần xóa bỏ những bất bình đẳng trong xh, đưa đến sự xích lại gần
nhau giữa các giai cấp, xóa dần những quan hệ bóc lột giữa người và người.
- Xu hướng phát triển cơ cấu xh – giai cấp ở VNam trong TKQĐ mang
tính đa dạng và thống nhất.
Tính đa dạng thể hiện ở sự tồn tại các giai cấp, tầng lớp, các nhóm xh trong
nền kinh tế nhiều thành phần và ngay cả trong cơ cấu của mối giai tầng đó
cũng mang tính da dạng và có sự thay đổi, vận động nhanh chóng để tiến
tới sự ổn định tương đối ở các giai đoạn cuối của TKQĐ.
GCCN là giai cấp đại diện cho PTSX tiên tiến, giữ vai trò chủ đạo trong
quá trình biến đổi ấy. GCCN ngày càng phát triển về số lượng và chất
lượng với cơ cấu hợp lý hơn. Đồng thời liên minh giai cấp giữa công nhân
+ nông dân + trí thức càng giữ nền tảng chính trị - xh. Từ đó tạo nên cơ cấu
giai cấp thống nhất trong suốt TKQĐ lên CNXH.
3. Tính tất yếu của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp

quyền nhà nước”. Qua mối liên minh này lực lượng đông đảo nhất trong xh
là nông dân, công nhân được tập hợp về mục tiêu chung là xây dựng
CNXH, vì lợi ích của toàn thể dân tộc. Đây là điều kiện để GCCN giữ vai
trò lãnh đạo. Đó là yếu tố tất yếu về mặt chính trị - xh, là yếu tố kiên quyết.
- Trong CNXH liên minh C- N – T trên lĩnh vực kinh tế giữ vai trò quyết
định.
Do trong quá trình sản xuất, kinh doanh, trong sự nghiệp xây dựng CNXH,
nông nghiệp phải gắn với công nghiệp. Đặc biệt là một nước nông nghiệp
thì bắt buộc phải tiến hành “ CNH, HĐH” để dùng khoa học và công nghệ
hiện đại mà giúp đỡ, cải tạo công nghiệp, nông dân và nông thôn, do đó bắt
buộc phải gắn công nghiệp với nông nghiệp để thực hiện lợi ích kinh tế
trước mắt và lâu dài.
Trong thời đại ngày nay vai trò của trí thức ngày càng trở thành LLSX trực
tiếp thì liên minh giữa C – N –T trở nên vô cùng quan trọng để xây dựng
thành công CNXH. Do vậy liên minh này là yêu cầu khách quan của sự
nghiệp xây dựng CNXH.
Th.sĩ Nguyễn Thị Thu Hà
6