BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ Ẵ G

BÁO CÁO TÓM TẮT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔ G GHỆ
CẤP ĐẠI HỌC ĐÀ Ẵ G

GHIÊ CỨU XÂY DỰ G CHƯƠ G TRÌ H
MÔ HỌC GỮ ÂM TIẾ G VIỆT
PHỤC VỤ DẠY HỌC TĂ G CƯỜ G TIẾ G A H
TẠI ĐẠI HỌC ĐÀ Ẵ G

Mã số: Đ2013-03-47-BS

Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. TRƯƠ G THN DIỄM

Đà ẵng, 11-2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ Ẵ G

BÁO CÁO TÓM TẮT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔ G GHỆ CẤP CƠ SỞ
DO ĐẠI HỌC ĐÀ Ẵ G QUẢ LÝ

GHIÊ CỨU XÂY DỰ G CHƯƠ G TRÌ H
MÔ HỌC GỮ ÂM TIẾ G VIỆT
PHỤC VỤ DẠY HỌC TĂ G CƯỜ G TIẾ G A H
TẠI ĐẠI HỌC ĐÀ Ẵ G


tham khảo các các công trình chuyên về ngữ âm hoặc có liên
quan đến ngữ âm học của nhiều tác giả trong và ngoài nước.
Về các tác giả nước ngoài, có thể kể tên các công
trình sau: Hai công trình có tính kinh điển là cuốn

gữ âm

này sẽ giúp sinh viên tiếp thu có hiệu quả hơn những kiến thức môn

học đại cương, N xb Giáo dục, Hà N ội, 1964 của Zinder. L.R

N gữ âm tiếng Việt và tăng cường năng lực tiếng Anh, đáp ứng yêu

và cuốn Principles of Phonology, University of California

cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học Việt N am.

Press, US, 1969 của tác giả Trubetzkoy N . S. Bên cạnh đó,

KIẾ

GHN SỬ DỤ G

1. Sau khi nghiệm thu, kết quả đề tài có thể được nhân đĩa
làm tài liệu giảng dạy cho các khoa N gữ Văn, N goại ngữ, Giáo dục
Tiểu học Giáo dục Mầm non, Giáo dục đặc biệt và Việt N am học…
của các trường đại học.

các công trình liên quan đến giảng dạy bộ môn N gữ âm học
là Dictionary of Language Teaching & Applied Linguistics


kiến giải khác nhau mà trình bày cụ thể, ngắn gọn, đi ngay vào những

học chuyên nghiệp, 1997; Mai N gọc Chừ, Vũ Đức N ghiệu,

kiến thức cơ bản nhất có tính hợp lý, tính nhất quán cao nhất. Cuối

Hoàng Trọng Phiến: Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt, N xb

mỗi phần lý thuyết, giáo trình đều có phần những nội dung chính cần

Giáo dục, HN , 1997; N guyễn Quang Hồng: Âm tiết và loại

nắm vững, câu hỏi và hệ thống bài tập nhằm củng cố những kiến thức

hình ngôn ngữ, N xb ĐHQGHN , HN , 2002; N guyễn Thiện

lý thuyết.

Giáp (chủ biên), Đoàn Thiện Thuật, N guyễn Minh Thuyết:
Dẫn luận ngôn ngữ học, N xb Giáo dục, HN , 1996; Vương
Hữu Lễ, Hoàng Dũng:

gữ âm tiếng Việt, N xb Giáo dục,

HN , 1994.
Các công trình kể trên là cơ sở lý luận quan trọng
cho đề tài chúng tôi.
Tại Đại học Đà N ẵng, giáo trình của tác giả N gũ
Thiện Hùng (2004): English Phonetics & Phonology được sử

sinh viên nước ngoài học tiếng Việt nâng cao hoặc học cử nhân Việt
N am học. Phần bài tập cũng bám sát phần lý thuyết và có thể dùng để
thực hành nhằm củng cố kiến thức của bài học.


22

3

(4) Vận dụng cấp độ cao đòi hỏi người học phải biết vận

[2] Biên soạn ngân hàng đề thi trắc nghiệm một số

dụng kiến thức, biết sử dụng ý tưởng, phương pháp, nguyên lý hay

học phần thuộc Tổ N gôn ngữ - Khoa N gữ Văn, mã số

các định luật đã học để giải quyết một vấn đề phức tạp nào đó.

T2011-ĐN 03-19, Đề tài KH&CN cấp Trường, 2007;

N gười học không chỉ phải nắm vững các kiến thức liên quan
đến tình huống mà còn phải vận dụng quá trình tư duy để đưa ra
những phán đoán, suy lý, đặc biệt là sử dụng thành thạo các thao tác
tư duy.

[3] Hòa phối ngữ âm trong từ láy hoàn toàn tiếng
Việt, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà N ẵng, số 8
(49), 2011, tr. 161-169.
[4] Một số đặc trưng ngôn ngữ Việt ảnh hưởng đến


gữ âm

tiếng Việt theo hướng tăng cường tiếng Anh cho sinh viên

N gữ âm là âm thanh của ngôn ngữ, là hình thức tồn
tại đầu tiên và quan trọng nhất của ngôn ngữ. N gữ âm học là
bộ môn khoa học chuyên nghiên cứu ngữ âm, là một phân
ngành cơ sở của ngôn ngữ học. N hững hiểu biết sâu sắc về
các đơn vị ngữ âm, về chính âm, về mối quan hệ giữa âm

Giáo trình nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản nắm được

thanh với chữ viết là hết sức cần thiết với sinh viên Việt N am

những vấn đề cơ bản về đặc điểm ngữ âm tiếng Việt, góp phần giúp

học các ngành Khoa học xã hội và nhân văn (như N gôn ngữ,

sinh viên nói và viết đúng tiếng Việt. Giáo trình này được viết trên

Văn học, Văn hóa học, Việt N am học, N goại ngữ) - những


4
người sẽ dùng tiếng Việt không chỉ như tiếng mẹ đẻ mà còn
như là một công cụ nghề nghiệp; và các lưu học sinh - những
người cần nghe tốt và phát âm chính xác tiếng Việt. N hững
kiến thức về ngữ âm cũng sẽ góp phần lý giải một số vấn đề
của ngữ pháp và từ vựng.


vấn đề đã học sang một dạng khác tương đương nhưng có ý nghĩa

đại học kèm theo một bài giảng bằng tiếng Anh trên cả bản

hơn đối với người học.

Word và bản điện tử là chưa có. Đề tài nghiên cứu này nhằm

(3) Vận dụng cấp độ thấp đòi hỏi người học phải biết vận

phục vụ cho công tác đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng

dụng kiến thức, biết sử dụng ý tưởng, phương pháp, nguyên lý hay

cao chất lượng dạy và học môn N gữ âm tiếng Việt trong nhà

các định luật đã học để giải quyết một vấn đề đơn giản nào đó.

trường; giúp sinh viên yêu thích hơn và tiếp thu một cách nhẹ
nhàng, có hiệu quả những kiến thức của môn N gữ âm tiếng
Việt và cả kiến thức tiếng Anh chuyên ngành.
Vì những lý do trên, việc xây dựng chương trình
môn học N gữ âm tiếng Việt theo hướng tăng cường tiếng
Anh cho sinh viên Đại học Đà N ẵng là thực sự cấp bách.

N gười học phải quyết định các kiến thức, nguyên lý nào cần
được áp dụng và áp dụng như thế nào trong tình huống đó. Để thực
hiện được điều này, người học cần phải biết chuyển di kiến thức từ
hoàn cảnh quen thuộc sang hoàn cảnh mới.

6. Evaluation (Please see the main report)

việc mà chúng tôi quan tâm, đeo đuổi thực hiện nhiều năm
nay. Hơn nữa, việc kết hợp các kiến thức từ vựng học, văn

CHƯƠ G 2

MA TRẬ KIẾ THỨC MÔ

GỮ ÂM TIẾ G VIỆT

hóa học và xã hội học với kiến thức ngữ âm tiếng Việt trong
hệ thống bài tập là sự thể hiện của tinh thần tích hợp trong
giảng dạy - một xu hướng đang được khuyến khích hiện nay.

2.1. Giới thiệu chung về ma trận kiến thức môn học gữ
âm tiếng Việt
Từ Chương trình môn học, chúng tôi cụ thể hóa nội dung
kiến thức môn N gữ âm tiếng Việt ra thành ma trận kiến thức môn
học. Mục đích của chúng tôi là hướng sinh viên đến từng đơn vị kiến
thức của môn học, xác định được tiêu điểm kiến thức cần nắm vững
để tiếp thu có hiệu quả nhất.

3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài: N ghiên cứu xây
dựng chương trình môn học N gữ âm tiếng Việt phục vụ dạy
học tăng cường tiếng Anh tại Đại học Đà N ẵng.
Cụ thể, đề tài sẽ giới thiệu những kiến thức chung
nhất về Ngữ âm tiếng Việt qua ngôn ngữ Việt và Anh; giới
thiệu một hệ thống bài tập thực hành nhằm phục vụ việc tiếp


trình nghiên cứu này sẽ giúp sinh viên yêu thích hơn và tiếp

and Coda

thu một cách nhẹ nhàng, có hiệu quả hơn những kiến thức

3.3.5. Rules of Distribution

của môn N gữ âm tiếng Việt đồng thời với việc nâng cao

3.4. Coda

năng lực tiếng Anh.

3.4.1. General Phonetic Features

4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cách tiếp cận
Cách tiếp cận được sử dụng trong xây dựng chương
trình môn học N gữ âm tiếng Việt là tiếp cận phát triển
(Developmental Apporoach). Cách tiếp cận này tập trung vào
tổ chức hoạt động dạy-học với nhiều hình thức linh hoạt và
đa dạng, tạo cơ hội cho người học tìm kiếm, thu thập thông
tin và chiếm lĩnh tri thức v.v...
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp sau đây: phân tích,

3.4.2. Classification and Description
3.4.3. Representation in Writing


4.1.3. Contraction

5.2. Phạm vi nghiên cứu

4.1.4. Epenthesis

Chương trình môn học N gữ âm tiếng Việt xây dựng
theo hướng đại cương, nội dung môn học được thể hiện bằng

4.1.5. Metathesis
4.2. Cultural Sound Change


18
Chương 2. Vietnamese Syllables (5 class periods)
2.1. The Characteristics of Vietnamese Syllables
2.1.1. Independence
2.1.2. Syllables and Morphemes: the Same
2.1.3. Phonemes Extracted from Syllables
2.2. The Structure of Vietnamese Syllables
2.2.1. Components
2.2.2. The Stratum of Syllables
2.4. The Classification of Vietnamese Syllables
Chapter 3. Vietnamese Phoneme System (15 class periods)
3.1. Initial
3.1.1. General Phonetic Features
3.1.2. Classification and Description

7

[2.1] Giới thiệu tổng quan về ma trận kiến thức môn N gữ âm
tiếng Việt
[2.2] Thiết kế ma trận kiến thức môn N gữ âm tiếng Việt
[3] Xây dựng giáo trình N gữ âm tiếng Việt theo hướng tăng
cường tiếng Anh
[3.1] Giáo trình N gữ âm tiếng Việt (bản tiếng Việt)
[3.2] Giáo trình N gữ âm tiếng Việt (bản tiếng Anh)


8

17

CHƯƠ G 1

- Positively apply knowledge of Vietnamese phonetics into

CHƯƠ G TRÌ H ĐÀO TẠO
MÔ
GỮ ÂM TIẾ G VIỆT
1.1. Giới thiệu tổng quan về chương trình đào tạo môn

comparative study about the similarities and differences between
Vietnamese phonetics and those of a foreign language to enhance the
gữ âm

tiếng Việt
N gữ âm, từ vựng và ngữ pháp là ba mặt cơ bản của ngôn
ngữ. Trong đó, ngữ âm là hình thức tồn tại đầu tiên và quan trọng
nhất của ngôn ngữ. N gữ âm học là bộ môn khoa học chuyên nghiên

1.2.1. Definition

các phân môn ngôn ngữ học khác cũng không kém phần quan trọng.

1.2.2. Phonetics and Phonology

N ó có tính chất nền, giúp cho việc lĩnh hội các kiến thức của các

1.3. Phonetic Units

phân môn ngôn ngữ học khác như ngữ pháp, từ vựng và phong cách

1.3.1. Segmental Units: Phone, Syllable

học tiếng Việt hiệu quả hơn. Vì vậy, theo chúng tôi, việc thiết kế

1.3.2. Suprasegmental Units: Tone, Stress, Intonation

chương trình môn học một cách khoa học, hợp lý và xây dựng một

1.3.3. Phoneme


16
3.1. General Objectives:
* Knowledge:
Master the basic knowledge of phonetics in general and
Vietnamese phonetics in particular as follow:
- Concepts of speech sounds and phonetics; the backgrounds
of speech sounds; phonetic units; the differences between phonetics

* Skills:

GỮ ÂM TIẾ G VIỆT

- Distinguish the similarities and differences between
Vietnamese and other languages.
- Acquire knowledge and use it to do exercise of analysing
and classifying Vietnamese syllables, exercise of phonological
transcription, etc.
* Attitude:
- Actively participate in seminars and positively do exercises.

Số tín chỉ: 02
(16 tiết lí thuyết, 05 tiết thảo luận, 09 tiết bài tập, thực hành)
Khoa phụ trách:
Khoa N gữ Văn - Trường Đại học Sư phạm - ĐHĐN
Mã số học phần: 317256
Dạy cho các ngành: Sư phạm N gữ văn, Văn học, Báo chí.


10
1. Mô tả học phần: gữ âm tiếng Việt là một môn khoa học

15
1.2.2. Chương trình môn gữ âm tiếng Việt (bản tiếng Anh)

ngôn ngữ cung cấp cho sinh viên các vấn đề cơ bản về ngữ âm nói

VIET AMESE PHO ETICS


College of Education - The University of Danang
Code: 317256
For majors: BA of Linguistics and Literature, BA of Journalism
1. Description: Vietnamese Phonetics is a scientific subject
providing students with the basic knowledge of phonetics in general
and Vietnamese phonetics in particular. This subject is compiled to
teach students majoring in Linguistics and Literature (compulsory)
and Journalism (elective) in the 2nd semester of first-year program.
This subject provides students with knowledge and skills to
deal with exercises of phonetics, focuses on 4 issues: 1) An Overview
of Speech Sounds, Phonetics and Phonetic Units; 2) Vietnamese
Syllables; Vietnamese Phoneme System; 4) Sound Change
Phenomenon in Vietnamese.
2. Precondition: Students must complete the subject Introduction
to Linguistics first.
3. Objectives:


14
3.4.3. Sự thể hiện của âm cuối trên chữ viết
3.4.4. Quan hệ giữa âm chính và âm cuối
3.4.5. Quy luật phân bố của âm cuối
3.5. Thanh điệu
3.5.1. Đặc trưng ngữ âm tổng quát của thanh điệu
3.5.2. Phân loại và miêu tả thanh điệu
3.5.3. Quan hệ giữa thanh điệu và âm cuối

11
- N ắm được hệ thống âm vị tiếng Việt: các tiểu hệ thống âm
đầu, âm đệm, âm chính, âm cuối và thanh điệu.


4.1.4. Thêm âm

chính tả và chữ viết tiếng Việt.

4.1.5. Đảo âm
4.2. Biến âm văn hóa
4.2.1. Biến âm do sự trang nhã
4.2.2. Biến âm do kiêng kỵ
4.2.3. Biến âm do dụng ý chê bai
4.2.4. Biến âm để tạo tiếng lóng
4.2. Hình thức tổ chức dạy học (mời xem bản chính văn)
5. Tài liệu tham khảo: (mời xem bản chính văn)
6. Phương pháp đánh giá học phần: (mời xem bản chính văn)

* Thái độ:
- Hào hứng với môn học, chủ động tham gia các bài tập thảo
luận và tích cực giải quyết các bài tập thực hành.
- Chủ động vận dụng các kiến thức đã học về ngữ âm tiếng
Việt để liên hệ với thực tế ngữ âm ở địa phương cũng như so sánh
những điểm tương đồng và khác biệt giữa những đặc điểm của ngữ
âm tiếng Việt với những đặc điểm ngữ âm của một ngoại ngữ khác
để nâng cao tính hiệu quả trong việc học tập ngoại ngữ đó.


12
3.2. Mục tiêu khác:
- Góp phần phát triển kỹ năng cộng tác, làm việc nhóm
- Góp phần phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo, khám phá



1.1.1. Khái niệm ngữ âm

3.2.1. Đặc trưng ngữ âm tổng quát của âm đệm

1.1.2. Các cơ sở ngữ âm

3.2.2. Miêu tả âm đệm

1.2. N gữ âm học

3.2.3. Sự thể hiện của âm đệm trên chữ viết

1.2.1. Khái niệm ngữ âm học

3.2.4. Mối quan hệ giữa âm đầu và âm đệm

1.2.2. N gữ âm học và âm vị học

3.3. Âm chính

1.3. Các đơn vị ngữ âm

3.3.1. Đặc trưng ngữ âm tổng quát của âm chính

1.3.1. Các đơn vị ngữ âm đoạn tính: âm tố, âm tiết

3.3.2. Phân loại và miêu tả âm chính

1.3.2. Các đơn vị ngữ âm siêu đoạn tính: thanh điệu, trọng âm, ngữ điệu