Kho¸ luËn tèt nghiÖp
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
NGUYỄN THỊ TẰM
HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TÀO THÁO
TRONG TAM QUỐC DIỄN NGHĨA
CỦA LA QUÁN TRUNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành : Văn học nước ngoài
Người hướng dẫn khoa học
TS.NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG
HÀ NỘI – 2009
NguyÔn ThÞ T»m
K31B – Ng÷ v¨n
Khoá luận tốt nghiệp
Li cm n
Tụi xin gi li cm n chõn thnh v lũng bit n sõu sc ca mỡnh ti cụ
giỏo, TS Nguyn Th Bớch Dung ngi ó trc tip hng dn, tn tỡnh ch
bo tụi hon thnh khoỏ lun ny .
Tụi cng xin gi li cm n ti tt c cỏc thy cụ giỏo trong khoa Ng
Nguyn Th Tm
Nguyễn Thị Tằm
K31B Ngữ văn
Khoá luận tốt nghiệp
Mc lc
Trang
M u
1
1. Lớ do chn ti..
1
2. Lch s vn .
2
3. Phm vi v i tng nghiờn cu
4
1.2.1.1. To Thỏo mt chớnh tr gia li lc..
11
1.2.1.2. To Thỏo nh quõn s ti ba..
12
1.2.1.3. To Thỏo nh ci cỏch
13
1.2.1.4. To Thỏo nh th ti hoa
14
1.2.2. To Thỏo - nhõn vt vn hc.
17
CHNG 2: CC BIN PHP NGH THUT XY DNG
NHN VT TO THO 21
2.1. Khỏi nim nhõn vt vn hc..
21
2.2. Miờu t nhõn vt bng ngh thut c l tng trng.22
2.3. Ngh thut th hin tớnh cỏch nhõn vt To Thỏo..
Nguyễn Thị Tằm
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Cuộc khởi nghĩa nông dân quy mô lớn vào cuối đời Nguyên do Chu Nguyên Chương
cầm đầu đã chấm dứt ách thống trị của người Mông Cổ trên lãnh thổ Trung Quốc và lập nên
vương triều nhà Minh –vương triều phong kiến cuối cùng do giai cấp địa chủ người Hán nắm
chính quyền. Sự thành lập và các chính sách cai trị của nhà Minh đã ảnh hưởng tới mọi mặt
của đời sống xã hội Trung Hoa lúc đó, trong đó có văn học đầu Minh (1368- 1464). Các nhà
văn như La Quán Trung, Thi Nại Am trên cơ sở kế thừa di sản đời trước và vốn sống phong
phú, tài năng sáng tạo đã viết nên hai bộ tiểu thuyết dài vĩ đại là Tam quốc chí diễn nghĩa và
Thuỷ hử truyện. Sự ra đời của hai tác phẩm này đánh dấu một bước phát triển mới của nền
văn học Trung Quốc với những chủng loại mới nhất là tiểu thuyết chương hồi, tiểu thuyết lịch
sử. Từ nền móng này, các tác giả đời Minh –Thanh đã tiếp tục phát triển và đạt được thành tựu
rực rỡ với những bộ tiểu thuyết lớn như “Tây du kí ” của Ngô Thừa Ân, “Hồng lâu mộng ”
của Tào Tuyết Cần ,…tạo nên một trong những đỉnh cao của văn học Trung Quốc thời phong
kiến là tiểu thuyết Minh –Thanh.
Tam quốc diễn nghĩa là bộ tiểu thuyết ra đời sớm nhất ở Trung Quốc, vào khoảng cuối
Nguyên đầu Minh, do La Quán Trung sáng tác. Tác giả tên La Bản (1330 ?- 1400?) tự là Quán
Trung, biệt hiệu Hồ Hải tản nhân, người Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây. Hiện nay người ta vẫn
chưa biết chính xác năm sinh và năm mất của ông, chỉ biết ông sinh vào khoảng cuối đời
Nguyên và mất vào đầu đời Minh. Những tài liệu ghi chép về La Quán Trung còn lại rất ít.
Người ta chỉ biết rằng ông tính tình cô độc và có chí đồ vương. Ngoài “Tam quốc diễn nghĩa”,
ông còn là tác giả của “ Tuỳ Đường lưỡng triều chí truyện”, “Tàn Đường ngũ đại sử diễn
nghĩa”, “Bình yêu truyện ”, và vở tạp kịch “Tống Thái tổ long hổ phong vân hội ”,…Có thể
nói, La Quán Trung sáng tác không nhiều song với Tam quốc diễn nghĩa, tên tuổi và tác
phẩm của ông đã vượt ra ngoài biên giới Trung Quốc để đến với bạn đọc thế giới.
Tìm hiểu Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta không chỉ hiểu rõ hơn về lịch sử Trung quốc
thời kì “Tam quốc phân tranh” mà còn nắm được những đặc điểm nghệ thuật cơ bản của tiểu
thuyết chương hồi và tư tưởng chính trị xã hội của tác giả thông qua hệ thống nhân vật. Trong
sách, nhuận sắc một lượt lời văn, gộp lại thành 120 hồi. Cuối mỗi hồi đều có thêm lời bình
điểm. Đây chính là “ Đệ nhất tài tử thư Tam quốc” , là bản thông hành nhất cho đến hiện nay.
Lỗ Tấn trong “ Lịch sử tiểu thuyết Trung Quốc ” (Lương Duy Tâm dịch, Lương Duy Thứ
hiệu đính ) đã có những đánh giá về “Tam quốc diễn nghĩa ” trong đó có bàn về nhân vật Tào
Tháo.
Cuốn “ Lịch sử văn học Trung Quốc ”- Lê Huy Tiêu (cb), Nguyễn Khắc Phi (hiệu đính)
đã trình bày những nét cơ bản về tiểu sử La Quán Trung và “Tam quốc diễn nghĩa ”.
NguyÔn ThÞ T»m
K31B – Ng÷ v¨n
Kho¸ luËn tèt nghiÖp
Trong cuốn “ Sử thi lịch sử và truyền thống văn học dân gian Trung Quốc”, B.L.Riftin lại
xem xét “ Tam quốc ” trên phương diện là một sử thi bác học trong mối quan hệ với truyền
thống văn học dân gian. Tác giả cuốn sách đã chỉ ra những ảnh hưởng của các truyện kể dân
gian, các giai thoại, hí khúc, bình thoại viết về thời Tam quốc đối với tác phẩm “Tam quốc
diễn nghĩa ” đồng thời đề cập đến hệ tư tưởng, phương pháp sáng tác của La Quán Trung
trong tiểu thuyết này.
Ở Việt Nam, “Tam quốc diễn nghĩa ” cũng rất được yêu thích. Từ người già đến trẻ nhỏ
đều thích nghe kể chuyện Tam quốc, xem phim về thời Tam quốc. Văn bản “Tam quốc diễn
nghĩa ” được dịch sang tiếng Việt và phổ biến rộng rãi. Hiện nay, bộ tiểu tiểu thuyết đồ sộ này
đã được đưa vào giảng dạy trong chương trình phổ thông qua một số đoạn trích tiêu biểu. Việc
nghiên cứu về tác giả La Quán Trung và “Tam quốc diễn nghĩa ” được nhiều nhà nghiên cứu
quan tâm và đề cập trong một số cuốn sách như:
Trần Xuân Đề trong “ Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc ” đã đánh giá, xem xét các tiểu
thuyết cổ điển Trung Hoa trong đó có “Tam quốc ” ở nhiều khía cạnh như: nhân vật, ngôn
ngữ, hình thức kết cấu,…
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong khoá luận này, người viết chủ yếu sử dụng các phương pháp sau:
-Phương pháp khảo sát thống kê.
-Phương pháp so sánh hệ thống.
-Phương pháp phân tích, bình giảng.
6. Đóng góp của khoá luận
Chỉ ra độ chênh giữa con người Tào Tháo trong lịch sử với Tào Tháo, nhân vật văn học,
đánh giá một cách khách quan khoa học về nhân vật này.
Nghiên cứu, phân tích được các biện pháp nghệ thuật cơ bản trong nghệ thuật xây dựng
nhân vật Tào Tháo của La Quán Trung.
7. Cấu trúc khoá luận
Khoá luận gồm những phần :
-Phần mở đầu.
-Phần nội dung gồm 2 chương:
Chương 1:Nhân vật Tào Tháo từ lịch sử đến văn học.
Chương 2: Các biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật Tào Tháo.
-Phần kết luận.
-Thư mục tham khảo.
NguyÔn ThÞ T»m
K31B – Ng÷ v¨n
Kho¸ luËn tèt nghiÖp
NỘI DUNG
K31B – Ng÷ v¨n
Khoá luận tốt nghiệp
xm, khi ci ng Ngi núi lp ) t cnh xem din tớch Tam quc i ng. Nh vy
cú th thy ging s ti Tam quc ó c lu truyn t lõu trong dõn gian. Chuyn Tam
quc em din trong hớ khỳc i Nguyờn cng bt ngun t ú. Tuy nhiờn, cỏc thoi bn
chuyn Tam quc tng i c hin ó tht truyn. Nay ch cũn duy nht bn Ton tng
Tam quc chớ bỡnh thoi do Tõn An Ngu th khc in di thi Nguyờn, niờn hiu Chớ Tr.
Tam quc chớ bỡnh thoi c phỏt hin bi nh Hỏn hc Nht Bn Sionoia On trong th
vin ni cỏc Nht. Ni dung khỏc vi chớnh s quỏ na, vn chng thụ gin, kộm xa Tam
quc. Chớnh vỡ th, cỏc nh nghiờn cu cho rng nú ra i trc Tam quc, l ngun tham
kho, k tha ca Tam quc.
Tam quc chớ thụng tc din ngha ca La Quỏn Trung xut hin chớnh xỏc vo thi
gian no, n nay vn cha rừ. Nhng cỏc nh nghiờn cu c oỏn nú xut hin vo cui
Nguyờn u Minh. La Quỏn Trung ch yu s dng ti liu chớnh s m Trn Th chộp trong
Tam quc chớ v thu dựng cỏc tớch chuyn Tam quc t thoi bn ging s lu truyn trong
dõn gian v bo lu trong Nguyờn khỳc. Tam quc chớ thụng tc din ngha bn khc in
nm u tiờn i Minh Gia Tnh (1522). Sỏch chia lm 24 quyn gm 240 thiờn, mi thiờn cú
mt cõu tht ngụn lm u . Bn khc in ny c xem l gn nht vi nguyờn tỏc ca La
Quỏn Trung.Li vn vit khụng quỏ khú , li thoi khụng quỏ nụm na ( ng Ngu T
).V sau ny xut hin nhiu bn in khỏc nhau v cựng c lu hnh. n i Thanh
Khang Hi, xut hin bn khc in ca cha con Mao Tụn Cng. Cha con h Mao ó tnh lc
nhng ch rm r, ct b nhng ch tha lp v chp nhn tỡnh trng 120 hi ca b sỏch.
Khi bn khc in ny xut hin thỡ gn nh tt c cỏc bn in khỏc khụng cũn lu hnh c
na. õy chớnh l bn thụng hnh nht, c ph bin rng rói nht cho n ngy nay v
chớnh l nht ti t th Tam quc .
Nh vy, ta thy quỏ trỡnh hỡnh thnh sỏch tri qua c ngn nm, tớnh t Tam quc chớ (
Tn Trn Th ) qua thoi bn ging s Tng- Nguyờn n Tam quc chớ thụng tc din
thm chớ cũn cụng khai bo v ụng. Trong khi ú, Tụn Thnh trong D ng tp ng v Ngụ
Nhõn trong To Man truyn thỡ lờn ỏn To Thỏo vỡ nhng hnh vi gian trỏ ca ụng ta. S gia
ụng Tn Tp Tc X gi luụn To Thỏo l k thoỏn nghch. T Nam Bc triu n Tu
ng, k núi xu, ngi bo tt. Nhng chuyn ny u c ghi chộp tng tn trong To
Thỏo bỡnh truyn ca s gia Trng Tỏc Diu. Cú th thy, ý kin thi i v ý kin lch s
u cú s bt ng v To Thỏo.
u nm 1959, mt cuc tranh lun v To Thỏo ó bựng phỏt khi Quỏch Mt Nhc cho
ng mt lot bi nhm sa li bn ỏn oan cho To Thỏo. ễng núi To Thỏo l anh hựng
dõn tc vy m T khi Tam quc ra i c h n a tr con ba tui cng coi To Thỏo l
xu xa, l tờn gian thn. ú qu l búp mộo lch s . Tin Bỏ Tỏn cng núi: Tam quc qu
l cun sỏch bỏng b To ThỏoTỏc gi khụng ch bin lch s Tam quc thnh mt v kch
hot kờ m cũn lm cho ngi i sau xem nhm v kch ú ra l lch s Tam quc. Ngc
Nguyễn Thị Tằm
K31B Ngữ văn
Kho¸ luËn tèt nghiÖp
lại, có nhiều ý kiến lại cho rằng : Nhân vật lịch sử Tào Tháo vốn là tàn bạo. Hắn là một kẻ
theo chủ nghĩa ích kỉ tư lợi cực đoan …
Ngày 21/2/2007, thành viên của hội thuyết giảng phổ biến khoa học Viện khoa học Trung
Quốc, ông Thẩm Nãi Trừng đã diễn giảng với chủ đề : “Trả lại diện mạo thực trong lịch sử
của Tào Tháo”. Mao Trạch Đông trong lời bình cuốn: Tư trị thông giám ( Tư Mã Quang ) đã
viết : “nói Tào Tháo là gian thần mặt trắng ,ấy là án oan mà quan niệm chính thống phong
kiến làm ra, cái án ấy phải được lật lại”. Thiên đầu tiên trong Tam quốc chí ( Trần Thọ) dành
hẳn làm truyện kí cho Tào Tháo, tức Vũ Đế kỉ. Đây là truyện kí đầu tiên viết về Tào Tháo
trong lịch sử, ước dài khoảng hơn một vạn ba ngàn chữ. Truyện kí ghi thuật lại một cách
khách quan công quả của Tào Tháo trong mấy chục năm chinh chiến. Tào Tháo sinh vào năm
nhược, bất tài dẫn đến chính sự rối ren, chư hầu nổi loạn, đời sống của nhân dân vô cùng cực
khổ. Trong bối cảnh đó, những nỗ lực chính trị của Tào Tháo có ý nghĩa tích cực nhằm ổn
định thiên hạ và đem lại cuộc sống yên bình, no ấm cho bách tính trăm họ. Bằng những hoạt
động chính trị của mình, Tào Tháo đã thể hiện phẩm chất của một chính trị gia biết nhìn xa
trông rộng, sáng suốt , biết lo lắng cho vận mệnh của đất nước và nhân dân. Về tài năng chính
trị của Tào Tháo, nhà nghiên cứu Tào Hồng Toại đánh giá :
“Tào Tháo là nhà chính trị kiệt xuất thời phong kiến, xứng đáng được gọi bằng hai chữ
anh hùng, mà tính cách nhiều mặt thể hiện ra bằng sự tàn nhẫn thiếu tính nhân ái, đó chính là
sự bổ sung hiệu quả cho thuộc tính gian hùng của ông”.
“Trong hoạt động chính trị, Tào Tháo đã vận dụng khá nhiều tư tưởng Pháp gia, đề cao tài
trí, coi trọng năng lực mà không quá quan tâm đến đạo đức phẩm chất của người được sử
dụng. Đây là một liều thuốc rất công hiệu, có hiệu quả vô cùng lớn trong việc cai quản, sửa
đổi cục diện lỏng lẻo từ cuối thời Đông Hán trở lại ”.
Trong cuộc đời chính trị của mình, Tào Tháo đã có nhiều hành động bị coi là tàn bạo, bất
nhân như: bức hiếp vua Hiến Đế, giết những người chống đối như Đổng Thừa, Phục Hoàn,
Đổng quý phi, Phục hoàng hậu, thái y Cát Bình,…
Đây không phải là chuyện hiếm có trong bất kì triều đình phong kiến nào.Trong hoàn
cảnh chính trị đương thời, những hành động trên của Tào Tháo là khó tránh khỏi. Để củng cố
quyền lực và địa vị chính trị của mình, ông phải loại bỏ những kẻ đối nghịch. Tào Tháo là con
người của chế độ phong kiến nên không thể vượt ra ngoài khuôn khổ của nó được.
Tào Tháo cùng với Tôn Quyền, Lưu Bị đứng đầu ba nhà Ngụy, Thục, Ngô tạo nên cục
diện “Tam quốc phân tranh ”. Xét trên phương diện chính trị, mục đích cuối cùng của Tào
Ngụy không khác với mục đích của Tôn Ngô và Lưu Thục. Tất cả đều nhằm một cái đích cao
nhất là thống nhất Trung Quốc, chấm dứt cảnh đất nước bị chia cắt, nhân dân lầm than đói
khổ. Về những thủ đoạn, biện pháp chính trị của Tào Tháo, ta không nên chỉ phán xét nó ở
khía cạnh đạo đức theo quan điểm Nho giáo mà phải xét ý nghĩa của nó đối với lịch sử. Thưc
tế, chúng ta không thể phủ nhận Tào Tháo là một chính trị gia lỗi lạc, có óc tổ chức, hết sức
tỉnh táo và sáng suốt trong tình hình chính trị xã hội phức tạp lúc đó.
NguyÔn ThÞ T»m
phc c cỏc ch hu phng Bc v xõy dng c giang sn ca riờng mỡnh. cú th
nht thng Trung Hoa, To Thỏo khụng ch cng c, tng cng sc mnh quõn s m cũn
phi xõy dng c mt hu phng vng mnh.ễng ó cho thi hnh nhiu ci cỏch quan
trng nhm n nh chớnh tr v khụi phc, phỏt trin kinh t trong a bn cai qun ca mỡnh.
Mao Trch ụng khi phờ vo cun T tr thụng giỏm ó vit: To Thỏo thng tr min
Bc Trung Quc, sỏng lp nc Ngy, ụng ó ci cỏch nhiu h hoỏ trong triu ụng Hỏn, ỏp
Nguyễn Thị Tằm
K31B Ngữ văn
Khoá luận tốt nghiệp
ch cng ho, phỏt trin sn xut, ụn c khai hoang, cho thc thi phỏp ch, xúng tn
tin, bin mt xó hi b phỏ v nghiờm trng bt u i vo n nh, khụi phc, phỏt trin.
Thi lon lc, nhiu ch hu khụng quan tõm n ỡ sng v s sng cht ca nụng
dõn. Khi cn lng thc thỡ chỳng lựng sc ginh ly nhng khi cú c li phung phớ, n
ni khụng cũn lng thc cp ot thỡ t tan ró in hỡnh trong s ú l Viờn Thut.
Trong khi nhiu quõn phit ch dựng chớnh sỏch cp ot ca nụng dõn thỡ nm 196, To
Thỏo ó cho thi hnh chớnh sỏch n in trong a bn ca ụng. S chộm git gia cỏc tp
on quõn phit khin t ai khu vc Hong H b hoang hoỏ, tr thnh t vụ ch. To Thỏo
ó a nụng dõn, binh lớnh n khai khn, cy cy. min Bc hoang vu, ch cú phng thc
n in, t chc lc lng binh lớnh úng n khai hoang mi cú th nhanh chúng khụi phc
sn xut nụng nghip. Nụng dõn thuc khu vc n in c min phu phen tp dch, gim
nh thu mỏ. Chớnh sỏch n in ca To Thỏo ó gúp phn khụi phc nụng nghip, va gii
quyt khú khn cho i sng nụng dõn va m bo lng thc cho quõn i. Chớnh iu ú
l mt trong nhng yu t quan trng lm nờn chin thng ca To Thỏo Trung ngyờn. ụng
Ngụ, Thc Hỏn s d cng cú thc lc, gi c th chõn vc cõn bng vi To Thỏo v
con chỏu ụng sau ny cng l nh sm hc tp chớnh sỏch phỏt trin n in theo mụ hỡnh
hùng tâm tráng chí vẫn còn nguyên ”để tỏ rõ thế thái của người dù đã già song vẫn tráng kiện.
Bài Quan thương hải( Ngắm biển xanh ) nổi tiếng với việc lồng cảnh vật thiên nhiên để thể
hiện ý chí tung hoành của bản thân. Trong sự nghiệp của mình, tuy có nhiều thắng lợi nhưng
Tào Tháo cũng gặp không ít thất bại. Tuổi tác ngày càng cao mà chí lớn chưa thoả. Trong bài
Đoản ca hành ( Bài hành theo điệu Đoản ca), ông để lộ nỗi buồn “ như sương buổi sớm, ngày
qua ngày thấy khổ nhiều hơn ”, khiến bài thơ mang âm điệu u uất.
Thơ Tào Tháo về cơ bản học tập Nhạc phủ đời Hán nhưng cũng thể hiện cá tính sáng tạo
của thi nhân rất rõ rệt nên được coi là “ lão tướng đất U Yên,khí vận trầm hùng ”. Những bài
thơ hay nhất của ông sử dụng lời lẽ thuần phác, ít dụng từ hoa mĩ, hình ảnh thơ rõ ràng và
giọng thơ bi tráng, hùng hồn khiến độc giả cảm thấy phấn chấn như được cổ vũ, khích lệ. Dù
vậy, Tào Tháo cũng có một số bài thơ du tiên, tin vào số mệnh, nội dung và nghệ thuật tương
đối ít sức hấp dẫn.
Đánh giá sự nghiệp thơ Tào Tháo, Nguyễn Hiến Lê viết: “Tào Tháo dùng binh giỏi mà
văn thơ cũng hay. Bài Đoản ca hành của ông, lời cực kì bi tráng. Từ thời Xuân Thu tới đây, ta
mới lại gặp một bài thơ tứ ngôn cảm khái như vậy ”.
Theo học giả Dịch Xuân Tả người Trung Quốc thì: Tào Tháo “ là người có tài cao, hùng
khí. Đời ông là một cuộc chiến đấu trường kì nên văn chương của ông cũng từ đó mà ra.
Những bài hay nhất như Khổ hàn hành( Bài hành tả cảnh lạmh buốt ) cũng là tác phẩm viết
trong hoàn cảnh chiến đấu. Bài Đoản ca hành (Bài hành viết theo điệu Đoản ca ) sáng tác
ngay trong đêm xảy ra trận Xích Bích”…
Thay lời kết ở mục này, người viết xin trích dẫn một trong những bài thơ hay nhất của
Tào Tháo:
NguyÔn ThÞ T»m
K31B – Ng÷ v¨n
Kho¸ luËn tèt nghiÖp
NguyÔn ThÞ T»m
K31B – Ng÷ v¨n
Khoá luận tốt nghiệp
ton din v cụng bng hn v nhõn vt ny, cú c s phõn bit chớnh xỏc trong ỏnh giỏ v
To Thỏo gia con ngi thc v nhõn vt vn hc trong tiu thuyt ca La Quỏn Trung.
1.2.2. To Thỏo nhõn vt vn hc
Vit Tam quc din ngha La Quỏn Trung b chi phi bi h t tng Nho giỏo. Trong
tỏc phm, ụng dnh s chỳ ý ch yu cho lớ tng ca ụng vua. L.N.Menshikov cng cho
rng: ý ngha ch yu ca tiu thuyt l quy nh xem loi vua no cú th lónh o t nc
(Dn theo B.L.Riftin). i vi La Quỏn Trung, ch cú con ngi no ú cú c quyn lc
mt cỏch hp phỏp, cú c mnh Tri ng lc ch yu trong quỏ trỡnh lch s theo quan
nim phong kin, thỡ mi c lm vua. Chớnh vỡ vy, trong Tam quc din ngha, ụng ó
dng lờn mt To Thỏo k thoỏn nghch, hon ton i lp vi Lu B - ụng vua lớ tng,
ngi k tha chõn chớnh ca nh Hỏn .
Do s chi phi ca t tng ng Lu phn To, La Quỏn Trung ó xõy dng hỡnh tng
To Thỏo trong tiu thuyt cú nhiu im khỏc bit vi con ngi To Thỏo lch s. c Tam
quc, ngi c d nhn ra s tng phn gia hai ngi ng u ca hai tp on To
Ngu v Lu Thc. Nu nh Lu B l nhõn vt chớnh din, l mt ụng vua ly ch nhõn
ngha, ly o c thu phc lũng ngi thỡ To Thỏo l nhõn vt phn din, mt k gian
hựng, xo quyt, c coi l gian tuyt mt trong t tuyt ca tỏc phm. To Thỏo xut
hin ngay t hi u tiờn ca Tam quc din ngha. Trong nhng hi u k v vic ch hu
hp sc dit lon thn ng Trỏc, To Thỏo l mt nhõn vt tớch cc, mt b tụi trung thnh,
bit lo lng cho s tn vong ca nh Hỏn. Nhng hi tip theo, chõn dung nhõn vt c hon
chnh dn bi nhiu nột tớnh cỏch khỏc nhau. To Thỏo hin lờn vi tớnh cỏch phc tp, mang
b mt hung ỏc ca ch ngha ớch k cc oan ca giai cp phong kin thng tr, phn ỏnh
th, nhng li Thỏo núi trong ba tic t rừ t th t ỏnh giỏ phong anh hựng cỏi th, nim
t c tin vo chin thng trong tm tay.()Nhng c gi chc nh inh úng ct To Thỏo
trong Tam quc ch l tờn i ỏc i gian ch chng t bn thõn thiu i mt s th cm v
thu hiu nhng on t s xut sc nh on va dn m thụi (dn theo Lờ Huy Bc Lờ
Thi Tõn). Gian trỏ, bo ngc, quyn mu cựng hựng ti i lc c tp trung kt t li
trong hỡnh tng To Thỏo, cụ ỳc thnh bn sc gian hựng nh l mu nột c bn trong chõn
dung nhõn vt ny. Tuy nhiờn, s l hi ht, phin din nu ta tin chc rng õy rt cc ch l
hỡnh tng mt nhõn vt phn din tờn gian hựng a nghi i ỏc v cng khụng cũn ý v gỡ
khi c Tam quc ca La Quỏn Trung.
Vn hc l tm gng phn ỏnh hin thc nhng l hin thc c nhỡn qua lng kớnh
ch quan ca ngi ngh s. Nh vn cú th ly con ngi thc lm nguyờn mu cho nhõn vt
ca mỡnh song ngi c khụng th ng nht con ngi trong tỏc phm vi con ngi ca
i sng. Bi l, trờn c s nguyờn mu, nh vn cú th to ra mt con ngi khỏc nhm phc
v cho ý ngh thut v th hin t tng thm m ca mỡnh. Trong Tam quc din ngha,
La Quỏn Trung ó xõy dng To Thỏo thnh mt biu trng cho s gian hựng, tn bo nhng
khụng vỡ th m ta ph nhn cụng lao v vai trũ trong lch s ca ụng. Ngi c cn cú s
Nguyễn Thị Tằm
K31B Ngữ văn
Kho¸ luËn tèt nghiÖp
phân biệt tỉnh táo và đánh giá khách quan hơn, công bằng hơn về Tào Tháo trong tư cách là
nhân vật lịch sử hay nhân vật văn học.
Các nhân vật trong Tam quốc diễn nghĩa đều được miêu tả nhằm tạo nét nhất phiến
trong tính cách nhưng Tào Tháo là trường hợp ngoại lệ. Bằng các biện pháp nghệ thuật đặc
trưng của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, tác giả đã dựng lên một Tào Tháo có tính cách phức
tạp và sinh động nhất. Tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật Tào Tháo sẽ giúp ta thấy rõ hơn
phi tip cn nhõn vt ch ra cỏi mi trong ngũi bỳt nh vn v a ra kt lun v nhng
úng gúp riờng ca nhõn vt ú.
2.2. Miờu t nhõn vt bng ngh thut c l tng trng
Nhõn vt vn hc ch xut hin qua s trn thut, miờu t bng cỏc phng tin ngh
thut. Cỏc phng thc th hin nhõn vt ht sc a dng. Dựng chi tit miờu t ngoi hỡnh
l mt trong nhng cỏch thc th hin nhõn vt ca nh vn. Tam quc din ngha cú hn
400 nhõn vt nhng khụng phi nhõn vt no cng c chỳ ý miờu t v ngoi hỡnh. Ngi
c ch bit c vi nột c trng nht v hỡnh dỏng ca nhng nhõn vt chớnh, nhõn vt
trung tõm ca truyn. Trong Tam quc, To Thỏo hin lờn l ngi: mỡnh cao by thc,
mt nh rõu di"(8.tp 1,tr.42). So vi cỏc nhõn vt khỏc, To Thỏo khụng phi l con ngi
cú vúc dỏng cao ln. Ngi c ch nhn bit c v ngoi ca nhõn vt ny vi ba c im
ni bt m n tng nht chớnh l ụi mt nh. õy l mt chi tit tiờu biu giu ý ngha
tng trng. Nú gi cho ta ngh ti s gian hựng, nham him v khú oỏn trong con ngi
To Thỏo. Cú ngi núi rng: Phi chng y thuc vo loi ti hớ mt ln m dõn gian Vit
Nam thng nhn xột l: trai thỡ trm cp, gỏi buụn chng ngi? Vi Lu B thỡ khỏc. Nh
vn miờu t c th v t m hn: tớnh ụn ho, ớt núi, mng gin khụng h l ra mt.. .K dỏng
ngi thỡ mỡnh cao by thc ri, hai tai chy xung gn vai, hai tay buụng khi u gi, mt
trụng thy c tai, mt p nh ngc, mụi nh son(8.tp 1,tr.35). Qua cỏch miờu t
ny ngi c cú th thy c s u ỏi, yờu mn ca nh vn dnh cho ngi anh hựng
Lu B. La Quỏn Trung ó rt thnh cụng trong vics dng ngh thut c l tng trng
quen thuc ca vn hc c Trung Hoa nhm khc ho chõn dung nhõn vt To Thỏo. Qua ú,
nh vn kớn ỏo by t thỏi phờ phỏn ca mỡnh vi nhõn vt ny.
La Quỏn Trung khụng tp trung nhiu vo vic khc ho chõn dung nhõn vt To Thỏo
m ch v ra vi nột ni bt v hỡnh thc bờn ngoi . Nú khụng ch cú ý ngha tng trng cho
Nguyễn Thị Tằm
K31B Ngữ văn
mu nghip ln ó sinh ra To Thỏo, l mụi trng, c hi nhõn vt ny bc l bn lnh,
tớnh cỏch ca mỡnh.
Nguyễn Thị Tằm
K31B Ngữ văn
Kho¸ luËn tèt nghiÖp
Không gian – thời gian hẹp có thể hiểu là địa điểm, mốc thời gian cụ thể nhân vật xuất
hiện và thể hiện mình gắn liền với một sự việc một diễn biến nào đó. Đó có thể là không gian
chiến trường, không gian bên bàn tiệc, không gian o Hứa đô,… Mỗi thời điểm ở mỗi địa điểm
khác nhau đều là điều kiện để nhân vật thể hiện mình. Từ đó, chân dung Tào Tháo hiện lên
hoàn chỉnh hơn chân thực hơn với những nét bản chất nhất.Ở đây, người viết chỉ xin một dẫn
chứng về sự tác động của không gian – thời gian hẹp đối với việc bộc lộ tính cách của Tào
Tháo. Trước trận Xích Bích lịch sử, Tào Tháo có tổ chức đại yến vào một đêm trăng sáng trên
dòng Trường Giang :
“Bấy giờ là ngày 15 tháng 11 mùa đông năm Kiến An thứ 13, trời quang mây tạnh, gió lặng
sóng yên. Tào Tháo ra lệnh:
– Bày tiệc rượu, sắp dàn nhạc trên thuyền lớn, ta muốn gặp các tướng đêm nay.
Trời dần tối, trăng hiện lên trên đỉnh núi đông vằng vặc như ban ngày. Dòng Trường
Giang vắt ngang như dải lụa trắng. Tháo ngồi trên thuyền lớn, tả hữu mấy trăm người gấm
vóc, vác giáo dài cầm kích sáng đứng hầu hai bên”. (8 .tập 2, tr 193)
Ở thời điểm này lực lượng của Tào Ngụy tiến xuống phương Nam đánh Ngô với lực
lượng hùng mạnh thiện chiến nhiều tướng giỏi, mưu sĩ tài năng. Chính vì thế Tào Tháo đã
nghĩ đến ngày khải hoàn, đưa được hai nàng Kiều của Đông Ngô về đài Đồng Tước, an hưởng
tuổi già. Trong không gian đẹp tràn ngập ánh trăng trên dòng Trường Giang rộng lớn, Tào
Tháo lòng đầy cảm khái, đã cao hứng làm một bài thơ:
“Cuộc vui có được là mấy chốc?
Cả bộ tiểu thuyết đồ sộ nhưng qua ví dụ trên, ta có thể thấy được sự ảnh hưởng của
không gian – thời gian đối với sự thể hiện tính cách nhân vật của Tào Tháo. Đó là những yếu
tố quan trọng có vai trò cơ sở, điều kiện để nhân vật bộc lộ tính cách một cách tự nhiên, bản
chất nhất.
2.3.2. Mối quan hệ giữa tình thế và tính cách nhân vật
Tình thế là tình hình và xu thế, về mặt có lợi hay không có lợi cho những hoạt động nào
đó của con người. Đặt trong một tình huống nhưng mỗi người lại có một cách ứng xử khác
nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó có tính cách con người. Mặt khác, ở một mức độ
nào đó, tình huống sẽ quy định cách xử sự của nhân vật, giúp nhân vật bộc lộ bản chất của
mình. Tam quốc diễn nghĩa viết về thời đại “Tam quốc phân tranh”, nhiều mâu thuẫn đan cài
trong xã hội do đó không ít nhân vật bị đặt trong tình thế khó khăn mà cách giải quyết có thể
liên quan đến tính mạng của bản thân mình hoặc của rất nhiều người khác. Nhân vật Tào Tháo
không phải là một ngoại lệ thậm chí tình thế có quan hệ chặt chẽ đến việc thể hiện tính cách
nhân vật này. Khác với các nhân vật khác của Tam quốc đều được miêu tả để tạo nét nhất
phiến trong tính cách (là nhân vật loại hình ), Tào Tháo thuộc kiểu nhân vật phức tạp, đa biến.
Tại trận Quan Độ, Tào Tháo đánh bại Viên Thiệu, phát hiện được tài liệu bí mật, trong
đó có ghi tên tuổi các quan tướng, binh sĩ của Tào làm nội ứng cho Thiệu. Tả hữu xui bắt giết
hết đi nhưng Tháo không nghe, sai đốt tài liệu đó đi. Ông nói: “Đang lúc Thiệu mạnh, chính ta
NguyÔn ThÞ T»m
K31B – Ng÷ v¨n
Copyright: Tài liệu đại học ©