TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
*****************

LÊ THỊ THU HUYỀN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO
CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC BÀI
“THƢỜNG THỨC PHÒNG TRÁNH MỘT
SỐ LOẠI BOM, ĐẠN VÀ THIÊN TAI”
TRONG CHƢƠNG TRÌNH LỚP 10 THPT
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng - An ninh

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
Thiếu tá. TRẦN ĐỨC CƢỜNG

HÀ NỘI - 2012


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận này, bằng sự cố gắng, nỗ lực của bản thân và
những kiến thức được học tại trường, cùng với sự hướng dẫn tận tình của thầy
giáo, thiếu tá Trần Đức Cường - Phó trưởng khoa Kỹ thuật - chiến thuật, tôi
đã hoàn thành khóa luận của mình.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo, thiếu tá Trần Đức
Cường đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa
luận tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc, các thầy giáo trong trung tâm
Giáo dục quốc phòng Hà Nội 2 đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành khóa học
chuyên nghành GDQP.


: Công nghệ thông tin

GDQP – AN

: Giáo dục quốc phòng - an ninh

GDQP

: Giáo dục quốc phòng

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

THPT

: Trung học phổ thông

VN XHCN :

: Việt Nam Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ


10, THPT Khoái Châu………………………………………………….

35


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................. 3
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 3
6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn.......................................................... 5
NỘI DUNG....................................................................................................... 6
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về phƣơng pháp dạy học môn
GDQP - AN ...................................................................................................... 6
1.1. Cơ sở lý luận .............................................................................................. 6
1.1.1. Lý luận chung về dạy học ............................................................. 6
1.1.2. Lý luận chung về phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN ...... 7
1.1.3. Vị trí của môn học QDQP - AN trong trường THPT ................... 9
1.2. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 12
1.2.1. Đặc điểm và phương pháp giảng dạy bài “ Thường thức phòng
tránh một số loại bom, đạn và thiên tai” trong chương trình lớp 10 THPT .. 12
1.2.2. Đặc điểm tâm lý học sinh THPT đối với môn học GDQP ......... 13
Chƣơng 2. Thực trạng công tác dạy - học bài “ Thường thức phòng tránh
một số loại bom, đạn và thiên tai” trong chương trình lớp 10, THPT ........ 16
2.1. Đối với giáo viên ...................................................................................... 16
2.2. Đối với học sinh ....................................................................................... 19
2.3. Điều kiện cơ sở vật chất và phương tiện dạy học .................................... 21


bản về quốc phòng, an ninh; truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân
tộc, trách nhiệm và nghĩa vụ của công dân về bảo vệ Tổ quốc; nâng cao lòng
yêu nước, yêu CNXH; có ý thức cảnh giác trước âm mưu thủ đoạn của các thế
lực thù địch; có kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng, an ninh và công
tác quản lý Nhà nước về QP, AN; có kỹ năng quân sự cần thiết để tham gia
vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân,
sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa.
Như vậy, việc dạy học môn GDQP cho học sinh, sinh viên được xác
định là một bộ phận, một nội dung quan trọng của quá trình dạy học trong các
trường ở các cấp học, bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân.

1


Môn GDQP - AN đưa vào giảng dạy trong trường THPT không chỉ
trang bị cho các em học sinh những hiểu biết cơ bản về đường lối quân sự của
Đảng, về nghệ thuật quân sự Việt Nam, về quân đội và bảo vệ Tổ quốc...mà
còn trang bị cho người học một số kỹ năng quân sự cần thiết, hình thành phát
triển tư duy quân sự, góp phần phát triển trí tuệ, khả năng sáng tạo và vận
dụng vào hoạt động thực tiễn một cách có hiệu quả. Ngày nay, nhân dân ta
đang xây dựng đất nước trong hoà bình, nhưng các thế lực thù địch vẫn luôn
dùng mọi âm mưu, thủ đoạn tinh vi để phá hoại công cuộc xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc của chúng ta. Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công
nghệ, tiến công hoả lực bằng đường không có bước đột phá mới và trở thành
phương thức tiến hành chiến tranh chủ yếu trong các cuộc chiến tranh gần
đây. Vì vậy, việc tìm hiểu đặc điểm, tính năng của một số loại bom, đạn để từ
đó biết cách phòng tránh, giảm nhẹ hoặc loại trừ thiệt hại do chúng gây ra là
hết sức cần thiết. Đây cũng là một nội dung bài học quan trọng trong chương
trình lớp 10 THPT.
Nhưng thực tế, công tác giảng dạy GDQP - AN trong trường THPT còn

thiên tai” trong chương trình lớp 10 THPT
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng
Một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học bài “Thường thức phòng
tránh một số loại bom, đạn và thiên tai” trong chương trình lớp 10 THPT
* Phạm vi nghiên cứu
Trường THPT Xuân Hòa - Phường Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc
Trường THPT Bến Tre - Thị xã Phúc Yên - Vĩnh Phúc
Trường THPT Khoái Châu - Thị trấn Khoái Châu - Hưng Yên
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Sử dụng hình thức tổng hợp và phân tích tài liệu: Đọc các tài liệu có
liên quan đến hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy, các nội dung thực

3


hành đối với GDQP - AN và các môn học khác có liên quan, các văn kiện của
Đảng, Nhà nước về GDQP - AN. Từ phân tích, tiếp thu và sử dụng các thông
tin khoa học có liên quan cần thiết, tổng hợp thành những vấn đề cơ bản có
tính định hướng như phân tích đánh giá khả năng tự luyện tập của học sinh
THPT về trình độ nhận thức, những tác động kích thích khi thực hiện. Từ đó
làm cơ sở cho việc xây dựng hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy, tập
luyện nhằm nâng cao chất lượng GDQP - AN.
5.2. Phương pháp điều tra
Chúng tôi tiến hành điều tra thực trạng công tác giảng dạy bài“Thường
thức phòng tránh một số loại bom, đạn và thiên tai” ở trường THPT hiện nay
nhằm thu thập các thông tin nghiên cứu về các đối tượng được nghiên cứu,
tùy theo lĩnh vực trong thời gian thực tập sư phạm của bản thân. Trong quá
trình điều tra thực trạng, ngoài việc quan sát thực tế giảng dạy và học tập

Là tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên và học sinh đang giảng dạy
và học tập bộ môn GDQP - AN

5


NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
VỀ DẠY HỌC MÔN GDQP - AN
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Lý luận chung về phương pháp dạy học
Phương pháp nói chung là con đường, cách thức để đạt được mục đích nhất
định. Nếu vận dụng khái niệm chung này vào việc xác định khái niệm phương
pháp dạy học thì chúng ta còn phải tính đến một số vấn đề cụ thể sau đây:
Phương pháp dạy học là phương pháp được xây dựng và vận dụng vào
một quá trình cụ thể: Quá trình dạy học. Đây là quá trình được đặc trưng bởi
tính chất hai mặt, nghĩa là bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy của thầy và
hoạt động học của trò. Hai hoạt động này tồn tại và được tiến hành trong mối
quan hệ biện chứng: Hoạt động dạy đóng vai trò chủ đạo (tổ chức, điều khiển)
và hoạt động học đóng vai trò tích cực, chủ động (tự tổ chức, tự điều
khiển).Vì vậy, phương pháp dạy học phải là tổng hợp những cách thức làm
việc của thầy và trò.Trong quá trình thực hiện những cách thức đó, thầy giữ
vai trò chủ đạo và trò phải giữ vai trò tích cực, chủ động.
Quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh được
tiến hành dưới tác dụng chủ đạo của thầy. Như vậy, phương pháp dạy học với
tư cách là tổng hợp những cách thức hoạt động của thầy và trò, phải đóng góp
phần tích cực của mình, nhiều khi góp phần quyết định vào việc thực hiện quá
trình nhận thức độc đáo của học sinh.
Phương pháp dạy học giúp cho việc thực hiện quá trình nhận thức độc
đáo của học sinh, với yêu cầu là nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học:

luyện theo mô hình mẫu được sắp xếp. Mỗi phần học, nội dung, vấn đề giảng
dạy…đều được phản ánh theo đúng cách tổ chức, phương pháp giảng dạy.
Đối với phương pháp giảng dạy kỹ năng thực hành, ngoài việc xác
định mục đích, yêu cầu, ý nghĩa khoa học còn phải được thể hiện tư thế, động
tác, tác phong, thể hiện được thứ tự kết cấu lôgic của các nội dung. Quá trình
huấn luyện, giảng dạy, học tập phải làm nổi bật thứ tự các bước nhanh, chậm

7


(phân tích) và tổng hợp.Thông qua phương pháp, cách tổ chức giảng dạy của
giáo viên, người học nắm được nội dung, vận dụng được vào quá trình học
tập, nghiên cứu thực tế phù hợp.
Đối với phương pháp giảng dạy lý luận, lý thuyết,người học nắm được
các quy luật, tính tất yếu khách quan mối quan hệ biện chứng giữa các vấn đề
với nhau, từ đó thống nhất được tư tưởng và hành động.
Có thể khái quát chung về phương pháp giảng dạy GDQP - AN như
sau: Phương pháp giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh là hình thức tổ
chức xác định đơn vị giảng dạy, cách thức, biện pháp giảng dạy, huấn luyện
của cán bộ, giáo viên. Hình thức, cách thức đó đã được khái quát hoá có hệ
thống và trình tự, được dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn được đúc rút thành
những kinh nghiệm, trở thành những vấn đề, những nguyên tắc, những yếu tố,
yêu cầu không thể thiếu được để giới thiệu cho người học. Thông qua hình
thức, cách thức tổ chức giảng dạy, người học nắm chắc, hiểu sâu từng vấn đề,
vận dụng được thành thạo trong thực tiễn.
Như vậy, việc xác định cách thức, hình thức giảng dạy GDQP - AN
phải trên cơ sở thống nhất, xuyên suốt từng nội dung, bài học cụ thể. Phương
pháp GDQP - AN không phải tự nhiên mà có, không thể hình thành trong
không gian hẹp, trừu tượng, thời gian ngắn cũng như không thể hình thành
nếu không dựa trên cơ sở của thực tiễn.

vào thực tế nhanh và thành thạo.
Hiện nay, GDQP - AN là một môn học mới được đưa vào làm môn học
chính khóa trong trường THPT, là một môn học có những đặc thù riêng, khác
hẳn so với các môn học khác. Vì vậy, ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo của học sinh trong hoạt động học tập, khắc phục thói quen học tập thụ
động, lối truyền thụ kiến thức một chiều phổ biến ở các phổ thông hiện nay.
1.1.3. Vị trí của môn GDQP - AN trong trường THPT
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX (4 - 2001), Đảng ta khẳng
định rõ: “Tăng cường quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia và toàn vẹn

9


lãnh thổ là nhiệm vụ trọng yếu và thường xuyên của Đảng, Nhà nước và
của toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân và công an nhân dân là lực
lượng nòng cốt”. Quan điểm nhất quán của Đảng ta là: Để công cuộc đổi
mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa thành công,
chúng ta phải tích cực xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh,
toàn diện trong đó đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả GDQP trong hệ
thống giáo dục quốc gia không chỉ có ý nghĩa cấp thiết trước mắt mà còn
là vấn đề rất cơ bản và lâu dài.
GDQP có vị trí, vai trò quan trọng và ngày càng tăng lên trong sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN. GDQP là nội dung cơ
bản của việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, có ý nghĩa quan trọng trong
chiến lược đào tạo con người mới XHCN.
GDQP - AN là một môn học chính khoá theo luật định, là nhiệm vụ
chiến lược của Đảng, Nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Việt Nam XHCN.
GDQP thuộc nội dung của nền giáo dục quốc gia, là môn học chính

phần giáo dục toàn diện cho học sinh về lòng yêu nước, yêu CNXH, niềm tự
hào và trân trọng với truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân
tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân, có ý thức cảnh giác trước âm mưu
thủ đoạn của các thế lực thù địch; có kỹ năng quân sự - an ninh cần thiết để
sẵn sàng tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân
và an ninh nhân dân.
Với vị trí, vai trò như trên, Đảng và Nhà nước ta chủ trương bồi dưỡng,
đổi mới, nâng cao chất lượng công tác GDQP - AN cho toàn dân, đặc biệt bồi
dưỡng cho học sinh cấp THPT nhằm đáp ứng yêu cầu mới của đất nước hiện
nay.

11


1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Đặc điểm, phương pháp giảng dạy bài “ Thường thức phòng tránh
một số loại bom, đạn và thiên tai” trong chương trình lớp 10 THPT
Chương trình GDQP - AN lớp 10 mở đầu cho việc dạy và học bộ môn
GDQP - AN cấp THPT. Mỗi một bài học thuộc chương trình đều cung cấp
cho học sinh:
Những kiến thức và hiểu biết ban đầu về nền quốc phòng toàn dân và
an ninh nhân dân.
Hiểu được lịch sử truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta,
của quân đội và công an nhân dân, nghệ thuật đánh giặc giữ nước của cha
ông.
Có những kiến thức tối thiểu về phòng thủ dân sự, về tác hại và cách
phòng tránh một số loại bom, đạn, thiên tai và ma túy.
Bài học “Thường thức phòng tránh một số loại bom, đạn và thiên tai”
là một trong những bài học thuộc chương trình lớp 10. Nội dung bài học
nhằm giúp học sinh:

kết hợp với phương pháp dạy học hiện đại.
1.2.2. Đặc điểm tâm lý học sinh THPT đối với môn học GDQP
Học sinh THPT là lứa tuổi đang có sự phát triển mạnh mẽ cả về hoạt động
học tập và trí tuệ. Học sinh càng trưởng thành, kinh nghiệm sống càng phong
phú, các em càng ý thức được rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời.
Do vậy, thái độ có ý thức của các em đối với học tập ngày càng phát triển.
Thái độ của thanh niên học sinh đối với các môn học trở nên có lựa
chọn hơn. Cuối bậc trung học phổ thông các em đã xác định cho mình một
hứng thú ổn định đối với một môn nào đó, đối với một lĩnh vực tri thức nhất
định. Hứng thú này thường liên quan đến việc chọn một nghề nhất định của
học sinh.
Nhưng thái độ học tập ở không ít em có nhược điểm là, một mặt các em
rất tích cực học một số môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề của

13


mình đã chọn, mặt khác các em lại sao nhãng các môn học khác hoặc chỉ học
để đạt được điểm trung bình, học đối phó với các môn học phụ.
Môn học GDQP - AN cũng là một môn học thuộc chương trình THPT,
tuy nhiên môn học này mới đưa vào giảng dạy và trở thành môn học chính
khóa. Vì vậy, so với các môn học khác, đây là môn học còn non trẻ cả về nội
dung, trình độ phát triển khoa học. GDQP - AN có những đặc điểm riêng,
khác với các môn học khác. Nó không chỉ có nội dung lý thuyết mà còn cả
nội dung thực hành, đòi hỏi các em học sinh phải học tập và rèn luyện vất vả.
Các em không chỉ tiếp thu nội dung lý thuyết trên lớp mà cần phải biết vận
dụng nó vào thực tiễn.
Các em học sinh cấp THPT đang ở độ tuổi mới lớn, các em có tâm lý
ngại học vì nội dung môn học khá khô khan, nên khó gây hứng thú học tập
cho các em. Bên cạnh đó, nội dung thực hành phải tập luyện khá vất vả, địa

kế hoạch giảng dạy môn học, là một trong hai đối tượng không thể thiếu của
giáo dục, đào tạo, một trong những nhân tố quyết định chất lượng, hiệu quả
môn học giáo dục QP - AN . Trong hơn hai mươi năm đổi mới, môn GDQP AN vẫn chưa có một đội ngũ giáo viên được đào tạo cơ bản với tư cách là một
môn học đặc biệt, được chăm lo đúng mức về chế độ, chính sách.
Thực tế, đội ngũ giáo viên giảng dạy GDQP - AN hiện nay ở các
trường được tập trung nhiều đối tượng khác nhau. Hầu hết đội ngũ giáo viên
giảng dạy GDQP - AN nay chưa được bồi dưỡng kiến thức quân sự, kĩ năng
quân sự, nhiều giáo viên chưa biết cách soạn giáo án, chưa biết trình bày nội
dung trên lớp học hoặc trên thao trường, chưa có kiến thức và phương pháp
giảng dạy phù hợp. Có thể nói chất lượng, hiệu quả công tác GDQP - AN cho
học sinh các trường THPT những năm qua chưa cao.
Hiện nay, đội ngũ cán bộ giáo viên giảng dạy GDQP - AN ở các trường
THPT còn thiếu nhiều nên phải sử dụng giáo viên kiêm nghiệm như: Giáo
viên thể dục, giáo viên mời giảng (bao gồm cả sĩ quan quân đội đang tại chức
hoặc nghỉ chế độ), thậm chí có cả giáo viên môn Toán, Lý…Hầu hết họ chưa
được đào tạo cơ bản, thiếu trình độ chuyên môn cũng như nghiệp vụ sư phạm.
Cho nên không có phương pháp sư phạm dẫn đến kết quả giảng dạy còn thấp.
Do số lượng giáo viên giảng dạy môn GDQP - AN còn thiếu nên một
số trường THPT tổ chức học môn này tập trung vào đầu năm học hoặc cuối
năm học và kéo dài chỉ một đến hai tuần là kết thúc chương trình môn học.
16


Do đó, chất lượng, kết quả học tập của học sinh chưa cao, các em chưa kịp
tiếp thu tri thức hoặc nắm chưa sâu.
Nội dung bài học chủ yếu là lý thuyết vì thế giáo viên sử dụng phương
pháp thuyết trình là chủ yếu. Đây là phương pháp truyền thống, phương pháp
cơ bản được sử dụng trong dạy - học môn GDQP - AN.
Thuyết trình là phương pháp dùng lời nói để phân tích, đánh giá về một
vấn đề nào đó. Đây là phương pháp cổ điển đã được sử dụng trong nhiều thế


Nội dung
Bom, đạn và cách
phòng tránh

Phƣơng pháp của GV
Dùng phương pháp

Theo dõi, ghi chép

thuyết trình, kết hợp

bài

giảng giải

Thiên tai, tác hại
2

của chúng và cách Thuyết trình, giảng giải
phòng tránh

Hoạt động của HS

Theo dõi, ghi chép
bài

Việc giáo viên sử dụng phương pháp này đã làm cho chất lượng bài
giảng không cao. Tiến hành dự giờ bài học ở một số lớp và kết quả giảng dạy
bài “Thường thức phòng tránh một số loại bom, đạn và thiên tai” như sau:


2

THPT Bến Tre

45

2(4,4%)

15(33%)

25(56%)

3(6,6%)

3

THPT Khoái Châu

45

2(4,4%)

13(29%)

27(60%)

3(6,6%)

Như vậy, qua kết quả điều tra trên cho thấy với việc giáo viên sử dụng