LỜI CẢM ƠN

Khóa luận này được hoàn thành dưới sự chỉ bảo giúp đỡ tận tình của
TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, em xin gửi tới cô giáo lời cảm ơn chân thành,
sâu sắc nhất.
Em cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo trong tổ Văn học Việt
Nam và các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ Văn - Trường ĐHSP Hà Nội 2 đã
tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận
này.
Hà Nội, tháng 5 năm 2010
Sinh viên

Đào Thị Hiền

1


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu trong khóa luận này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì
công trình nào. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, tháng 5 năm 2010
Sinh viên

Đào Thị Hiền

2


MỤC LỤC

2.3.2. Không gian nghệ thuật
2.3.2.1. Không gian trong bệnh viện
2.3.2.2. Không gian di động
2.4. Nghệ thuật trần thuật
2.5. Ngôn ngữ, giọng điệu
2.5.1. Ngôn ngữ
2.5.1.1. Ngôn ngữ người kể chuyện
2.5.1.2. Ngôn ngữ nhân vật
2.5.2. Giọng điệu
2.5.2.1. Giọng dung tục, bỗ bã
2.5.2.2. Giọng giả ngây thơ, hồn nhiên
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

4


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Từ sau năm 1975 và nhất là từ sau năm 1986, văn xuôi Việt Nam có sự
thăng hoa và khởi sắc, trong đó tiểu thuyết là một thể loại nòng cốt không thể
không nhắc tới. Sự nở rộ thành công của thể loại này đã góp phần quan trọng
làm nên diện mạo của nền văn học đương đại.
Trong những năm đổi mới, tiểu thuyết Việt Nam đã gặt hái được nhiều
thành quả lớn, đáng được ghi nhận nhìn từ góc độ thi pháp thể loại. Hòa cùng
với bối cảnh lịch sử xã hội thời hậu chiến tranh, tiểu thuyết đã có sự triển khai
và đi sâu vào cái hiện thực hàng ngày, cái đời thường của đời sống cá nhân
con người. Trước năm 1975, mọi mối quan hệ của con người đều dồn tụ ở sự
sống - cái chết nên con người được tuyệt đối hóa, sự việc được thiêng liêng
hóa. Nay sau chiến tranh có hiện tượng tiểu thuyết “giải thiêng”, con người lại

đương đại Việt Nam đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo bạn đọc và
giới phê bình. Đã có nhiều công trình nghiên cứu xoay quanh tác phẩm của
Tạ Duy Anh trên nhiều bình diện khác nhau. Có thể kể dến một số công trình
sau:
Báo Thể thao và văn hóa số 47, năm 2004 đã đánh giá về nội dung giá
trị của tác phẩm Tạ Duy Anh: “Mối quan tâm lớn nhất của Tạ Duy Anh là cái
vong bản lớn đánh mất mình của con người, dưới sự giằng giật xiêu dạt của
lịch sử. Trên con đường truy tìm lại mặt mình, cũng như khả dĩ gương mặt
thực của quá khứ, con người vấp phải và bị phong tỏa bởi thói gian trá, đớn
hèn, vật dục, tàn ác, kể cả trong mỗi cá nhân. Phúc âm duy nhất là tình yêu,
tình cảm trong sạch bản thể của hiện tại và cái nhìn trung thực, nhân
đạo đối với những vết thương, lỗi lầm của quá khứ” [18, 4].
Báo Pháp luật số 140, năm 2004 đánh giá như sau: “Tạ Duy Anh là tác
giả của những tác phẩm luôn làm bạn đọc giật mình và suy ngẫm về những

6


vấn đề gai góc của xã hội hiện đại. Ông cũng là tác giả tâm huyết, trăn trở
với số phận con người, nhất là khi họ bị bỏ rơi vào tình trạng khủng hoảng
nhân cách. Trong lăng kính đa chiều, Tạ Duy Anh đã nhìn nhận hiện thực một
cách vừa lí trí lạnh l ùng nhưng cũng đầy thương xót con người” [19, 1].
Cũng trên báo Thể thao và văn hóa số 47, năm 2004 tác giả bài báo đã
khẳng định: “Tiểu thuyết mới nhất của Tạ Duy Anh, Thiên thần sám hối gọn
nhẹ và giản dị về hình thức. Bí ẩn của sự tồn tại được đặt ra cùng câu hỏi về
th ân phận của thế hệ tương lai trên miệng vực của cái ác, chứa đựng những
ẩn số lớn về con người và nhân thế” [18, 4].
Trong bài Có hay không những dấu ấn hậu hiện đại trong văn học Việt
Nam sau 1986 đăng trên báo Văn nghệ số 49, năm 2007, tác giả Phùng Gia
Thế đã khẳng định: “Văn chương Tạ Duy Anh là nỗi khắc khoải đi tìm một

Duy Anh cũng như những cách tân làm mới nghệ thuật tiểu thuyết của ông.
Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu hay bài viết nào khảo sát toàn
diện và lí giải sâu sắc những cách tân nghệ thuật trong tiểu thuyết Thiên thần
sám hối với tư cách như một vấn đề riêng biệt. Chính vì lẽ đó, trên cơ sở gợi
ý của những người đi trước, tác giả khóa luận mong muốn ở mức độ nhất định
tìm hiểu một cách có hệ thống những cách tân nghệ thuật trong tiểu thuyết Tạ
Duy Anh. Qua đó, người viết góp phần khẳng định giá trị tác phẩm và hiểu
thêm về phong cách nhà văn.
3. Mục đích nghiên cứu
Đề tài của khóa luận hướng tới những mục đích sau:
- Phát hiện những cách tân độc đáo, mới mẻ về tư duy nghệ thuật trong
tiểu thuyết Thiên thần sám hối của Tạ Duy Anh.
- Khóa luận là một tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy về tác giả Tạ
Duy Anh trong chương trình SGK THCS.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

8


Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là tiểu thuyết Thiên thần sám hối
của Tạ Duy Anh.
Với khuôn khổ của một khóa luận và khả năng làm chủ tư liệu có hạn,
người viết không có tham vọng tìm hiểu những cách tân nghệ thuật trong tất
cả tiểu thuyết của Tạ Duy Anh mà chỉ giới hạn ở những cách tân nghệ thuật
trong tiểu thuyết Thiên thần sám hối.
5. Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận này được nghiên cứu bởi những phương pháp chủ yếu sau:
- Phương pháp hệ thống
- Phương pháp phân tích - tổng hợp
- Phương pháp so sánh đối chiếu

liệu thể hiện cụ thể như: “Theo tư liệu của Ma Văn Kháng trong Đổi mới tư
duy tiểu thuyết, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội 2002 thì năm 2001 có 50 cuốn tiểu
thuyết được in ở các nhà xuất bản lớn; cuộc thi viết tiểu thuyết do Hội Nhà
văn tổ chức năm 1998 - 2000 có hơn 200 bản thảo tham dự; cuộc thi viết tiểu
thuyết và kí do Bộ công an và Hội Nhà văn tổ chức trong năm 1999 - 2001 có
hơn 100 bản thảo tham dự” [6, 182]. Mặc dù đây chỉ là những số liệu về mặt
số lượng tiểu thuyết song nó cũng khẳng định một điều: người đọc ngày càng
dành một sự quan tâm lớn cho thể loại tiểu thuyết trong đời sống văn học
đương đại.
Bước vào thời kì văn học đổi mới, tiểu thuyết đã có một vị trí vững
vàng và gặt hái được nhiều thành công, lôi cuốn được nhiều bạn đọc. Và đây
vẫn được coi là mảnh đất màu mỡ hứa hẹn cho nhiều cây bút tỏa rạng. Tiểu
thuyết Việt Nam vẫn đang trăn trở tìm tòi nhằm đổi mới tư duy thể loại để có

10


một hướng đi mới. Phần lớn công chúng bạn đọc đều khẳng định: động lực để
tiểu thuyết thời kì đổi mới có những bước tiến đáng kể là do ta đã có những
đổi mới về tư duy nghệ thuật. Tiểu thuyết truyền thống nghiêng về sự khám
phá đời sống đơn giản và xuôi chiều. Họ nhìn nhận hiện thực trên một diện
bao quát rộng. Đa số các cây bút viết tiểu thuyết vẫn loay hoay chưa thoát
khỏi lối viết giảng giải, cắt nghĩa, lắp ghép sự kiện một cách đơn giản, dễ dãi.
Cần phải thừa nhận một thực tế đang tồn tại trong đời sống trong tiểu thuyết
của ta, rằng nhiều nhà văn trong thời kì đổi mới vẫn chưa có sự “lột xác” vượt
thoát ra khỏi lối viết truyền thống. Thế nhưng, cũng có thể khẳng định một
điều: có nhiều cây bút trong thời kì đổi mới đang nỗ lực phá tan rào cản
truyền thống xuôi chiều của tiểu thuyết xưa để đến với với cách nhìn mới mẻ,
sáng tạo. Sau đổi mới và nhất là càng những năm gần đây, tiểu thuyết hiện đại
đã nỗ lực để tái hiện bức tranh hiện thực cuộc sống từ những mảnh vụn rơi

tóe như những mảnh của trò chơi lắp ghép (...) bề bộn những suy ngẫm, hình
tượng, chi tiết nhấn đi nhấn lại đến ám ảnh như lưỡi dao cùn nhay mãi không
đứt...”. Đó cũng là một trong những biểu hiện mạnh mẽ cho xu hướng đổi
mới của thể loại tiểu thuyết hiện đại mà ta có thể nhận thấy ở một loạt các tên
tuổi như: Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Việt Hà, Phạm Thị Hoài... và Tạ
Duy Anh.
Tựu chung lại, tiểu thuyết là một trong số những thể loại có vị trí quan
trọng, ngày càng có xu hướng phát triển mạnh mẽ trong đời sống văn học
đương đại Vệt Nam bởi lẽ bản thân nó đáp ứng được nhu cầu thị hiếu thẩm mĩ
của người đọc. Điều đáng nói là ngày một nhiều cây bút đang nỗ lực có sự
cách tân cho thể loại này. Đó là một đóng góp không nhỏ cho tiểu thuyết hiện
đại nói riêng và văn học hiện đại nói chung.
1.2. Về tác giả Tạ Duy Anh
Tạ Duy Anh tên khai sinh là Tạ Viết Đăng, sinh ngày 9/9/1959. Ông
còn có nhiều bút danh khác như: Lão Tạ, Bình Tâm...

12


Tạ Duy Anh sinh ra ở xã Hoàng Diệu - huyện Chương Mĩ - tỉnh Hà
Tây (nay là Hà Nội), tốt nghiệp khóa IV trường viết văn Nguyễn Du. Đây
chính là cái nôi đào tạo bao tài năng nghệ sĩ. Trong cuộc phỏng vấn với báo
Thể thao và văn hóa, số 47 năm 2004, chính ông từng nói: “Người ta dạy
chúng tôi nhiều thứ theo phương pháp đối thoại và tôi cho rằng đây là cách
dạy độc đáo (...). Tôi nhớ là mình đã rất vất vả không phải chỉ để nạp kiến
thức (đa phần đều quan trọng và mới mẻ đối với tôi) mà trước hết là để tống
khứ đi những thứ hổ lốn hoàn toàn vô bổ, được vơ váo tùy tiện trước khi vào
trường. Cũng tại đây tôi được biết mình là ai, được chuẩn bị để có khả năng
tự nghiêm khắc với mình, một điều nói thì dễ, thậm chí đa số nói để đánh lừa
mình, nhưng bằng vào thực tế không mấy người có nhu cầu thực sự về điều

nghiệt. Tạ Duy Anh luôn thể hiện sự trăn trở suy tư giữa thánh thiện - tàn ác,
giữa lương tri - vô luân... thể hiện qua một loạt các tác phẩm đã xuất bản như:
Bước qua lời nguyền

(tập truyện) 1990

Khúc dạo đầu

(tiểu thuyết) 1991

Lão khổ

(tiểu thuyết) 1992

Luân hồi

(tập truyện) 1994

Thiên thần sám hối

(tiểu thuyết) 2004

Điểm qua một số tác phẩm như vậy có thể thấy ở mảng văn xuôi cho
người lớn, Tạ Duy Anh đã thể hiện một lối viết đầy dẻo dai.
Tạ Duy Anh không chỉ là cây bút viết văn xuôi nổi tiếng với những tác
phẩm viết cho người lớn mà Tạ Duy Anh còn sở hữu nhiều trang sách đặc sắc
viết cho thiếu nhi. Có thể nhắc đến những tập truyện sau:
Hiệp sĩ áo cỏ
Ngày hội cuối cùng
Qủa trứng vàng

Ra đời vào năm 2004 giữa cơn bão tiểu thuyết hiện đại đang dâng sóng, Tạ
Duy Anh vẫn vững vàng không bị lu mờ giữa nhiều tên tuổi khác bởi ông có

15


sự nỗ lực và đứng vững tiếp bước một loạt các tiểu thuyết trước đó như: Bước
qua lời nguyền, Lão Khổ...Đồng thời, nhà văn cũng đưa Thiên thần sám hối đứa con đẻ đứt ruột của mình lên bàn cân dư luận khi cuốn tiểu thuyết ấy là
bước tiến mạnh mẽ của nghệ thuật cách tân trong lối viết của ông.
Thiên thần sám hối là câu chuyện của một đứa bé vẫn còn nằm trong
bụng mẹ. Nó lưỡng lự, trăn trở để đấu tranh để đi tới quyết định cuối cùng là
có nên ra đời hay không. Cứ mỗi lần hài nhi định trút bỏ đội lốt bào thai để
thành người thì lại là một lần hài nhi lo lắng, sợ hãi trước hiện thực trần trụi,
tàn bạo của cuộc sống. Và cuối cùng thì hài nhi cũng “chấp nhận cuộc sống
còn bởi một sự thật ngàn lần khó tin hơn: Con người chẳng làm được gì hơn
ngoài sự chuẩn bị cho cái chết của chính mình. Vì thế họ phải chuẩn bị cho
đến nơi đến chốn”. Trong 72 giờ đấu tranh của hài nhi, lần lượt những nhân
vật trong những câu chuyện khác xuất hiện. Tất cả những câu chuyện đó là
hiện thân của những mảng hiện thực trớ trêu, khốc liệt, tàn ác giữa người với
người.
Giữa bộn bề trái ngang của cuộc sống, Thiên thần sám hối dù có mang
những hiện thực tàn khốc nhưng Tạ Duy Anh vẫn mang một “phúc âm duy
nhất là tình yêu, tình cảm trong sạch bản thể (...) trong cái nhìn trung thực,
nhân đạo” nên xuất hiện hình ảnh thiên thần mang bao thánh thiện. Hình ảnh
đó dù rất nhỏ bé xa xôi (vì nó chỉ xuất hiện trong giấc chiêm bao của người
mẹ) không đủ sức mạnh để xóa nhòa cái ác, cái xấu đang leo thang song nó
lại là hồi chuông cảnh tỉnh lôi kéo con người trở về với địa hạt của cái thiện.
Đó cũng chính là “phúc âm” trong sáng tác của Tạ Duy Anh chứng tỏ người
nghệ sĩ này vừa có lí trí lạnh lùng khi mổ xẻ, phơi bày hiện thực nhưng lại
cũng có trái tim đa cảm yêu thương trước số phận con người. Đó là tấm lòng

và được đông đảo bạn đọc dõi theo”. Điều đó ít nhiều cho thấy cuốn tiểu
thuyết này đã có chỗ đứng trong làng văn xuôi.

17


Tựu chung lại, Thiên thần sám hối của Tạ Duy Anh là một bức tranh
cuộc sống được tô vẽ bởi hiện thực trần trụi với cả những dối trá, lọc lừa
nhưng nó vẫn ấm lòng người đọc bởi “phúc âm duy nhất là tình yêu là tình
cảm trong sạch bản thể” mà Tạ Duy Anh mang lại dù nó là thứ gì đó rất xa
xôi và mong manh. Thiên thần sám hối vì thế đã có chỗ đứng vững trong thể
loại tiểu thuyết giữa đời sống văn học đương đại Việt Nam.

18


Chương 2.
Những cách tân nghệ thuật trong
Thiên thần sám hối của Tạ Duy Anh
2.1. Hình thức tiểu thuyết ngắn
Theo Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn
Khắc Phi chủ biên, “Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản
ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian. Tiểu thuyết có
thể phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục,đạo
đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách
đa dạng”.
Xưa nay, theo quan niệm truyền thống, tiểu thuyết là một thể loại vẫn
được coi là nơi bao chứa dung lượng ngôn từ khổng lồ, kết cấu tầng lớp đồ sộ
và số lượng các nhân vật là một thế giới đông đảo, đa dạng thuộc đủ các phe
phái, giai tầng, lứa tuổi, tâm tính... sống và hoạt động trong không gian, thời

như Nguyễn Khải cũng bắt gặp cơ duyên với lối viết tiểu thuyết ngắn, đã cho
ra đời một loạt tiểu thuyết có hình thức gọn nhẹ như: Cha và con và, Gặp gỡ
cuối năm, Thượng đế thì cười...
Nhà văn Tạ Duy Anh cũng là một trong số những người nghệ sĩ lớp trẻ
ưa thích lối viết tiểu thuyết ngắn này. Khảo sát tiểu thuyết Thiên thần sám
hối ta thấy vẻn vẹn có 119 trang sách chia thành 9 chương là một ví dụ tiêu
biểu về xu hướng dồn nén dung lượng bên cạnh những bộ tiểu thuyết trường
thiên đồ sộ.
Nhà văn Tạ Duy Anh trong Tiểu thuyết - cái nhìn cuối thế kỉ (Báo Văn
hóa ngày 18/8/1999) thể hiện quan điểm của mình: “Xu hướng ngắn, thu hẹp
bề ngang vừa khoan sâu theo chiều dọc, đa thanh hóa sự đối thoại, nhiều vỉa
ý nghĩa, bi kịch thời đại được dồn nén trong một cuộc đời bình thường, không
áp đặt chân lí là dễ thấy. Tiểu thuyết ít mô tả thế giới hơn là tạo ra một thế
giới theo cách của nó.Ở đó, con người có thể chiêm ngưỡng mình từ nhiều
chiều hơn là chỉ thấy cái bóng của mình đổ xuống lịch sử” [2, 185]. Điều đó
cho thấy Tạ Duy Anh coi trọng vấn đề “ viết như thế nào” hơn là vấn đề “nội
dung viết gì”.
Thiên thần sám hối của Tạ Duy Anh có sự thu hẹp ở hình thức giúp
nhà văn đi sâu vào khai thác tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật. Đồng thời, hiện
thực cuộc sống nghiệt ngã hiện lên cụ thể hơn, sinh động hơn. Tạ Duy Anh
không khái quát cuộc sống ở diện rộng mà đi sâu xoáy chặt vào duy nhất câu
chuyện của nhân vật hài nhi. Rồi từ đó, lần lượt từng câu chuyện xuất hiện tạo
thành một vòng xoáy lớn dần, lớn dần. Như vậy, rõ ràng thu hẹp hình thức thể
loại một cách ngắn gọn tạo điều kiện cho nhà văn tập trung cao độ để xoáy

20


sâu vào đối tượng còn công chúng bạn đọc lại có dịp tiếp cận hiện thực ở bề
sâu, ở độ dồn tụ, nén đọng. Xoay quanh câu chuyện chào đời của những đứa

xây dựng hình tượng nhân vật đặc biệt: nhân vật dị biệt và nhân vật thiên
thần.
2.2.1. Nhân vật dị biệt
Trước hết, Thiên thần sám hối được kể lại bởi nhân vật dị biệt là bào
thai trong bụng mẹ. Từ đó, tất cả những gì nó nghe được và cảm nhận được từ
cuộc sống bên ngoài được thu nhỏ lại trong một gian phòng nhỏ của bệnh
viện. Từ gian phòng nhỏ ấy, hài nhi được nghe biết bao câu chuyện của đời
sống. Bào thai chỉ còn 72 giờ nữa là thành người. Nó “khao khát chờ đến cái
ngày vĩ đại ấy” [1, 1] nhưng rồi nó lại quyết định cứ ở trong bụng mẹ khi nó
nghe được câu chuyện một bà mẹ sinh con ra rồi bỏ con tại bệnh viện, chuyện
một cô gái bị sẩy thai liên tục vì quả báo do người chồng gây ra, chuyện một
gã thanh niên coi đứa con sinh ra là tội nợ, chuyện bà Phước đồng ý cho ngâm
cồn bốn đứa con chưa thành người để đổi lấy bốn triệu đồng, chuyện đứa con
giết cha bởi nó sinh ra từ lòng hận thù chứ không phải là kết quả của một tình
yêu. Trao câu chuyện cho nhân vật hài nhi vẫn còn nằm trong bụng mẹ khiến
cho cuộc sống con người hiện lên đầy rẫy những chua chát, cay đắng và ác
nghiệt. Đó là chuyện những người đàn ông đầy dục vọng và sống dối trá,
chuyện những cô gái mang thai mà không biết rõ cha đứa bé mình sắp sinh ra
là ai vì đã chung đụng với nhiều người cùng một lúc, chuyện những bào thai
sinh ra từ những bội bạc, trụy lạc. Vì thế, sự ra đời của chúng không được
chào đón.
Chọn một nhân vật dị biệt, sử dụng yếu tố kì ảo, phi lý để tạo dựng
nhân vật đã giúp cho nhà văn thể hiện quan điểm của mình mà không hề
khiêm cưỡng, sống sượng. Trái lại, rất thuyết phục. Hơn nữa, từ cái nhìn của
bào thai trong bụng câu chuyện được kể mang tính khách quan, tin cậy cũng

22


như toàn bộ nhân cách của các nhân vật dù chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác

Milankunđơra khi bàn về Nghệ thuật tiểu thuyết có một ý rất độc đáo:
“Ở bên ngoài tiểu thuyết người ta sống trong thế giới của những điều khẳng
định. Mọi người đều tin chắc ở lời nói của mình. Trong lãnh địa tiểu thuyết
người ta không khẳng định bởi đây là lãnh địa của “trò chơi” và những giả
thuyết”. Những tiểu thuyết đương đại Việt Nam đương đại thử nghiệm trò
chơi này bằng cách tạo ra nhân vật dị biệt, kì ảo.
Thiên thần sám hối tạo ra một hiện thực không đáng tin cậy, những ám
ảnh vô thức bằng cách tạo nhân vật dị biệt và kì ảo là hài nhi và thiên thần đã
tạo ra được các mảng tâm trạng ngổn ngang của nhân vật ở hai thái cực khác
nhau: thiên đường và mặt đất, thiên thần và người trần thế.
Tựu chung lại, có thể thấy việc Tạ Duy Anh khắc họa nhân vật dị biệt
và nhân vật thiên thần không chỉ cho ta thấy lối viết cách tân độc đáo,mới mẻ
và táo bạo của nhà văn mà còn có tác dụng gia tăng khả năng khám phá thế
giới nội tâm bí ẩn của con người . Đồng thời, Tạ Duy Anh còn kí thác tâm sự
của mình vào từng nhân vật để bộc lộ cách nhìn của ông: hiện thực trớ trêu,
đen tối song sống phải có niềm tin,có ý chí mạnh mẽ vươn lên.
2.3. Thời gian và không gian nghệ thuật
Thời gian và không gian nghệ thuật trong những thập kỷ gần đây được
giới nghiên cứu và phê bình văn học nước ta quan tâm như một vấn đề then
chốt của thi pháp học, đặc biệt là tác phẩm văn xuôi tự sự trong đó có tiểu
thuyết. Khó có thể tìm hiểu vỉa ý nghĩa sâu xa của tác phẩm nếu ta không tìm
hiểu những nét đặc sắc trong cách tổ chức không gian và thời gian trần thuật.
2.3.1. Thời gian nghệ thuật
Theo Giáo trình Dẫn luận thi pháp học, Trần Đình Sử cho rằng “Thời
gian nghệ thuật là một phạm trù của nghệ thuật. Đó là thời gian mà ta có thể
thể nghiệm được trong một tác phẩm nghệ thuật với độ dài của nó, với nhịp
độ nhanh hay chậm, với chiều thời gian là hiện tại, quá khứ, tương lai”.

24