TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

TRẦN ANH TOÀN

ỨNG DỤNG MỘT SỐ BÀI TẬP NHẰM
NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẬM NHẢY
TRONG NHẢY XA KIỂU ƢỠN THÂN
CHO ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH NAM
TRƢỜNG THPT TIấN DU 1- BẮC NINH

KHểA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyờn ngành: CNKHSP TDTT- GDQP
Hƣớng dẫn khoa học
Ths. TẠ HỮU MINH

HÀ NỘI, 2012


2

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Trần Anh Toàn
Sinh viên lớp K34 khoa giáo dục thể chất Trường ĐHSP Hà nội 2.
Tôi xin cam đoan đề tài “ Ứng dụng một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả
giậm nhảy trong nhảy xa kiểu ưỡn thân cho đội tuyển điền kinh nam
trường THPT Tiờn Du 1- Bắc Ninh ” là công trình nghiên cứu của riêng tụi,
đề tài không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác. Các kết quả
nghiên cứu này mang tính thời sự cấp thiết đúng thực tế khách quan của
trường THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh.

GD- ĐT

: Giỏo dục và đào tạo

PGS-TS

: Phú giỏo sư- tiến sĩ

Th.s

: Thạc sĩ

TTN

: Trước thực nghiệm

STN

: Sau thực nghiệm


4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HèNH VẼ

1. Bảng 1.1: Tham số góc giậm nhảy
2. Bảng 3.1: Kết quả phỏng vấn thực trạng sử dụng các bài tập ở giai đoạn
giậm nhảy trong nhảy xa kiểu ưỡn thân.
3. Bảng 3.2: Kết quả đánh giá về trình độ kỹ thuật và thành tích nhảy xa kiểu
ưỡn thân của 16 học sinh Trường THPT Tiên Du 1 – Bắc Ninh

CHƢƠNG 2: NHIỆM VỤ, PHƢƠNG PHÁP, TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
2.1. Nhiệm vụ nghiên cứu… ........................................................................... 14
2.2. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................... 14
2.3. Tổ chức nghiên cứu .................................................................................. 16
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
3.1. Đánh giá thực trạng việc sử dụng các bài tập trong giảng dạy giai đoạn
giậm nhảy của nhảy xa kiểu ưỡn cho đội tuyển nam Trường THPT Tiên
Du 1- Bắc Ninh ....................................................................................... 18
3.2. Ứng dụng và đánh giá hiệu quả các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giậm
nhảy trong nhảy xa kiểu ưỡn thân cho đội tuyển điền kinh nam Trường
THPT Tiên Du 1 – Bắc Ninh. ................................................................. 23
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 36
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 38


6
ĐẶT VẤN ĐỀ
Thể dục thể thao (TDTT) là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, một
loại hình hoạt động gắn liền với sự tồn tại của xã hội loài người. Luyện tập
TDTT có tác dụng phát triển toàn diện nhân cách, rèn luyện và nâng cao sức
khỏe con người phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Ngay từ những ngày đầu cách mạng tháng
Tám thành công, Bác Hồ đã kêu gọi toàn dân tập thể dục. Người viết: “…Giữ
gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức
khỏe mới thành công. Mỗi người dân yếu ớt tức là làm cho cả nước yếu ớt
một phần, mỗi một người dân khỏe mạnh tức là làm cho cả nước khỏe
mạnh… Dân cường thì nước thịnh Tôi mong đồng bào ai cũng gắng tập thể
dục. Tự tôi ngày nào cũng tập”[7].
Ngày nay, cùng với sự tiến bộ của nhân loại, nền TDTT nước ta cũng
có nhiều bước tiến mới. Hoạt động TDTT vô cùng phong phú và đa dạng, mỗi

mạnh, sức bền, khả năng phối hợp vận động; giáo dục năng lực thực hành, ý
thức kỷ luật, tính tự giác tích cực và ý chí vươn lên cho người học. Mặt khác,
Điền kinh còn là một môn thể thao phong phú và đa dạng bao gồm nhiều môn
như: chạy, nhảy… trong đó các môn nhảy là nội dung thi đấu có tính hấp dẫn,
mang đậm dấu ấn cá nhân, đặc biệt là môn nhảy xa.
Nhảy xa là một hoạt động không có chu kỳ, nó bao gồm các giai đoạn:
chạy đà, giậm nhảy, trên không và tiếp đất. Để đạt được thành tích cao trong
nhảy xa, người tập phải biết kết hợp liên tục và hợp lý giữa các giai đoạn.
Trong bốn giai đoạn thì giai đoạn giậm nhảy là quan trọng và quyết định đến
thành tích của người tập.
Bắc Ninh là một tỉnh có phong trào TDTT phát triển mạnh. Thông qua
một số buổi quan sát thực tế và phỏng vấn một số huấn luyện viên thì chúng


8
tôi được biết, thực tiễn trong quá trình huấn luyện đội tuyển ở một số trường
áp dụng các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giậm nhảy trong nhảy xa cho vận
động viên là rất hạn chế và do điều kiện sân bãi, dụng cụ còn thiếu, chất
lượng chưa cao. Điều đó đã dẫn đến thành tích nhảy xa còn ở mức thấp, hiệu
quả chưa cao.
Việc ứng dụng các bài tập nhằm nâng cao thành tích cho vận động viên
trong điền kinh nói chung và trong huấn luyện kỹ thuật nhảy xa nói riêng là
việc làm rất cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn trong quá trình huấn luyện môn
điền kinh ở các trường THPT hiện nay.
Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài:
Ứng dụng một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giậm nhảy trong nhảy
xa kiểu ưỡn thân cho đội tuyển điền kinh nam trường THPT Tiên Du 1Bắc Ninh.
 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở đánh giá thực trạng việc sử dụng các bài tập huấn luyện của đội
tuyển điền kinh nam trường THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh đề tài tiến hành lựa

biệt đối với những giáo viên giảng dạy các em (yêu, ghét rõ ràng). Việc giáo
viên gây được thiện cảm và sự tôn trọng là một trong những thành công trong
sự nghiệp trồng người. Điều đó giúp giáo viên thuận lợi trong quá trình giảng


10
dạy, nó thúc đẩy các em tự giác tích cực trong tập luyện và ham thích môn thể
thao. Nên giáo viên phải là người mẫu mực, công bằng, biết động viên kịp
thời và quan tâm đúng mức tới học sinh, tôn trọng kết quả học tập cũng như
tình cảm của học sinh [11].
Trí nhớ: Lứa tuổi này hầu như không còn tồn tại việc ghi nhớ máy móc
do các em đã biết cách ghi nhớ có hệ thống, đảm bảo tính logic, tư duy chặt
chẽ hơn và lĩnh hội được bản chất của vấn đề cần học tập. Do đặc điểm trí
nhớ của các em học sinh THPT khá tốt nên giáo viên có thể sử dụng phương
pháp trực quan kết hợp với phương pháp giảng giải, phân tích sâu sắc các chi
tiết kỹ thuật động tác và vai trò, ý nghĩa cũng như cách sử dụng các phương
tiện, phương pháp trong GDTC để các em có thể tự lập một cách độc lập
trong thời gian rảnh rỗi [11].
Các phẩm chất ý chí đã rõ ràng hơn và mạnh mẽ hơn so với các lứa tuổi
trước đó các em có thể hoàn thành được những bài tập khó và đòi hỏi sự khắc
phục khó khăn lớn trong tập luyện. Mặc dù vậy ở lứa tuổi này các em rất cần
sự hướng dẫn chỉ bảo của giáo viên để các em có thể tiếp tục hoàn thiện mình.
1.1.2. Đặc điểm sinh lý lứa tuổi học sinh THPT
1.1.2.1. Đặc điểm sinh lý chung
Đối với học sinh lứa tuổi THPT, cơ thể các em đã phát triển tương
đối hoàn chỉnh, các bộ phận của cơ thể vẫn tiếp tục lớn lên nhưng chậm
dần. Các hệ cơ quan trong cơ thể đã đi vào ổn định, khả năng hoạt động và
tập luyện TDTT được nâng lên rõ rệt. Lứa tuổi này các em có thể áp dụng
các bài tập để phát triển sức mạnh, sức nhanh, sức bền, sự khéo léo và khả
năng phối hợp vận động một cách có hiệu quả. Đây là giai đoạn hoàn thiện

thiết và không thể xem nhẹ được [5].


12
Hệ cơ: Các tổ chức cơ phát triển chậm hơn xương và sự phát triển của
cơ phụ thuộc vào mức độ phát triển của xương nên sức co cơ vẫn còn yếu.
Các bắp cơ lớn phát triển tương đối nhanh (cơ đùi, cơ cánh tay), các cơ nhỏ
phát triển chậm hơn, các cơ co phát triển sớm hơn các cơ duỗi. Do vậy cần
phải tập luyện các bài tập kết hợp giữa treo và chống cùng với những bài tập
khắc phục lực đối kháng [5].
1.1.2.4. Hệ tuần hoàn
Hệ tuần hoàn đang phát triển và đi đến hoàn thiện. Buồng tim phát triển
tương đối hoàn chỉnh, mạch đập của nam 70 - 80 lần /phút, của nữ 75 - 85 lần
/phút. Khả năng hồi phục sau những hoạt động thể lực nặng nhanh hơn lứa
tuổi trước đó. Sau vận động mạch đập và huyết áp phục hồi tương đối nhanh.
Lứa tuổi này có thể áp dụng các bài tập đòi hỏi sự dẻo dai và những bài tập có
khối lượng và cường độ vận động tương đối lớn. Vì vậy, GV cần đưa ra các
bài tập phù hợp, cần có thời khóa biểu hợp lý để không gây ra sự nguy hiểm
vượt sức đối với học sinh, cần thường xuyên kiểm tra, theo dõi sức khỏe của
học sinh định kỳ [5].
1.1.2.5. Hệ hô hấp
Hệ hô hấp đã phát triển tương đối hoàn thiện, tần số hô hấp giảm so với
tuổi trước, khả năng hấp thụ oxi lớn, dung tích sống và thông khí phổi tăng
lên. Vòng ngực trung bình của nam từ 67 - 72cm, của nữ từ 69 - 75cm. Tuy
nhiên, các cơ hô hấp vẫn còn yếu, sự co giãn của lồng ngực nhỏ, chủ yếu là co
giãn cơ hoành. Trong tập luyện TDTT cần thở sâu và tập trung chú ý thở bằng
lồng ngực, các bài tập bơi, chạy cự ly trung bình, việt dã đã có tác dụng tốt
đến sự phát triển của hệ hô hấp [5].
1.2. Những quan điểm huấn luyện kỹ thuật nhảy xa
Có nhiều quan điểm khác nhau về huấn luyện kỹ thuật nhảy xa. Một số

cách hợp lí, tiết kiệm năng lượng cho bản thân, tiếp tục sẽ tự động hóa.


14
Tuy nhiên phải chú ý rằng tính bền vững của kỹ xảo vận động có giá trị
khi kỹ thuật động tác đúng, không cần sửa chữa sau này.
1.3. Khái niệm – vai trò tác dụng của các bài tập
1.3.1. Khái niệm
Cho đến nay khái niệm về các bài tập có những cách trình bày sau:
Theo lý thuyết và phương pháp giáo dục TDTT của PGS Nguyễn Toán
và TS Phạm Danh Tốn thì cho rằng: Bài tập bổ trợ là các bài tập phức hợp,
các yếu tố của đối tượng thi đấu cùnng các biến dạng của chúng, cũng như
các bài tập dẫn dắt tác động có chủ đích và có hiệu quả đến sự phát triển của
tố chất và các kỹ xảo của vận động ở chính ngay môn thể thao đó.
Còn một số nhà khoa học nước ngoài thì cho rằng: Bài tập bổ trợ còn là
một trong những biện pháp giảng dạy, bao gồm các bài tập mang tính chuẩn
bị cho vận động. Bài tập mang tính dẫn dắt, bài tập mang tính chuyển đổi và
bài tập tăng cường các tố chất thể lực.
Quan điểm của các học giả Trung Quốc về bài tập bổ trợ là những bài
tập mang tính chuyên biệt cho từng kỹ thuật và từng môn thể thao khác nhau
(Từ điểm TDTT Trung Quốc, trang 17, xuất bản 1993).
Theo chúng tôi, tuy có khác nhau về cách trình bày nhưng luôn có sự
thống nhất về ý nghĩa. Vậy ta có thể chốt lại về khái niệm bài tập bổ trợ là
các bài tập mang tính chất chuẩn bị, tính dẫn dắt, tính chuyển đổi và tính thể
lực mang tính chuyên biệt cho từng kỹ thuật và từng môn thể thao khác nhau.
1.3.2. Vai trò, tác dụng của bài tập
Theo các nhà khoa học, các chuyên gia thể thao thì các bài tập là một
biện pháp quan trọng trong giảng dạy và huấn luyện kỹ thuật.
Như chúng ta đã biết, một kỹ thuật thường cấu trúc có các động tác gắn
kết có trình tự, sự phối hợp có sự liên quan, có tác động lẫn nhau. Thúc đẩy

phức tạp và khó, vừa là một khâu quan trọng để thúc đẩy nhanh quá trình hình
thành kỹ năng vận động.


16
1.4. Các yếu tố ảnh hƣởng đến việc nắm bắt kĩ thuật giai đoạn giậm nhảy
trong nhảy xa
1.4.1. Đặc điểm kỹ thuật giậm nhảy của nhảy xa
Nhảy xa có đà tuy bề ngoài dường như đơn giản nhưng là một bài tập
điền kinh tương đối phức tạp về kỹ thuật.
Kỹ thuật chủ yếu khi thực hiện nhảy xa là giậm nhảy, giậm nhảy có
hiệu quả khi đang chạy đà có tốc độ lớn. Đà và giậm nhảy là hai thành phần
chủ yếu quyết định đến hiệu quả của lần nhảy và kỹ thuật giậm nhảy đạt hiệu
quả dựa trên cơ sở giải quyết tốt giai đoạn chạy đà và khả năng phối hợp
trong giai đoạn giậm nhảy.
Giậm nhảy được thực hiện trong thời gian rất ngắn, đây là phần khó
khăn chủ yếu. Nếu lúc giậm người nhảy ở lâu trong tư thế chống thì tốc độ
bay giảm do đó thành tích của người nhảy giảm đi. Trong lúc giậm, người
nhảy cần cố gắng giữa chuyển động tiến về trước, đặt chân đúng ván, bật lên
với góc gần thẳng đứng (70 - 80o). Giậm nhảy cần phối hợp đồng thời với
động tác lăng chân đánh tay cổ chân của chân lăng không được lăng ra phía
trước quá sớm. Đầu giữ thẳng không được ngửa ra sau hay cúi về trước.
Để giậm nhảy có hiệu quả cần đặt chân tích cực vào ván. Khi qua
phương thẳng đứng, cùng với việc duỗi thẳng, nhanh, mạnh của chân giậm,
châng lăng tích cực lăng đùi ra trước – lên trên. Khi lăng cẳng chân cần thu
sát đùi. Lúc giậm tay người nhảy đánh tích cực tạo điều kiện nâng người lên
cao hơn. Khi lăng, tay bên chân giậm đánh ra trước lên tay trên, tay bên chân
lăng đánh sang ngang và hơi ra sau để nâng cao vai.
Kết thúc giậm nhảy trọng tâm cơ thể ở vị trí cao sẽ có lợi cho thành
tích.

được thể hiện ở bảng 1.1 như sau:


18
Bảng 1.1: Tham số góc giậm nhảy đã đƣợc các nhà khoa học xác
định nhƣ sau
Các tham số góc của
giậm nhảy

Thời điểm đặt
chân lên ván
giậm

Thời điểm

Thời điểm rơi

thẳng đứng

chân giậm
khỏi ván

Góc giậm nhảy đặt chân

66 ± 3

-

-


Góc giậm nhảy

-

-

7 ± 43

Góc bay

-

-

21 ± 2

Góc ngả thân trên (so
với phương thẳng đứng)

Để dẫn tới góc bay tối ưu của 21 ± 2 thì người nhảy phải thực hiện
đúng các tham số góc của các bộ phận cơ thể giai đoạn trước đó.
Lực tác động lên trọng tâm cơ thể của lực giậm nhảy hướng về trước
theo phương nằm ngang và chiếm 87% còn lực theo hướng lên trên chiếm tỉ
lên 13% khi giậm nhảy rời đất tốc độ bay V0 càng cao càng tốt. Những VĐV
xuất sắc có thể đạt 9,2-9,6 m/s.
Khi xác định được mục đích của từng kỹ thuật và cơ sở tạo tiền đề cho
việc nâng cao hiệu quả của từng yếu lĩnh kỹ thuật. Tiếp theo thì việc xác định
và tìm ra các bài tập trong giảng dạy kỹ thuật là điều tất yếu và không thể
thiếu, vì nó đã trực tiếp ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng cao chất lượng
giảng dạy kỹ thuật động tác.

kinh nghiệm của các nhà khoa học, các chuyên gia, các huấn luyện viên và
các thầy cô giáo góp phần tìm ra các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giậm
nhảy trong nhảy xa cho đội tuyển điền kinh nam Trường THPT Tiên Du 1Bắc Ninh.


20
2.2.3. Phương pháp quan sát sư phạm
Chúng tôi sử dụng phương pháp này để quan sát việc huấn luyện, tập
luyện môn nhảy xa của đội tuyển điền kinh nam Trường THPT Tiên Du 1Bắc Ninh. Trên cơ sở đó để đánh giá thực trạng việc sử dụng các bài tập trong
huấn luyện kỹ thuật giậm nhảy trong nhảy xa. Đồng thời sử dụng phương
pháp này để quan sát thu nhập số liệu cần thiết trong thực nghiệm để góp
phần cho việc rút ra các kết luận chính xác.
2.2.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Chúng tôi sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm đánh
giá hiệu quả các bài tập để lựa chọn trong giai đoạn giậm nhảy của nhảy xa
kiểu ưỡn thân cho đội tuyển điền kinh nam Trường THPT Tiên Du 1- Bắc
Ninh.
Đối tượng gồm 16 học sinh nam Trường THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh
được chia làm 2 nhóm: Nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng có trình độ
thể lực, kỹ thuật, số buổi tập thời gian như nhau. Nhóm đối chứng theo giáo
án bình thường còn nhóm thực nghiệm được thực hiện theo giáo án của
chúng tôi, mỗi tuần 2 buổi, mỗi buổi 120 phút và được thực hiện trong 8
tuần.
2.2.5. Phương pháp kiểm tra sư phạm.
Chúng tôi tiến hành kiểm tra hai giai đoạn trước thực nghiệm và sau
thực nghiệm để đánh giá hiệu quả quá trình tập luyện nhằm kiểm nghiệm
trong thực tiễn độ tin cậy của các test đánh giá trình độ kỹ thuật cho đối tượng
nghiên cứu.
2.2.6. Phương pháp toán học thống kê
Phương pháp này sử dụng để phân tích và xử lý số liệu thu thập được

2

B

 XB



2

nA  nB  2

- Công thức so sánh số trung bình
t

   

 A2
n



 B2
n

Trong đó:  số trung bình
 i giá trị từng cá thể

n số lượng
 dấu hiệu tổng


Thời gian

Sản phẩm thu

kết thúc

được

12/2011

Đề cương

cứu, thu thập tài liệu,

nghiên cứu khoa

chọn tên đề tài, xây dựng

học.

và bảo vệ đề cương.
II

Đọc tài liệu tham khảo,

12/2011

03/2012


- Trường THPT Tiên Du 1 – Bắc Ninh
2.3.3. Đối tượng nghiên cứu
Hệ thống các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giậm nhảy trong nhảy xa
kiểu ưỡn thân cho đội tuyển điền kinh nam Trường THPT Tiên Du 1 – Bắc
Ninh.


23

CHƢƠNG 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đánh giá thực trạng việc sử dụng các bài tập trong giảng dạy giai
đoạn giậm nhảy của nhảy xa kiểu ƣỡn thân cho đội tuyển điền kinh nam
Trƣờng THPT- Tiên Du 1- Bắc Ninh
3.1.1. Tìm hiểu đánh giá thực trạng việc sử dụng các bài tập ở giai đoạn
giậm nhảy trong nhảy xa kiểu ưỡn thân của đội tuyển điền kinh nam
trường THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh
Để có thể đánh giá được thực trạng việc sử dụng các bài tập ở giai đoạn
giậm nhảy trong nhảy xa kiểu ưỡn thân của đội tuyển điền kinh nam trường
THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh chúng tôi tiến hành quan sát 16 VĐV nam của
Trường THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh.
Qua quá trình quan sát chúng tôi thu được các bài tập được huấn luyện
viên, giáo viên sử dụng là:
- Các bài tập kỹ thuật.
+ Đứng tại chỗ mô phỏng động tác của tay.
+ Đi nhẹ nhàng từ 3-5 bước, đặt chân vào ván giậm nhảy kết hợp nâng
đùi chân lăng.
+ Chạy 3-5 thực hiện động tác giậm nhảy kết hợp đánh tay.
+ Chạy 5-7 bước vào ván giậm nhảy kết hợp đánh tay xốc người lên
cao.


Tỷ lệ %

7/14

50

Các bài tập có tính đa dạng, phong phú

5/14

35,71

Các bài tập được sử dụng là tối ưu

2/14

14,29

Thời gian cho các bài tập là hợp lý


25
Kết quả phỏng vấn cho thấy: có tổng số 12/14 giáo viên, huấn luyện
viên, chiếm tỷ lệ 85,71% cho thấy thời gian tập luyện các bài tập tuy đã phù
hợp nhưng các dạng bài tập còn ít, chưa tận dụng hết các phương tiện tập
luyện. Chỉ có 2/14 giáo viên chiếm tỷ lệ 14,29% cho rằng các bài tập như hiện
nay là phù hợp và coi đó là tối ưu. Từ đó, chúng tôi có thể rút ra nhận xét về
thực trạng sử dụng bài tập trong giảng dạy kỹ thuật nhảy xa (giai đoạn giậm
nhảy) cho đội tuyển điền kinh nam Trường THPT Tiên Du 1- Bắc Ninh như

Số

Tỷ lệ

Số

Tỷ lệ

Số

Tỷ lệ

Số

Tỷ lệ

người

(%)

người

(%)

người

(%)

người