SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NINH
TRƯỜNG THPT HOÀNG HOA THÁM



Cuộc thi vận dụng kiến thức
liên môn để giải quyết
tình huống thực tiễn dành cho
học sinh trung học
ĐỀ TÀI

Ứng Phó Với Biến Đổi Khí
Hậu, Phòng Tránh Và Giảm
Nhẹ Thiên Tai

1


MỤC LỤC

I. Tên tình huống…………………………………………………………………...……3

II. Mục tiêu giải quyết tình huống………………………………………...………….3

III. Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình
huống………………………………………………………………………………...….…3

IV. Tình huống thực tiễn và thuyết trình quá trình giải quyết tình
huống…………….….….4

V. Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống…………………………………......……

+ Trong lĩnh vực Công Dân: giáo dục nâng cao nhận thức về ứng phó với
biển đổi khí hậu.
IV. Tình huống thực tiễn và thuyết trình quá trình giải quyết tình huống:
Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong
những thách thức lớn nhất là sự biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu. BĐKH đã
có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất đời sống của
sinh vật và con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của cả mọi châu
lục, mọi quốc gia trên Trái Đất. Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và
3


tác động của BĐKH đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ. Các giải pháp
mang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó
có hiệu quả với BĐKH cũng đã được đề ra và thực hiện ráo riết.
1. Tìm hiểu về biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình
và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường
là vài thập kỷ hoặc dài hơn. Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự
nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con
người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất.
Nói một cách ngắn gọn, biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu diễn ra
trong một khoảng thời gian dài, do nguyên nhân tự nhiên hoặc hoạt động của
con người gây ra.
Sự biến đổi khí hậu (BĐKH) hiện nay, tiêu biểu là sự nóng lên toàn cầu
đã được khẳng định là chủ yếu do hoạt động của con người. Biến đổi khí hậu
khiến chúng ta phải chú ý tới tài sản chung của tất cả chúng ta, đó là Trái đất
– hành tinh của chúng ta. Tất cả các quốc gia và tất cả mọi người trên Trái đất
đều có chung một bầu khí quyển. Nếu coi thế giới là một quốc gia, nơi mà
mọi công dân đều chia sẻ mối quan tâm đến sự phát triển bền vững của các
thế hệ tương lai, thì nỗ lực giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu sẽ là vấn

khí CO2 trong khí quyển dao động ở mức 280 phần triệu (ppm). Tuy nhiên,
tính từ đầu thế kỷ 20 đến nay hàm lượng đó đã tăng liên tục đến 380 ppm.
Hiệu ứng nhà kính do khí CO2 gây ra là quá mức cần thiết, gây tăng nhanh
nhiệt độ bề mặt địa cầu kéo theo nhiều hệ lụy cho đời sống trên hành tinh.
Trong thế kỷ 21 hoặc sau đó không lâu, nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể
tăng thêm hơn 5oC. Ngưỡng biến đổi khí hậu nguy hiểm là khi nhiệt độ tăng
thêm khoảng 2oC, khi đó tình trạng môi trường sinh thái bị hủy hoại ở mức
không thể khắc phục được.
“Hiệu ứng nhà kính và khí nhà kính”

Hình minh hoạ sự tăng hiệu ứng nhà kính
Năng lượng mặt trời chủ yếu là các tia sóng ngắn dễ dàng xuyên qua
cửa sổ khí quyển. Trong khi đó, bức xạ của Trái Đất là sóng dài có năng
lượng thấp, dễ dàng bị khí quyển giữ lại. Nhiệt độ bề mặt trái đất được tạo
nên do sự cân bằng giữa năng lượng mặt trời đến bề mặt trái đất và năng
lượng bức xạ của trái đất vào khoảng không gian giữa các hành tinh. Kết quả
5


của sự của sự trao đổi không cân bằng về năng lượng giữa trái đất với không
gian xung quanh, dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ của khí quyển trái đất. Hiện
tượng này diễn ra theo cơ chế tương tự như nhà kính trồng cây và được gọi là
“hiệu ứng nhà kính”. Các tác nhân gây ra sự hấp thụ bức xạ sóng dài trong khí
quyển là khí CO2, khí N2O, CH4,hơi nước, O3,khí CFCs, v.v...
Đánh giá khoa học của Ban liên chính phủ về BĐKH (IPCC) cho
thấy, việc tiêu thụ năng lượng do đốt nhiên liệu hóa thạch trong các ngành sản
xuất năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng… đóng góp
khoảng một nửa (46%) vào sự nóng lên toàn cầu, phá rừng nhiệt đới đóng góp
khoảng 18%, sản xuất nông nghiệp khoảng 9% các ngành sản xuất hóa chất
(CFC, HCFC) khoảng 24%, còn lại (3%) là từ các hoạt động khác.

Nước biển ấm lên cũng sẽ sinh ra những cơn bão nhiệt đới mạnh hơn. Ở
Việt Nam, những khu vực được dự tính chịu tác động lớn nhất của các hiện
tượng khí hậu cực đoan nói trên là dải ven biển Trung Bộ, vùng núi Bắc và
7


Bắc Trung Bộ, vùng đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Những
đối tượng dễ bị tổn thương nhất là những nông dân nghèo, các dân tộc thiểu
số ở miền núi, người già, trẻ em và phụ nữ.
Tác động đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực: Biến đổi khí
hậu sẽ gây ra tình trạng mất cân bằng về khí hậu, mưa nhiều ở các khu vực
khí hậu ôn hòa nhưng lại gây ra hạn hán ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Hạn hán sẽ tác động tiêu cực đến hoạt động nông nghiệp làm giảm sản lượng
lương thực và đẩy giá lương thực tăng cao.
- Cơ cấu cây trồng vật nuôi và mùa vụ có thể thay đổi ở một số vùng, trong
đó vụ đông ở miền Bắc có thể bị rút ngắn lại, thậm chí không có vụ đông,
vụ mùa thì kéo dài hơn.
Đến năm 2080, trên toàn thế giới tỷ lệ dân số bị ảnh hưởng của nạn đói
chiếm 36-50%. Con số bị ảnh hưởng của tình trạng suy dinh dưỡng có thể
tăng lên 600 triệu. (UNDP, 2008)
- Nhiệt độ tăng và tính biến động của nhiệt độ lớn hơn cùng với biến đổi
của các yếu tố thời tiết khác và thiên tai làm tăng khả năng phát triển sâu
bệnh, dịch bệnh, dẫn đến giảm năng suất và sản lượng, tăng nguy cơ rủi ro
đối với nông nghiệp và an ninh lương thực.
- BĐKH gây nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp. Một phần đáng kể
diện tích đất nông nghiệp ở vùng đất thấp đồng bằng ven biển, đồng bằng
sông Hồng, sông Cửu Long bị ngập mặn do nước biển dâng, nếu không
có biện pháp ứng phó thích hợp.

Hoạt động sản xuất nông nghiệp chịu tác động nặng nề của BĐKH

Tác động đến sức khỏe:
Tổ chức Y tế thế giới dự tính biến đổi khí hậu đóng góp tới 150.000 ca tử
vong hàng năm, một nửa số đó là ở châu Á-Thái Bình Dương. Người dân bị
ốm hay bị thương bởi vì những đợt nóng, hạn hán, lũ lụt và bão. Muỗi xuất
hiện ở những nơi mới, đem theo sốt rét và sốt xuất huyết. Sự thiếu nước ngọt
làm tăng rủi ro các bệnh lây qua đường nước. Khi nhiệt độ tăng lên, gánh
nặng suy dinh dưỡng, tiêu chảy, các bệnh tim và phổi và các bệnh lây nhiễm
tăng theo. Các hậu quả tiêu cực về sức khoẻ xảy ra nhiều nhất ở các nước thu
nhập thấp. Người nghèo đô thị, người già và trẻ em, những nông dân tự cung
tự cấp và người dân vùng ven biển chịu rủi ro lớn nhất.
Thiệt hại do thiên tai gây ra thì người ta không thể không kể đến sự việc xảy
ra gần đây nhất, vấn đề:
9


Mưa lũ lịch sử tàn phá Quảng Ninh
Đây là vấn đề được coi là nhức nhối trong gần cuối tháng 7 đầu tháng 8 gần
đây. Miền Bắc đã trải qua những ngày mưa lũ kinh hoàng gây ngập lụt
nhiều tỉnh, thành phố khiến 27 người thiệt mạng, 6 người mất tích, 40
người bị thương, thiệt hại vật chất hàng nghìn tỷ đồng. Đặc biệt, tại tỉnh
Quảng Ninh đã xảy ra đợt mưa lũ lớn nhất trong 40 năm, gây ngập lụt, sạt
lở đất, lũ bùn làm 17 người thiệt mạng, ngành than tê liệt. Chỉ trong 9
ngày, ở Cửa Ông ghi nhận lượng mưa kỷ lục - khoảng 1.500 mm

Nguyên nhân do biến đổi khí hậu làm trái đất nóng lên. Ở trên biển,
lượng hơi nước bốc lên nhiều hơn, độ ẩm không khí cũng cao hơn. Mặt đất
nóng hơn nên các hoạt động đối lưu mạnh hơn, hình thành các khối mây
khổng lồ, đặc biệt là xoáy. Trong điều kiện thời tiết nhiễu động như rãnh áp
thấp, xoáy thuận nhiệt đới, vùng nhiễu động khí quyển có sự hội tụ rất lớn của
các luồng không khí, tạo ra lượng mưa rất lớn. Rãnh thấp gây mưa lớn ở khắp


12


TP Cẩm Phả ngập chìm trong biển nước. Ảnh Báo Quảng Ninh

Đợt mưa lũ lịch sửa cuốn trôi nhiều bãi chứa than. Bất chấp cảnh báo nguy hiểm từ chính
quyền, nhiều người dân tiếc "vàng đen" trôi ra biển đã nghĩ đủ cách để vớt. Ảnh
Vnexpress.net
13


Không chỉ đối mặt với những hiện tượng thời tiết cực đoan đơn lẻ, trong
tương lai, Việt Nam có thể phải đối phó với hình thái thời tiết nguy hiểm kép
như mưa lớn kết hợp với bão, mưa lớn kết hợp với triều cường, nước biển
dâng do bão, gió mạnh. Khi ấy mức độ nguy hiểm còn tăng lên nhiều lần. Vì
thế việc xây dựng các phương án phải cụ thể, chi tiết, nhiều tình huống vì
BĐKH sẽ còn gây ra những cực đoan thời tiết trên khắp cả nước. Trong đó,
cần nâng cao năng lực, sức chống chịu của cộng đồng, trang bị cho người dân
những kiến thức cần thiết để phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại.
Theo báo cáo của tỉnh Quảng Ninh, tính đến 16h ngày 31/7, mưa lớn kéo dài
5 ngày đã khiến 17 người chết ở Quảng Ninh, 28 ngôi nhà bị đổ sập hoàn
toàn, gần 6000 ngôi nhà bị ngập lụt, hàng nghìn ha lúa, hoa màu, nuôi trồng
thuỷ sản chìm trong nước, nhiều hầm lò bị ngập, trôi than. Thiệt hại về tài sản
vào khoảng 2.000 tỷ đồng, trong đó, riêng ngành than thiệt hại khoảng 1.000
tỷ đồng. UBND Quảng Ninh cũng đề nghị được hỗ trợ 100 tấn gạo để đảm
bảo lương thực chống đói cho người dân, 2 xuồng cao tốc, 50 nhà bạt và trước
mắt là 100 tỷ đồng để khắc phục khẩn cấp hệ thống giao thông huyết mạch. Đ
thời hỗ trợ nguồn lực để phục vụ di dân hoàn toàn đến nơi ở mới cho 27 hộ
dân tại Bản Sen (Vân Đồn), 29 hộ dân ở Mông Dương (Cẩm Phả), hơn 200 hộ

Thích ứng với biến đổi khí hậu
Thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm:
- giảm tổn thương
- giảm thiểu những thiệt hại tiềm tàng
- ứng phó với hậu quả
- nhận ra những cơ hội, khai thác mặt thuận lợi
Biện pháp thích ứng:
- cung cấp thông tin tốt hơn, cải thiện quy hoạch hiệu quả hơn
- xây dựng cơ sở hạ tầng với khả năng thích nghi cơ động hơn
- quản lý rủi ro xã hội, xóa đói giảm nghèo
- cải thiện công tác quản lý và dự báo thiên tai
Chiến lược giảm nhẹ
Giảm nhẹ những tác động của biến đổi khí hậu nhằm:
- ổn định hàm lượng các-bon và các khí nhà kính trong khí quyển
- giảm đến mức tối thiểu sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu
- ngăn chặn những biến đổi khí hậu nguy hiểm và bảo đảm sự an toàn của
hành tinh chúng ta
Các phương thức giảm nhẹ:
- sử dụng các nguồn năng lượng và nhiên liệu thay thế
15


- định giá các-bon cho các quốc gia, nhất là ở những nước gây ô nhiễm
chính
- giảm mức phát thải các-bon cá nhân
- bảo tồn các “bể chứa các-bon”, đó chính là các khu rừng và đại dương,
nơi hấp thụ các-bon.
4. Kết luận – Hành động của thanh niên
Đây là một thông điệp từ một nhóm đạp xe vì môi trường ở Mỹ: “Chúng ta
CÓ THỂ giải quyết vấn đề Toàn Cầu Nóng Lên nhưng chỉ khi với một cách

cảnh báo về giao thông, che phủ cho cây chồng, vật nuôi…
- Phòng tránh đối phó lũ quét, sạt lở, ngập lụt: Theo dõi, thường xuyên nắm
bắt diễn biến thời tiết trên địa bàn, địa điểm, những nơi thường xảy ra lũ quét,
sạt lở và có nguy cơ sạt lở để có giải pháp ứng phó kịp thời khi thiên tai xảy
ra, đặc biệt trong mùa mưa lũ. Di chuyển những hộ có nguy cơ sạt lở cao,
ngập lụt ven sông, suối đến nơi an toàn trước mùa mưa lũ. Xem xét địa hình
và tạo riêng cho lũ những dòng chảy để thoát nước cho tốt đồng thời nghiêm
cấm các hành vi chặt phá rừng gây thiệt hại từ thiên tai.

V. Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống
Cùng với sự phát triển như vũ bão của loài người, sự gia tăng nhanh chóng
của việc chặt phá rừng cùng với khí thải độc hại gây nhiễm môi trường dẫn
đến hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu cùng với thiên tai đang tạo ra mối
hiểm họa khó lường, chẳng khác nào như “quả bom hẹn giờ” treo trước tương
lai nhân loại. Biến đổi khí hậu đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến vật chất,
tinh thần,cuộc sống sức khỏe con người. Vì vậy, Ứng Phó Với Biến Đổi Khí
Hậu, Phòng Tránh Và Giảm Nhẹ Thiên Tai là vấn đề cấp bách cần phải thực
hiện một cách nhanh chóng và hiệu quả. Bằng những phương pháp xử lí nêu
trên chúng ta có thể phần nào giảm nhẹ thiệt hại trước nguy cơ biến đổi khí
17


hậu dẫn đến các thảm hoạ khó lường cho nhân loại. Giúp cuộc sống con
người thêm phần ổn định.
Trên đây chỉ là ý tưởng và chút hiểu biết về một số môn học của chúng
em. Mong rằng phương pháp Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu, Phòng Tránh
Và Giảm Nhẹ Thiên Tai trên sẽ được đưa vào thực tiễn và thực hiện thành
công.
Tuy còn nhiều hạn chế nhưng mong mọi người thông cảm và cho chúng
em lời khuyên. Chân thành cảm ơn!