Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
=====***=====

HÀ THỊ LÝ

SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VĂN HÓA VÀO VIỆC XÂY DỰNG
NỀN VĂN HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Tư tưởng Hồ Chí Minh

HÀ NỘI - 2013

Hà Thị Lý

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

Đặc biệt, tôi xin cảm ơn sâu sắc tới cô giáo Vi Thị Lại người trực tiếp
hướng dẫn, chỉ bảo tận tình giúp tôi hoàn thành khóa luận này.
Khóa luận được hoàn thành song không tránh khỏi những hạn chế,
thiếu sót. Tôi rất mong nhận được những đóng góp ý kiến từ phía thầy
cô và các bạn để đề tài nghiên cứu của chúng tôi tiếp tục được hoàn thiện.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2013
Người thực hiện

Hà Thị Lý

Hà Thị Lý

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2
LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận này được hoàn thành bằng sự cố gắng của bản thân và dưới
sự hướng dẫn trực tiếp của cô Vi Thị Lại. Tôi xin cam đoan rằng:
- Khóa luận này là kết quả nghiên cứu, tìm tòi của riêng tôi.
- Những tư liệu được trích dẫn trong khóa luận là trung thực.
- Kết quả nghiên cứu này không hề trùng khít với bất kì công trình
nghiên cứu nào từng được công bố.
Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày tháng năm 2013
Người thực hiện

Hà Thị Lý

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề văn hoá luôn chiếm một vị trí
quan trọng. Những quan điểm của Người về văn hoá là kim chỉ nam để Đảng
ta hoạch định chính sách, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn xây
dựng đất nước. Những quan điểm và hoạt động văn hoá của Người đã góp
phần vào sự tiến bộ và phát triển nền văn minh của nhân loại.
Khi tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng
ta nhận thấy rằng, Người đã đấu tranh không mỏi mệt, hi sinh cả cuộc đời cho
sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam và vì sự tiến bộ, văn minh của nhân
loại. Chính sự cống hiến lớn lao ấy Người đã được UNESCO ghi nhận danh
hiệu cao quý: “Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất thế
giới”. Với tầm vóc của một danh nhân văn hóa thế giới, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã để lại cho chúng ta một di sản tư tưởng vô cùng quý báu về nhiều
lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực văn hóa. Việc tìm hiểu những quan điểm của
người về văn hóa và việc giữ gìn văn hóa, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc
giúp chúng ta có cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn để thực hiện chủ
trương của Đảng về xây dựng văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
tộc trong công cuộc đổi mới đất nước.
Về vấn đề vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước, Hồ Chí
Minh đã xác định: Văn hóa là một mặt trận căn bản của xã hội, trong công

qua bão tố đến bến bờ tương lai, trong đó có giá trị tư tưởng về văn hóa và
bản sắc văn hóa dân tộc. Cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
dân tộc vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh”, chúng ta phải ra sức bảo tồn và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Việt
Nam để đất nước ta bước vào thời kỳ hội nhập quốc tế một cách an toàn và
phát triển bền vững. Vì vậy việc nghiên cứu để vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh trong việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
là một việc làm có ý nghĩa quan trọng.
Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh về văn hóa vào việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề văn hóa xã hội chủ
nghĩa và xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo tư

Hà Thị Lý

2

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

tưởng Hồ Chí Minh được in thành sách, đăng tải trên các phương tiện thông
tin đại chúng, cụ thể là những tác phẩm tiêu biểu như:
- Võ Nguyên Giáp: “Tư tưởng nhân văn, đạo đức, văn hóa Hồ Chí
Minh” in trong tập “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Đề ra các giải pháp để xây dựng văn hóa Viêt Nam tiên tiến, đậm đà
bản sắc dân tộc.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: khóa luận nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ
Chí Minh về văn hóa vào việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu: Việc tìm hiểu tư tưởng văn hóa của Hồ Chí Minh
và xây dựng, phát triển nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là việc làm cần thiết là
vấn đề rất quan trọng. Song ở đây công trình nghiên cứu giới hạn trong phạm
vi vận dụng tư tưởng văn hóa của Hồ Chí Minh vào công tác xây dựng nền
văn hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
5. Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận lấy phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin (chủ nghĩa
duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử) làm phương pháp nghiên
cứu của đề tài.
Khóa luận sử dụng các phương pháp: phương pháp lịch sử cụ thể,
phương pháp lôgic là chủ yếu, đồng thời kết hợp với các phương pháp phân
tích - tổng hợp, khái quát - trừu tượng,... để làm rõ mục đích và nhiệm vụ
nghiên cứu của đề tài.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khóa luận
Kết quả nghiên cứu của khóa luận sẽ góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận
về văn hóa xã hội cho công tác xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam. Kết quả nghiên cứu của khóa luận có thể làm tài liệu tham khảo cho các

minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,
nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các
phương thức sử dụng. Toàn bộ những phát minh sáng tạo đó tức là văn hóa.
Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của
nó mà loài người đã sinh sản ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và
đòi hỏi của sinh tồn” [9, tr.431].
Với định nghĩa này chúng ta nhận thấy Bác đã khắc phục được những
quan niệm phiến diện về văn hóa trong lịch sử và hiện tại, hoặc chỉ đề cập đến
những lĩnh vực tinh thần, trong văn học nghệ thuật, hoặc chỉ đề cập đến lĩnh
vực giáo dục, phản ánh trình độ học vấn,... Trên thực tế, văn hóa bao gồm
toàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người đã sáng
tạo ra, nhằm đáp ứng sự sinh tồn và cũng là mục đích sống của loài người.
Theo nghĩa rộng, văn hóa bao gồm cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh
thần: Văn hóa vật chất là năng lực sáng tạo của con người được thể hiện và

Hà Thị Lý

5

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

kết tinh trong sản phẩm vật chất. Theo nghĩa hẹp, văn hoá được hiểu chủ yếu
là văn hoá tinh thần. Văn hóa tinh thần là tổng thể các tư tưởng, lý luận và giá
trị được sáng tạo ra trong đời sống tinh thần và hoạt động tinh thần của con
người. Theo nghĩa rất hẹp, văn hóa đơn giản là trình độ học vấn của con


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh là kết tinh của truyền thống văn hóa ngàn năm
của dân tộc Việt Nam và những tư tưởng của Người là hiện thân của những
khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc của mình và tiêu
biểu cho việc thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau,… Khi nghiên cứu về tư tưởng văn
hóa Hồ Chí Minh có tác giả nghiên cứu đã nhận xét: “Ở Bác Hồ, văn hóa là
sự kết tinh văn hóa hàng nghìn năm của đất nước Việt Nam trên cơ sở đổi
mới, kết hợp hài hòa tinh hoa văn hóa của nhân loại, tinh hoa của Secxpia,
Victo Huygo, Lỗ Tấn,… tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Ở đó văn hóa
dân tộc đã trở thành cái cơ bản, cái cội rễ của tư tưởng và con người văn hóa
Hồ Chí Minh” [6, tr.5].
Dân tộc Việt Nam trải qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ
nước, đã tạo lập cho mình một nền văn hóa riêng, phong phú và bền vững với
những giá trị truyền thống tốt đẹp và cao quý.
Trước hết, đó là chủ nghĩa yêu nước và ý chí bất khuất đấu tranh để
dựng nước và giữ nước. Đây là một trong những tài sản có giá trị nhất trong
hành trang của Hồ Chí Minh lúc ra đi tìm đường cứu nước năm 1911. Nó là
cơ sở xuất phát, là động lực, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách
mạng của Người. Chủ nghĩa yêu nước của dân tộc Việt Nam đã có quá trình
lịch sử hàng ngàn năm với nội dung phong phú và sâu sắc như: yêu nước gắn
liền với yêu quê hương, yêu con người Việt Nam, yêu truyền thống văn hóa
quý giá. Thời kỳ phong kiến, yêu nước có nội dung trung quân ái quốc, lợi ích
giai cấp thống trị phù hợp với lợi ích của nhân dân lao động trong sự nghiệp
chống xâm lược, bảo vệ Tổ quốc.
Hồ Chí Minh đã làm phong phú nội dung của chủ nghĩa yêu nước.
Yêu nước đối với Người là gắn liền với yêu nhân dân, Người nói: “tôi

tình nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà. Ngay
cả khi tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin - đỉnh cao của trí tuệ nhân loại cũng
phải trên nền tảng của giá trị truyền thống. Người dạy: “Hiểu chủ nghĩa Mác Lênin là phải sống với nhau có tình, có nghĩa. Nếu thuộc bao nhiêu kinh sách
mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin
được” [17, tr.554].
Tư tưởng đại nhân, đại nghĩa ở Hồ Chí Minh là phấn đấu vì sự nghiệp
giải phóng dân tộc, vì tự do, hạnh phúc của con người, là cứu nước, độc lập,
tự do và chủ nghĩa xã hội, tạo mọi điều kiện cho con người phát triển. Trong
văn hóa đạo đức Việt Nam, chữ “Nghĩa” có ý nghĩa là lẽ phải, ngay thẳng.
Nguyễn Trãi đã từng nói: Phàm mưu việc lớn phải lấy nhân nghĩa làm

Hà Thị Lý

8

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

gốc, nên “công to phải lấy nhân nghĩa làm đầu”, Hồ Chí Minh lấy chữ nghĩa để
phân rõ “bạn” và “thù”. Ai làm điều gì có lợi cho nhân dân, cho Tổ quốc đều là
bạn. Bất kỳ ai làm điều gì có hại cho nhân dân và Tổ quốc đều là kẻ thù.
Trong những giá trị truyền thống cao đẹp của dân tộc, Hồ Chí Minh đã kế
thừa tinh thần cộng đồng, một lối sống thành thực, thân ái, những thuần phong
mỹ tục, trở thành những yếu tố đậm nét trong tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh.
Ngay từ năm 1947, trong khi cuộc chiến chống thực dân Pháp đang
diễn ra quyết liệt, người đã nói đến đời sống mới của một người, một nhà,


Việc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin ở Hồ Chí Minh diễn ra trên nền
tảng của những tri thức văn hóa tinh túy được chắt lọc, hấp thụ và một vốn
chính trị, vốn hiểu biết phong phú, được tích lũy qua thực tiễn hoạt động đấu
tranh vì mục tiêu cứu nước và giải phóng dân tộc.
Trong các bộ phận cấu thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, chủ
nghĩa Mác - Lênin giữ một vai trò quan trọng nhất. Khác với các học thuyết,
chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ dừng lại ở việc mưu cầu hạnh phúc cho loài
người mà còn trang bị phương pháp luật biện chứng duy vật với tư cách là
công cụ nhận thức khoa học để hành động cách mạng. Hồ Chí Minh tiếp thu
chủ nghĩa Mác - Lênin là tiếp thu một hệ tư tưởng hoàn toàn tiến bộ so với
các hệ tư tưởng trước đó. Tính mới mẻ và sự khác nhau căn bản là ở chỗ tư
tưởng Mác - Lênin là nguồn sáng hướng dân tộc Việt Nam tới độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội. Từ rất sớm Bác đã tìm thấy và học tập ở Lênin: “Không
phải chỉ ở thiên tài của người, mà chính là coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu
lao động, đời tư trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại cao
đẹp của Người đã ảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho
trái tim của họ hướng về Người không gì ngăn nổi” [8, tr.232].
Xuất thân trong một gia đình khoa bảng, với tư chất thông minh tuyệt
vời, từ nhỏ, Hồ Chí Minh đã được giáo dục Hán học và đã tiếp thu nền văn
hóa phương Tây tại trường Quốc học Huế. Khi bôn ba khắp năm châu, Người
vừa hoạt động cách mạng, vừa học hỏi không ngừng, Người đã thông thạo các
ngôn ngữ tiêu biểu cho nền văn minh của nhân loại, am tường các nền văn
hóa Đông, Tây, kim, cổ. Khi tiếp thu các nền văn hóa, Người bao giờ cũng
phân tích các yếu tố giá trị toàn nhân loại và vĩnh cửu. Người đã làm giàu trí
tuệ của mình bằng tinh thần văn hóa nhân loại. Người là tượng trưng cho sự
kết hợp hài hòa giữa các nền văn hóa và tỏa ra một nền văn hóa của tương lai.
Tiếp thu văn hóa phương Đông, trước hết là Nho giáo, Hồ Chí Minh đã

Hà Thị Lý

phân biệt đẳng cấp.
Thứ tư, Phật giáo Thiền tông đề ra luật “chấp tác”: “nhất nhật bất tác,
nhất nhật bất thực” (một ngày không làm, một ngày không ăn), đề cao lao
động, chống lười biếng. Cuối cùng, tư tưởng Phật giáo khi vào Việt Nam, gặp
chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đấu tranh bất khuất chống ngoại xâm của dân
tộc Việt Nam, đã hình thành nên Thiền phái Trúc lâm Việt Nam, chủ trương
sống không xa rời, lẩn tránh mà gắn bó với đời sống của nhân dân, với đất

Hà Thị Lý

11

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

nước, tham gia vào cộng đồng, vào cuộc đấu tranh của nhân dân, chống kẻ
thù dân tộc.
Như thế, có thể nói, những mặt tích cực của Phật Việt Nam đã đi vào
đời sống tinh thần dân tộc và nhân dân lao động. Gia đình Bác Hồ là gia đình
nhà nho nghèo, gần gũi với nông dân, cũng thấm nhuần tinh thần đó và để lại
dấu ấn trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Sau này, khi đã trở thành người mác - xít, Nguyễn Ái Quốc vẫn tìm
hiểu thêm về Chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn và tìm thấy trong đó
“những điều thích hợp với điều kiện nước ta”. Các tiêu chí của chủ nghĩa Tam
dân là dân tộc - độc lập; dân quyền - tự do; dân sinh - hạnh phúc đã được Hồ
Chí Minh rút gọn trong quốc hiệu của Việt Nam “Độc lập - Tự do - Hạnh

trong cuộc đời mình. Là thủ đô của nước Pháp, Paris cũng đồng thời là trung
tâm văn hóa - nghệ thuật của châu Âu. Các trào lưu triết học và các trường
phái nghệ thuật nổi tiếng thế giới phần lớn đều được hình thành và ra mắt tại
đây. Sống ở giữa nơi hợp lưu của các dòng văn hóa thế giới, Người đã có điều
kiện thuận lợi để nhanh chóng chiếm lĩnh vốn tri thức của thời đại, đặc biệt là
truyền thống văn hóa dân chủ và tiến bộ của nước Pháp.
Đến với quê hương của lý tưởng tự do, bình đẳng, bác ái, Hồ Chí Minh
được tiếp xúc trực tiếp với tác phẩm của các nhà tư tưởng khai sáng: Vôn-te,
Rút-xô, Mông-tét-xki-ơ,… những lý luận gia của đại cách mạng Pháp 1789,
như Tinh thần pháp luật của Mông-tét-xki-ơ, Khế ước xã hội của Rút- xô,… tư
tưởng dân chủ của các nhà khai sáng đã có ảnh hưởng tới tư tưởng của Người.
Ngoài ra, Người còn hấp thụ được tư tưởng dân chủ và hình thành được phong
cách dân chủ của mình từ trong cuộc sống thực tiễn. Nhờ được rèn luyện trong
phong trào công nhân Pháp và sự cổ vũ, dìu dắt trực tiếp của nhiều nhà cách
mạng và trí thức tiến bộ Pháp như M. Ca-sanh, P.V. Cu-tuya-ri-ê, G. Môngmút-xô,… Hồ Chí Minh đã từng bước trưởng thành. Con người ấy, trên hành
trình cứu nước, đã làm giàu trí tuệ của mình bằng vốn trí tuệ của thời đại, Đông
và Tây, vừa tiếp thu, vừa gạn lọc để có thể từ tầm cao của tri thức nhân loại mà
suy nghĩ và lựa chọn, kế thừa và đổi mới, vận dụng và phát triển.
Nói đến việc kết hợp văn hóa Đông, Tây trong con người Hồ Chí
Minh, không thể không đề cập đến sự kế thừa lòng nhân ái, đức hy sinh,
những giá trị cơ bản của Thiên chúa giáo. Người đã cống hiến cả cuộc đời cho
sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân lao động khỏi ách áp bức,
bóc lột; đã là hiện thân của lòng nhân ái và đức hy sinh cao cả.
Sau này, Người luôn luôn giáo dục cán bộ, đảng viên về lòng thương

Hà Thị Lý

13

K35 Giáo dục công dân

Người đã hoàn thành nhiệm vụ ấy, và trong việc làm và lời nói của Người, ta
có thể thấy rõ hình ảnh, tư tưởng của nhà thơ, nhà nghệ sĩ dân ca, những
người đem lại nguồn cảm xúc cho nhiều thế hệ nhân dân Việt Nam. Cuộc đời

Hà Thị Lý

14

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

của Người mang ảnh hưởng của những giá trị truyền thống dân tộc, có những
đóng góp vào việc tạo nên một nền văn hóa Việt Nam hiện đại” [5, tr.30].
1.2. Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và xây
dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa
1.2.1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hóa
Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về văn hóa chiếm một
vị trí quan trọng. Nó là sự chắt lọc, tổng hợp và kết tinh những giá trị văn hóa
của Việt Nam với văn hóa phương Đông và phương Tây, là sự kết hợp của
truyền thống và hiện đại, của dân tộc và quốc tế mà cốt lõi là sự kết hợp chủ
nghĩa Mác - Lênin với tinh hoa, bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Theo Hồ
Chí Minh thì văn hóa có vai trò to lớn trong đời sống của mỗi quốc gia dân tộc.
Trước hết, văn hóa là mục tiêu, động lực của cách mạng. Văn hóa là
kiến trúc thượng tầng của xã hội, vì vậy việc lật đổ chế độ xã hội cũ, xã hội
thực dân phong kiến và xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa tốt đẹp
là mục tiêu của văn hóa. Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, theo Hồ Chí

văn hóa không thể tách rời với quốc gia dân tộc, văn hóa trước hết là văn hóa
của một dân tộc, nó mang tâm hồn, diện mạo dân tộc, đó chính là bản sắc dân
tộc của văn hóa. Từ đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Lấy kinh nghiệm tốt của
văn hóa xưa và văn hóa nay trau dồi cho văn hóa Việt Nam thật có tinh thần
thuần túy Việt Nam”, “cần phải mở rộng kiến thức của mình về văn hóa thế
giới”, “phương Đông hay phương Tây có cái gì hay, cái gì tốt ta phải học
lấy”; song điều cốt yếu là “đừng biến ta thành kẻ bắt chước”, và “đừng chịu
vay mà không trả”, “cái gốc của văn hóa mới là dân tộc”. Học tập văn hóa
hiện đại của các nước phải phù hợp với điều kiện Việt Nam, kết hợp với văn
hóa Việt Nam tạo ra những giá trị mới đóng góp vào việc phát triển văn hóa
nhân loại. Ngày nay, toàn cầu hóa là một xu thế khách quan mà mọi dân tộc,
dù muốn hay không cũng đều chịu sự tác động của nó. Toàn cầu hóa đang đưa
lối sống của nhiều nước trên thế giới mà điển hình nhất là lối sống của các
nước phương Tây vào nước ta. Lối sống ấy, tác động tích cực đến việc làm
thay đổi lối sống khép kín, cam chịu, phụ thuộc, ỷ lại vốn có của người Việt
Nam sang một lối sống cởi mở, năng động, tự lập, dám chịu trách nhiệm, phù
hợp với xu thế thời đại. Nhưng bên cạnh đó, trong lúc chúng ta miệt mài tiếp
thu lối sống đó một cách thiếu định hướng mà dẫn đến việc xa rời lối sống
theo chuẩn mực đạo đức dân tộc. Các công nghệ, thông tin hiện đại đang
truyền bá những lối sống sùng bái vật chất, cá nhân, vị kỷ, thực dụng, đua đòi,
ăn chơi xa hoa, lãng phí, sống trụy lạc, thác loạn, ưa dùng bạo lực,… Lối sống

Hà Thị Lý

16

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp


Hà Thị Lý

17

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

tính chất nền văn hóa vẫn bao hàm: tính dân tộc, tính khoa học, tính đại
chúng.
Tính dân tộc của nền văn hóa được Hồ Chí Minh biểu đạt bằng nhiều
khái niện, như đặc tính dân tộc, cốt cách dân tộc, nhằm nhấn mạnh đến chiều
sâu bản chất rất đặc trưng của văn hóa dân tộc, giúp phân biệt không nhầm
lẫn với văn hóa của dân tộc khác.
Tính khoa học của nền văn hóa mới thể hiện ở tính hiện đại, tiên tiến
thuận với trào lưu văn hóa của thời đại. Tính khoa học của văn hóa đòi hỏi
phải đấu tranh chống lại những gì trái với khoa học, phản tiến bộ, phải truyền
bá tư tưởng khoa học mác - xít, đấu tranh chống lại chủ nghĩa duy tâm, thần
bí, mê tín dị đoan, phải biết gạn đục khơi trong, biết kế thừa truyền thống tốt
đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
Tính đại chúng của nền văn hóa được thể hiện ở chỗ nền văn hóa ấy
phục vụ nhân dân và do nhân dân xây dựng nên. Hồ Chí Minh nói: “văn hóa
phục vụ ai? Cố nhiên, chúng ta phải nói là phục vụ công nông binh, tức là
phục vụ đại đa số nhân dân”; Quần chúng là những người sáng tạo. Nhưng
quần chúng không chỉ sáng tạo ra những của cải vật chất cho xã hội. Quần
chúng còn là người sáng tác nữa...” [15, tr.249 - 250].

tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp cho nhân dân, loại bỏ được những sai lầm
và thấp hèn có thể có trong tư tưởng tình cảm của mỗi người. Tư tưởng và tình
cảm rất phong phú, văn hóa phải đặc biệt quan tâm đến những tư tưởng và tình
cảm ấy tri phối đời sống tinh thần của mỗi con người và cả dân tộc.
Hai là, mở rộng hiểu biết nâng cao dân trí.
Nói đến văn hóa là phải nói đến dân trí. Đó là trình độ hiểu biết, là vốn
kiến thức của người dân. Nâng cao dân trí phải bắt đầu từ chỗ biết đọc, biết
viết để có thể hiểu biết các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Vấn đề
nâng cao dân trí chỉ có thể thực hiện sau khi chính trị đã được giải phóng,
toàn bộ chính quyền về tay nhân dân.
Mục tiêu của nâng cao dân trí trong từng giai đoạn cách mạng có thể có
những điểm chung và riêng, song tất cả đều hướng vào mục tiêu chung là độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Nâng cao dân trí là để nhân dân có thể tham
gia sáng tạo và hưởng thụ văn hóa, góp phần cùng Đảng “...biến một nước dốt
nát thành một nước văn hóa cao và đời sống vui tươi hạnh phúc” [14. tr.494].
Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất, phong cách lối sống tốt đẹp, lành
mạnh; hướng con người đến chân, thiện, mỹ để hoàn thiện bản thân.
Phẩm chất và phong cách được hình thành từ đạo đức, lối sống, từ thói

Hà Thị Lý

19

K35 Giáo dục công dân


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2



K35 Giáo dục công dân