HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ BÍCH HẰNG

LèI SèNG TI£U CùC CñA MéT Bé PHËN GIíI TRÎ
VIÖT NAM HIÖN NAY D¦íI L¡NG KÝNH HäC THUYÕT
HµNH VI CON NG¦êI CñA FREUD

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2015


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ BÍCH HẰNG

LèI SèNG TI£U CùC CñA MéT Bé PHËN GIíI TRÎ
VIÖT NAM HIÖN NAY D¦íI L¡NG KÝNH HäC THUYÕT
HµNH VI CON NG¦êI CñA FREUD

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
Mã số: 62 22 03 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TS. NGUYỄN TRỌNG CHUẨN

HÀ NỘI - 2015

CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG HỌC THUYẾT HÀNH VI CON NGƯỜI CỦA REUD
ĐỂ PHÂN TÍCH NHỮNG BIỂU HIỆN LỐI SỐNG TIÊU CỰC
CỦA MỘT BỘ PHẬN GIỚI TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY ................ 77

3.1. Hành xử bạo lực từ góc nhìn của xung lực bản năng eros và thanatos ........ 78
3.2. Vấn nạn ñua xe trái phép từ góc nhìn triết học của tâm lý học ñám
ñông của Freud .................................................................................... 88
3.3. Đồng tính luyến ái với cách nhìn nhận của Freud .............................. 107
CHƯƠNG 4: GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ TRONG HỌC THUYẾT HÀNH VI CON
NGƯỜI CỦA REUD VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CÓ TÍNH ĐỊNH
HƯỚNG, NHẰM HẠN CHẾ LỐI SỐNG TIÊU CỰC CHO GIỚI
TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY ............................................................ 116

4.1. Một số giá trị trong học thuyết hành vi con người của Freud ............ 116
4.2. Một số hạn chế trong học thuyết hành vi con người của Freud ......... 125
4.3. Một số giải pháp có tính ñịnh hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu
cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay .................................................. 128
KẾT LUẬN ................................................................................................................. 149
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ..................................................................................................... 152
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 153


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

APA

:

American Psychological Assosiation - Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ


Nxb

:

Nhà xuất bản

LGBT

:

Viết tắt tiếng Anh của các từ:
L là của Lesbian - ñồng tính nữ
G là của Gay - ñồng tính nam
B là của Bisexual - những người lưỡng giới, ái nam, ái nữ
T là của Transsexual - những người chuyển ñổi giới

PTCS

:

Phổ thông cơ sở

PTTH

:

Phổ thông trung học

SAVY1


TS

Tiến sĩ

:


1

M

ĐẦU

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm ñặc biệt tới thế hệ
trẻ. Người khẳng ñịnh, thanh thiếu niên là chủ nhân tương lai của ñất nước.
Trong bản Di chúc ñể lại cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta, khi nói về thanh
niên, Người căn dặn:“Đảng cần phải chăm lo giáo dục ñạo ñức cách mạng cho
họ, ñào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng”
vừa “chuyên”… Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho ñời sau là một việc rất quan
trọng và rất cần thiết” [94, tr.498].
Thực hiện lời căn dặn của Bác Hồ và tiếp tục sự nghiệp trồng người của
Bác, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta ñã ñặt nhiệm vụ giáo dục và ñào tạo thế hệ
trẻ lên hàng ñầu. Có rất nhiều các ñịnh hướng, chủ trương, ñường lối, chính sách
của Đảng và Nhà nước thể hiện qua các văn kiện, nghị quyết, chương trình hành
ñộng dành cho thanh niên. Đặc biệt, khi bước vào thời kỳ ñổi mới và hội nhập
quốc tế, sự quan tâm ñó càng ñược chú trọng hơn.
Đường lối ñổi mới và hội nhập quốc tế trong xu hướng toàn cầu hóa ñã ñưa ñất

của hiện tượng này dưới góc nhìn của các lĩnh vực khoa học khác nhau như tâm lý học,
xã hội học, tội phạm học cũng ñã có. Tuy nhiên, trước những diễn biến vô cùng phức
tạp với hình thức lan truyền của dạng virus khó kiểm soát, cùng với mối nguy hiểm
như tảng băng trôi, các nghiên cứu ñánh giá về thực trạng và nguyên nhân lối sống tiêu
cực của một bộ phận giới trẻ vẫn chưa ñáp ứng ñược yêu cầu. Hầu hết các nghiên cứu
chỉ mới tập trung vào những nguyên nhân ngo❂i sinh với các tác ñộng ngoại cảnh như
ảnh hưởng của du nhập lối sống ngoại lai, văn hóa phẩm, sách báo, phim ảnh ñộc hại
trên internet, giáo dục bất cập của nhà trường và gia ñình…Do vậy, còn cần phải tiếp
tục nghiên cứu sâu hơn, rộng hơn và ña dạng hơn với nhiều cách tiếp cận khác nhau, ñể
từ ñó có các ñánh giá ñúng ñắn và tìm ra các giải pháp phù hợp nhằm khắc phục căn
bệnh phát sinh từ hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay.
Người có công lớn nhất nghiên cứu khám phá tâm lý hành vi con người và
các nghiên cứu của ông ñã ñược nâng lên thành học thuyết là Sigmund Freud (18561939). S.Freud là nhà khoa học mà tên tuổi của ông ñược ñặt bên cạnh những tên
tuổi vĩ ñại khác như Archimedes, G. Galilei, I. Newton, A. Einstein... Công lao to
lớn của Freud và là cơ sở của học thuyết mang tên ông (còn ñược gọi là học thuyết


3

phân tâm - Psychoanalysis) là khám phá ra vô thức như một tầng tư duy nền tảng
mà ông coi là ñịnh hình và ñịnh hướng cho mọi hành vi của con người.
Đánh giá về học thuyết Freud có nhiều quan ñiểm và ý kiến khác nhau, thậm
chí có những ý kiến ñối lập nhau. Tuy nhiên, mọi người ñều thừa nhận rằng, học
thuyết Freud có tác ñộng và ảnh hưởng sâu rộng ñến rất nhiều lĩnh vực khoa học
khác nhau của thế giới ngày nay như tâm lý học, triết học, xã hội học, luật học, văn
học nghệ thuật, tôn giáo, giáo dục, tội phạm học, v.v..
Khám phá về vô thức của Freud là một cuộc cách mạng trong nhận thức về
bản chất của hành vi con người, bởi trước ñó người ta vẫn có xu hướng ñề cao ý
thức như phần tư duy chủ yếu của con người. Freud cấu trúc bộ máy tư duy của con
người thành ba thành phần vô cùng quan trọng là vô thức, ti❁n ý thức và ý thức với

bộ phận giới trẻ này. Tìm ñược nguyên nhân của căn bệnh sẽ là cơ sở cho cách ñiều
trị hiệu quả hơn và tăng sức ñề kháng cho giới trẻ.
Với ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn cấp thiết như trên, nghiên cứu sinh
chọn Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới tr Việt Nam hiện nay dưới lăng
kính học thuyết hành vi con ng

i của reud ñể viết luận án tiến sĩ triết học.

Nghiên cứu sinh mong muốn rằng, luận án này sẽ hòa cùng với những
nghiên cứu theo cách tiếp cận khác có thể, ñể tạo nên bức tranh chung nhiều mặt, ña
sắc màu và rõ nét hơn về lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện
nay cùng cách thức hạn chế nó.
2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.1. Mục ñích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích những biểu hiện lối sống tiêu cực của một bộ phận giới
trẻ hiện nay, từ góc nhìn của học thuyết hành vi con người của Freud, luận án phân
tích, lý giải căn nguyên gốc rễ từ nội sinh trong con người dẫn ñến những hành vi
lối sống tiêu cực ấy; từ ñó ñề xuất một số giải pháp mang tính ñịnh hướng, nhằm
hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để ñạt ñược mục tiêu nghiên cứu trên, luận án thực hiện các nhiệm vụ sau:
Một là, tìm hiểu thực trạng lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt
Nam hiện nay và chọn những lối sống ñiển hình trong số ñó ñể phân tích, lý giải.
Hai là, khái quát hóa những nội dung cơ bản của học thuyết hành vi con
người của Freud ñược vận dụng ñể nghiên cứu.


5


+ Lối sống buông thả bản thân với dạng biểu hiện ñược lựa chọn là ñồng tính
luyến ái.


4. C

S

LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1. Cơ sở lý luận
Nghiên cứu dựa trên quan ñiểm và cơ sở lý luận của ñường lối chính sách
của Đảng Cộng sản Việt Nam về thanh thiếu niên; tư tưởng Hồ Chí Minh; tinh thần
của các nghị quyết của Đảng về thanh thiếu niên. Nghiên cứu tiếp thu, kế thừa có
chọn lọc các ñánh giá, các tổng kết có ñộ tin cậy cao của các nghiên cứu trước ñây.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng: Phương pháp phân tích và tổng hợp ñể ñánh giá tổng
quan các nghiên cứu về lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay và
các nghiên cứu về học thuyết Freud ở Việt Nam; Phương pháp lịch sử - lôgic ñể
nghiên cứu ñánh giá và phân tích những luận thuyết cơ bản của học thuyết
Freud. Đồng thời, luận án vận dụng quan ñiểm duy vật biện chứng và duy vật
lịch sử ñể phân tích, ñánh giá, vận dụng học thuyết Freud ñể lý giải lối sống tiêu
cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay. Từ ñó, nhìn nhận rõ hơn những mặt giá trị
cũng như mặt hạn chế của học thuyết Freud, ñồng thời ñề xuất một số giải pháp
mang tính ñịnh hướng xây dựng môi trường sống lành mạnh, tăng sức ñề kháng
cho giới trẻ trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
5. ĐÓNG GÓP MỚI VỀ KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN

1. Nghiên cứu xác ñịnh ñược nguyên nhân nội sinh dẫn ñến hành vi của một
số lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay, khác biệt với các

Chương 2. Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay và
khái lược học thuyết hành vi con người của Freud.
Chương 3. Vận dụng học thuyết hành vi con người của Freud ñể phân tích
những biểu hiện lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay.
Chương 4. Giá trị và hạn chế trong học thuyết hành vi con người của Freud
và một số giải pháp có tính ñịnh hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ
Việt Nam hiện nay.


8

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ GIỚI TRẺ VÀ LỐI SỐNG CỦA GIỚI TRẺ
VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Ở mọi giai ñoạn của cách mạng Việt Nam, thanh niên là lực lượng xung
kích, luôn ñi ñầu trong các phong trào và luôn sống theo lý tưởng cách mạng. Trong
công cuộc chống ngoại xâm, giành ñộc lập và bảo vệ Tổ quốc, ñã có hàng triệu
thanh niên Việt Nam lên ñường ra trận, dũng cảm chiến ñấu, ñổ xương máu và hy
sinh tuổi thanh xuân ñẹp nhất của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống
nhất ñất nước. Sau ngày hòa bình lập lại, thanh niên lại là lực lượng tiên phong
trong công cuộc xây dựng và phát triển ñất nước. Có rất nhiều tấm gương thanh
niên tiêu biểu trong lao ñộng sản xuất, làm kinh tế, trong hoạt ñộng văn hóa xã hội,
trong nghiên cứu khoa học kỹ thuật và trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Các phong
trào Thanh niên tình nguy✰n, Thanh niên làm theo lời Bác, Thanh niên với biển ñảo
quê hương ñã thể hiện vai trò và ý chí của giới trẻ muốn ñưa ñất nước ta tiến kịp với
các nước tiên tiến trên thế giới.
Tuy nhiên, khi ñất nước bắt ñầu công cuộc ñổi mới, mở cửa, bước vào kinh

Một bộ phận thanh niên còn biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị, ñạo
ñức, lối sống, phai nhạt lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm ñến tình
hình ñất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời
truyền thống văn hóa dân tộc…Tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội trong
thanh niên vẫn gia tăng và diễn biến phức tạp. Đây là những vấn ñề rất
ñáng lo ngại, trong ñó tổ chức Đoàn có phần trách nhiệm lớn [31].
Như vậy, các ñánh giá của Đảng, của Đoàn chỉ rõ mặt mạnh và mặt yếu kém
của thanh niên Việt Nam trong thời kỳ ñổi mới hiện nay, trong ñó vấn ñề ñạo ñức
lối sống, tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội của thanh thiếu niên là bức xúc lớn
của xã hội.
1.1.2. Điều tra xã hội học về thanh thiếu niên
Bước sang thập kỷ ñầu của thế kỷ XXI, khi nước ta hội nhập quốc tế sâu
rộng hơn, khi toàn cầu hóa trở thành xu thế không thể ñảo ngược, khi kinh tế và


10

xã hội Việt Nam có những bước phát triển vượt bậc thì bắt ñầu xuất hiện những
vấn ñề bức xúc về xã hội nói chung và về thanh thiếu niên nói riêng, ñã có một
số cuộc ñiều tra xã hội học về tình hình thanh thiếu niên. Trước hết, phải kể tới
cuộc ñiều tra của Ban Tuyên giáo Trung ương và Viện Nghiên cứu Thanh niên
vào năm 2002, có tên là “■iều tra khảo sát về thực trạng văn hóa thanh niên”.
Kết quả cuộc ñiều tra ñã ñưa ra các con số về thực trạng và lối sống của một bộ
phận thanh niên vào những năm ñầu thế kỷ mới, bao gồm cả mặt tích cực và cả
mặt còn hạn chế. Phạm vi của cuộc ñiều tra chỉ tập trung vào một nhóm ñối
tượng là sinh viên, thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân. Đặc biệt, vào
năm 2003 và năm 2010, tổ chức WHO và UNICEF phối hợp với Bộ Y tế và
Tổng cục Thống kê tiến hành cuộc ñiều tra xã hội học về thanh thiếu niên trên
phạm vi toàn quốc với quy mô toàn diện và công phu hơn rất nhiều, có tên là
“Cuộc ñiều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam” (Survey

ở thành thị và nông thôn, dân tộc thiểu số; chưa kết hôn. Các vấn ñề ñiều tra rất
ña dạng với nhiều góc cạnh cuộc sống như giáo dục, việc làm, tình trạng sức
khoẻ, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và một số vấn ñề khác như
HIV/AIDS, sử dụng các chất gây nghiện, tai nạn thương tích, bạo hành gia ñình,
sức khoẻ thể chất, sức khỏe tinh thần…[152].
Tại Hội nghị công bố kết quả cuộc ñiều tra SAVY2, bà Trần Thị Thanh Mai, Vụ
trưởng Vụ Truyền thông Giáo dục, Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa gia ñình ñánh giá:
Qua kết quả của cuộc ñiều tra cũng như những quan sát trong cuộc sống hàng
ngày, tôi thấy ña số vị thành niên và thanh niên của ta là tốt. Còn những hiện
tượng vi phạm pháp luật, bất cần ñời, phóng túng, bạo lực... chỉ là một tỉ lệ
nhỏ không thể ñại diện cho 2,4 triệu vị thành niên và thanh niên.Phần lớn các
em ñều có thái ñộ không chấp nhận những hiện tượng trên [51 ].
Mặc dù SAVY1và SAVY2 ñề cập nhiều về các vấn ñề y tế, sức khỏe, học
ñường, hôn nhân, giới tính, song cũng dành một phần nhỏ cho ñiều tra về tâm tư
tình cảm, thái ñộ và hoài bão của thanh thiếu niên trong tình hình hiện nay. Các số
liệu thu ñược từ hai cuộc ñiều tra này rất phong phú, có ñộ tin cậy cao, có giá trị
thực tiễn và khoa học. Đó là nguồn thông tin tư liệu vô cùng quý giá. Tuy nhiên, các
cuộc ñiều tra xã hội học chỉ cung cấp những thông tin qua con số về thực trạng tình
hình mà chưa ñi sâu vào tìm hiểu lối sống, nếp sống của giới trẻ, ñặc biệt chưa có
những phân tích, lý giải tìm nguyên nhân dẫn ñến lối sống của họ.


12

1.1.3. Nghiên c u về thanh thiếu niên và lối sống của thanh thiếu niên
trong thời kỳ ñổi mới
Chỉ tính từ năm 1986 ñến nay, ñã có rất nhiều công trình nghiên cứu về
thanh thiếu niên mang tính học thuật sâu và ý nghĩa thực tiễn lớn. Các công trình
này rất ña dạng, phong phú, từ các ñề tài NCKH cấp cơ sở ñến các chương trình
NCKH cấp nhà nước; từ các bài báo nghiên cứu chuyên khảo ñến các luận án tiến

ñể họ có ñủ năng lực ñáp ứng với ñòi hỏi của phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật
trong giai ñoạn công nghiệp hóa ñất nước theo hướng hiện ñại.
Trong tác phẩm “Tập hợp ñoàn kết rộng rãi thanh niên vì mục tiêu dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh” của tác giả Vũ Oanh [112] ñã nêu lên
truyền thống anh dũng của thế hệ trẻ và kinh nghiệm tập hợp quần chúng, trong ñó
có phong trào thanh niên của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai ñoạn cách
mạng. Đứng trước tình hình mới, cần phát huy thế mạnh của thế hệ trẻ là sự nhiệt
tình, năng ñộng, ham học hỏi, có chí tiến thủ, tạo mọi ñiều kiện cho họ ñược tham
gia vào các mặt trận kinh tế - xã hội trong thời kỳ mở cửa.
Ngoài ra, trong giai ñoạn này còn có nhiều công trình khác nghiên cứu về
thanh niên. Nhìn chung, các công trình ñều tập trung vào việc xác ñịnh vai trò và
nhiệm vụ của thanh niên trong giai ñoạn ñổi mới, mở cửa, ñồng thời ñề ra ñường lối
mang tính chiến lược phát triển toàn diện con người và phương pháp giáo dục rèn
luyện thanh niên ñáp ứng với yêu cầu ñòi hỏi của thời kỳ mới.
Giai ñoạn từ 2000 ñến nay
Đây là giai ñoạn ñất nước ta ñang dần dần hội nhập sâu vào kinh tế thế giới.
Các mặt tích cực của hội nhập ñã thể hiện khá rõ, các mặt tiêu cực, nhất là các tiêu
cực trong lối sống của giới trẻ cũng ñã bắt ñầu lộ diện. Các công trình nghiên cứu
về thanh thiếu niên trong giai ñoạn này rất phong phú và chuyên sâu hơn giai ñoạn
trước, ñặc biệt ñã có nhiều công trình nghiên cứu về lối sống của thanh thiếu niên
trong thời kỳ ñổi mới. Chẳng hạn, Đặng Cảnh Khanh có công trình “Về việc khắc
phục hiện tượng xa lánh của lớp trẻ với văn hóa văn nghệ dân gian truyền thống”
[96], ñã nêu lên thực trạng ñáng báo ñộng về tư duy, lối sống và sự tiếp thụ văn hóa
của giới trẻ. Khi ñất nước mở cửa, các trào lưu văn hóa nước ngoài với nhiều hình
thức ñã nhanh chóng xâm nhập vào ñời sống văn hóa của giới trẻ. Giới trẻ ñã háo
hức ñón nhận và hòa nhập vào các trào lưu này với “hip hop”, “dansport”, “kpop”,
nhạc ñiện tử, phim kinh dị, phim bạo lực, trò chơi ñiện tử, còn nghệ thuật dân gian,
dân ca Bắc Trung Nam, ca kịch cải lương, tuồng cổ…trở thành xa lạ ñối với họ. Họ



có tên “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên Thành phố Hồ Chí Minh trong
công cuộc ñổi mới theo ñịnh hướng xã hội chủ nghĩa” [129].


15

Đặc biệt, ñề tài NCKH cấp nhà nước mã số KX03.16/06-10 “Thực trạng và xu
hướng biến ñổi lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình ñổi mới và hội nhập
quốc tế” do Phạm Hồng Tung làm chủ nhiệm [144] có báo cáo tổng hợp rất công phu,
nêu nhiều nét mới và những vấn ñề mới ñược ñặt ra về thanh niên. Dựa trên nhiều
nguồn tài liệu khác nhau, với cách tiếp cận ña ngành, sự nghiên cứu nghiêm túc, ñề
tài tập trung làm sáng tỏ những vấn ñề lý luận và cách tiếp cận khi nghiên cứu về
thanh niên và lối sống của thanh niên, nêu rõ những xu hướng biến ñổi lối sống của
thanh niên trong quá trình ñổi mới ñất nước và hội nhập quốc tế. Tác phẩm “Thanh
niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình ñổi mới và hội nhập quốc
tế” [145] của ñề tài này xuất bản ñã phân tích sâu nhiều mặt tích cực và hạn chế của
thanh niên trong giai ñoạn hội nhập. Phạm Hồng Tung nhận ñịnh:
Đa số thanh niên Việt Nam hiện nay có tính tích cực chính trị - xã hội
tương ñối cao, hăng hái tham gia và mong muốn ñược tham gia tích
cực vào các hoạt ñộng chính trị - xã hội do Đảng, Đoàn, Hội tổ chức
và lãnh ñạo; nhìn chung thế hệ thanh niên ngày nay có hoài bão và ước
mơ lành mạnh về tương lai và lạc quan, tin tưởng vào tương lai tốt ñẹp
của bản thân, gia ñình và ñất nước; mặc dù phần ñông thanh niên còn
chưa ñủ tự tin với ñịnh hướng và trình ñộ nhận thức chính trị của
mình, nhưng chỉ một bộ phận nhỏ tỏ ra bi quan, dao ñộng trong trạng
thái chính trị [145, tr.336].
Sau khi phân tích dựa trên các cơ sở khoa học và thực tiễn, ñề tài ñã tổng hợp
ñược 4 xu hướng sống tiêu cực của một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay, cụ thể là:
- Ích kỷ, thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm, thiếu nhiệt tình và niềm tin.
- Hời hợt, a dua ñua ñòi, tiếp thu thiếu chọn lọc, ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài.

học phương Tây hiện ñại, nhưng ngay từ ñầu những năm 40, học thuyết Freud ñã có
mặt ở Việt Nam. Năm 1943, Nhà xuất bản Tân Việt, Hà Nội ñã xuất bản tác phẩm
nghiên cứu của Tô Kiều Phương, một trí thức người Nam Bộ, với tựa ñề “Học thuyết
Freud” [119]. Trong thời gian trên, cùng xuất bản với tác phẩm “Học thuyết Freud”
còn có các tác phẩm khác về triết học phương Tây hiện ñại. Một ñiều ñặc biệt là, thuật
ngữ phân tâm học (psychoanalysis) của Freud ñã ñược học giả Tô Kiều Phương dịch ra
tiếng Việt và sử dụng ñầu tiên trong nghiên cứu của mình. Thuật ngữ này xuất hiện
cách ñây hơn 70 năm, song rất chuẩn xác, sau này cho ñến nay, tất cả các nghiên cứu
về học thuyết Freud ở Việt Nam ñều dùng thuật ngữ này của Tô Kiều Phương.
Bị gián ñoạn bởi thế chiến thứ 2 và kháng chiến chống Pháp, hơn hai mươi
năm sau, mãi tới thập niên 60 của thế kỷ XX, học thuyết Freud mới ñược


17

nghiên cứu tiếp tục ở miền Nam Việt Nam. Giống như các học thuyết của chủ
nghĩa hiện sinh và chủ nghĩa thực dụng trong thời gian này, học thuyết Freud
góp thêm vào nhóm các học thuyết ñược chính quyền ở miền Nam Việt Nam
cho là những học thuyết có thể truyền bá. Trong thời kỳ này, học thuyết Freud
ñược giới học giả Nam Việt Nam quan tâm giới thiệu từ hai khía cạnh dịch
thuật và nghiên cứu. Có thể coi Vũ Đình Lưu là người ñầu tiên tiếp tục ñưa học
thuyết Freud vào Nam Việt Nam bằng ấn phẩm dịch thuật từ tác phẩm của
Freud “Nghiên cứu phân tâm học” [35]. Cũng chính Vũ Đình Lưu còn có công
trình khảo cứu khác về Freud là “Phân tâm học áp dụng vào nghiên cứu các
ngành học vấn” [103]. Công trình này của Vũ Đình Lưu ñược coi là công trình
khảo cứu mang tính ứng dụng học thuyết Freud vào cuộc sống và các lĩnh vực
khoa học xã hội ñầu tiên ở Việt Nam. Năm 1970, Vũ Đình Lưu biên dịch tác
phẩm “Hành trình vào phân tâm học” của Hubert Benoit [8]. Tác phẩm nổi
tiếng nghiên cứu về phân tâm học “Thiền và Phân tâm học” của D.T. Suzuki,
Erich Fromm và R.De Martino [127] cũng ñược xuất bản tại miền Nam trong

học nhập môn [36]; Nguồn gốc văn hóa tôn giáo [38]; Vật tổ và Cấm kị [37]; Ba
tiểu luận về thuyết tính dục [43]; Luận bàn về văn minh [41]; Các bài viết về giấc
mơ và giải thích giấc mơ [42]; Cảm giác bất ổn với văn hóa [44]; v.v..
Bên cạnh ñó, nhiều nghiên cứu về học thuyết Freud của các học giả ngoài
nước và trong nước ñược xuất bản như: Hành trình vào phân tâm học của Hubert
Benoit [8]; Freud ñã thực sự nói gì của David Stafford - Clark [18]; Freud cuộc ñời
và sự nghiệp của Rolan Jaccard [124]; Sigmund Freud - Nhà phân tâm học thiên tài
của Stephen Wilson [153]; Những luận thuyết nổi tiếng thế giới của Jostein Gaarder
[93], Những gương mặt lớn của thời chúng ta của Carol Christia [11]; S. Freud và
tâm phân học của Phạm Minh Lăng [100]; Học thuyết và tâm lý học S.Freud của
Phạm Minh Hạc [59]; Nhân học triết học Freud và ảnh hưởng của nó ñến nhân học
triết học phương Tây hiện ñại của Đỗ Minh Hợp và cộng sự [86]; Học thuyết Freud
và sự thể hiện của nó trong văn học Việt Nam của Trần Thanh Hà [52]; Phân tâm
học và phê bình văn học của Liễu Trương (Việt kiều Pháp) [141]; chùm nghiên cứu
nghiên cứu của Đỗ Lai Thúy: Phân tâm học và tình yêu [131]; Phân tâm học và văn
học nghệ thuật [132]; Phân tâm học và văn hoá tâm linh [133]; Phân tâm học và
tính cách dân tộc [136].
Nước Áo luôn tự hào là cái nôi triết học ñương ñại của nhân loại. Để tôn
vinh và nâng cao sự hiểu biết nền triết học hàng ñầu thế giới này, vào tháng 11


19

năm 2012, Viện Triết học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối
hợp với Đại sứ quán Áo tại Việt Nam tổ chức cuộc hội thảo Quốc tế có tên: Triết
học Áo và ý nghĩa hiện thời của nó (Austrian philosophy and its relevance to
day) [150]. Hội thảo có sự góp mặt của nhiều học giả có tên tuổi ở nhiều quốc
gia và Việt Nam. Từ các báo cáo tại hội thảo ñược ñăng trong kỷ yếu và xuất bản
thành sách sau này, có thể thấy các nghiên cứu về Freud là nhiều nhất và rất
phong phú, ña dạng, có thể kể tới như: Nhân học Freud của Đặng Hữu Toàn;

Như vậy, cho dù học thuyết Freud ñược tiếp nhận ở Việt Nam một cách
chính thức chưa lâu và không ñược thuận buồm xuôi gió, nhưng hiện nay nó ñã
ñược quan tâm ñúng mức theo ñúng vị thế của nó trong dòng triết học phương Tây
ở Việt Nam.
1.2.2. Các nghiên cứu ñi sâu về nội
củ

học thuyết hành vi con người

ụng lý luận của học thuyết này vào thực tiễn cuộc sống

và vậ

Nếu so sánh với các học thuyết triết học phương Tây mới ñược tiếp nhận ở
Việt Nam, theo chiều rộng, số lượng các công trình nghiên cứu về học thuyết Freud
là khá lớn, các nghiên cứu ña dạng và phong phú về thể loại như trình bày ở mục
trên. Để có thể làm rõ hơn chiều sâu của các nghiên cứu này về học thuyết Freud,
cũng như vận dụng học thuyết này vào thực tiễn cuộc sống, luận án ñi sâu vào tìm
hiểu nội dung một số nghiên cứu mang tính ñiển hình ñại diện cho các các công
trình nghiên cứu ñó.
c nghiên cứu ñi sâu v nội dung học thuyết hành vi con ng
củ

i

ud
Có nhiều tác phẩm của các học giả trong nước và ngoài nước nghiên cứu về

nội dung học thuyết Freud. Trong ñó có 3 tác phẩm ñược coi là rất cơ bản và rất sâu
sắc, ñó là: ‘Freud ñã thực sự nói gì” [18]; “Freud và tâm phân học” [100]; “Học