TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

-----------------------------------ĐINH THỊ HUỆ

VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN TIN TẠI
THƢ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC –
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Thƣ viện -Thông tin

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
Th.S Nguyễn Thị Thuý Hạnh

Hà Nội, 2012


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TH.S Nguyễn Thị Thuý Hạnh
GVC khoa Thư viện – Thông tin, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian qua để tôi hoàn
thành khoá luận này.
Qua đây, tôi xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô và các bạn sinh
viên trong khoa Công nghệ thông tin đã khích lệ, động viên và tạo điều kiện
giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình và người thân đã
giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường Đại học Sư
phạm Hà Nội 2.
Do thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên những vấn đề mà tôi trình bày
trong khoá luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi kính mong nhận
được sự đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo và các bạn sinh viên để

2005-2011.
Bảng 9. Tình hình sử dụng nguồn tin truyền thống năm 2005-2011.


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi ngiên cứu ................................................................... 3
3.1 Đối tượng nghiên cứu.............................................................................. 3
3.2 Phạm vi nghiên cứu ................................................................................. 3
4. Cơ sở lý luận ................................................................................................. 3
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 3
6. Đóng góp của đề tài....................................................................................... 4
7. Bố cục của khoá luận .................................................................................... 4
NỘI DUNG.......................................................................................................5
Chƣơng 1: Khái quát về thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc .................................. … 5
1.1 Quá trình hình thành và phát triển của thư viện .......................................... 5
1.2 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức hoạt động của thư viện tỉnh Vĩnh
Phúc ................................................................................................................... 7
1.2.1 Chức năng và nhiệm vụ......................................................................... 7
1.2.2 Cơ cấu tổ chức hoạt động ...................................................................... 9
1.3 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin .................................................. 10
1.3.1. Đặc điểm nhu cầu tin......................................................................... 10
1.3.2 Đặc điểm người dùng tin .....................................................................10
Chƣơng 2: Thực trạng phát triển nguồn tin tại thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc
2.1 Một số khái niệm về nguồn tin..................................................................14
2.2 Vai trò của vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc ........15
2.2.1 Vai trò của nguồn tin đối với xã hội ...................................................15
2.2.2 Vai trò của nguồn tin đối với thư viện ............................................... 17


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay, tri thức đã
trở thành mũi nhọn trong lực lượng sản xuất và góp phần thúc đẩy mọi lĩnh
vực của đất nước phát triển như: Chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục,
an ninh, quốc phòng. Đặc biệt trong thời kỳ bùng nổ thông tin, khoa học công
nghệ phát triển như vũ bão thì thư viện càng khẳng định vai trò của mình
trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và ứng dụng
công nghệ vào thực tiễn của tầng lớp nhân dân lại đòi hỏi càng cao hơn bao
giờ hết.
Thư viện là một “cơ quan văn hoá giáo dục ngoài nhà trường”. Để
phục vụ tốt quá trình cung cấp thông tin cũng như nhu cầu tin của người dùng
tin thì thư viện phải có một kho tài liệu phong phú về nội dung, đa dạng về
thể loại, hình thức. Trong tuyên ngôn của UNESCO về thư viện công cộng đã
xác định: “Thư viện công cộng là trung tâm thông tin ở địa phương, tạo cho
người sử dụng của mình sự tiếp cận nhanh chóng tới tri thức và thông tin ở tất
cả các dạng thức”.
Vì vậy, việc đảm bảo nguồn tin đầy đủ, nhanh chóng và chất lượng
cho mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang là vấn đề có tính cấp thiết ở các cơ
quan thông tin - thư viện nói chung và thư viện tỉnh Vĩnh phúc nói riêng. Điều
đó, đòi hỏi mỗi quốc gia bên cạnh việc củng cố và phát triển nguồn tin trong
nước còn cần mở rộng quan hệ hợp tác với các nước khác trong khu vực và
trên thế giới để chia sẻ và phát triển nguồn tin.
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: “Phát triển toàn
diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của
dân tộc, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xử lý tốt mối quan hệ
giữa kinh tế và văn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội,

1



Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng phát triển nguồn tin của thư viện
tỉnh Vĩnh Phúc, thông qua đó để đánh giá những kết quả đạt được và tìm ra
những điểm còn hạn chế ảnh hưởng đến vấn đề phát triển nguồn tin. Từ đó
đưa ra những kiến nghị và giải pháp nhằm góp phần vào việc nâng cao hiệu
quả hoạt động của vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tƣợng nghiên cứu
Đề tài tập trung chuyên sâu nghiên cứu và xem xét toàn bộ nội dung
liên quan đến vấn đề phát triển nguồn tin tại Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc: Thành
phần vốn tài liệu, các nguồn bổ sung, diện bổ sung, kinh phí cho hoạt động bổ
sung, kế hoạch bổ sung, nhân lực thực hiện công tác bổ sung.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn về không gian và thời gian:
* Về không gian: Tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc
* Về thời gian: Vấn đề phát triển nguồn tin trong giai đoạn hiện nay
4. Cơ sở lý luận
Khoá luận dựa trên cơ sở lý luận và quan điểm của chủ nghĩa MacLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề phát triển nguồn tin: Nguồn tin
truyền thống và nguồn tin hiện đại.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Các phương pháp nghiên cứu sử dụng trong quá trình làm đề tài khoá luận:
+ Phương pháp điều tra thực tế
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp phỏng vấn
+ Phương pháp thống kê và phân tích
+ Phương pháp đánh giá các số liệu thu thập được trong quá trình
nghiên cứu.

3

truyền, phổ biến chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần giáo dục tư
tưởng, tình cảm, đạo đức cho nhân dân. Đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa
dân tộc, nâng cao trình độ văn hoá, khoa học công nghệ và phục vụ đời sống
nhân dân trên toàn địa bàn tỉnh.
Vĩnh Phúc là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng châu thổ Sông Hồng và
được tái lập vào tháng 11 năm 1996. Theo quyết định của Quốc hội khóa IX
kỳ họp thứ 10 đã ra Nghị định tách tỉnh Vĩnh Phú ra làm hai tỉnh Vĩnh Phúc
và Phú Thọ. Tỉnh Vĩnh Phúc đi vào hoạt động chính thức từ ngày 1/1/1997
gắn liền với quá trình phát triển của tỉnh, thư viện tỉnh Vĩnh Phúc cũng có sự
thay đổi lớn cả về nghiệp vụ và vai trò của nó. Qua đó, thư viện tỉnh góp phần
vào mục tiêu phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và an ninh, quốc
phòng của tỉnh nói riêng và cả nước nói chung.
Ngay sau khi tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập, thư viện tỉnh được sự quan
tâm của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân và sự chỉ đạo trực tiếp
chặt chẽ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các ban, ngành liên quan. Do
đó, công tác thư viện tỉnh Vĩnh Phúc sớm khắc phục khó khăn, nhanh chóng
ổn định và đáp ứng nhu cầu đọc của cán bộ, nhân dân trong tỉnh.
Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc là trung tâm văn hoá, giáo dục và thông tin
lớn của tỉnh. Chức năng của thư viện tỉnh được khẳng định từ những năm
1972 theo quyết định số 15/VH-QĐ là: “Thư viện tỉnh là trung tâm tàng trữ

5


sách báo của địa phương, đồng thời thư viện phải thu thập và tàng trữ các loại
sách báo, tài liệu về các bộ môn tri thức, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo chính trị ,
yêu cầu sự nghiệp giáo dục của cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng tư
tưởng văn hoá của địa phương.”
Từ khi mới tách tỉnh, thư viện có số lượng tài liệu không nhiều với
30.000 đầu sách và khi đó cơ sở vật chất kỹ thuật chưa được trang bị, thiếu

về địa phương, các tài liệu trong nước và nước ngoài phù hợp với đặc điểm,
yêu cầu xây dựng và phát triển địa phương về chính trị, kinh tế, văn hoá, an
ninh, quốc phòng.
Thư viện tỉnh có tư cách pháp nhân, có con dấu và được mở tài khoản
tại Kho bạc Nhà nước; chịu sự chỉ đạo quản lý về tổ chức, biên chế và hoạt
động của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng
dẫn, kiểm tra về chuyên môn nghiệp vụ của Vụ thư viện - Bộ Văn hoá, Thể
thao và Du lịch.
* Nhiệm vụ
- Xây dựng quy hoạch phát triển, kế hoạch hoạt động dài hạn và ngắn
hạn của Thư viện trình Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tổ chức
thực hiện sau khi được phê duyệt.
- Tổ chức phục vụ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người đọc được
sử dụng vốn tài liệu thư viện thông qua các hình thức đọc tại chỗ, mượn về
nhà hoặc phục vụ ngoài thư viện phù hợp với nội quy của thư viện. Phục vụ
miễn phí tài liệu thư viện tại nhà cho người đọc cao tuổi, người tàn tật bằng
hình thức gửi qua bưu điện hoặc thư viện lưu động theo quy định của pháp
lệnh thư viện.
- Xây dựng và phát triển vốn tài liệu phù hợp với đặc điểm tự nhiên kinh tế, văn hoá của địa phương và đối tượng phục vụ của thư viện. Thu thập,

7


tàng trữ, bảo quản lâu dài các tài liệu được xuất bản tại tỉnh, sách báo trong
nước và nước ngoài phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
- Nhận các xuất bản phẩm lưu chiểu của tỉnh do Sở Văn hóa, Thể thao
và Du lịch chuyển giao, các bản sao khoá luận, luận văn tốt nghiệp của sinh
viên các Trường Đại học mở tại tỉnh. Xây dựng bộ phận tài liệu dành cho trẻ
em, người khiếm thị; Xây dựng bộ phận tài liệu bằng tiếng dân tộc phù hợp
với đặc điểm cư dân trên địa bàn tỉnh.

giao.
1.2.2 Cơ cấu tổ chức hoạt động
Cơ cấu tổ chức hoạt động của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc bao gồm:
- Giám đốc;
- Phó giám đốc,
- 6 phòng ban chức năng
GIÁM ĐỐC

Phó Giám đốc

Các phòng ban

Phòng
Hành
chính Tổng
hợp

Phòng
bổ
sung
xử lý
kỹ
thuật

Phòng
báo,
tạp chí

Phòng
đọc

Theo các nhà chuyên môn đã nhận định, trong xã hội tri thức nguồn
thông tin trở thành cơ sở cho sự phát triển. Người ta thừa nhận rằng, hiện nay
vật chất, năng lượng, thông tin và bản sắc văn hoá dân tộc là các nhân tố
quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia.
Người dùng tin (bạn đọc) luôn được coi vừa là mục tiêu, vừa là động
lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ
XI của Đảng Cộng Sản Việt Nam đã xác định rõ: “Phát triển và nâng cao
chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột
phá chiến lược, là yếu tố quyết định đấy mạnh phát triển và ứng dụng khoa

10


học công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là
lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và
bền vững”. Đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước như
hiện nay thì nhu cầu thông tin phong phú, mỗi nhóm người dùng tin sẽ có
những đặc điểm nhu cầu tin cũng khác nhau. Do vậy, người dùng tin chủ yếu
của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc bao gồm các nhóm sau:
* Nhóm người dùng tin là cán bộ lãnh đạo, quản lý
Các nhà lãnh đạo, quản lý có nhiệm vụ là đưa ra đường lối, chính
sách, phương hướng lãnh đạo cho toàn cơ quan. Họ cần thông tin mang tính
phân tích, tổng hợp, bao quát và có giá trị cao. Do đó, họ thường có nhu cầu
tài liệu như: Các tài liệu của Đảng và Nhà nước, các văn bản, thông tư, chỉ
thị, nghị quyết… Theo số liệu năm 2011, người dùng tin là cán bộ lãnh đạo,
quản lý chiếm 16%.
* Nhóm người dùng tin là cán bộ nghiên cứu khoa học
Đây là nhóm ngưòi dùng tin có ý tưởng sáng tạo được thể hiện trong
các đề tài mà họ nghiên cứu. Nhu cầu tài liệu của họ như: Luận án tiến sĩ,
luận án thạc sĩ, các cơ sở dữ liệu. Theo số liêu thống kê năm 2011, ngưới

thư viện có dịch vụ phục vụ sách, báo những người khuyết tật tận nhà.
Bảng 1. SỐ LIỆU THỐNG KÊ ĐỐI TƢỢNG NGƢỜI DÙNG TIN
TẠI THƢ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC
Nhóm người dùng tin

Tỷ lệ (%)

1. Cán bộ lãnh đạo – quản lý

16

2. Cán bộ nghiên cứu khoa học

10

3. Giáo viên, giảng viên

14

4. Học sinh, sinh viên

21,5

5. Thiếu nhi

22

6. Nhóm người dùng tin khác

16,5

người dùng tin, điều đó chi phối tới sự phát triển của toàn xã hội.
Ngày nay, nhu cầu tin đến với người dùng tin từ nhiều nguồn tin khác
nhau. Vì vậy, số lượng tài liệu tăng rất nhanh, hình thức cũng rất đa dạng, làm
thay đổi cơ cấu thành phần vốn tài liệu. Cho nên định nghĩa mà E. I. Samurin
đưa ra không phản ánh được bản chất các nguồn thông tin của nền kinh tế tri
thức, nên cuối những năm 1970 đã xuất hiện định nghĩa mới về vốn tài liệu.
“ Vốn tài liệu thư viện là bộ sưu tập có hệ thống các tài liệu phù hợp
với chức năng, loại hình và đặc điểm của từng thư viện, nhằm phục vụ cho
người đọc của chính thư viện hoặc các thư viện khác, được phản ánh toàn

14


diện trong bộ máy tra cứu, cũng như để bảo quản lâu dài trong suốt thời gian
được người đọc quan tâm”.
Ở Việt Nam, vốn tài liệu đã được xác nhận trong văn bản của Nhà
nước, Pháp lệnh thư viện Việt Nam định nghĩa vốn tài liệu như sau: “Vốn tài
liệu thư viện là những tài liệu được sưu tầm, tập hợp theo nhiều chủ đề, nội
dung nhất định, được xử lý theo quy tắc, quy trình khoa học của nghiệp vụ
thư viện để tổ chức phục vụ người đọc đạt hiệu quả cao và được bảo quản”.
Vì vậy, phát triển nguồn tin là vấn đề quan trọng bảo đảm cho các thư
viện và cơ quan thông tin đạt hiệu quả cao nhất trong công tác phục vụ của
mình. Do đó, nguồn tin đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra là bức tường phản
ánh sự phát triển về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc
phòng… của tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng và cả nước nói chung.
2.2 Vai trò của vấn đề phát triển nguồn tin tại thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc
Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc từng bước khẳng định vị thế của mình trong
bối cảnh xã hội thông tin không ngừng thay đổi. Song hành với nó là việc
cung cấp nguồn tin cho người dùng tin trở nên cấp thiết hơn.
Vì vậy, các thư viện nói chung và thư viện tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng

những thư viện được xếp vào hàng đầu có vốn tài liệu lớn nhất thế giới. Hơn
thế nữa, nguồn tin có ảnh hưởng lớn tới tiềm năng khoa học, sản xuất, nghiên
cứu của các quốc gia trên thế giới.
V. I. Lênin coi sự nghiệp thư viện là biểu hiện trình độ văn hoá của
mỗi nước. Lênin đã viết: “Ngay từ năm 1913 Người đã mong muốn làm thế
nào để các thư viện lớn có tới hàng trục vạn hay hàng triệu cuốn sách có thể
được mọi tầng lớp nhân dân, mọi khu phố sử dụng”.
Hồ Chí Minh cũng nhận định rằng: “Số sách vở nhiều hay ít cũng
chứng tỏ trình độ văn hoá của một dân tộc thấp hay cao”. Do đó, nguồn tin
càng phong phú và đa dạng bao nhiêu thì càng khẳng định vai trò và tầm quan
trọng của nó đối với sự phát triển của một đất nước.

16


Ở Việt Nam, kế tục truyền thống của dân tộc, Đảng và Nhà nước ta
rất quan tâm đến việc phát triển nguồn tin, đặc biệt trong công tác Thông tin –
Thư viện. Trong Pháp lệnh thư viện Việt Nam cũng đánh giá cao vai trò và vị
trí của vốn tài liệu đối với xã hội, nó quy định tại điều 1 của Pháp lệnh: “Thư
viện có chức năng, nhiệm vụ giữ gìn di sản thư tịch của dân tộc; thu thập, tàng
trữ, tổ chức việc khai thác và sử dụng chung vốn tài liệu trong xã hội nhằm
truyền bá tri thức, cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu,
công tác và giải trí của mọi tầng lớp của nhân dân; góp phần nâng cao dân trí,
đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, phát triển khoa học, công nghệ, kinh tế,
văn hoá, phục vụ công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”.
Trong những năm gần đây, thư viện tỉnh Vĩnh Phúc đã chú trọng đến
vấn đề phát triển nguồn tin là vấn đề cấp thiết trong thời kỳ hội nhập hiện nay.
2.2.2 Vai trò của nguồn tin đối với thư viện
Phát triển nguồn tin nhằm tạo nguồn lực thông tin cho các cơ quan
thông tin - thư viện và cuối cùng là thoả mãn nhu cầu tin của người dùng tin.

Ngày nay, nhu cầu nguồn tài liệu truyền thống càng tăng cao, song
song với nó thì nguồn tài liệu điện tử đã và đang phát triển mạnh mẽ, nhằm
góp phần đáp ứng nhu cầu thông tin của toàn xã hội. Để hỗ trợ cho việc khai
thác và sử dụng tài liệu một cách hiệu quả thì nguồn tin điện tử sẽ tăng tính
linh hoạt trong việc tra cứu, tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc chủ động
trong việc sắp xếp thời gian học tập và làm việc, nghiên cứu, giải trí, họ có
thể lấy được tài liệu qua hệ thống mạng thông tin ở mọi lúc, mọi nơi.
Bên cạnh đó, sự bùng nổ thông tin nó ảnh hưởng mạnh mẽ trong công
tác thông tin – thư viện. Việc thoả mãn yêu cầu của người dùng tin từ nhiều
nguồn tin khác nhau là vấn đề cấp thiết hiện nay, không những đáp ứng thông
tin một cách kịp thời, nhanh chóng mà góp phần nâng cao hiệu quả công việc

18


của họ. Qua đó, nguồn tin khẳng định vai trò quan trọng của nó không chỉ đối
với mọi đối tượng người dùng tin mà cho toàn xã hội.
Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc thuộc hệ thống thư viện công cộng, với chức
năng giáo dục - thông tin - văn hoá và giải trí lớn của tỉnh. Việc áp dụng công
nghệ thông tin trong nghiệp vụ thư viện và công tác phục vụ của mình, thư
viện tỉnh Vĩnh Phúc có những điều kiện ban đầu để với tới các nguồn tin từ
các cơ quan thông tin khác trong nước và quốc tế. Do đó, thành phần bạn đọc
rất đa dạng từ các cháu thiếu nhi đến các bác hưu trí, từ những nhà nghiên cứu
khoa học hay các nhà lãnh đạo đến những bác nông dân, kể cả bạn đọc là
những người khiếm thị. Vì vậy, phát triển nguồn tin có vị trí quan trọng, góp
phần xây dựng Vĩnh Phúc phát triển trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nước.
2.3 Đặc điểm nguồn tin tại thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc
Xuất phát từ nhu cầu của người dùng tin, công tác thông tin - thư viện
đã trở thành phương tiện chủ yếu để quản lý những thành quả của nền văn