TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2
______________________
ĐỖ THỊ NGỌC MAI
ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO HƢỚNG TÍCH CỰC VÀ ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO BÀI
GIẢNG “TRUYỀN THỐNG ĐÁNH GIẶC
GIỮ NƢỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM”,
CHƢƠNG TRÌNH LỚP 10, THPT
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng
Hà Nội - 2010
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2
______________________
ĐỖ THỊ NGỌC MAI
ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO HƢỚNG TÍCH CỰC VÀ ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO BÀI
GIẢNG “TRUYỀN THỐNG ĐÁNH GIẶC
GIỮ NƢỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM”,
CHƢƠNG TRÌNH LỚP 10, THPT
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
bạn đồng nghiệp để đề tài được hoàn chỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 15 tháng 05 năm 2010
Sinh viên
Đỗ Thị Ngọc Mai
2
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, căn cứ, kết quả nghiên cứu trong đề tài này hoàn toàn trung thực và
không trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả khác. Nếu có gì không trung
thực em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, Ngày 15 tháng 05 năm 2010
Sinh viên
Đỗ Thị Ngọc Mai
3
CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT
- BGD - ĐT:
Bộ Giáo dục và Đào tạo
- CNH, HĐH:
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Trung học phổ thông
- XHCN :
Xã hội chủ nghĩa
4
DANH MỤC BIỂU BẢNG
Trang
Bảng 1: Kết quả học tập theo phương pháp truyền thống
16
Bảng 2: Kết quả học tập theo phương pháp tình huống
33
Bảng 3: Kết quả học tập khi sử dụng phần mềm tin học powerpoint
39
Biểu đồ 1: So sánh kết quả học tập theo phương pháp truyền thống,
39
phương pháp tình huống, phương pháp giảng dạy khi sử
dụng phần mềm powerpoint dạy bài "Truyền thống đánh
1.2. Cơ sở thực tiễn về phương pháp dạy học GDQP –AN hiện nay ở
13
nhà trường phổ thông
1.3. Cơ sở thực tiễn về ứng dụng CNTT trong GDQP ở các trường
16
THPt hiện nay.
1.4. Tính tất yếu về đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng
17
CNTT trong GDQP-AN
Chƣơng 2: Đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu
18
2.1. Đối tượng nghiên cứu
18
2.2. Phương pháp nghiên cứu
18
Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Phương pháp trực quan trong GDQP-AN
giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam”
3.2.1. Xây dựng được tình huống thực tế
27
3.2.2. Tổ chức lớp trong giảng tình huống GDQP-AN
30
3.2.3. Hướng dẫn học sinh viết bài phân tích tình huống
32
3.2.4. Điều kiện áp dụng phương pháp tình huống
32
3.3. Ứng dụng CNTT (phần mềm powerpoint) vào bài giảng “Truyền
33
thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam”
3.3.1. Soạn bài giảng “Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân
33
tộc Việt Nam” trên chương trình powerpoint – slede.
3.2.2. Thực hành dạy học bài “Truyền thống đánh giặc giữ nước
mạng, trang bị kiến thức, tri thức cần thiết về quốc phòng, an ninh cho thế hệ trẻ,
đáp ứng và thực hiện tốt nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ
quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa (XHCN).
Tuy nhiên, chất lượng môn học GDQP - AN chưa đạt được kết quả như
mong muốn, đặc biệt về phương pháp giảng dạy chưa theo kịp xu thế đổi mới
của xã hội, của ngành giáo dục đào tạo; chưa xứng đáng với vị trí chiến lược
trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Trong bài viết “Phương pháp dạy và học tập” (Nhà xuất bản Giáo dục 1999 - trang 19, 20) cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, cố vấn BCHTW Đảng đã
viết “ Thời gian gần đây, tôi có đến dự lớp ở một số trường, cốt yếu là để
nghe giảng của thầy. Phải nói rằng tôi ngạc nhiên cao độ lúc chỉ nghe thầy
nói, trò chép trong gần một tiếng đồng hồ, không nghe thầy giảng, cũng
không nghe đối thoại giữa thầy và trò. Tôi được biết ở một số trường khác,
phương pháp giảng dạy cũng có tình hình tương tự. Tìm hiểu thêm một số
8
trường tôi rất vui được biết cách giảng và học ở đây có tiến bộ hơn, hiện đại
hơn: Thầy gợi ý để trò suy nghĩ, thầy nêu tình huống có vấn đề để thảo luận,
tranh luận, tìm cách xử lý tốt nhất; thầy giới thiệu các loại sách mà trò phải
đọc … Người ta còn cho tôi biết phương pháp này có xu thế dần dần phổ
biến. Tuy nhiên tình hình chưa phải đáng yên tâm, bởi lẽ cách giảng dạy phần
lớn thuộc về người thầy có tâm huyết, có trình độ sư phạm và có kiến thức
nghề nghiệp cả lý thuyết và thực hành. Tục ngữ có câu “Không thầy đố mày
làm nên” và cũng có câu “Học một, biết mười”. Điều đó có ý nghĩa là chúng
ta biết qúy trọng người thầy, nhưng đồng thời cũng biết vị trí quan trọng của
người học, có thể nói cực kỳ quan trọng của người học”.
Thực tế trong dạy học GDQP - AN hiện nay, các nhà trường phổ thông
vẫn chủ yếu dạy học theo phương pháp truyền thống (phương pháp thuyết
trình, độc thoại một chiều), không phát huy được tính tích cực, khả năng tự
THPT.
2. Mục đích nghiên cứu
- Tìm ra phương pháp dạy học tích cực (phương pháp trực quan, tình
huống) được thể hiện theo các quy trình dạy và học, nâng cao chất lượng bài
giảng “Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam”.
- Xây dựng giáo án điện tử bài giảng “Truyền thống đánh giặc giữ nước
của dân tộc Việt Nam” theo chương trình powerpoint
- Vận dụng phương pháp giảng dạy tình huống và ứng dụng phần mềm
tin học vào bài giảng “Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt
Nam”.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về đổi mới phương pháp dạy
học nói chung và GDQP - AN.
- Nghiên cứu thực trạng dạy học môn GDQP - AN các trường THPT
- Đề ra các biện pháp cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học và ứng
dụng phần mềm tin học vào giảng dạy GDQP - AN.
10
- Tổ chức thực nghiệm dạy học theo phương pháp đổi mới tích cực,
ứng dụng công nghệ thông tin.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng phần mềm tin học trong
GDQP - AN có ý nghĩa khoa học cao, có giá trị thực tiễn trong quá trình thực
hiện môn học.
Tích cực đổi mới cách dạy, cách học; thường xuyên ứng dụng phần
mềm tin học vào GDQP - AN cho học sinh.
11
116/2007/NĐ-CP khẳng định yếu tố quan trọng hàng đầu có ý nghĩa quyết
định tới chất lượng giáo dục quốc phòng, an ninh là phải có hình thức tổ chức,
phương pháp giáo dục, đào tạo phù hợp, đó chính là cầu nối, con đường dẫn
dắt đến nhận thức, tiếp thu tri thức về giáo dục quốc phòng, an ninh. Vì vậy,
phải xây dựng được đội ngũ giáo viên, giảng viên có phẩm chất, năng lực, yêu
nghề, suốt đời phấn đấu cho sự nghiệp giáo dục và củng cố nền quốc phòng
toàn dân, nền an ninh nhân dân, có kiến thức cơ bản về quốc phòng, an ninh,
có kỹ năng sư phạm quân sự, có khả năng quản lý, chỉ đạo công tác quân sự,
an ninh địa phương, của nhà trường.
Như vậy, Giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh, sinh viên có
tầm quan trọng đặc biệt trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, góp
phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện trong nhà trường. Toàn Đảng,
toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị cần có nhận thức sâu sắc về vị trí,
vai trò, tầm quan trọng của công tác giáo dục quốc phòng toàn dân và Giáo
dục quốc phòng - an ninh cho học sinh, sinh viên.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình Giáo dục quốc phòng an ninh thống nhất trên toàn quốc theo Quyết định số 79, 80, 81/2007/QĐBGDĐT ngày 24/12/2007 cho học sinh các trường THPT, TCCN, DN, sinh
viên đại học và cao đẳng. Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Ban hành
chương trình GDQP - AN theo Quyết định số 27/2007/QĐ - BLĐTBXH dùng
trong các trường trung cấp Nghề và cao đẳng Nghề.
Trên cơ sở pháp lý thì môn học Giáo dục quốc phòng - an ninh có tính
pháp lý cao, đồng bộ. Nhưng để cho môn học phát triển, ngày càng có chất
lượng như những môn học khác trong hệ thống giáo dục quốc dân thì cần phải
có cách nhìn, đánh giá khách quan và phải mạnh dạn đầu tư, đổi mới cả hình
thức tổ chức, nội dung chương trình, phương pháp dạy học và tăng cường đội
ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị chuyên dùng dạy học.
14
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng Giáo
dục quốc phòng – an ninh là yêu cầu cấp thiết, là xu hướng phát triển tất yếu
của môn học trong hệ thống giáo dục quốc dân hiện nay. Đổi mới phương
pháp giảng dạy phải trên cơ sở bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và kỹ năng sử
dụng các phương tiện giảng dạy hiện đại, ứng dụng phần mềm tin học cho đội
ngũ giáo viên.
Xuất phát từ tình hình thực tế của đội ngũ giảng viên giáo dục quốc
phòng – an ninh hiện nay, việc trang bị lý luận dạy học sẽ giúp cho giáo viên
dần hoàn thiện phương pháp sư phạm, từ đó có sự vận dụng, đổi mới một
cách chắc chắn. Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và kỹ năng sử dụng các
phương tiện giảng dạy hiện đại, phần mềm điện tử cho đội ngũ giảng viên là
nội dung cực kỳ quan trọng trong quá trình giáo dục đào tạo. Trước hết, phải
bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp, năng lực sư phạm, những kiến thức cơ bản
về lý luận dạy học, tâm lý học, giáo dục học và một số nội dung về lôgíc hình
thức nhằm giúp cho giáo viên có cách nhìn tổng quan về giáo dục học nói
chung và giáo dục cho học sinh THPT nói riêng.
Đổi mới phương pháp dạy học Giáo dục quốc phòng – an ninh phải đổi
mới toàn diện từ nhận thức, tổ chức giảng dạy, xây dựng kế hoạch, nội dung
chương trình. Giáo dục quốc phòng – an ninh thuộc lĩnh vực khoa học xã hội
nhân văn, nhưng lại được thể hiện cả lý thuyết và thực hành kỹ năng. Đối với
nội dung lý thuyết, trên cơ sở chương trình quy định, sẽ nghiên cứu kết cấu
từng phần học theo hướng tăng thời gian đọc sách, thảo luận của học sinh;
gắn lý thuyết với thực hành, đưa người học đến gần hơn với thực tiễn hoạt
động quốc phòng, an ninh. Cách tốt nhất để hình thành và phát triển năng lực
nhận thức, năng lực sáng tạo của người học về giáo dục quốc phòng – an ninh
là đặt họ vào vị trí chủ thể của hoạt động nhận thức, thông qua tự lực, tự giác
của bản thân nhằm chiếm lĩnh tri thức, ở đây, người học chiếm vị trí trung
tâm trong quá trình dạy học. Quy trình của phương pháp giảng dạy tích cực:
17
Ứng dụng công nghệ thông tin, Sử dụng các phương tiện dạy học hiện
đại (máy vi tính, máy chiếu đa năng Projector, mô hình, học cụ hiện đại … )
với phần mềm tin học sẽ hạn chế được tối đa những nhược điểm của phương
pháp thuyết trình truyền thống, nó tạo ra môi trường học tập thân thiện của
học sinh cùng với năng lực thuyết trình của giảng viên, nó sẽ lôi cuốn người
học cùng khám phá, hoà vào nội dung của từng phần trong bài giảng. Từng
vấn đề được trình chiếu, từng trích dẫn phim, ảnh, đồ hoạ với những hình ảnh
sinh động, thông qua nhận thức trực quan của người học sẽ mang lại hiệu quả
cao cho bài giảng. Chúng ta không tuyệt đối hoá các phương tiện dạy học,
phương tiện càng hiện đại càng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Công cụ hỗ trợ
dạy học có hiện đại bao nhiêu cũng không thay thế được những kỹ năng thao
tác, biểu hiện sắc thái, tình cảm của người thầy trên bục giảng. Nhưng chúng
ta không thể phủ nhận tính ưu việt của các giáo trình điện tử, các phần mềm
cho công tác quản lý đào tạo, xây dựng đề thi trắc nghiệm. Có thể khẳng định,
các bài giảng được thực hiện trên phương tiện hỗ trợ giảng dạy, máy chiếu
Projector đã có tác dụng rất tốt cho người học. Đôi khi phương pháp giảng
dạy truyền thống có những hạn chế trong việc truyền thụ kiến thức của giáo
viên, trong việc tiếp nhận thông tin đối với người học, bởi vì người học cũng
chỉ biết hiện tượng, thường phải công nhận những gì diễn ra xung quanh chứ
chưa hiểu rõ ngọn ngành bản chất của hiện tượng đó. Thay vì, không hình
ảnh, lý thuyết trừu tượng, chung chung thì việc ứng dụng phần mềm tin học
được thực hiện trên máy chiếu Projector với các hình ảnh xây dựng trên nhiều
hiệu ứng đã phá vỡ được tư tưởng thiếu tập trung, nhàm chán, mối nghi ngờ
của học sinh.
Mục đích của việc ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao năng
lực sư phạm, tạo điều kiện cho giáo viên tự bồi dưỡng nâng cao tay nghề.
toàn trong nòng súng và tiếp tục vận động. Kết thúc nội dung học tập, sinh
viên thật sự thoải mái, hiểu bài, có ấn tượng với bài giảng, với môn học.
1.2. Cơ sở thực tiễn về phƣơng pháp dạy học GDQP-AN hiện nay ở nhà
trƣờng phổ thông
19
1.2.1. Nhận thức, chỉ đạo, tổ chức thực hiện đến đổi mới phương pháp
dạy học
Phương pháp giảng dạy học GDQP - AN là nội dung quan trọng trong
chuyển tải kiến thức quốc phòng, an ninh và kỹ năng quân sự cho học sinh.
Phương pháp giảng dạy GDQP - AN ảnh hưởng đến kết quả học tập, phản
ánh quá trình nghiên cứu, sáng tạo, năng lực, trình độ vận dụng của giáo viên
vào thực tiễn.
Phương pháp GDQP - AN giúp cho cán bộ giáo viên, học sinh hiểu rõ
những vấn đề cốt lõi trong từng nội dung cụ thể, từng quan điểm nguyên tắc,
các mối kết hợp và sự phát triển theo thứ tự nội dung. Trên thực tiễn sẽ đề cập
tới cách tổ chức giảng dạy huấn luyện theo mô hình mẫu được sắp xếp. Mỗi
phần học, bài học, nội dung, vấn đề giảng dạy hoặc mỗi hành động, cử động,
động tác đều được phán ánh, thể hiện đầy đủ theo đúng cách tổ chức, phương
pháp giảng dạy.
Tuy nhiên, các nhà trường phổ thông hiện nay ít hoặc không chú ý tới
đổi mới phương pháp dạy học môn Giáo dục quốc phòng - an ninh. Vì vậy,
chất lượng, hiệu quả môn học chưa cao, chưa có nhiều tác dụng, chưa đáp
ứng yêu cầu xã hội, chưa xứng đáng với vị trí quan trọng của nó. Một số
nguyên nhân dẫn đến chưa đổi mới phương pháp dạy học tích cực:
- Nhận thức của đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, giáo
viên trực tiếp thực hiện GDQP - AN chưa đầy đủ; chưa thấy rõ GDQP - AN
cho học sinh, sinh viên là nhiệm vụ chiến lược nhằm xây dựng nền quốc
luận, tiếp cận thực tiễn quá ít. Người học chỉ nghe, ghi nhớ thụ động, ghi chép
đầy đủ, cẩn thận bài giảng của thầy trên lớp và cũng là tài liệu ôn tập để kiểm
tra, thi trả bài kết thúc học phần. Phương pháp thuyết trình có nhược điểm lớn
làm cho người học thiếu tính sáng tạo, kém năng động, rất thụ động, hạn chế
lòng tự tin, kém trong xử lý tình huống sư phạm bắt gặp trong thực tiễn.
Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, hạn chế bớt nhược điểm
trong giảng dạy theo phương pháp thuyết trình, cần đổi mới việc chuẩn bị và
thuyết trình bài giảng của giáo viên. Trước hết cần cải tiến, đổi mới cấu trúc
21
bài giảng và việc chuẩn bị bài giảng. Mỗi bài giảng phải là kết quả nghiên cứu
khoa học cơ bản, khoa học giáo dục của giáo viên. Để chống lại kiểu dạy học
đọc - chép lại giáo trình như lâu nay, phương pháp thuyết trình của giáo viên
ở trên lớp cần được cải tiến căn bản về nội dung lẫn hình thức. Giáo viên chỉ
trình bày theo vấn đề tiên quyết, quan trọng, tập trung vào vấn đề mới, những
vấn đề khó, dần dần tiến tới khắc phục, không dạy học theo lối một chiều, áp
đặt. Xây dựng các tình huống vấn đề trong bài giảng để người học độc lập suy
nghĩ, tìm cách xử lý tình huống, vấn đề đó. Tăng cường sử dụng các phương
tiện dạy học, đặc biệt các phương tiện kỹ thuật để hỗ trợ tích cực cho phương
pháp thuyết trình của giáo viên.
1.2.3. Xây dựng bài giảng và dạy học bài “Truyền thống đánh giặc
giữ nước của dân tộc Việt Nam” theo phương pháp truyền thống
- Bài giảng được xây dựng theo thứ tự phần mục trong sách giáo khoa
- Cách dạy theo phương pháp thuyết trình, không có trực quan, minh
hoạ
- Bài giảng của giáo viên thể hiện rất sơ sài, cách trình bày đơn điệu.
Giáo viên chỉ ghi các mục chính trên bảng, sau đó phân tích một vài ý, kết
thúc bài.
2
(6%)
(40%)
(50%)
(4%)
22
Ghi
chú
2
3
Trường THPT
Phúc Yên
Trường THPT
Bến Tre
45
45
(6,6%)
1.3. Cơ sở thực tiễn về ứng dụng công nghệ thông tin trong GDQP ở các
trƣờng THPT hiện nay
Công nghệ thông tin đã có tác dụng rất tích cực trong đời sống xã hội,
nó làm tăng năng suất lao động, giảm tối thiểu lực lượng sản xuất. Công nghệ
thông tin đã làm thay đổi căn bản nhận thức, tư duy cũ, cách làm cũ để có
hiệu quả cao hơn. Ngày nay, công nghệ thông tin càng có tác dụng trong
nhiều lĩnh vực như y tế, thăm dò địa chất, khoáng sản, quân sự, giáo dục đào
tạo, khoa học công nghệ...
Trong giáo dục đào tạo, công nghệ thông tin đã và đang được ứng dụng
rộng rãi và ngày càng đi vào chiều sâu. Đồng bộ hoá công tác quản lý giáo
dục đào tạo mang tính cấp thiết hiện nay, đòi hỏi công nghệ thông tin phải
đóng vai trò chủ đạo. Khoa học giáo dục, khoa học tự nhiên, khoa học thực
nghiệm... đang được ứng dụng công nghệ thông tin rất mạnh mẽ và đã tạo ra
những sản phẩm có giá trị cao. Các trường đại học, cao đẳng, kể cả các trường
THPT đã rất chú ý tới ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
Qua điều tra khảo sát 3 trường THPT thuộc tỉnh Vĩnh phúc thì hầu hết
đã có ứng dụng các phần mềm vào trong quản lý và giảng dạy các môn học
văn, sử địa, toán. Riêng GDQP - AN chưa có trường nào sử dụng phần mềm
tin học vào trong dạy học nên kết quả dạy học chưa cao.
1.4. Tính tất yếu về đổi mới phƣơng pháp dạy học và ứng dụng công
nghệ thông tin trong GDQP - AN
Giáo dục quốc phòng – an ninh phải được coi trọng như các môn học
khác. Vì vậy, cần phải có nhận thức đầy đủ, không được xem nhẹ môn học
này. Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong
23
Copyright: Tài liệu đại học ©