 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6

BẢN TĨM TẮT ĐỀ TÀI
Tên đề tài: “RÈN KỸ NĂNG GIẢI TOÁN TÌM X CÓ HIỆU QUẢ THÔNG QUA
VIỆC DẠY MÔN SỐ HỌC 6 Ở TRƯỜNG THCS NINH ĐIỀN”
Họ và Tên tác giả: TRẦN ĐÌNH BỬU LONG.
Đơn vị cơng tác: TRƯỜNG THCS NINH ĐIỀN - CHÂU THÀNH - TÂY NINH.
1. Lý do chọn đề tài:
- Rèn cho học sinh giỏi kỹ năng giải toán tìm x thông qua các tính chất đã
học và rèn cho học sinh đại trà biết vận dụng các qui tắc cơ bản để giải.
- Nắm chắc các qui tắc về toán tìm x. Đặc biệt cần chú trọng đến các tính
chất như tích của hai số, của nhiều số, luỹ thừa, qui tắc chuyển vế,. . . làm cơ sở
trong quá trình trình bày lời giải của bài toán tìm x.
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu:
- Đối tượng: Rèn kỹ năng giải tốn tìm x mơn Số học 6 cho học sinh.
- Phương pháp:
+ Nghiên cứu tài liệu chuyên môn.
+ Tra cứu những vấn đề có liên quan loại toán tìm x.
+ Tìm phương pháp đặc trưng trong việc quan sát, giải thích, lựa chọn.
+ Phương pháp điều tra thực tiễn.
+ Phương pháp kiểm tra, đối chiếu, so sánh.
3. Đề tài đưa ra giải pháp mới:
Đưa ra ngun nhân sai lầm khi học sinh giải dạng giải tốn tìm x mơn Số học
6. Từ đó đề ra biện pháp khắc phục để giúp các em giải được dạng tốn này.
4. Hiệu quả ứng dụng:
Qua thời gian nghiên cứu, áp dụng vào thực tế giảng dạy trên lớp và rút kinh
nghiệm tơi nhận thấy các em phải học tập, phải suy nghĩ nhiều hơn để nắm vững kiến
thức cơ bản và rèn luyện kĩ năng, phương pháp tự học tập khơng e ngại loại tốn này.
5. Phạm vi ứng dụng:
Đề tài này có thể thực hiện như một chun đề và áp dụng rộng rãi cho bộ
mơn tốn ở trường THCS Ninh Điền – Châu Thành – Tây Ninh hoặc đơn vị bạn.

toán tìm x của học sinh chưa khoa học, lý luận chưa chặt chẽ, không có tính logic.
Theo bản thân tôi, để giải quyết tốt điều này chúng ta cần phải :
- Rèn cho học sinh giỏi kỹ năng giải toán tìm x thông qua các tính
chất đã học và rèn cho học sinh đại trà biết vận dụng các qui tắc cơ bản để giải.
- Nắm chắc các qui tắc về toán tìm x. Đặc biệt cần chú trọng đến các
tính chất như tích của hai số, của nhiều số, luỹ thừa, qui tắc chuyển vế,. . . làm cơ
sở trong quá trình trình bày lời giải của bài toán tìm x.

Trường THCS Ninh Điền

– 2 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6
Nếu giải quyết tốt được điều này thì học sinh cũng sẽ phần nào nắm
vững được những kiến thức cơ bản của bộ môn Số học, làm nền tảng cho việc giải
bài tập tìm x và biết cách trình bày bài giải sau này. Với tinh thần đó và cũng để
giúp học sinh thực hiện sự yêu thích môn học, không còn ý nghó sợ môn học này.
Tôi mạnh dạn trình bày một kinh nghiệm nhằm để nâng cao chất lượng dạy học
môn toán, đó là “Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn
số học 6 ở trường THCS Ninh Điền”.
2.Đối tượng nghiên cứu:
♦

Rèn kỹ năng giải Toán tìm x môn Số học 6 đối với học sinh đại trà.

♦


các mặt sản xuất vật chất và tinh thần, nền kinh tế tri thức, xã hội thông tin đang
hình thành và phát triển. Để hòa nhập tiến độ phát triển đó thì giáo dục và đào
tạo luôn đảm nhận mục tiêu: “Đào tạo nhân lực – nâng cao dân trí – bồi dưỡng
nhân tài” là đòn bẩy đưa đất nước tiến lên hòa nhập với thế giới.
Để đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện, con đường duy nhất là
nâng cao chất lượng học tập của học sinh ngay từ nhà trường phổ thông. Là giáo
viên thì ai cũng mong học sinh của mình tiến bộ, lónh hội kiến thức dễ dàng, phát
huy tư duy sáng tạo. Môn toán là môn học đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đó.
Người ta thường nói đến ba lần sáng tạo trong các loại hình nghệ thuật :
sáng tác, biểu diễn và công chúng hưởng thụ. Riêng đối với dạy học cũng là một
nghệ thuật ngoài tính sáng tạo lần thứ nhất của người khai sinh ra một đònh lý,
một đònh luật, một phát minh mới, … là bất tử ; phần còn lại là cả một quá trình
sáng tạo liên tục của các nhà nghiên cứu, thầy giáo, … và lớp lớp học trò được tiếp
thu nó. Tôi nói đến điều này để khẳng đònh một điều: những gì tôi viết ở đây chỉ
là những kinh nghiệm được đúc kết trong quá trình giảng dạy với mong muốn học
trò của mình sẽ cảm nhận được phần nào các giá trò của nó, hiểu rõ hơn, thích thú
hơn trong quá trình tiếp thu chúng. Xa hơn nữa, các em sẽ biết vận dụng nó để
làm gì, ở đâu, khi nào…
2. Cơ sở thực tiễn:
• Thực trạng học sinh:
a) Thuận lợi:
- Đa số các em thích học bộ môn, xem đây là môn chủ lực nên ý
thức rèn luyện cũng như tinh thần cầu tiến thể hiện rất rõ nét.
- Sách giáo khoa, sách bài tập các em có đầy đủ.
b) Khó khăn :
- Trong quá trình giảng dạy từ đầu năm đến nay xét thấy học sinh
yếu kém còn nhiều, do lười học, không nghiên cứu, không phân biệt được dạng
bài tập một cách đúng mức. Đặt biệt là toán tìm x.
- Đa số các em ít ham thích làm các loại sách bài tập dạng này.
- Khi đọc các loại bài tập, các em chưa tìm hướng giải , không biết

Ví dụ 2: Tìm x biết:
35 - 2(20 - x) =15
33 – (20 - x) = 15
20 - x = 33- 15
20 – x = 18
x = 20 -18
x =2
Ví dụ 3: Tìm x biết:
a) x = 12
⇒
x = 12
b) x = −12
⇒
x = -12

(kết quả sai)

( kết quả thiếu)
( kết quả sai)

Ví dụ 4: Tìm x biết:
2x –19 = 39
2x - 19 = 39 + 19
2x
= 58
x
= 58:2
Trường THCS Ninh Điền

(Biến đổi sai)

trọng của việc vận dụng các qui tắc, đònh nghóa, tính chất vào việc giải bài tập mà
còn xác đònh đúng yêu cầu và nội dung của bài tập để hình thành hướng giải.
Phải kích thích tư duy học sinh, gây lòng ham mê bộ môn, giúp nâng cao
chất lượng môn Toán.
Việc rèn luyện kỹ năng tìm x là cung cấp cho học sinh một loạt các
phép biến đổi, tính toán rút gọn đưa bài toán đã cho về dạng đơn giản nhất mà
học sinh đã biết cách giải.
Nội dung được vận dụng xuyên suốt trong các tiết học Số học ở lớp 6,
các tiết luyện tập và việc làm bài tập ở nhà của học sinh ngoài ra có thể thực hiện
trong các giờ phụ đạo.
Tiến hành song song giữa ôn và luyện.
Kiểm tra, đánh giá thường xuyên.
 Cách trình bày và các ví dụ minh họa:
Môn Số học 6 được trình bày theo kiểu tiếp cận qui nạp, từ quan sát, thử
nghiệm nêu nhận xét đi dần đến kiến thức mới, đó cũng là cơ sở lý luận. Do đó
khi trình bày bài giải giáo viên cần lưu ý cho học sinh phải dựa trên cơ sở các khái
niệm, đònh nghóa, tính chất đã học.
- Dạng 1: Tìm x thuộc các dạng tìm số hạng, tìm thừa số, tìm số bò trừ, số
trừ, số bò chia, số chia. Giáo viên cho học sinh nắm chắc các qui tắc có liên quan.
Khi mở rộng vấn đề tìm cách giải khác đòi hỏi phải cho học sinh nắm chắc các
tính chất.
Ví dụ 1: Tìm x biết: 231-(x+6) = 103
Trường THCS Ninh Điền

– 6 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6

X
= 122
- Dạng 2: Tìm x là thừa số trong tích. giáo viên cần cho học sinh nắm
chắc qui tắc tìm, mở rộng hơn dạng phương trình tích mà học sinh học sau này.
Lưu ý đến tính chất nếu a.b = 0 thì hoặc a = 0 hoặc b = 0.
Ví dụ 2: Tìm x biết : 3(x-1) = 0
Cách 1:3(x-1) = 0
Cách 2: 3(x-1) = 0
x-1 = 0:3
vì 3 ≠ 0 nên x-1 = 0
x-1 = 0
x = 0+1
x
= 0+1
x=1
x
=1
Ví dụ 3: Tìm x biết : (x-2)(x+3) = 0
Bài toán này nếu giải theo cách thông thường học sinh có thể
nhầm và tìm sót giá trò của x ( chỉ tìm ra x = 2 hay x = -3) cần cho học sinh đònh
dạng được bài toán và đi tìm lời giải.
p dụng a. b = 0 , ta có thể giải bài toán trên như sau:
(x-2)(x+3) =0
Trường THCS Ninh Điền

– 7 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long



⇔ 2x = 25
⇔ x =5
c) 5x+1 =125
⇔ 5x+1 = 53
⇔ x+1 =3
⇔ x = 3-1
⇔ x =2
- Dạng 4: Tìm x có chứa dấu giá trò tuyệt đối. Giáo viên cần cho học sinh
nắm chắc đònh nghóa về giá trò tuyệt đối.
Trường THCS Ninh Điền

nếu a< 0
– 8 –
GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6
a
a =
nếu a≥ 0
− a

Ví dụ 5: Tìm x biết
a) x = 0 ⇒ x =0
b) x = 15
⇒
x = 15
và -x =15⇒ x= -15
Vậy: x = 15 và x = -15
c) x − 5 = 0 ⇒ x-5 = 0

x= 5

x=6
Trên đây là một số bài toán tìm x minh họa quá trình thực hiện, tuy chỉ lấy
một số dạng cơ bản nhằm rèn kỹ năng giải bài toán tìm x cho học sinh để thực
hiện tốt hơn các dạng toán tìm x sau này.
Trường THCS Ninh Điền

– 9 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6
Ngoài các bài toán dạng cơ bản ở trên giáo viên đôi khi còn dùng đến một
số bài toán dạng trắc nghiệm nhằm ôn lại các kiến thức đã học giúp các em thực
hiện việc giải bài sau này tốt hơn.
Ví dụ 1: Khoanh tròn các câu trả lời đúng trong các câu sau
a) Giá trò x của x( x-6) =0 là:
A . x=0 ;
B. x=6 ;
C. x=0 và x=6
x
b) Giá trò x của 2 =16 là:
A. x = 8
B. x = 4
C. x = 6
c) Giá trò x của x − 1 = 5 là:
A. x =6
B. x = -4 và x= 6

Nhận xét: Đa số học sinh chưa nắm kỹ các khái niệm, đònh nghóa, tính chất,
các qui tắc đã học, đọc không kỹ bài tập nên chưa biết cách trình bày bài giải,
trình bày còn lung tung.
Lớp TSHS

Trường THCS Ninh Điền

– 10 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6
b) Kết quả sau khi vận dụng giải pháp:
+ Lần 1: Qua thi kiểm tra giữa học kỳ I đối với dạng Toán tìm x:
TB trở lên
Số lượng
Tỉ lệ
6A1
44
26
59,09%
6A2
42
25
59,52%
Nhận xét: Học sinh hệ thống được kiến thức cơ bản về các khái niệm cơ
bản, đònh nghóa, tính chất, qui tắc dựa vào đó trình bày được một số bài toán đơn
giản có cơ sở lập luận hợp lý.
+ Lần 2: Kiểm tra 1 tiết lần 2 đối với dạng Toán tìm x :

chữa sai lầm. Nếu là đối tượng học sinh quá yếu thì không nên dẫn các em đi quá
xa nội dung chuẩn kiến thức, kỹ năngt. Ngược lại, nếu là đối tượng học sinh giỏi ta
cần cung cấp thêm các bài tập dạng mở rộng khác để phục vụ cho quá trình tự
nghiên cứu của các em.
- Tuy nhiên đối với học sinh diện đại trà giáo viên cần chú trọng cho học
sinh chỉ nắm chắc các qui tắc và việc vận dụng từng qui tắc vào từng bài tập cụ
thể, đối với học sinh khá giỏi ngoài việc nắm các qui tắc , giáo viên còn cho học
Trường THCS Ninh Điền

– 11 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6
sinh tìm hiểu thêm các tính chất có liên quan đến từng loại toán. Biết mở rộng vấn
đề, cụ thể hoá vấn đề, tương tự hoá vấn đề để việc giải bài toán tìm x càng đơn
giản hơn.
- Học sinh phải biết phân tích một cách tường minh trong mỗi dạng bài toán
để tìm hướng giải. Sau đó biết áp dụng và phát triển nhanh trong các bài tập tổng
hợp.
- Giáo viên thường xuyên kiểm tra mức độ tiếp thu và vận dụng của học
sinh trong quá trình cung cấp các thông tin mới có liên quan trong chương trình Số
học 6 mà đã đề cập ở trên.
- Giáo viên phải đònh hướng và vạch ra những dạng toán mà học sinh phải
liên hệ và nghó đến để tìm hướng giải hợp lý như đã đề cập.
6. Phạm vi áp dụng:
- Giáo viên phải cho học sinh thấy được tính chiến lược của loại toán tìm x
nó được áp dụng rộng rãi ở những năm học sau để học sinh có ý thức trong việc
học và nắm chắc cách giải loại toán này.

Chân thành cảm ơn!
Ninh Điền, ngày 26 tháng 10 năm 2010
Người viết

Trần Đình Bửu Long.

Trường THCS Ninh Điền

– 13 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Sách giáo khoa Tốn 6 – NXB giáo dục.
2. Sách giáo viên Tốn 6 – NXB giáo dục.
3. Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Tốn THCS – NXB giáo
dục.
4. Tài liệu bồi dưỡng thường xun cho giáo viên THCS chu kì III – NXB
giáo dục.
5. Tài liệu tập huấn giáo viên mơn Tốn về dạy học kiểm tra đánh giá theo
chuẩn kiến thức, kĩ năng của Bộ GD& ĐT.
6. Cơng văn hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2010 – 2011.

---------------------------  -------------------------

Trường THCS Ninh Điền


– 15 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long


 Rèn kỹ năng giải toán tìm x có hiệu quả thông qua việc dạy môn số học 6

PHIẾU ĐIỂM
TIÊU CHUẨN

NHẬN XÉT

ĐIỂM

Tiêu chuẩn 1
( Tối đa 25 điểm)

Tiêu chuẩn 2
( Tối đa 50 điểm)

Tiêu chuẩn 3
( Tối đa 25 điểm)

Tổng cộng:…………….điểm.
Xếp loại:…………………….
Ninh Điền, ngày…….tháng…… năm 2010.

- Họ tên Giám khảo 1:……… …………………………….. Chữ ký:……………
- Họ tên Giám khảo 2:………… ………………………….. Chữ ký:……………

.................................................................................................................................................................................................................................

* Xếp Loại:..........................................................................................................................................................................................

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

III– Hội đồng khoa học Sở GD&ĐT

* Nhận Xét:................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................................................................

* Xếp Loại:..........................................................................................................................................................................................

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Trường THCS Ninh Điền

– 17 –

GV thực hiện:Trần Đình Bửu Long