ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

VŨ VĂN HUÂN

ĐẶC ĐIỂM CỦA PHÁP LUẬT TRONG
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG
PHÁP LUẬT VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

VŨ VĂN HUÂN

ĐẶC ĐIỂM CỦA PHÁP LUẬT TRONG
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG
PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
Mã số: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS. TSKH. ĐÀO TRÍ ÚC

Lịch sử học thuyết Nhà nước pháp quyềnError! Bookmark not defined.

1.1.1. Tư tưởng nhà nước pháp quyền thời cổ đạiError! Bookmark not defined.
1.1.2. Học thuyết tư sản về nhà nước pháp quyềnError! Bookmark not defined.
1.1.3. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong học thuyết MácLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.......... Error! Bookmark not defined.
1.2.

Khái niệm và những đặc điểm cơ bản của nhà nước pháp quyềnError! Bookmark

1.2.1. Khái niệm nhà nước pháp quyền ........ Error! Bookmark not defined.

1.2.2. Những đặc điểm cơ bản của nhà nước pháp quyềnError! Bookmark not defined
1.3.

Những quan điểm cơ bản về xây dựng Nhà nước pháp
quyền Việt Nam XHCN .................... Error! Bookmark not defined.

1.4.

Đặc điểm của pháp luật trong nhà nước pháp quyềnError! Bookmark not de

1.4.1. Các chuẩn mực quốc tế về đặc điểm của pháp luật trong nhà
nước pháp quyền ................................. Error! Bookmark not defined.

1.4.2. Việt Nam trước yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực pháp luậtError! Bookmark

1.4.3. Đặc điểm của pháp luật trong nhà nước pháp quyềnError! Bookmark not define
Chương 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
HIỆN NAY.......................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.

3.4.1. Tăng cường công tác theo dõi thi hành pháp luậtError! Bookmark not defined.
3.4.2. Phát triển hệ thống thông tin và phổ biến, giáo dục pháp luật,
tăng cường năng lực tiếp cận của nhân dân đối với hệ thống
pháp luật .............................................. Error! Bookmark not defined.
3.4.3. Phát triển hệ thống đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực làm
công tác pháp luật................................ Error! Bookmark not defined.

Thiết lập cơ chế và thiết chế tài phán đối với các vi phạm
Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư phápError! Bookmar
3.6. Hoàn thiện quy định và thực hiện pháp luật về dân chủError! Bookmark no
3.7. Hoàn thiện quy định và bảo đảm thực thi pháp luật về
quyền con người, nhân đạo hóa vì con ngườiError! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ...................................................................................................... 5
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 6
3.5.


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BHYT:

Bảo hiểm y tế

HĐND:

Hội đồng nhân dân

PBGDPL:

Phổ biến giáo dục pháp luật

XHCN Việt Nam vẫn còn đang trong quá trình hoàn thiện.
Việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là
nhiệm vụ có tính tất yếu trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về phương pháp và
tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý xã hội bằng pháp luật của nhà nước
trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Xây dựng
Nhà nước pháp XHCN Việt Nam là xây dựng phương thức tổ chức nền chính
trị nhằm duy trì và phát huy dân chủ XHCN, làm cho nhà nước thật sự trong
sạch, vững mạnh, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và quản lý xã hội.
Cùng với quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền, hệ thống pháp luật
Việt Nam trong gần ba thập kỷ qua kể từ khi Đảng ta tiến hành công cuộc đổi
mới đã có sự phát triển mạnh mẽ và đạt được nhiều thành tựu to lớn. Quy

1


trình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật được đổi mới. Nhiều bộ luật,
luật, pháp lệnh được ban hành đã tạo khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn
chỉnh hơn để nhà nước quản lý bằng pháp luật trên mọi lĩnh vực của đời sống
xã hội. Nguyên tắc pháp quyền từng bước được đề cao và phát huy trên thực
tế. Công tác phổ biến và giáo dục pháp luật được tăng cường đáng kể. Những
tiến bộ đó đã góp phần thể chế hoá đường lối của Đảng, nâng cao hiệu lực,
hiệu quả quản lý điều hành của nhà nước, đẩy mạnh phát triển kinh tế, giữ
vững ổn định chính trị - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, do được xây dựng
trên nền tảng của một hệ thống chính trị - pháp lý đặc thù của thời kỳ chuyển
đổi từ nền kinh tế XHCN sang kinh tế thị trường nên nhiều khía cạnh pháp
luật như đặc điểm, cấu trúc, định chế của pháp luật… của Việt Nam cần được
tiếp tục nghiên cứu phát triển và hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà
nước pháp quyền.
Cơ sở thực tiễn
Trong những năm qua chúng ta đã có nhiều cố gắng xây dựng và phát

và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam” của NCS. Lê Minh Tâm (năm
1992) đã giải quyết khá cơ bản các vấn đề lý luận về hệ thống pháp luật, xây
dựng các khái niệm khoa học và những tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá mức độ
hoàn thiện của một hệ thống pháp luật, trên cơ sở đó đánh giá thực trạng và đề
xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn đầu
của thập kỷ 90 thế kỷ trước; Các công trình nghiên cứu, bài viết khác bàn về hệ
thống pháp luật như: “Các ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt
Nam” của tác giả Trần Ngọc Đường; “Những vấn đề cơ bản về nhà nước và
pháp luật” của Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật; “Về khái niệm hiệu
quả pháp luật và những tiêu chí xác định hiệu quả pháp luật” của tác giả Lê
Minh Tâm (đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật tháng 11/2000); Bài viết
“Hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp

3


quyền XHCN” của PGS.TS. Hà Hùng Cường (đăng trên Tạp chí Nghiên cứu
lập pháp năm 2009); Bài viết “Một số đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết
số 48-NQ/TW về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt
Nam” của TS. Dương Thị Thanh Mai và ThS. Nguyễn Văn Hiển (đăng trên
Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp năm 2009)…
Các công trình nghiên cứu nêu trên đã đặt ra nhiều vấn đề lý luận về
pháp luật và nêu những bất cập của hệ thống pháp luật Việt Nam, đồng thời
đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác xây dựng pháp luật và tổ chức
thi hành pháp luật. Tuy nhiên các công trình này đều có điểm chung là nghiên
cứu pháp luật ở các quy phạm, các văn bản luật, các tư tưởng và học thuyết
pháp lý; mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa xây dựng thể chế và tổ chức thi
hành pháp luật... mà chưa đề cập toàn diện và đầy đủ đến đặc điểm của pháp
luật trong nhà nước pháp quyền. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài là yêu
cầu cần thiết góp phần phát triển pháp luật trong quá trình xây dựng Nhà nước

khác, pháp luật trong nhà nước pháp quyền phải mang “tính pháp quyền”. Đó
là hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu đòi hỏi điều chỉnh pháp luật đối với
những quan hệ xã hội đang có và sẽ có, không để có khoảng trống pháp luật
nào; thể hiện ở hệ thống pháp luật có hiệu lực và hiệu quả, hệ thống pháp luật
tạo ra sự tâm phục, khẩu phục từ phía các chủ thể tham gia các quan hệ xã hội
được điều chỉnh bằng pháp luật. Tuy nhiên không thể có quy phạm pháp luật,
văn bản pháp luật hay hệ thống pháp luật nào đều đáp ứng mong đợi như nhau
từ phía tất cả các chủ thể quan hệ xã hội mà pháp luật điều chỉnh vì có sự
xung đột lợi ích giữa các chủ thể. Vì vậy, tiêu chí chung của hệ thống pháp
luật trong nhà nước pháp quyền là phải đáp ứng nhu cầu mẫu số chung về lợi
ích, là lẽ phải, là sự công bằng và công lý. Đây cũng là yêu cầu của hệ thống
pháp luật trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam.

5


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.

Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về Chiến
lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010,
định hướng đến năm 2020, Hà Nội.

2.

Bộ Ngoại giao (2005), Thành tựu bảo vệ và phát triển quyền con người ở
Việt Nam”, Hà Nội.

3.

8.

Nguyễn Đăng Dung (2012), Hội đồng nhân dân trong nhà nước pháp
quyền, NXB Tư pháp, Hà Nội.

9.

Đảng cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XI, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

6


10. Khoa luật – Đại học Quốc gia Hà Nội (2007), Giáo trình Lý luận chung
về nhà nước và pháp luật, NXB ĐHQG Hà Nội.
11. Khoa luật – Đại học Quốc gia Hà Nội (2011), Giáo trình Lý luận và
pháp luật về Quyền con người, NXB ĐHQG Hà Nội.
12. Dương Thanh Mai (2010), Thể chế xã hội trong pháp triển xã hội và
quản lý phát triển xã hội, Đề tài cấp nhà nước, Hà Nội.
13. Lê Minh Quân (1998), “Tìm hiểu một số tư tưởng liên quan đến nhà
nước pháp quyền trong quá trình phát triển của xã hội thời cổ đại”, Tạp
chí Nghiên cứu lịch sử, (1).
14. Quốc hội (1999), Luật Báo chí năm 1989, được sửa đổi và bổ sung ngày
12/6/1999, Hà Nội.
15. Quốc hội (2008), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội.
16. Quốc Hội (2012), Báo cáo tổng kết thực tiễn thi hành Hiến pháp 1992,
Hà Nội.
17. Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Hà Nội.
18. Nguyễn Duy Quý (chủ biên, 2010), Nhà nước pháp quyền XHCN Việt
Nam của dân, do dân, vì dân - Lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị