Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Lời cảm ơn
Khoá luận được hoàn thành dưới sự chỉ bảo, giúp đỡ tận
tình của cô giáo Th.s Nguyễn Thị Tuyết Minh, em xin gửi tới cô
lời cảm ơn chân thành, sâu sắc.
Xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo Tổ Văn học Việt
Nam và các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ văn - Trường ĐHSP
Hà Nội 2 đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình làm khoá
luận.
Hà Nội, ngày 8 tháng 5 năm 2007
Sinh viên
Nguyễn Thị Mơ
3
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Các số liệu trong khoá luận là trung thực. Khoá luận này
chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào. Nếu những
lời cam đoan trên là sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
7
3. ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn
9
4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
10
5. Phương pháp nghiên cứu
10
Nội dung
12
Chương 1. Đổi mới hướng tiếp cận đời sống
12
1.1. Tiếp cận đời sống từ cái nhìn đa chiều
12
1.2. Tiếp cận đời sống từ cái nhìn thế sự và triết luận
18
43
3.1.1. Khái niệm điểm nhìn trần thuật
43
3.1.2. Sự đa dạng của điểm nhìn
43
3.1.3. Điểm nhìn có sự luân chuyển từ ngoài vào trong
45
3.2. Ngôn ngữ và giọng điệu
47
3.2.1. Ngôn ngữ giàu ý nghĩa biểu tượng
47
3.2.2. Giọng điệu thâm trầm, thương cảm, da diết
49
51
Kết luận
mạng Việt Nam.
6
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Sau 1975, từ cuộc chiến đấu cho quyền sống của cả dân tộc, nhà văn
cùng đất nước chuyển sang cuộc chiến đấu cho quyền sống của từng con
người, (Nguyễn Minh Châu) về tác giả và tác phẩm, Nxb Giáo dục, tr 390).
Nền văn học mang âm hưởng sử thi với quan niệm có phần giản đơn, phiến
diện về con người lúc này không còn đủ sức chuyển tải bao vấn đề bức xúc.
Là nhà văn tâm huyết, suốt đời trăn trở, băn khoăn, như ngọn nến tự đốt thân
mình để cháy sáng, Nguyễn Minh Châu đã âm thầm tự đổi mới trước khi làn
sóng đổi mới dâng lên mạnh mẽ trong đời sống tinh thần dân tộc (Nguyễn
Minh Châu - Con người và tác phẩm, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội 1991, tr.
284). Trên hành trình đơn độc và không ít gian nan, nhà văn đau đáu tìm về
cội nguồn đích thực của một nền văn học có nền tảng là chiều sâu của triết
học nhân bản (Nguyễn Minh Châu - con người và tác phẩm, Nxb Hội Nhà
văn, Hà Nội 1991, tr. 286).
Sự đổi mới trong hành trình sáng tác của Nguyễn Minh Châu sau 1975
được thể hiện qua rất nhiều tác phẩm, trong đó tập truyện Bến quê xuất bản
1985 tiêu biểu cho ngòi bút tìm tòi đổi mới của ông.
Lựa chọn đề tài Sự đổi mới hướng tiếp cận đời sống và thể hiện con
người trong tập truyện Bến quê của Nguyễn Minh Châu chúng tôi muốn
tìm hiểu hai vấn đề: sự đổi mới hướng tiếp cận đời sống và sự đổi mới trong
cách thể hiện con người cùng một số biện pháp nghệ thuật tiêu biểu của Bến
quê. Từ đó, thấy được đóng góp to lớn của Nguyễn Minh Châu trong nền văn
trong đó ít nhiều đề cập đến sự đổi mới của nhà văn ở các khía cạnh như: quan
niệm nghệ thuật về con người hiện thực và cảm hứng nhân đạo, nhân vật tính
cách - số phận, miêu tả tâm lý và sử dụng độc thoại nội tâm, dạng tình huống
tự nhận thức, hay tương phản, giọng điệu, ngôn ngữ...
Phạm Quang Long trong bài viết Thái độ của Nguyễn Minh Châu
đối với con người, niềm tin pha lẫn với lo âu đã khẳng định cống hiến lớn
nhất của Nguyễn Minh Châu trong sự đổi mới của văn học Việt Nam là sự
thức tỉnh một ý thức mới, đúng đắn hơn trong cách nhìn nhận đánh giá về con
người về những đổi mới trong phương thức diễn đạt.
Tác giả Lã Nguyên trong bài Nguyễn Minh Châu và những trăn trở
trong đổi mới tư duy nghệ thuật (tạp chí Văn học số 2 - 1989) lại nói về sự
trăn trở và ý thức trách nhiệm lớn lao của Nguyễn Minh Châu để đi đến quyết
định từ bỏ lối sáng tác cũ để đến với những quan niệm, cách biểu hiện mới.
Nguyễn Tri Nguyên trong bài Những đổi mới về thi pháp của
Nguyễn Minh Châu sau 1975 đã dành ngòi bút để làm rõ sự đổi mới về thi
pháp của Nguyễn Minh Châu. Tác giả tập trung vào vấn đề biểu tượng, điểm
nhìn, giọng điệu ngôn ngữ trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu.
8
chuyển biến trong sáng tác Nguyễn Minh Châu sau 1975 mà các nhà nghiên
cứu đi trước đã tạo dựng.
Từ đó, góp thêm tiếng nói khẳng định vị trí văn học của Nguyễn Minh
Châu, khẳng định tài năng Nguyễn Minh Châu - một trong số những nhà văn
mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới
(Nguyên Ngọc). Ông chính là nhịp cầu của hai thời đại văn học.
9
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
3.2. ý nghĩa thực tiễn
Đề tài góp phần cung cấp tư liệu để học tập và tìm hiểu sáng tác của
Nguyễn Minh Châu.
Đặc biệt trong chương trình Ngữ văn, một số tác phẩm trong tập truyện
Bến quê đã được đưa vào giảng dạy trong chương trình THCS và THPT. Vì
vậy, đề tài này sẽ góp thêm một tiếng nói trong việc tìm hiểu, khám phá các
tác phẩm đó.
4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Với khuôn khổ của một khoá luận tốt nghiệp và khả năng làm chủ tư liệu
có hạn, chúng tôi không đi sâu nghiên cứu toàn bộ sự đổi mới trong sáng tác
Nguyễn Minh Châu sau 1975 mà chỉ tập trung làm rõ hai phương diện: cách
thể hiện đời sống và thể hiện con người trong tập Bến quê.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Khoá luận chỉ tập trung làm rõ sự đổi mới hướng tiếp cận đời sống và thể
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Phần nội dung
Chương 1
đổi mới hướng tiếp cận đời sống
1.1. Tiếp cận đời sống từ cái nhìn đa chiều
Trong quan niệm nghệ thuật của đa số các nghệ sĩ lớn, việc lấy số phận
cá nhân làm gương soi của lịch sử và lấy nội tâm con người làm cuộc sống
chung hầu như là cách làm việc thông thường, bởi suy cho cùng như Gorki
từng nói văn học là nhân học. Những sáng tác của Nguyễn Minh Châu sau
1975 là sự tìm tòi, thể nghiệm mạnh mẽ theo hướng đó. Con người trong các
truyện ngắn của ông không đơn giản một chiều mà là một khối vuông ru
bích. Theo cách nói của Chế Lan Viên thì:
Anh là tháp Bay - on bốn mặt
Giấu đi ba, còn lại đấy là anh
Chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc
Làm đau ba mặt kia trong cõi ẩn hình
(Tháp Bay - on bốn mặt)
Đôxtôiepxki cũng khẳng định: Trong chủ nghĩa hiện thực đầy đủ phải
tìm thấy con người trong con người. Người ta gọi tôi là nhà tâm lí: không
đúng, tôi chỉ là nhà hiện thực chủ nghĩa trong ý nghĩa cao nhất tức là tôi miêu
tả tất cả các chiều sâu của tâm hồn con người.
Như vậy, các nhà văn đều quan niệm: phải nhìn nhận con người từ
nhiều phương diện khác nhau. Có vậy mới đánh giá thoả đáng về con người.
Những truyện ngắn sau 1975 của Nguyễn Minh Châu đều lấy con người làm
tác trước đây của Nguyễn Minh Châu.
Cũng như Nhĩ, nhân vật cô Hoằng trong Một người đàn bà tốt bụng
được nhìn nhận từ hai mặt: tích và tiêu cực. Cô Hoằng là một người đàn bà
miền Nam đã vào trạc xấp xỉ năm mươi, rất thích ăn mặc và hay khoe. Chiều
chiều bên vòi nước công cộng cô xuất hiện với những bộ quần áo mới may
bằng kiểu mặc trong nhà, mà thứ hàng nào cũng khiến cho những đứa con gái
trẻ ưa thích. Bọn trẻ con thì lại quý cô bởi cô rất hay cho chúng ăn những
loại kẹo ngon mà chỉ có khi tết đến nhà chúng mới dám mua; chúng còn quý
13
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
cô bởi cô đã đem đến cho chúng con cún nhị thể tuyệt đẹp mà không ai có
thể coi đó là một con chó bình thường được. Đặc biệt với thiện ý vô tư và thật
lòng cô đã giúp Huấn - một thanh niên côn đồ trở thành người lương thiện. ở
phần tích cực này, phần bản năng hồn nhiên trong Người đàn bà tốt bụng
hiện hữu như cái phần bản thiện đầy nguyên sơ của tâm hồn con người.
Nhưng khi sự hồn nhiên ấy được đẩy lên mức thái quá lại gây phiền toái cho
người thân và cộng đồng. Ngay cả ông Thiện - chồng cô cũng phải xấu hổ và
khổ sở vì cái tính hồn nhiên con trẻ hồi sinh của người vợ vào tuổi xế chiều.
Những cái tin về con cún nhị thể do cô hấp tấp thông báo đã làm cho khu
tập thể chết đi, sống lại trong hoảng loạn, bất ngờ... ở đây, rõ ràng, cái bản
năng hồn nhiên vốn có của con người đã được Nguyễn Minh Châu nhìn nhận
ở cả hai mặt tích cực và tiêu cực, song dù sao nhà văn vẫn luôn đề cao trân
trọng sự hồn nhiên vô tư của cô Hoằng. Bởi nó, đối lập với lối sống thực dụng
luôn luôn tính toán đánh mất sạch hết tính nết hồn nhiên của trẻ con khiến
Minh Châu đã có cách nhìn mới: khi đất nước phát triển thì một mặt người
nông dân có đóng góp lớn, một mặt họ lại có hạn chế lịch sử nhất định. Điều
này được thể hiện rõ trong truyện ngắn Khách ở quê ra. Nhà văn đã quan sát
người nông dân từ bản chất, truyền thống, tính cách và nhận ra cả mặt tích và
tiêu cực của họ, mà theo cách nói của Tôn Phương Lan là ở họ tồn tại con vật
lưỡng thể. ở người nông dân có tư tưởng hạn chế như: ở gia đình thì điều
hành theo lối gia trưởng, ở làng xã thì phân hoá các hệ gia tộc, thích cát cứ...
Lão Khúng tự hào đông con hơn lão chắt Hoè và quan niệm ở nhà quê mình,
nhà nào đông con mới có uy thế được. Rồi lão biến vợ thành cái máy đẻ dù
vợ không muốn, lão cũng bắt vợ phải đẻ. Lão còn thích cả sự nổi tiếng. Chính
vì vậy lão ngang nhiên dựng nhà ngay trên cái nền đất cao ngất của ngôi đền
làng Khơi nổi tiếng linh thiêng mà theo cách nói của người chú thì thật là sự
phỉ báng thần linh... Những tư tưởng hạn chế trên của Khúng cũng là của
người nông dân nói chung. Họ tự tạo cho mình ý thức bao giờ cũng cố để
mình hơn người, bao giờ cũng thấy mình hơn người và người nhà mình phải
quý hơn người nhà khác. Với ý thức cá nhân theo kiểu ấy, ít nhiều họ đã gây
lực cản cho những bước tiến của xã hội.
Tuy nhiên, xuất phát từ cái nhìn đa chiều, Nguyễn Minh Châu không
chỉ thấy mặt hạn chế của người nông dân. Điều đặc sắc là ở chỗ, đằng sau cái
15
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
vẻ thô mộc như toà rễ cây vừa mới đào ở dưới đất lên của Khúng, là cả bao
nhiêu đức tính tốt đẹp và đóng góp to lớn của người nông dân. Khúng vốn là
một người cần cù, nhẫn nại, nhận thức đúng đắn về giá trị đất đai, con người,
17
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
như: kiểu nhân vật, điểm nhìn nghệ thuật, giọng điệu, ngôn ngữ... Tất cả điều
đó trong sức mạnh tổng hợp của nó đã làm nên một Nguyễn Minh Châu với tư
cách một trong những nhà văn tiêu biểu của thời kỳ văn học đổi mới.
1.2. Tiếp cận đời sống từ cái nhìn thế sự và triết luận
1.2.1. Tiếp cận đời sống từ cái nhìn thế sự
Theo Từ điển Tiếng Việt (Nxb Đà Nẵng 2006) thì thế sự tức là việc
đời (nói khái quát). Cái nhìn thế sự ở đây chính là cái nhìn cuộc sống đời
thường. Nguyễn Minh Châu là người có khả năng nhìn đâu cũng ra truyện
ngắn (Lê Lựu). Khả năng ấy chính là tiếp cận con người trong đời thường. Cụ
thể là từ những câu chuyện bình thường không mang tính điển hình, ông vẫn
tìm ra được các khía cạnh của thế thái nhân tình - một thứ triết học nhân sinh.
ở mảng truyện này con người luôn vận động trong trạng thái hồn nhiên và
điều đó lắm khi tạo nên sự bất ngờ. Cuộc sống đúng như nó có, có thể bất chợt
rẽ ngang hoặc đứng lại trong cái xô bồ, ồn ào của thường nhật.
Tập truyện Bến quê của Nguyễn Minh Châu thuần là bút pháp tả thực
những gì rất đỗi đời thường. Diện mạo con người trong Bến quê là những con
người bình dị với tình cảm vợ chồng, với những lo toan phai bạc của lòng
người, con người với những toan tính, với những ăn năn hối hận. Đó là những
đứa trẻ tinh quái, là người đàn bà đồng bóng nhưng tốt bụng, là ông lão thủ
thành khi về già, là người từng đi không sót một xó xỉnh nào trên trái đất
nhưng lại chưa từng và không thể đến được vùng đất bến quê, là gia đình làng
chài sống trong đói khổ, tăm tối... Thời gian trong Bến quê là thời gian của
với tất cả hàng xóm, tốt với loài vật, với trẻ con và với cả người không tốt. Trẻ
con thích cô vì cô hay cho chúng kẹo và hay chơi với chúng. Còn người lớn dù
có những khi khó chịu, họ cũng không thể ghét bỏ cô vì cô chẳng ghét ai,
chẳng để bụng gì, thậm chí còn làm vui mắt họ trong những bộ quần áo đẹp,
trong những câu trêu đùa thư giãn. Với lòng tốt hồn nhiên của mình, cô Hoằng
đã bảo lãnh cho thằng Huấn ra tù. Hình ảnh nụ hôn của đứa con thơ ngây lên
trán Huấn xoá đi những nét nhăn khắc khổ đã trở thành biểu tượng của lòng
tốt, sự bao dung đối với việc giúp đỡ con người, xoá đi những lỗi lầm, mặc
cảm và đau khổ, để trở về với cuộc sống của cộng đồng. Một người đàn bà tốt
bụng tái hiện cuộc sống đúng như nó vốn có, cụ thể, sinh động, rất đỗi đời
thường.
19
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Nếu câu chuyện của Một người đàn bà tốt bụng là câu chuyện về một
người lớn mà vẫn còn nét tính cách trẻ con thì Hương và Phai lại kể về hai
con nhóc nhưng lại có nét tính cách của người lớn.
Hương và Phai là chuyện về cuộc hôn nhân nghiêm chỉnh bắt đầu từ
tính tinh quái của hai đứa bé ngoan thân nhau và giàu trí tưởng tượng. Ban
đầu chúng chỉ định gán ghép cho vui. Dần dần thấy chuyện đùa được chuyển
thành chuyện thật thì hai con nhóc lại vun vào một cách thật lòng theo lối trẻ
con. Vòng đời cứ nhẩn nha quay, cả đến ngày người chị lên xe hoa, chúng còn
mua bún riêu về cho chị để rồi lỡ tay chị đánh đổ cả vào bộ váy cưới của
mình. Chị lấy chồng, bố lại cắm cúi ngồi đạp chiếc máy khâu cổ lỗ, đứa em
lại hàng ngày ngồi trước bếp dầu đảo mứt khế rồi mang giao cho hàng nước.
Sêkhôv đặt trong cái xã hội Nga Hoàng ngột ngạt, lúc nào cũng thấy mình hèn
kém, tội nghiệp. Con người có thể nói là bé nhỏ của Thạch Lam được đặt
trong môi trường tĩnh mịch, buồn tẻ đến hiu hắt và cái mơ ước, niềm vui
thường nhật cũng đến tội nghiệp làm sao. Còn con người đời thường của
Nguyễn Minh Châu thì vui buồn trong cái guồng tình cảm giữa cuộc sống
đạm bạc. Nguyễn Minh Châu đã tiếp cận đời sống từ tầng sâu bí ẩn của hiện
thực đang tiếp diễn với tất cả cái bề bộn, ngổn ngang của nó, bao hàm cả cái
bi và cái hài, cái cao cả, cái lớn lao lẫn cái nhỏ nhặt tầm thường. Đây chính là
một điểm mạnh góp phần tạo nên phong cách nghệ thuật sau 1975 của
Nguyễn Minh Châu. Song song với cách tiếp cận đời sống từ cảm hứng thế sự
nhà văn đồng thời tiếp cận đời sống từ cảm hứng triết luận - cái được sinh ra
và khái quát nên từ chính cuộc sống đời thường, bình dị ấy.
1.2.2. Tiếp cận đời sống từ cái nhìn triết luận
Theo Từ điển Tiếng Việt (Nxb Đà Nẵng 2006) định nghĩa: Triết luận
là quan niệm chung của con người về những vấn đề nhân sinh và xã hội. Hay
hiểu một cách chung nhất đó là những kết luận có tính triết học về con người,
về những vấn đề nhân sinh và xã hội. Cảm hứng triết luận không phải là mới
trong văn học nhưng phải đến Nguyễn Minh Châu nó mới thực sự trở thành
một nét phong cách của ông. Trong tập Bến quê mỗi truyện là một triết lí sâu
sắc về cuộc sống, con người, về những quy luật tồn tại vĩnh hằng và cũng có
khi là cái ngẫu nhiên bất ngờ trong dòng chảy cuộc sống. Những triết lý ấy có
thể được rút ra từ sự chiêm nghiệm có tính chất tổng kết một đời người, cũng
có khi đó là sự bừng ngộ trong một tình huống cụ thể của các nhân vật.
21
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
thấy được những ngang trái với tất cả tồn tại vốn có của nó. Lúc ấy, văn học
mới thực hiện được chức năng phản ánh đời sống của mình.
Nhân vật nhà văn trong Một lần đối chứng lại rút ra một bài học cảnh
tỉnh. Qua quan hệ tình cảm giữa con người và con mèo, nhân vật nhận thấy:
do nhu cầu đấu tranh để tồn tại con người ta chỉ nhớ được vỏn vẹn cái đạo làm
người như một cái gì để đời mà tưởng chừng có thể quên đi những quy luật
tồn tại của sinh vật hỗn mang đã sa vào quy luật sống giữa người và người.
Cũng như vậy, nhà văn do khát vọng khôn cùng muốn nắm bắt tâm hồn muôn
loài, do năng lực nhập thân cố hữu để nhận thức thế giới mà đã lẩn thẩn hình
dung, gán ghép cho con vật những phẩm chất người mà nó không có. Tôi
không muốn viết một câu chuyện mà loài vật được nhân cách hoá, gán ghép
cho loài vật những biểu hiện của lòng nhân ái và trí khôn mà nó không có.
Đó là nhận thức về chủ nghĩa hiện thực được rút ra từ thực tế và cũng là suy
nghĩ về tính chân thực của văn học. Các tác phẩm này sẽ khơi nguồn cho loại
chủ đề nhận thức chân lí trong văn học của ta, một loại chủ đề thường bị chìm
lấp giữa các chủ đề truyền thống như lẽ sống, ân tình, thương người nghèo
khổ...
Trong Cơn giông và Khách ở quê ra nhà văn lại có thiên hướng muốn
khái quát tổng kết bản chất của những tính cách. Cơn giông muốn phơi bày
bản chất ích kỉ, cơ hội của một tên phản bội do luôn luôn tìm cách thoả mãn
mọi thèm khát được sống sung sướng, được ăn ngon, mặc đẹp, được mọi người
xung quanh chiều chuộng và tôn kính. Con người đó có thể là người tốt, là
người rất cách mạng khi cách mạng thuận lợi đi lên, nhưng hắn sẽ dễ dàng trở
thành phản bội trong cái giờ khắc thử thách ác liệt. Qua hình tượng lão
phúc cho anh chị chúng vốn là câu chuyện ân tình, vui vẻ, thân rồi lại càng
thân hơn. Và đám cưới cô Phấn là ngày hội để bày tỏ tình cảm xóm giềng, vun
đắp cho nhau, vui buồn chia sẻ. Các nhân vật đã hành động theo tinh thần đó,
theo ý muốn tốt đẹp của họ nhưng nhà văn vừa khẳng định nhân vật lại vừa
nhìn vào một mặt sâu hơn để nhận ra bao điều nghịch lý của đời thường: sự
tác thành việc lớn đời người lắm khi khởi đầu từ trò nghịch của con trẻ. Nhu
cầu trang điểm đã làm cô dâu nhịn đói cả ngày; lòng thương chị của em đã
dẫn đến làm hỏng bộ áo cưới đắt tiền; lòng sốt sắng của người chị đã tự đặt chi
vào thế nhỡ nhàng, cuộc hôn nhân làm cho gia đình vốn sướng càng sướng,
nhà nghèo thì càng nghèo hơn và em Hương được người chị dâu thì lại mất
24
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
đứa bạn. Cuộc sống dẫu là trong những việc thông thường nhất vẫn hiện ra bao
vẻ bất ngờ và để lại một viễn cảnh không sao bao quát hết. Một lần đối chứng
có thể là một cốt truyện về tình yêu loài vật, đã tạo nên một bài học luân lí
theo quan niệm thường tình. Bất chấp mọi tình cảm trong sáng, cao thượng
của con người, con mèo vẫn là con mèo, nghĩa là vẫn cư xử theo quy luật của
loài vật. ở đây, cuộc sống vượt ra ngoài phạm vi của không gian tưởng
tượng, liên tưởng, nhân cách hoá thường tình. Chiếc thuyền ngoài xa,
Dấu vết nghề nghiệp, Bến quê, Một người đàn bà tốt bụng... đều là những
truyện về cái nghịch lý của đời thường. Một trưởng phòng thông minh muốn
có tờ lịch tĩnh vật hoàn toàn nhưng thực tế thì hình ảnh con người không thể
tước bỏ. Một nghệ sĩ săn được một cảnh thuyền và biển đẹp toàn bích thì
chính từ cảnh đó xuất hiện một hiện tượng cực kì xấu, một người đàn bà bị
muốn nắm bắt hiện thực ở bề sâu ẩn kín là đặc điểm nổi bật làm nên cảm hứng
triết luận - một nét trong phong cách Nguyễn Minh Châu.
Triết luận không chỉ được nhận diện thông qua mối quan hệ giữa con
người với con người mà còn được nhận diện qua mối quan hệ giữa con người
với thiên nhiên. Sống mãi với cây xanh là câu chuyện như thế.
Nếu tư tưởng của người phương Tây là chinh phục tự nhiên thì người
phương Đông lại hướng tới hoà hợp với tự nhiên, đặt con người trong thế bình
đẳng với trời đất. Nét đặc thù này đã in dấu trong nền văn hoá Việt Nam.
Nguyễn Minh Châu là một trong số các nhà văn rất chú ý tới cảnh sắc thiên
nhiên và thể hiện khát vọng về mối giao hoà vĩnh cửu giữa thiên nhiên và con
người. Khát vọng ấy được thể hiện qua những triết lí bình luận trực tiếp trong
Sống mãi với cây xanh. Thiên hồi kí cảm động này là tác phẩm có tính lập
thuyết của Nguyễn Minh Châu về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên,
trong đó đề cập đến một vấn đề lâu dài hết sức quan trọng: tình yêu thiên
nhiên gắn liền với vẻ đẹp tâm hồn con người. Mong ước của nhà văn được nói
qua lời thảo mộc: ... thiên chức của các loài cây cối chúng ta trong thế kỉ tới
là làm sao mỗi con người trong xã hội công nghiệp có một nhà thơ trong bản
thân. Quả vậy, thành thị hiện đại nâng cao mức sống và trí tuệ nhưng cũng dễ
làm xơ cứng tâm hồn con người khi thiếu một không gian thiên nhiên phong
phú. Thiên nhiên, với vẻ đẹp nguyên sơ của nó, chính là thứ nghệ thuật kì diệu
của tạo hoá góp phần cứu rỗi tâm hồn con người, đem cái tươi mát đầy vô tư,
hào phóng của mình và bồi đắp phù sa cho tâm hồn con người.
26
Nguyễn Thị Mơ
Khoá luận tốt nghiệp
Copyright: Tài liệu đại học ©