TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
]\
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHOÁ 31 (2005-2009)
TỘI
CHIẾM
ĐOẠT
SẢNcứu
Trung tâm
Học LỪA
liệu ĐHĐẢO
Cần Thơ
@ Tài liệu
học tậpTÀI
và nghiên
TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
NĂM 1999
Sinh viên thực hiện:
Phan Phước Trường
Mã Số SV: 5054993
Lớp: Luật Tư Pháp-K31
Cần Thơ, Tháng 11/2008
Giáo viên hướng dẫn:
T.S Phạm Văn Beo
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
................................................................................................................................/.
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN 1
# .....................................................................................................................
Trung
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
tâm
Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
......................................................................................................................... /.
2.3 Hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt
Nam hiện hành........................................................................................................ 30
2.3.1 Phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại khoản 1 Điều 139 Bộ
luật hình sự ............................................................................................................... 30
2.3.1.1 Trường hợp thứ nhất, phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản do chiếm đoạt tài
sản của người khác có giá trị từ năm trăm nghìn đồng trở lên bằng thủ đoạn gian dối
.................................................................................................................................. 30
2.3.1.2 Trường hợp thứ hai, phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản do chiếm đoạt tài
sản của người khác có giá trị dưới năm trăm nghìn đồng bằng thủ đoạn gian dối
nhưng gây hậu quả nghiêm trọng............................................................................. 32
2.3.1.3 Trường hợp thứ ba, phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản do chiếm đoạt tài
sản của người khác có giá trị dưới năm trăm nghìn đồng bằng thủ đoạn gian dối
nhưng đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt mà còn vi phạm................ 33
2.3.1.4 Trường hợp thứ tư, phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản do đã bị kết án về
tội chiếm đoạt, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm........................................... 33
2.3.2 Phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2
Điều 139 Bộ luật hình sự, bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm ....................................... 34
2.3.2.1 Lừa đảo chiếm đoạt tài sản có tổ chức......................................................... 34
2.3.2.2 Lừa đảo chiếm đoạt tài sản có tính chất chuyên nghiệp .............................. 35
2.3.2.3 Người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm............................... 35
2.3.2.4 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức để
lừa đảo chiếm đoạt tài sản ........................................................................................ 36
2.3.2.5 Dùng thủ đoạn xảo quyệt để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.............................. 38
2.3.2.6 Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm mươi triệu đồng đến dưới hai trăm triệu
đồng.......................................................................................................................... 38
2.3.2.7 Lừa đảo chiếm đoạt tài sản gây hậu quả nghiêm trọng................................ 39
2.3.3 Lừa đảo chiếm đoạt tài sản thuộc các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều
139 Bộ luật hình sự .................................................................................................. 41
sản ............................................................................................................................ 64
KẾT LUẬN ............................................................................................................. 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 1
Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa, tình hình kinh tế xã hội nước ta đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Khi
nhu cầu của con người càng tăng thì lợi ích càng có sức mạnh lớn lao trong việc hấp
dẫn con người, do đó, động cơ tư tưởng thúc đẩy hành động của con người càng
mạnh mẽ. Sự kích thích mạnh mẽ của lợi ích có thể thúc đẩy hành động của con
người theo những chiều hướng khác nhau. Tất cả các lợi ích sẽ thúc đẩy và quyết
định động cơ hành động của con người. Bên cạnh những mặt tích cực là sự năng
động do nền kinh tế thị trường mang lại thì bên cạnh đó mặt trái của cơ chế thị
trường cũng tác động đến đời sống xã hội, do đó, tình hình vi phạm pháp luật cũng
trở nên tinh vi, xảo quyệt và phức tạp hơn, xuất hiện nhiều hình thức, thủ đoạn
phạm tội mới đặc biệt là các tội xâm phạm sở hữu mà cụ thể hơn nữa là tội phạm
lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tội phạm này đang là điểm nóng của xã hội. Để phù hợp
với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội lừa đảo chiếm đoạt
tài sản nói riêng, ngày 21 tháng 12 năm 1999 Quốc hội đã thông qua Bộ luật hình sự
mới. Các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 không chỉ góp phần vào việc bảo
vệ độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Trungbảo
Bộ luật hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội thông
qua ngày 21 tháng 12 năm 1999 có hiệu lực 01 tháng 7 năm 2000. Bộ luật hình sự
đã giành một Chương quy định về các tội xâm phạm sở hữu, đó là các tội được quy
định từ Điều 133 đến Điều 145.
Trong luận văn chỉ tập trung nghiên cứu và phân tích tội "lừa đảo chiếm đoạt
tài sản" được quy định tại Điều 139 Bộ luật hình sự hiện hành.
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
1
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
4. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn này được xây dựng trên cơ sở những kiến thức đã học, thu thập và
tổng hợp tài liệu có liên quan đến quyền sở hữu của công dân kết hợp với thực tiễn.
Bên cạnh đó người viết sử dụng các phương pháp:phương pháp thu thập tài liệu;
phương pháp so sánh, phương pháp phân tích và tổng hợp.
5. Cơ cấu của luận văn
Luận văn gồm 3 Chương:
Chương 1: Khái quát chung về tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Chương 2: Tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định của pháp luật hình
sự Việt Nam hiện hành.
Chương 3: Thực trạng tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản và giải pháp nhằm
phòng chống có hiệu quả tội phạm này.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu và tiếp cận các quy định pháp
CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT
TÀI SẢN
1.1 Khái quát chung về các tội xâm phạm sở hữu
Các tội xâm phạm sở hữu là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định
trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách
cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu của cơ quan, tổ chức và của cá nhân.
Ở bất kì thời đại nào cũng vậy, tài sản là giá trị không thể thiếu trong cuộc sống
của con người. Có hai quan niệm khác nhau về thuật ngữ tài sản. Theo quan niệm
thứ nhất là về phương diện pháp lý: tài sản là của cải được con người sử dụng. Theo
quan niệm thứ hai, người ta hiểu theo cách nói thông thường được sử dụng hàng
ngày thì tài sản là một vật cụ thể mà có thể nhận biết được bằng các giác quan và
được con người sử dụng trong cuộc sống hằng ngày. Tài sản là phương tiện thỏa
mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần của con người, là đối tượng để con người
phấn đấu đạt tới. Quyền sở hữu về tài sản bao gồm các quyền chiếm hữu, quyền sử
dụng và quyền định đoạt đối với tài sản. Quyền sở hữu đối với tài sản là quyền quan
trọng được pháp luật bảo vệ, Nhà nước ta tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu hợp
pháp về tài sản của Nhà nước, của các tổ chức và mọi công dân và được quy định
Trungtrong
tâmHiến
Họcpháp
liệu1992.
ĐH Vì
Cần
@xâm
Tàiphạm
liệu sở
học
và nghiên
vậy,Thơ
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
chương của Bộ luật hình sự năm 1985 không có nghĩa là đánh đồng các hình thức
sở hữu trong đấu tranh phòng chống tội phạm. Yếu tố đối tượng tội phạm là tài sản
của Nhà nước được bổ sung thành tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự khi quyết
định hình phạt (Điều 48); chỉ hành vi thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng
đến tài sản của Nhà nước mới cấu thành tội phạm (Điều 144). Hành vi tương ứng
đối với tài sản thuộc các hình thức sở hữu khác không cấu thành tội phạm và chỉ bị
xử lý hành chính hoặc dân sự.
Nhìn chung, đa số các tội xâm phạm sở hữu đều có tính chất chiếm đoạt. Trong
số mười ba hành vi phạm tội thuộc nhóm này (Tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm
chiếm đoạt tài sản, tội cưỡng đoạt tài sản, tội cướp giật tài sản, tội công nhiên chiếm
đoạt tài sản, tội trộm cắp tài sản, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tội lạm dụng tín
nhiệm chiếm đoạt tài sản, tội chiếm giữ trái phép tài sản, tội sử dụng trái phép tài
sản, tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại
nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước, vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản)
đã có tới tám hành vi có tính chất chiếm đoạt. Tuy nhiên, không phải hành vi phạm
tội nào có tính chất chiếm đoạt đều là các tội xâm phạm sở hữu. Đó là hành vi của
người phạm tội cố ý chuyển dịch một cách trái pháp luật tài sản đang thuộc quyền
sở hữu của chủ thể khác thành tài sản “của mình”. Hành vi chiếm đoạt bao giờ cũng
Trungthực
tâmhiện
Học
liệu
ĐH
Cần
@thể
Tàivàliệu
vàtiếp.
4
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
quy định cụ thể và là một trong nhưng căn cứ chính để quy định khung hình phạt
tăng nặng đối với các tội phạm sở hữu. Hầu hết các tội xâm phạm sở hữu là chủ thể
thường. Những người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo luật định
đều có khả năng trở thành chủ thể của nhiều tội thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu.
Trong các tội xâm phạm sở hữu có một tội đòi hỏi chủ thể ngoài những dấu hiệu
của chủ thể thường phải có thêm đặc điểm đặc biệt khác (chủ thể đặc biệt). Đó là
đặc điểm có trách nhiệm liên quan đến tài sản của tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại
nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước. Người thực hiện các tội xâm phạm sở hữu
có thể là lỗi cố ý như: ở tội trộm cắp tài sản; hoặc vô ý như: ở tội vô ý gây thiệt hại
nghiêm trọng đến tài sản. Hậu quả của những hành vi mà người phạm tội gây ra
trước hết là nhưng thiệt hại gây ra cho quan hệ sở hữu, thể hiện dưới dạng thiệt hại
vật chất cụ thể như: tài sản bị mất, tài sản bị hư hỏng, tài sản bị sử dụng… Cá biệt
có một vài hành vi tội phạm không những gây thiệt hại về tài sản mà còn gây thiệt
hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của chủ sở hữu tài sản.
1.2 Khái quát tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
1.2.1 Khái niệm lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản được hiểu là hành vi dùng thủ đoạn gian dối làm cho
chủ sở hữu, người quản lý tài sản tin nhầm mà giao tài sản cho người phạm tội để
Trungchiếm
tâm đoạt
Họctàiliệu
phải có sự gian dối, khi chiếm giữ được tài sản thì tội phạm đã hoàn thành, đó là
kết quả của hành vi gian dối. Thời điểm chiếm giữ được tài sản, thời điểm chiếm
đoạt được tài sản, thời điểm hoàn thành của tội phạm là những thời điểm không
đồng nhất với nhau. Thời điểm hoàn thành của tội phạm là thời điểm mà người
phạm tội chiếm đoạt được tài sản. Nếu biểu diễn trên trục thời gian thì hành động
phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn ra theo các bước sau:
Bước 1 là kẻ phạm tội thực hiện hành vi gian dối;
Bước 2 là kẻ phạm tội chiếm giữ được tài sản;
Bước 3 là kẻ phạm tội chiếm đoạt được tài sản.
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy định tại Điều 139 Bộ luật hình sự hiện hành
là tội được nhập từ tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản của công dân được quy định tại
Điều 157, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa quy định tại Điều 134 và
tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa quy
định tại Điều 134a Bộ luật hình sự năm 1985. So với Bộ luật hình sự năm 1985 thì
Điều 139 Bộ luật hình năm 1999 nói chung không nhẹ hơn quy định của Bộ luật
hình sự năm 1985 về tội phạm này, vì mức hình phạt cao nhất của tội phạm này vẫn
là tử hình, nhưng từng khung hình phạt cụ thể có sự khác biệt, có thể nhẹ hơn hoặc
Trungnặng
tâmhơn
Học
liệu
Thơ
liệu1985.
học Bộ
tậpluậtvàhình
nghiên
so với
quyĐH
địnhCần
của Bộ
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
hóa, hoặc người phạm tội sử dụng công nghệ cao để tẩy xóa, sửa chữa mệnh giá của
séc, của ngân phiếu…
Về địa điểm phạm tội rất khó xác định vì người phạm tội có thể ở bất cứ nơi
nào, bất kỳ thời điểm nào cũng thực hiện được hành vi phạm tội.
Công tác điều tra phát hiện cũng khó khăn khi người phạm tội có thể dễ dàng và
nhanh chóng xóa bỏ dấu vết của tội phạm.
Chủ thể của tội này là những chủ thể thỏa những quy định là chủ thể của luật
hình sự, tuy nhiên chủ thể thực hiện tội phạm này phần lớn là người có trình độ nhất
định.
1.3 Nguyên nhân của tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Theo góc độ tội phạm học thì tình hình tội phạm ở Việt Nam nói chung trong
giai đoạn hiện nay do nhiều nguyên nhân và điều kiện khác nhau gây ra:
- Sự chống đối của các thế lực thù địch.
- Những mặt trái của nền kinh tế thị trường tác động tiêu cực tới mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội (phân hoá giàu nghèo, thất nghiệp tăng).
- Các sai sót trong các hoạt động quản lý kinh tế, quản lý Nhà Nước, quản lý xã
hội, quản lý con người (không ít các chế độ chính sách kinh tế xã hội còn chồng
chéo, lạc hậu và kém hiệu quả. Bọn tội phạm lợi dụng sơ hở này để phạm tội).
Trung tâm
Học
Thơbộ@
họccảnh
tậpmới
vàcủa
nghiên
cứu
- Thiếu
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
công nghệ Việt Nam, có trụ sở ở 118 Nguyễn Phong Sắc, Hà Nội. Công ty này
không có chức năng xuất khẩu lao động đi nước ngoài, nhưng Phòng đã lừa thu tiền
của nhiều người ở các tỉnh thành phố để lo xuất khẩu lao động, với tổng số tiền là
42.000 USD.
Ngoài ra, khi nói đến các yếu tố để kích thích tội phạm lừa đảo tăng ngày một
nhiều thì không thể không nói đến lòng tham của con người, đây là một yếu tố góp
phần không nhỏ để kích thích tội phạm lừa đảo gia tăng như hiện nay, bọn tội phạm
đã lợi dụng vào lòng tham của con người mà đưa ra những khoản lợi nhuận cao, sau
đó chúng giở trò chiếm đoạt.
Mặt khác, phần đông bọn tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản là những người
mưu mô, xảo huyệt, lợi dụng những chính sách ưu đãi của Nhà nước (như trong lĩnh
vực hoàn thuế giá trị gia tăng) bọn chúng đã cấu kết với nhiều cơ quan, tổ chức
khác để chiếm đoạt tiền hoàn thuế của Nhà nước. (Lợi dụng chính sách của nhà
nước cho các doanh nghiệp trong nước hoàn thuế giá trị gia tăng khi xuất khẩu hải
sản. Đầu tháng 11/2000, Trí cùng Nguyễn Tiến Dũng bàn bạc lập khống hồ sơ xuất
khẩu hải sản để chiếm đoạt tiền hoàn thuế của Nhà nước. Theo đó, Trí sẽ tìm đơn vị
cơ quan Nhà nước có chức năng xuất nhập khẩu hải sản tại Thành phố Hồ Chí Minh
để làm thủ tục ký kết hợp đồng và xuất hóa đơn bán hải sản cho khách hàng Trung
TrungQuốc.
tâm Doanh
Học liệu
ĐH
Cần
Thơsẽ @
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
8
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
lớn lên chúng lại bước ra xã hội đang chuyển biến với nhiều tệ nạn, chú trọng vật
chất, ích kỷ, thiếu tính kỷ luật...
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng
công nghệ cao phát triển
Công tác bảo mật, đảm bảo an ninh, an toàn mạng của nhiều trang web, báo điện
tử, cơ sở dữ liệu của một số lĩnh vực kinh tế quan trọng chưa được quan tâm đầu tư
đúng mức nên bị tấn công hacker. Năm vừa qua, virus đã làm hỏng hệ điều hành
của rất nhiều máy tính, sự lây lan virus chủ yếu qua USB và email. Virus gia tăng
dẫn đến việc phòng chống khó khăn hơn, nhiều nạn nhân mất mát thông tin cá nhân
và bị thiệt hại về kinh tế. Đó là chưa kể tình trạng sử dụng thư điện tử nặc danh
hoặc dùng điện thoại nhắn tin đe dọa và làm xáo trộn cuộc sống của người dân cũng
đang xảy ra khá phổ biến.
1.4 Hậu quả do hành vi phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản gây ra
Hậu quả của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là thiệt hại về tài sản mà cụ thể là giá
trị tài sản bị chiếm đoạt. Tài sản mất kéo theo gia đình ly tán, trật tự xã hội mất
trạng ổn định. Không những thế mà nó còn gây hoang mang cho nhân dân, trật tự
quản lý kinh tế mất ổn định, và niềm tin của nhân dân vào sự quản lý của Nhà nước
bị giảm sút.
hình sự thời kỳ này. Chủ yếu được quy định chung trong phần bảo vệ trật tự pháp
luật, góp phần duy trì trật tự xã hội lúc bấy giờ.
Đến thời vua Lê Thánh Tông, pháp luật hình sự đã bước thêm một bước phát
triển mới với sự ra đời của Bộ luật Hồng Đức nhưng Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
được quy định chung chung không nêu cụ thể. Như được quy định ở quyển IV
Chương đạo tặc, như ở Điều 436: Những kẻ gian phi, giảo hoạt trong hương thân
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
9
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
đều bị đồ làm khao đinh. Nếu chúng còn chiếm đoạt tiền của, đồ vật của người khác
thì bị xử nặng thêm một bực, đền gấp hai.
Ngoài ra, còn được quy định ở quyển V Chương trá ngụy, chủ yếu là các tội giả
mạo. Như ở Điều 523: Ai làm vàng bạc giả, là đồ dùng bằng vàng bạc giả để bán thì
xử tội đồ. Sung công vật bán đó. Điều 535: Người làm giả mạo giấy tờ công hay tư
(như văn khế, khoán ước, sổ sách) thêm bớt dối trá để lấy tiền, lấy thưởng hay để
tránh việc bị tịch thu và bồi thường thì xử theo tội ăn trộm, tội nhẹ thì được giảm.
Đến năm 1802, Nguyễn Ánh đánh bại Tây Sơn, lên ngôi vua. Vua giao cho Tiền
Quân Bắc thành tổng trấn Nguyễn Văn Thành biên soạn Hoàng Việt luật lệ đến năm
1811 thì hoàn thành. Tại quyển 8: Hộ luật, phần Tiền trái (phí dụng thọ kí tài sản,
hay còn gọi là đem tài sản người ta gửi tiêu xài): Phàm nhận cho người ta kí thác
của cải, xéc sản mà tự tiện đem tiêu xài, nhưng còn có tâm đền bù lại thì chẳng phải
là người mất hết lương tâm; cho nên bị tội theo tang vật, giảm một bực. Nếu nói láo
Qua 15 năm thực hiện, Bộ luật hình sự năm 1985 đã góp phần không nhỏ vào
những thành công chung của đất nước, song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực
tiễn của công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm. Bộ luật hình sự được Quốc hội
thông qua ngày 21 tháng 12 năm 1999 đã thay thế Bộ luật hình sự 1985 trên cơ sở
kế thừa và phát huy những nguyên tắc, chế định pháp luật hình sự của nước ta. Bộ
luật hình sự năm 1999 đã nhập hai Chương của Bộ luật hình sự năm 1985 ( Chương
IV: các tội xâm phạm sở hữu xã hội chủ nghĩa và Chương VI: các tội xâm phạm sở
hữu công dân) thành một Chương chung là các tội xâm phạm sở hữu. Theo đó, tội
lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 139 Chương XIV: Các tội xâm
phạm sở hữu.
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
10
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
1.6 Quy định của một số nước trên thế giới về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
a) Nhật Bản
Bộ luật hình sự Nhật Bản quy định thành từng Chương riêng biệt để nói về tội
lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cụ thể: Chương XXXVII nói về: “các tội lừa đảo và
cưỡng đoạt”, Chương XXXVIII nói về: “các tội về chiếm đoạt tài sản”.
Điều 248 Bộ luật hình sự Nhật Bản quy định trường hợp được hiểu là lừa đảo:
“người nào bằng cách lợi dụng sự thiếu hiểu biết hoặc kinh nghiệm của trẻ em
hoặc nhược điểm về tinh thần của người khác mà đạt được sự giao nộp tài sản của
người đó hoặc kiếm được một cách bất hợp pháp một khoản lợi kinh tế hoặc buộc
sản của mình nhưng khi đã có lệnh của công chức giao nộp tài sản để trông nôm.
Trong trường hợp này, không có nói đến “lợi dụng sự thiếu hiểu biết” hay “thủ
đoạn gian dối”.
Như vậy, Bộ luật hình sự Nhật Bản có sự phân chia giữa hai tội danh là lừa đảo
và chiếm đoạt tài sản. Vì giữa hai tội danh này được quy định ở hai chương khác
biệt và khung hình phạt cũng có sự phân chia rõ ràng. Sự phân biệt này làm cho Bộ
luật hình sự Nhật Bản và Bộ luật hình sự Việt Nam không giống nhau, ở Bộ luật
hình sự Việt Nam hiện hành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định trong
chung trong Chương các tội xâm phạm sở hữu. Sự khác biệt này cũng là do đặc
điểm kinh tế, chính trị, chính sách của từng Quốc gia trong từng thời kỳ.
b) Thụy Điển
Bộ luật hình sự Thụy Điển thì quy định thành một chương cụ thể như sau:
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
11
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Chương IX: Tội lừa đảo và các tội gian dối khác
Điều 1 quy định:
Người nào bằng mánh khóe lừa gạt, khiến người khác làm hoặc không làm điều
gì có lợi cho người phạm tội và có hại cho người bị hại hoặc người mà người bị hại
đại diện thì bị phạt tù đến hai năm về tội lừa đảo.
Người nào đưa ra thông tin sai sự thật hoặc không đầy đủ, thay đổi nội dung
của một chương trình, ghi lại hoặc bằng các thủ đoạn khác gây ảnh hưởng một
với giá trị lớn hoặc gây thiệt hại lớn hay không.
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
12
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
CHƯƠNG 2
TỘI PHẠM LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO QUY ĐỊNH CỦA
PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
2.1 Khái niệm về tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định của
pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành
Theo Điều 139 của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999:
1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có giá
trị tài sản từ năm trăm nghìn đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới năm
trăm nghìn đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính
về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xóa án
tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ
sáu tháng đến ba năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ hai năm
đến bảy năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Tái phạm nguy hiểm;
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
2.2 Các dấu hiệu pháp lý của tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản
2.2.1 Dấu hiệu về mặt khách thể của tội phạm
Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội bị hành vi phạm tội xâm hại (gây thiệt
hại hoặc đe dọa gây thiệt hại). Khách thể của tội phạm là cơ sở để đánh giá đúng
đắn tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội. Khách thể càng quan trọng,
ảnh hưởng càng lớn đến lợi ích chung cũng như lợi ích và sự tồn tại của Nhà nước
thì tội phạm xâm hại khách thể đó càng nguy hiểm.
Cũng như các tội xâm phạm sở hữu khác, khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt
tài sản là hành vi xâm hại hoặc đe dọa xâm hại, gây thiệt hại cho quan hệ sở hữu
được pháp luật bảo vệ, nhưng tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản chỉ xâm phạm đến
quan hệ sở hữu mà không xâm phạm đến quan hệ nhân thân, đây cũng là một điểm
khác với các tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, tội cướp giật tài
sản. Bên cạnh đó, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản còn tác động xấu đến trật tự an toàn
xã hội. Đặc điểm này được thể hiện trong cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
không quy định thiệt hại về tính mạng, sức khỏe là tình tiết định khung hình phạt.
Vì vậy, nếu sau khi đã chiếm đoạt được tài sản, người phạm tội bị đuổi bắt mà có
hành vi chống trả để tẩu thoát, gây chết người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn
hại sức khỏe cho người khác thì tùy trường hợp cụ thể mà người phạm tội còn phải
Trungbịtâm
Họctrách
liệunhiệm
ĐH hình
CầnsựThơ
liệu
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
14
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng trong quá trình điều tra,
truy tố, xét xử đối với người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản cần chú ý độ tuổi
của người phạm tội và các tình tiết định khung hình phạt. Nếu người phạm tội thuộc
trường hợp quy đinh tại khoản 3 và khoản 4 Điều 139 Bộ luật hình sự thì chỉ cần
xác định người phạm tội đủ 14 tuổi là đã phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng nếu
thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 139 Bộ luật hình sự thì
người phạm tội phải đủ 16 tuổi mới phải chịu trách nhiệm hình sự.
Ngoài ra, có một số chủ thể còn có thêm những đặc điểm nhất định về bản thân
như có đặc điểm liên quan đến chức vụ, quyền hạn, nghề nghiệp, tính chất công
việc…gọi là chủ thể đặc biệt.
Trong trường hợp một người thực hiện nhiều hành vi phạm tội cùng loại (đều là
trộm cắp tài sản; đều là lừa đảo chiếm đoạt tài sản...) nhưng tài sản bị xâm phạm là
tài sản xã hội chủ nghĩa và tài sản của công dân, thì việc truy cứu trách nhiệm hình
sự được thực hiện như sau:
a) Nếu tất cả các hành vi phạm tội này đều được thực hiện từ ngày 1-7-2000 trở
đi (thời điểm có hiệu lực của Bộ luật hình sự năm 1999), thì người phạm tội phải bị
truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm tương ứng theo quy định của BLHS.
Ví dụ: Ngày 25-8-2000, A trộm cắp tài sản của B trị giá 10 triệu đồng.
TrungNgày
ứng để nếu theo quy định của Điều 7 BLHS mà BLHS 1985 có quy định khác có lợi
hơn cho người phạm tội thì áp dụng tinh thần quy định đó khi quyết định hình phạt
đối với người phạm tội.
c) Nếu tất cả các hành vi phạm tội này đều được thực hiện trước ngày 1-7-2000,
thì việc truy cứu trách nhiệm hình sự được thực hiện như sau:
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
15
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
c.1) Theo khoản 1 của điều luật tương ứng của BLHS, nếu tổng giá trị tài sản bị
chiếm đoạt thuộc khoản 1 của điều luật tương ứng của BLHS quy định về tội xâm
phạm sở hữu và theo BLHS 1985 thì người phạm tội bị truy cứu trách nhiệm hình
sự theo khoản 1 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở hữu xã hội
chủ nghĩa và theo khoản 1 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở
hữu của công dân.
Ví dụ: Tháng 6-1999 A phạm tội trộm cắp tài sản xã hội chủ nghĩa trị giá 5 triệu
đồng thuộc khoản 1 Điều 132 BLHS 1985. Tháng 10-1999 A phạm tội trộm cắp tài
sản của công dân trị giá 10 triệu đồng thuộc khoản 1 Điều 155 BLHS 1985. Trong
trường hợp này tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt là 15 triệu đồng thuộc khoản 1
Điều 138 BLHS; do đó, theo quy định tại khoản 3 Điều 7 BLHS, thì chỉ truy cứu
trách nhiệm hình sự đối với A về tội trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 138 BLHS.
c.2) Theo khoản 1 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở hữu xã
7 BLHS, thì vẫn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với Cà theo khoản 1 Điều 134 và
theo khoản 1 Điều 157 BLHS 1985 .
c.3) Theo khoản 2 của điều luật tương ứng của BLHS, nếu tổng giá trị tài sản bị
chiếm đoạt thuộc khoản 2 của điều luật tương ứng của BLHS quy định về tội xâm
phạm sở hữu và theo BLHS 1985 thì người phạm tội bị truy cứu trách nhiệm hình
sự theo khoản 2 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở hữu xã hội
chủ nghĩa và theo khoản 2 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở
hữu của công dân.
Ví dụ: Tháng 5-1999 M phạm tội trộm cắp tài sản xã hội chủ nghĩa trị giá 80
triệu đồng thuộc khoản 2 Điều 132 BLHS 1985. Tháng 8-1999 M lại phạm tội trộm
cắp tài sản của công dân trị giá 100 triệu đồng thuộc khoản 2 Điều 155 BLHS 1985.
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
16
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Trong trường hợp này tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt là 180 triệu đồng thuộc
khoản 2 Điều 138 BLHS; do đó, theo quy định tại khoản 3 Điều 7 BLHS, thì chỉ
truy cứu trách nhiệm hình sự đối với M về tội trộm cắp tài sản theo khoản 2 Điều
138 BLHS.
c.4) Theo khoản 2 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở hữu xã
hội chủ nghĩa và theo khoản 2 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở
hữu của công dân của BLHS 1985, nếu tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt thuộc
khoản 3 của điều luật tương ứng của BLHS quy định về tội xâm phạm sở hữu. Tuy
này tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt là 100 triệu đồng thuộc điểm e khoản 2 Điều
138 BLHS; do đó, theo quy định tại khoản 3 Điều 7 BLHS, thì chỉ truy cứu trách
nhiệm hình sự đối với D về tội trộm cắp tài sản theo khoản 2 Điều 138 BLHS.
c.6) Theo khoản 1 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở hữu xã
hội chủ nghĩa và theo khoản 2 của điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở
hữu của công dân của BLHS 1985 (hoặc ngược lại) nếu tổng giá trị tài sản chiếm
đoạt thuộc khoản 3 của điều luật tương ứng của BLHS quy định về tội xâm phạm sở
hữu. Tuy nhiên, khi quyết định hình phạt đối với từng tội, cần chú ý để khi tổng hợp
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
17
SVTH: Phan Phước Trường
Luận văn tốt nghiệp
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
hình phạt thì hình phạt chung không vượt quá mức cao nhất của khung hình phạt
quy định tại khoản 3 của điều luật tương ứng của BLHS quy định về tội xâm phạm
sở hữu.
Ví dụ : Tháng 12- 1998 Cá phạm tội trộm cắp tài sản xã hội chủ nghĩa trị giá 30
triệu đồng thuộc khoản 1 Điều 132 BLHS 1985. Tháng 3-1999 Cá lại phạm tội trộm
cắp tài sản của công dân trị giá 220 triệu đồng. Trong trường hợp này tổng giá trị tài
sản bị chiếm đoạt là 250 triệu đồng, thuộc vào điểm a khoản 3 Điều 138 BLHS; do
đó, theo quy định tại khoản 2 Điều 7 BLHS thì vẫn truy cứu trách nhiệm hình sự đối
với Cá theo khoản 1 Điều 132 và khoản 2 Điều 155 BLHS 1985.
c.7) Theo khoản 4 của điều luật tương ứng của BLHS quy định về tội xâm phạm
sở hữu trong trường hợp các hành vi phạm tội theo quy định của BLHS 1985 thì
Chỉ xử phạt người phạm tội mức án tù chung thân nếu truy cứu trách nhiệm hình
sự về hai tội của hai điều luật tương ứng quy định về tội xâm phạm sở hữu xã hội
chủ nghĩa và tội xâm phạm sở hữu của công dân, thì theo giá trị tài sản bị chiếm
đoạt chỉ có thể xử phạt người phạm tội mức án cao nhất là tù chung thân, nhưng nếu
truy cứu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm sở hữu theo khoản 4 của điều luật
tương ứng của BLHS, thì theo tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt phải xử phạt người
phạm tội mức án tử hình.
c.8) Trường hợp các hành vi phạm tội mà theo quy định của BLHS 1985 thì
người phạm tội bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 2 và khoản 3 hoặc
khoản 1 và khoản 3 của hai điều luật tương ứng quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt
tài sản xã hội chủ nghĩa và tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn lừa đảo chiếm đoạt tài
sản xã hội chủ nghĩa, thì việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội
được thực hiện tương tự như hướng dẫn tại các tiểu mục c.5 và c.6 Mục c này.
GVHD: T.S Phạm Văn Beo
18
SVTH: Phan Phước Trường
Copyright: Tài liệu đại học ©