TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÀI TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
GVHD:

ThS. NGUYỄN ĐỨC THÀNH

SVTH:

NGUYỄN HOÀNG TRI

MSSV:

12114300

TP. HỒ CHÍ MINH
Tháng 11 năm 2013

1


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

LỜI MỞ ĐẦU
Xã hội loài người đang tiến gần hơn với sự phát triển bền vững, đó là việc vừa phát
triển kinh kế hiện đại song song với bảo vệ môi trường sinh thái. Tuy nhiên, tình trạng ô

2.1.2 Tác nhân ô nhiễm.........................................................................................................................7
2.1.3 Thực trạng ô nhiễm ở nước ta...................................................................................................12
2.2 Ô nhiễm không khí............................................................................................................................13
2.2.1 Nguyên nhân ô nhiễm................................................................................................................14
2.2.2 Tác hại của ô nhiễm môi trường không khí................................................................................16
2.3 Ô nhiễm đất......................................................................................................................................17
2.3.1 Ô nhiễm do chất thải công nghiệp.............................................................................................17
2.3.2 Ô nhiễm do chất thải nông nghiệp.............................................................................................19
2.3.3 Ô nhiễm do chất thải đô thị.......................................................................................................21
2.3.4 Ô nhiễm đất do dầu mỏ.............................................................................................................22
2.3.5 Ô nhiễm do các chất độc hoá học khác......................................................................................22
2.3.6 Ô nhiễm do chất phóng xạ.........................................................................................................22
CHƯƠNG 3: HẬU QUẢ CHUNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG.....................................................................23
3.1 Đến sưc khoẻ con người...................................................................................................................23
3.2 Đến kinh tế.......................................................................................................................................23
CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN................................................................................................................................24
Tài liệu tham khảo......................................................................................................................................25

3


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
1.1 Khái niệm ô nhiễm môi trường:
Ô nhiễm môi trường là sự có mặt của các chất lạ, độc hại gây nên những biến
đổi nghiêm trọng về chất lượng của các yếu tố của môi trường đất, nước, không khí…
vượt qua ngưỡng chịu đựng tự nhiên của sinh thể (dẫn đến biến dạng hoặc chết hàng
loạt) và con người ( ốm đau, bệnh tật, suy giảm sức khoẻ, thậm chí cả chết người).
Ngưỡng chịu đựng tự nhiên của các loài sinh vật khác nhau không giống nhau.

vật…theo chiều hướng tiêu cực đối với sự sống của sinh vật và con người.
Sa mạc hoá là một trong những biểu hiện nguy hiểm của sự suy thoái và ô
nhiễm đất. Hiện tượng sa mạc hoá diễn ra đặc biệt mạnh ở các vùng thường xuyên bị khô
hạn. Hiện nay, trên thế giới có tới 3,6 tỉ ha đất đang chịu ảnh hưởng của sự suy thoái đất.

5


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

CHƯƠNG 2: NGUYÊN NHÂN VÀ THỰC TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
HIỆN NAY
Bài tiểu luận tập trung vào 3 loại ô nhiễm cần chú ý nhất hiện nay là: ô nhiễm nước, ô
nhiễm không khí và ô nhiễm đất.
2.1 Ô nhiễm nước
Nước chiếm ¾ diện tích bề mặt trái đất,là một trong những món quà quí giá nhất mà
thiên nhiên ban tặng cho con người. Nước là tài nguyên vật liệu quan trọng nhất của loài
người và sinh vật trên trái đất. Con người mỗi ngày cần 250 lít nước cho sinh hoạt, 1.500
lít nước cho hoạt động công nghiệp và 2.000 lít cho hoạt động nông nghiệp. Nước chiếm
99% trọng lượng sinh vật sống trong môi trường nước và 44% trọng lượng cơ thể con
người. Để sản xuất 1 tấn giấy cần 250 tấn nước, 1 tấn đạm cần 600 tấn nước và 1 tấn chất
bột cần 1.000 tấn nước.
Ngoài chức năng tham gia vào chu trình sống trên, nước còn là chất mang năng lượng
(hải triều, thuỷ năng), chất mang vật liệu và tác nhân điều hoà khí hậu, thực hiện các chu
trình tuần hoàn vật chất trong tự nhiên. Có thể nói sự sống của con người và mọi sinh vật
trên trái đất phụ thuộc vào nước.
2.1.1 Nguồn gốc ô nhiễm
Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên: Do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt ,các thảm họa núi
lửa, động đất làm thay đổi cảnh quan môi trường, tiêu diệt nhiều loài, xả thải vào không
khí các chất gây ô nhiễm như SO2, bụi,..... đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các

Do thải vào nước các chất nitrat, phosphat dùng trong nông nghiệp và các chất thải do
luyện kim và các công nghệ khác như Zn, Cr, Ni, Cd, Mn, Cu, Hg là những chất độc
cho thủy sinh vật.
Sự ô nhiễm do thải vào nước những chất như nitrat, phosphate, các dạng sulfit,
thuỷ ngân, chì… đặc biệt là các dư chất trong phân bón, thuốc trừ sâu hay thuốc bảo
vệ thực vật.

8


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

b. Ô nhiễm bởi các chất hữu cơ
 Sự ô nhiễm bởi các hydrocarbon là do các hiện tượng khai thác mỏ dầu, vận
chuyển ở biển và các chất thải bị nhiễm xăng dầu.
Các vực nước ở đất liền cũng bị nhiễm bẩn bởi hydrocarbon. Sự thải của các nhà máy
lọc dầu, hay sự thải dầu nhớt xe tàu, hoặc là do vô ý làm rơi vãi xăng dầu. Tốc độ
thấm của xăng dầu lớn gấp 7 lần của nước, sẽ làm các lớp nước ngầm bị nhiễm.
Ước tính có khoảng 3.6 triệu tấn dầu thô thải ra biển hàng năm (Baker,1983). Một tấn dầu
loang rộng 12 km2 trên mặt biển, do đó biển luôn luôn có một lớp mỏng dầu trên mặt
(Furon,1962).

9


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

 Chất tẩy rửa:bột giặt tổng hợp và xà bông.
10


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

2.1.3 Thực trạng ô nhiễm ở nước ta
Tốc độ công nghiệp hoá và đô thị hoá khá nhanh và sự gia tăng dân số gây áp lực
ngày càng nặng nề dối với tài nguyên nước trong vùng lãnh thổ. Môi trường nước ở nhiều
đô thị, khu công nghiệp và làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nước thải, khí thải và chất
thải rắn. ở các thành phố lớn, hàng trăm cơ sở sản xuất công nghiệp đang gây ô nhiễm
môi trường nước do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải. Ô nhiễm nước do sản
xuất công nghiệp là rất nặng. Ví dụ: ở ngành công nghiệp dệt may, ngành công nghiệp
giấy và bột giấy, nước thải thường có độ pH trung bình từ 9-11; chỉ số nhu cầu ô xy sinh
hoá (BOD), nhu cầu ô xy hoá học (COD) có thể lên đến 700mg/1 và 2.500mg/1; hàm
lượng chất rắn lơ lửng... cao gấp nhiều lần giới hạn cho phép
Hàm lượng nước thải của các ngành này có chứa xyanua (CN-) vượt đến 84 lần,
H2S vượt 4,2 lần, hàm lượng NH3 vượt 84 lần tiêu chuẩn cho phép nên đã gây ô nhiễm
nặng nề các nguồn nước mặt trong vùng dân cư.
Mức độ ô nhiễm nước ở các khu công nghiệp, khu chế xuất, cụm công nghiệp tập
trung là rất lớn.
Tình trạng ô nhiễm nước ở các đô thị thấy rõ nhất là ở thành phố Hà Nội và thành
phố Hồ Chí Minh. ở các thành phố này, nước thải sinh hoạt không có hệ thống xử lý tập
trung mà trực tiếp xả ra nguồn tiếp nhận (sông, hồ, kênh, mương). Mặt khác, còn rất nhiều
cơ sở sản xuất không xử lý nước thải, phần lớn các bệnh viện và cơ sở y tế lớn chưa có hệ
12


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

thống xử lý nước thải; một lượng rác thải rắn lớn trong thành phố không thu gom hết
được… là những nguồn quan trọng gây ra ô nhiễm nước. Hiện nay, mức độ ô nhiễm trong
các kênh, sông, hồ ở các thành phố lớn là rất nặng.
Về tình trạng ô nhiễm nước ở nông thôn và khu vực sản xuất nông nghiệp, hiện

• Núi lửa: Núi lửa phun ra những nham thạch nóng và nhiều khó bụi giàu sunfua,
metan và những loại khí khác. Không khí chứa bụi lan toả rất xa vì nó được
phun lên rất cao.

• Cháy rừng: Các đám cháy rừng và đồng cỏ bởi các quá trình tự nhiên xãy ra do
sấm chớp, cợ sát giữa thảm thực vật khô như tre, cỏ. Các đám cháy này thường
lan truyền rộng, phát thải nhiều bụi và khí.

• Gió bão: Bũi bụi gây nên do gió mạnh và bão, mưa bào mòn đất sa mạc, đất
trồng và gió thổi tung lên thành bụi. Nước biển bốc hơi và cùng với song biển
tung bọt mang theo bụi muối lan truyền vào không khí.
14


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

• Các quá trình phân huỷ, thối rửa xác đôngk vật, thực vật tự nhiên cũng phát thải
nhiều chất khí, các phản ứng hoá học giữa những khí tự nhiên hình thành các
khí sunfua, nitrit, các loại muối,… Các loại bụi, khí này đều gây ô nhiễm không
khí.
b. Nguồn nhân tạo
• Phát thải khí ô nhiễm từ hoạt động giao thông vân tải: là nguồn gây ô nhiễm lớn
nhất ở đô thị, chủ yếu gây ra ô nhiễm các khí độc hại như Co, NO x, hơi xăng dầu
(HmCn, VOCs), bụi chì, benzene và bụi PM2,5.
• Phát thải ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất công nghiệp: phát sinh từ các nhà
máy, xí nghiệp chủ yếu do quá trình đốt các nhiên liệu hoá thạch (than và dầu
khí các loại).
• Ô nhiễm từ các hoạt động dân sinh: hoạt động của các hộ gia đình như đun nấu
bằng than, dầu, cửi cũng góp phần gây ô nhiễm không khí đô thị, mặc dù không
lớn so với các nguồn khác.

loại phế thải, phá huỷ san hô;…
-

Ảnh hưởng dẫn đến biến đổi khí hậu: Khí CO 2 sinh ra rừ các nhà máy và các
phương tiện qua lại còn làm tăng hiệu ứng nhà kính. Trái Đất ngày một nóng dần
lên. Phá huỷ dần các khu du lịch tự nhiên mà nó sẵn có. Nếu việc phát thải khí nhà
kính của thế giới trong thời gian tới không gian đi thì dự báo nhiệt độ Trái Đất sẽ
tăng khoảng 30C trong thê kỷ này, dẫn tới bang tan cho nước biển dâng lên, lụt lội
và hạn hán sẽ diễn ra thường xuyên hơn.
2.3 Ô nhiễm đất
2.3.1 Ô nhiễm do chất thải công nghiệp

Quá trình công nghiệp hoá càng phát triển thì các chất thải sinh ra càng nhiều hơn, đi
vào môi trường đất, làm ô nhiễm đất. Chất thải công nghiệp có 3 dạng:
-

Rắn: xỉ, quặng, sản phẩm công nghiệp dư, sản phẩm phụ…

-

Khí: khí thải từ ống khói và trong các quá trình sản xuất.

-

Lỏng: nước thải.

a. Ô nhiễm do chất khí
Quá trình đốt cháy nhiên liệu hoá thạch sinh ra nhiều chất thải dạng khí như:
SO2, CO2, NOx, H2S,và bụi…
Khí NOx trong không khí hoà tan gây ra mưa acid, dưới tác dụng rửa trôi của


b. Nước thải:
-

Trong nước thải công nghiệp có chất rắng lơ lửng và chất rắn hoà tan có chứa các
chất hữu cơ và vô cơ như: huydrat cacbon, dầu, mỡ, các chất béo, chất đọng bề
mặt, hợp chất bay hơi, kim loại nặng, chất dinh dưỡng, kiềm, clo…

-

Dưới tác dụng của các hiện tượng hoà tan, thẩm thấu các chất trong nước thải đi
vào trong đất làm suy thoái chất lượng, độ phì => gây ô nhiễm môi trường đất.

c. Chất thải rắn
-

Do kim loại nặng:

18


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

-

Khả năng gây độc hại của các kim loại nặng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác
nhau: hàm lượng của chúng, các con đường xâm nhập, dạng tồn tại và thời gian có
thể gây độc hại.
2.3.2 Ô nhiễm do chất thải nông nghiệp
Để tăng năng suất và phòng tránh dịch bệnh cho cây trồng, con người đã sử dụng

sinh học nghiêm trọng cho môi trường đất, môi trường không khí và nước.

b. Ô nhiễm do thuốc bảo vệ thực vật
-

Thuốc bảo vệ thực vật hay thuốc trừ sâu là các hợp chất hoá học được chế tạo để
diệt trừ sinh vật gây hại cho cây trồng.

20


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

-

Hiện nay chủng loại thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng rất đa dạng. Tuy nhiên,
chủ yếu vẫn là: nhóm photpho hữu cơ, các nhóm clo hữu cơ, nhóm cacbamat và
clorophenoxy acid ( là chất diệt cỏ).

-

Do bản chất của thuốc bảo vệ thực vật là những chất hoá học tiêu diệt sâu bệnh,
nên dù ít hay nhiều khi vào môi trường đất cũng gây ô nhiễm môi trường sinh thái
đất. Hình thành và tồn tại ở các dạng cấu trúc sinh hoá khác nhau hoặc các dạng
hợp chất liên kết trong môi trường mà những hợp chất môi trường có tính độc hơn
hẳn, xâm nhập vào cây trồng và tích luỹ ở quả, hạt củ, sau đó theo dây chuền thực
phẩm đi vào gây hại cho người, vật (ung thư, quái thai, đột biến gen…). Làm cho
tính chất cơ lý của đất giảm sút (đất cứng), cũng giống như tác hại của phân bón
hoá học dư thừa trong đất. Diệt khuẩn cáo, bảo vệ thực vật nhưng đồng thời cũng
tiêu diệt nhiều vi sinh vật có lợi trong đất, làm hoặt tính sinh học trong đất giảm.

làm cho các vùng đất bị ô nhiễm nghiêm trọng.
2.3.6 Ô nhiễm do chất phóng xạ
- Ô nhiễm từ chất thải phóng xạ: bắt nguốn từ trung tâm và nhà máy hạt nhân, tàu
ngầm điện tử, các tên lửa có đầu đạn hạt nhân…hết thời gian sử dụng nhưng bản thân
các chất thải này còn chứa chất phóng xạ.
- Từ đốt than: một số mỏ than chứa Urani, Thỏi có tính phóng xạ mạnh và gây ô
nhiễm nặng nề đối với đất.
- Nguồn phóng xạ tự nhiên: nguốn phóng xạ tự nhiên có trong lòng đất, tác động dưới
dạng khí hay dạng bức xạ.
22


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

CHƯƠNG 3: HẬU QUẢ CHUNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
3.1 Đến sưc khoẻ con người
Sự suy thoái của chất lượng nước, không khí và những nguy hiểm khác về môi
trường đã ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp lên sức khoẻ con người, dẫn đến các
bệnh có liên quan, bao gồm cả các căn bệnh gây ra bởi vi trùng và côn trùng do sự
thay đổi của khí hậu như sốt rét, vàng da…
Theo tổ chức y tế thế giới hàng năm có khoảng hơn 2 triệu người chết vì các căn
bệnh liên quan đến môi trường.
3.2 Đến kinh tế
Ô nhiễm môi trường làm suy giảm sức khoẻ con người, từ đó dẫn đến giảm năng
suất lao động, đặc biệt là sản xuất nông nghiệp. Mặt khác, sự suy thoái của chất lượng
môi trường sẽ làm giảm hiệu quả các nguồn tài nguyên cho sản xuất như sự tổn thất
nghề cá ( do ô nhiễm nước), giảm phát triển của rừng do đất bị xói mòn…
Chi phí cho y tế và khắc phục hậu quả của ô nhiễm môi trường không ngừng tăng
lên.
Sự ô nhiễm môi trường tác động ngược trở lại môi trường tự nhiên. Dẫn đến các

Vấn đề rác thải công nghiệp, nông nghiệp cần được chú ý giảm thiểu tối đa.

-

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc bảo vệ môi trường.

24


TIỂU LUẬN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG

Tài liệu tham khảo
-

Tiếng kêu cứu của Trái Đất ( Nguyễn Phước Tương)

-

Đất và môi trường ( Lê Văn Khoa, Nguyễn Văn Cự).

http://vi.scribd.com/doc/119780719/%C4%90%E1%BB%80-TAI-O-NHI%E1%BB
%84M-MOI-TR%C6%AF%E1%BB%9CN-N%C6%AF%E1%BB%9A
http://www.doko.vn/luan-van
http://vi.scribd.com/doc/54186123/ti%E1%BB%83u-lu%E1%BA%ADn-o-nhi%E1%BB
%85m-moi-tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-%C4%91%E1%BA%A5t
http://vi.scribd.com/doc/119780719/%C4%90%E1%BB%80-TAI-O-NHI%E1%BB
%84M-MOI-TR%C6%AF%E1%BB%9CNG-N%C6%AF%E1%BB%9A#download
http://vi.scribd.com/doc/134202744/Tinh-tr%E1%BA%A1ng-o-nhi%E1%BB%85m-moitr%C6%B0%E1%BB%9Dng-khong-khi44#download
http://www.tusach.thuvienkhoahoc.com
http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_m%C3%B4i_tr