ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
LÊ THỊ LAN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội – 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
LÊ THỊ LAN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VIẾT LỘC
XÁC NHẬN CỦA
Lời đầu tiên tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến TS.Nguyễn Viết Lộc là người
trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận văn
này. Nếu không có sự chỉ bảo và hướng dẫn nhiệt tình, những tài liệu phục vụ
nghiên cứu và những lời động viên khích lệ của thầy thì luận văn này không thể
hoàn thành.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đến nhà trường, khoa và các ban ngành đoàn thể của
trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi
cho học viên trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường.
Xin trân trọng cảm ơn các lãnh đạo, các cán bộ công nhân viên đang công tác
tại Sở Công Thương, Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh Thanh Hóa đã tạo điều kiện giúp đỡ
tôi trong quá trình thực hiện, cung cấp các tài liệu, số liệu liên quan đến đề tài.
Cuối cùng, tôi muốn dành lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và người thân đã
hết lòng ủng hộ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu, động
viên tôi vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống để tôi có thể yên tâm
thực hiện ước mơ của mình.
Xin trân trọng cảm ơn.
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................. i
DANH MỤC BẢNG ...................................................................................... ii
DANH MỤC HÌNH ...................................................................................... iii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH .............................................................................................................. 5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ........................................................... 5
1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên Thế giới ............................... 5
1.1.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam................................................. 6
2.3.3. Nhóm chỉ tiêu thứ ba: Về việc kiểm tra, kiểm soát, đánh giá của cơ
quan QLNN và của các đối tượng quản lý, việc thực hiện cơ chế chính
sách về phát triển công nghiệp của tỉnh ................................................. 35
2.3.4. Nhóm chỉ tiêu thứ tư: Về tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về công
nghiệp của tỉnh ...................................................................................... 35
2.4. Các công cụ được sử dụng ................................................................. 36
2.5. Mô tả quá trình thu thập, tính toán, lựa chọn đơn vị phân tích ............ 37
2.5.1. Lựa chọn đối tượng thu thập dữ liệu sơ cấp, chọn mấu điều tra... 37
2.5.2. Cách thức tiến hành ..................................................................... 37
2.5.3. Địa điểm khảo sát ........................................................................ 38
2.5.4. Đối tượng khảo sát....................................................................... 39
2.5.5. Thời gian thực hiện khảo sát ........................................................ 39
2.6. Kết quả thu thập dữ liệu để đưa vào phân tích số liệu......................... 39
2.6.1. Kết quả thu thập dữ liệu thứ cấp .................................................. 39
2.6.2. Kết quả thu thập dữ liệu sơ cấp.................................................... 41
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LĨNH VỰC
CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA ............................ 42
3.1. Tổng quan về lĩnh vực công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa ....... 42
3.1.1. Khái quát chung về tỉnh Thanh Hóa............................................. 42
3.1.2. Khái quát về công nghiệp tỉnh Thanh Hóa ................................... 45
3.2. Thực trạng công tác quản lý nhà nước về công nghiệp trên địa bàn tỉnh
Thanh Hóa ................................................................................................ 51
3.2.1. Thực trạng xây dựng chiến lược quy hoạch, kế hoạch phát triển
công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.............................................. 51
3.2.2. Thực trạng tổ chức thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp
trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. ................................................................. 54
3.2.3.Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về công nghiệp trên
địa bàn tỉnh Thanh Hóa. ........................................................................ 60
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT
Kí hiệu
Nguyên nghĩa
1
CN
Công Nghiệp
2
CNH,HĐH
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
3
FDI
Đẩu tư trực tiếp nước ngoài
4
KKT
Khu kinh tế
10
CCN
Cụm công nghiệp
i
DANH MỤC BẢNG
STT
Bảng
1
Bảng 3.1
2
Bảng 3.2
3
Bảng 3.3
Hình
Nội dung
Hình 2.1 Các chỉ tiêu nghiên cứu QLNN về công nghiệp
iii
Trang
36
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Công nghiệp là ngành kinh tế có vai trò quan trọng trong cơ cấu công nghiệp
– nông nghiệp – dịch vụ của nền kinh tế quốc dân. Công nghiệp thúc đẩy lực lượng
sản xuất phát triển, đẩy nhanh quá trình xã hội hóa sản xuất, mở rộng thị trường,
thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và quá trình đô thị hóa.
Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, đất nước ta đang từng
bước hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới. Cùng với nó là quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH), theo đó xác định công nghiệp là ngành chủ
lực quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Đại hội Đảng toàn quốc
lần thứ VIII đề ra chủ trương thực hiện công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa
đất nước; Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX,X,XI tiếp tục đề ra mục tiêu đưa nước
ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020
Thanh Hóa là một tỉnh thuộc vùng kinh tế Bắc Trung Bộ.Trong những năm
gần đây tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa nói chung và ngành công
nghiệp nói riêng có nhiều thay đổi.Việc triển khai thực hiện các chương trình kinh
tế lớn đặc biệt là Khu kinh tế Nghi Sơn (thành lập theo Quyết định số
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên Thế giới
Quản lý nhà nước về công nghiệp là một vấn đề không mới trên thế giới, rất
nhiều nước đã nhận thức rõ vai trò của công nghiệp trong phát triển kinh tế - xã hội
và sớm quan tâm xây dựng hệ thống lý thuyết, chính sách phát triển ngành công
nghiệp. Hiện nay có một số công trình khoa học của các nước nghiên cứu về lĩnh
vực công nghiệp dưới các khía cạnh khác nhau cụ thề:
- Peter Larkin, the President and CEO of the National Grocers
Association(NGA),(2011), “Comprehensive Supporting Industries” ThaiLand Board of
Invesment North American”, Supporting industries in ThaiLand. Nhóm nghiên cứu
khẳng định ngành công nghiệp phát triển Thái Lan cho phép các nhà đầu tư, các nhà
sản xuất lắp ráp giảm thời gian, giảm chi phí và tăng hiệu quả sản xuất thông qua việc
cung ứng đầu vào ngay tại Thái Lan. Bài viết khẳng định một ngành công nghiệp sôi
động, hoạt động hiệu quả đã thúc đẩy nền kinh tế Thái Lan tăng trưởng ổn định lâu dài
và bền vững. Đây cũng chính là yếu tố thể hiện năng lực cạnh tranh nhằm thu hút FDI
của Thái Lan so với các nước. Chính vì thế, từ lâu Thái Lan đã được coi là một trong
những điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trên Thế Giới.
- Prema – Chandra Athukorala, (2002), “ Đẩu tư nước ngoài trực tiếp và xuất
khẩu hàng công nghiệp chế tạo: cơ hội và chiến lược”, Đề án Khoa kinh tế Trường
Nghiên cứu Châu Á Thái Bình Dương, Đại học Quốc gia Autralia. Đề án phân tích về
vai trò và mối quan hệ của sản phẩm chi tiết, công nghiệp chế tạo cho quá trình sản
xuất sản phẩm chính đối với việc thu hút FDI. Từ đó tác giả chỉ ra cơ hội, thách thức
trong thu hút FDI và để thu hút FDI hiệu quả , cần quan tâm phát triển công nghiệp chế
tạo, đó là chìa khóa cho việc thu hút đầu tư trực tiếp ở nước ngoài.
- Do Manh Hong, (2008), “ Promotion of Supporting Industries – The key
for attracting FDI in developing countries” ( Xúc tiến công nghiệp hỗ trợ - chìa
nêu lên những kinh nghiệm của các nước ASEAN trong phát triển các ngành công
nghiệp điện, điện tử, sản xuất ô tô, xe máy và một số ngành công nghiệp phụ trợ.
6
Trên cơ sở đó, công trình rút ra những bài học kinh nghiệm bổ ích cho ngành công
nghiệp Việt Nam.
Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu dưới dạng sách chuyên khảo,
sách tham khảo, mặc dù đã xuất bản khá lâu nhưng vẫn có giá trị tham khảo nhất
định. Các công trình có thể kể đến là: Phạm Xuân Nam chủ biên (1994), Quá trình
phát triển công nghiệp ở Việt Nam - Triển vọng trong công nghiệp hóa - hiện đại
hóa đất nước, NXB khoa học xã hội; Bộ công nghiệp (1999). Chiến lược phát triển
công nghiệp đến năm 2010, Hà Nội; Bộ kế hoạch và Đầu tư (1996), Quy hoạch
tổng thể phát triển công nghiệp và kết cấu hạ tầng thời kỳ 1996- 2010, Hà Nội.
Bên cạnh đó có một số bài tạp chí liên quan như: Tạp chí nghiên cứu kinh tế;
sự phát triển của ngành công nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ của Đỗ
Đăng Hiếu (2002), Tạp chí ngân hàng; Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp, nông thôn trong tình hình mới (2008), GS, TS Hồ Văn Vĩnh, Tạp chí
cộng sản; Địa bàn Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phấn đấu thành huyện công nghiệp
vào năm 2010, Thân Văn Lào, Tạp chí cộng sản... Các công trình nêu trên tiếp cận
từng khía cạnh, từng lĩnh vực công nghiệp như tốc độ tăng trưởng; tỷ trọng công
nghiệp GDP, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong công nghiệp; trình độ công nghệ,
trang thiết bị và lao động công nghiệp; chỉ ra những kết quả đạt được, những yếu
kém trong Quản lý nhà nước về công nghiệp thời gian qua, đề xuất hệ thống giải
pháp nhằm quản lý và thúc đẩy phát triển công nghiệp trong thời gian tới.
Ngoài ra cũng có một số công trình nghiên cứu về công nghiệp trên địa bàn
tỉnh cũng đáng chú ý:
- Nguyễn Quốc Tuấn (2007), Phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng
Trị - Thực trạng và giải pháp, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Học viện chính trị quốc gia
chủ lực..., các công trình nghiên cứu hướng này tập trung nhấn mạnh vai trò của Nhà
nước hoặc tầm quan trọng của một số ngành công nghiệp chủ lực, công nghiệp mũi
nhọn dựa trên thế mạnh về nguồn lực hoặc điều kiện tự nhiên của tỉnh nghiên cứu
Tuy nhiên cho đến thời điềm này chưa có tác giả, hay công trình nghiên
cứu nào tập trung về vấn đề quản lý nhà nước về công nghiệp tại địa bàn tỉnh
Thanh Hóa…
8
1.2. Khái niệm, vai trò của công nghiệp trong nền kinh tế
1.2.1. Khái niệm công nghiệp:
Công nghiệp là ngành kinh tế đóng vai trò là xương sống hay trụ cột trong
tăng trưởng, phát triển nền kinh tế quốc dân.
Theo Từ điển tiếng Việt, công nghiệp (hoặc kỹ nghệ) là toàn thể những hoạt
động kinh tế nhằm khai thác các tài nguyên, các nguồn năng lượng và chuyển biến
các nguyên nhân gốc động vật, hoặc thực vật hay khoáng vật thành sản phẩm, công
nghiệp là "hoạt động kinh tế quy mô lớn, sản phẩm (có thể là phi vật thể) tạo ra trở
thành hàng hóa".
1.2.2. Vai trò của công nghiệp trong nền kinh tế
Thực chất vai trò chủ đạo của công nghiệp là sự ảnh hưởng quyết định của
công nghiệp đến việc phát triển lực lượng sản xuất của các ngành kinh tế quốc dân
đồng thời công nghiệp có khả năng tạo ra những hình mẫu để các ngành kinh tế khác
phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa xã hội chủ nghĩa. Vì công nghiệp có lực
lượng sản xuất tiên tiến và quan hệ sản xuất tiên tiến hơn các ngành kinh tế quốc dân
khác. Vai trò chủ đạo của công nghiệp được bắt nguồn từ chỗ nó tập hợp và không
ngừng phát triển giai cấp công nhân đội quân tiên phong trong công cuộc đổi mới
quản lý kinh tế, đổi mới xã hội. Do đó mà công nghiệp có quan hệ sản xuất luôn được
củng cố và hoàn thiện cho phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đối
tượng lao động của công nghiệp rất phong phú và đa dạng (cả tự nhiên và nhân tạo ).
cơ sở hạ tầng khu, cụm công nghiệp, cơ sở công nghiệp của Trung ương đóng trên
địa bàn tỉnh và của địa phương đã và đang hoạt động sản xuất kinh doanh là các dự
án phát triển công nghiệp từ khi bắt đầu thực thực hiện chủ trương đầu tư đến quá
trình triển khai cho đúng quy hoạch, kế hoạch đã ban hành và phù hợp với điều kiện
phát triển của từng loại sản phẩm gắn với khu vực, vùng, miền tạo điều kiện cho
phát triển cũng như giảm thiểu ô nhiểm môi trường và không ảnh hưởng đến các
lĩnh vực khác.
Thứ ba, cơ chế quản lý nhà nước về công nghiệp là cơ chế quản lý, cơ chế
phối hợp giữa các cơ quản quản lý nhà nước từ tỉnh đến các Sở, Ban, UBND huyện,
thị xã, thành phố, các cơ quan khác liên quan và cơ chế quản lý của cơ quan quản lý
nhà nước đối với cơ sở công nghiệp, các thành phần kinh tế liên quan, tạo sự thống
nhất xuyên suốt; quản lý theo pháp luật, chức năng nhiệm vụ, theo cơ chế chính
10
sách của nhà nước, của tỉnh đã quy định và ban hành trong từng thời kỳ đang được
thực hiện theo quy định của pháp luật. Bảo đảm gắn kết chặt chẽ, hiệu quả giữa tăng
cường sự lãnh đạo, chỉ đạo và nâng cao trách nhiệm, hiệu lực quản lý của cơ quan
quản lý Nhà nước đối với các cơ sở công nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Thứ tư, mục tiêu quản lý nhà nước về công nghiệp là nhằm thúc đẩy phát
triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh nhanh, bền vững, góp phần thực hiện chiến lược
phát triển KT-XH của tỉnh, của đất nước vào thực hiện chiến lược công nghiệp hóa,
hiện đại hóa.Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa, góp
phần chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp sang công nghiệp là chính.
Khai thác tiềm năng thế mạnh của địa phương cho phát triển công nghiệp,
khơi dậy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nội lực và thu hút các nguồn lực bên ngoài
cho phát triển công nghiệp, nhằm khai thác tốt nhất tiềm năng, lợi thế tuyệt đối, lợi
thế so sánh của địa phương cho phát triển công nghiệp, giải quyết việc làm, tăng thu
nhập cho người lao động trong ngành.
công nghiệp, năng suất lao động nông nghiệp được nâng cao, tạo điều kiện dịch chuyển
lao động ra khỏi khu vực nông nghiệp, nhưng không ảnh hưởng đến sản lượng nông
nghiệp. Sự phát triển của công nghiệp là mở rộng nhiều ngành sản xuất mới, khu vực
công nghiệp mới và cả các ngành dịch vụ đầu tư vào và đầu tư ra sản phẩm công
nghiệp. Công nghiệp phát triển sẽ thu hút lao động nông nghiệp và giải quyết việc làm
cho xã hội. Phát triển công nghiệp của tỉnh cũng tạo điều kiện khai thác có hiệu quả các
nguồn lực, lợi thế của mỗi vùng, miền, khu vực góp phần thực hiện chiến lược phát
triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư, làm giảm sự
phát triển chênh lệch giữa các tỉnh các vùng, khu vực trong cả nước.
Nguồn lực về vốn, thúc đẩy, khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu
tư phát triển sản xuất công nghiệp, phát huy các nguồn vốn nội lực và thu hút các
nguồn vốn ngoại lực để phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh, nhằm thúc đẩy xây dựng hệ
thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, với một số công trình hiện đại, tập trung phát huy hiệu
quả các khu, cụm công nghiệp và đẩy mạnh phát triển công nghiệp theo hình thức cụm,
nhóm sản phẩm tạo thành các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn và hiệu quả cao, thực
hiện phân bố công nghiệp hợp lý theo vùng, miền, khu vực của tỉnh.
Quản lý nhà nước về công nghiệp, góp phần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh
tế, nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh hàng hóa, sản xuất gắn với chế biến và
12
thị trường tiêu thụ, nâng cao năng lực và quy mô sản xuất, xác định ngành kinh tế mũi
nhọn của tỉnh. Đồng thời luôn có giải pháp hạn chế, sửa chữa các khuyết tật thị trường,
cũng như định hướng, kiểm soát nền kinh tế bằng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, các
công cụ điều hành kinh tế vĩ mô. Những điều này khẳng định vai trò quan trọng, có ý
nghĩa quyết định của quản lý nhà nước đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
theo hướng công nghiệp hoá – hiện đại hoá.
Quản lý nhà nước về công nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, đối
với các chủ thể kinh tế đều tìm cách tối đa hoá lợi nhuận của mình. Tuy nhiên, trong
năng cạnh tranh của nền kinh tế. Đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ tổ chức, cơ chế quản
lý, cơ chế hoạt động khoa học, công nghệ, phát huy vai trò, hiệu quả của các tổ chức
khoa học, công nghệ chủ lực trong việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công
nghệ trọng điểm.
1.3.3. Yêu cầu quản lý nhà nước về công nghiệp của tỉnh
Một là, quản lý nhà nước về công nghiệp của tỉnh phải bảo đảm tuân thủ
pháp luật của nhà nước và cơ chế quản lý của nhà nước Trung ương đối với phát
triển công nghiệp những cơ chế, chính sách mà nhà nước đã ban hành mang tính
chiến lược dài hạn, trung hạn, ngắn hạn, nhằm tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho
công nghiệp phát triển. Nhà nước hay chính quyền cấp tỉnh phải tổ chức thực hiện
pháp luật có liên quan và vận dụng pháp luật để ban hành những cơ chế, chính sách
về quản lý phát triến công nghiệp cho phù hợp với từng ngành, địa phương. Các
chính sách có thể bao gồm những ưu đãi về thuế, đất đai, nhân lực, công nghệ, cơ sở
hạ tầng hay các ưu tiên trong giải quyết thủ tục hành chính….
Quản lý nhà nước đối với quy hoạch, kế hoạch phát triển công nghiệp của
tỉnh được thực hiện thông qua các chiến lược, quy hoạch, chính sách quốc gia,
vùng, ngành hay kế hoạch của từng địa phương. Các hình thức này được chọn lựa
triển khai một cách hợp lý ở cấp tỉnh, chúng có mối liên hệ với nhau, tác động lẫn
nhau, trong đó chiến lược và chính sách có vị trí quan trọng nhất,chiến lược có tính
ốn định tương đối, chính sách là bộ phận năng động hơn.
Hai là, quản lý nhà nước về công nghiệp của tỉnh bảo đảm phù hợp định
hướng phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh, phù hợp về cơ cấu ngành nghề, khu vực
theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường. Thúc đẩy công nghiệp của tỉnh phát
triển hiện đại gắn liền với quá trình phân bố lực lượng sản xuất theo vùng, miền,
14
Copyright: Tài liệu đại học ©