TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

NHỮNG NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN
(PHẦN 1)

TÊN ĐỀ TÀI

MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VỚI Ý THỨC
VÀ VAI TRÒ TÁC ĐỘNG TRỞ LẠI CỦA Ý THỨC

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:TS LÊ QUANG QUÝ
SINH VIÊN THỰC HIỆN: ĐỖ QUỲNH NHƯ
LỚP: KT15A2
MSSV: 15510201083

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH,THÁNG 11 NĂM 2015


A.GIỚI THIỆU
Trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam xác
định hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn để xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc, coi hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn dân và của cả hệ thống chính trị.
Thực hiện những chủ trương và chính sách nhất quán về hội nhập quốc tế, Việt
Nam đã đẩy mạnh và làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác; chủ động tham gia
và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương, đặc biệt là trong ASEAN và Liên
Hợp Quốc. Ngày 7/11/2006 Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của
Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt,một mốc

-Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi trực tiếp hoặc gián tiếp tác động
lên giác quan của con người.
- Cảm giác, ý thức, tư duy chỉ là sự phản ánh của vật chất lên con người, tức con
người có khả năng nhận thức được vật chất, thực tại khách quan..
Thuộc tính cơ bản nhất của vật chất là “thực tại khách quan” , “tồn tại không lệ
thuộc vào cảm giác”, đó cũng chính là tiêu chuẩn để phân biệt cái gì là vật chất và
cái gì không phải là vật chất


b/Ý thức:
Ý thức là sản phẩm của quá trình phát triển của tự nhiên và lịch sử - xã hội.Bản
chất của ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan,là sự phản ánh tích
cực,tự giác,chủ động,sáng tạo thế giới khách quan và bộ não người thông qua hoạt
động thực tiễn.Chính vì vậy,không thể xem xét hai phạm trù này tách rời,cứng
nhác, càng không thể coi ý thức (bao gồm cảm xúc,ý chí,tri thức,….) là cái có
trước ,cái sinh ra và quyết định sự tồn tại ,phát triển của thế giới vật chất
VD: tri thức, tình cảm, niềm tin, tư tưởng….
Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan . Điều đó có nghĩa là
nội dung của ý thức là do thế giới khách quan qui định , nhưng ý thức là hình ảnh
chủ quan , là hình ảnh tinh thần chứ không phải là hình ảnh vật lý , vật chất như
chủ nghĩa duy vật bình thường quan niệm.
Khi nói ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan , củng có nghĩa
là ý thức là sự phản ánh tư giác , sáng tạo thế giới .Tính năng động sáng tạo của ý
thức thể hiện ở việc con người thu nhận thông tin,cải biến thông tin trên cơ sở cái
đã có ,ý thức sẽ tạo ra tri thức mới về vật chất . Ý thức có thể tiên đoán , tiên liệu
tương lai , có thể tạo ra những ảo tưởng , nhữnghuyền thoại , những giả thiết khoa
học …. Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan .
Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người ,song đây là
sự phản ánh đặc biệt –phản ánh trong quá trình con người cải tạo thế giới . Quá
trình ấy diển ra ở 3 mặt :sự trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh ,

Thứ 3: Đây là phản ánh tích cực chủ động, sáng tạo: Tích cực chủ động là
con người không thụ động chờ đợi hoàn cảnh khách quan mà chủ động tác
động vào khách quan để khách quan bộc lộ thuộc tính. Con người nhận thức
để

cải

tạo

thế

giới

khách

quan

theo

mục

đích

của

mình.

VD: -Đổ dấm vào đá, đá sủi bọt .
-Cho sắt vào nước thì sắt rỉ
Tính sáng tạo là ý thức phản ánh sự vật và đi sâu vào bản chất sự vật, dự kiến


-Ý thức phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản
ánh thế giới khách quan.
- Vật chất quyết định bản chất, nội dung ý thức: Bản chất là hình ảnh chủ quan
của thế giới khách quan: nghĩa là ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất và thế giới
vật chất được dịch chuyển vào óc người, được cải biến trong đó. Vì thế, vật chất
quyết định cả bản chất và nội dung. Nội dung là phản ánh thế giới khách quan.
- Vật chất quyết định sự biến đổi ý thức: Ý thức là cái phản ánh, vật chất là cái
được phản ánh khi cái được phản ánh biến đổi thì cái phản ánh cũng phải biến đổi
theo
3.Ý nghĩa phương pháp luận:
a/ Vì vật chất quyết định ý thức, sinh ra ý thức cho nên mọi chủ trương CS
hoạt động nhận thức, hoạt động con người đều phải xuất phát từ hiện thực khách
quan và hoạt động tuân theo quy luật khách quan, nghĩa là chúng ta phải có quan
điểm khách quan trong nhận thức hoạt động thực tiễn.
b/ Xuất phát từ hiện thực khách quan, không phải từ những cái lẻ tẻ của hiện
thực khách quan, phải xuất phát từ cái chung là quy luật khách quan.
Hoạt động tuân theo quy luật (quan điểm khách quan) là nhận thức sự vật
phải tôn trọng chính nó có, phải phản ánh đúng quy luật vận động phát triển của sự
vật và chống chủ nghĩa khách quan, đồng thời chống chủ quan duy ý chí.
c/Vì ý thức có tính độc lập tương đối, có tính năng động sáng tạo có thể tác
động trở lại vật chất thông qua hoạt động con người, cho nên cùng với xuất phát từ
cái hiện thực khách quan thì phải phát huy tính năng động chủ quan , tức là phát
huy mặt tích cực ý thức, hạn chế mặt tiêu cực của ý thức.
d/ Giữa vật chất và ý thức chỉ có đối lập tuyệt đối trong phạm vi nhận thức
luận. Ngoài lĩnh vực đó ra, sự phân biệt chỉ là tương đối (Câu của Lê Nin)


Vì thế một chính sách đúng đắn là cơ sở liên kết hợp hai yếu tố này.
Ví dụ: giáo dục chính trị, tư tưởng gắn liền với khuyến khích lợi ích vật chất như

hoạt động thực tiễn , ý thức của Đảng được nâng cao và đã đề ra đường lối đổi mới
và cải cách . Trước sự trì trệ và chậm chạp ấy, cuộc đổi mới và cải cách năm 1986
là cần thiết. Công cuộc đổi mới và cải cách ấy đã chấp nhận nền kinh tế hàng hóa
nhiều thành phần để tạo nên sự cạnh tranh, thúc đẩy quá trình vận động của vật
chất , tạo nên sự cạnh tranh trong san xuất , thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển ,
nhằm nâng cao ý thức của con người.
*Vai trò của sự tác động lại của ý thức:
Là ở chỗ nó chỉ đạo hoạt động của con người, hình thành mục tiêu, kế
hoạch, ý chí biện pháp hoạt động của từng người. Cho nên trong điều kiện khách
quan nhất định ý thức – tư tưởng trở thành nhân tố quan trọng có tác dụng quyết
định làm cho con người hoạt động đúng hay sai, thành công hay thất bại. Dựa trên
các tri thức về quy luật khách quan,con người đề ra mục tiêu,phương hướng,xác
định phương pháp,dùng ý chí để thực hiện mục tiêu ấy.Vì vậy,ý thức tác động đến
vật chất theo hai hướng chủ yếu:
•

Nếu ý thức phản ánh đúng đắn điều kiện vật chất,hoàn cảnh khách quan thì
sẽ thúc đẩy tạo sự thuận lợi cho sự phát triển của đối tượng vật chất.


•

Ngược lại,nếu ý thức phản ánh sai lệch hiện thực sẽ làm cho hoạt động của
con người không phù hợp với quy luật khách quan,do đó sẽ kìm hãm sự phát
triển của vật chất.
VD: Trong những năm 1976-1980 trên thực tế chúng ta chủ trương đẩy

mạnh công nghiệp hoá trong khi chưa có đủ các tiền đề cần thiết đó là lực lượng
sản xuất còn nhỏ bé , chưa phát triển , còn chủ yếu là sản xuất nhỏ , lạc hậu , kinh
tế hàng hoá chưa phát triển . Chúng ta chỉ muốn đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ

mình.
Nếu chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt cho thực tế, lấy
ảo tưởng thay cho hiện thực thì tôi hay bạn, chúng ta sẽ rơi vào không tưởng và
duy ý chí.
Sự tác động của ý thức đối với vật chất cũng chỉ với một mức độ nhất định
chứ nó không thể sinh ra hoặc tiêu diệt các quy luật vận động của vật chất được.Và
suy cho cùng, dù ở mức độ nào nó vẫn phải dựa trên cơ sở sự phản ánh thế giới vật
chất


Ví dụ 1. Hiểu tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở hơn 1000 0C thì con
người tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất cách loại thép với đủ các kích cỡ
chủng loại, chứ không phải bằng phương pháp thủ công xa xưa.
Ví dụ 2. Từ nhận thức đúng về thực tại nền kinh tế của đất nước. Tư sản đại
hội VI, đảng ta chuyển nền kinh tế từ trị cung, tự cấp quan liêu sang nền kinh tế thị
trường, nhờ đó mà sau gần 20 năm đất mới bộ mặt đất nước ta đã thay đổi hẳn.
Ý thức phản ánh không đúng hiện thực khách quan có thể kìm hãm hoạt động
thực tiễn của con người trong quá trình cải tạo thế giới quan.
VD. Nhà máy sử lý rác thải của Đồng Tháp là một ví dụ điển hình, từ việc
không khảo sát thực tế khách quan hay đúng hơn nhận thức về việc sử lý rác vô cơ
và rác hữu cơ là chưa đầy đủ vì vậy khi vừa mới khai trương nhà máy này đã
không sử lý nổi và cho đến nay nó chỉ là một đống phế liệu cần được thanh lý.
C.KẾT LUẬN:
Vật chất là nguồn gốc khách quan sản sinh ra ý thức, ý thức chỉ là sản phẩm,
là phản ánh thế giới khách quan, vì vậy trong hoạt động nhận thức và hoạt động
thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng quy luật khách quan, biết
tạo điều kiện và phương tiện vật chất tổ chức lực lượng thực hiện biến khả năng
thành hiện thực.
Xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ đòi hỏi đất nước ta phải có sự đổi
mới để bắt kịp các nước khác. Vai trò mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý

Web: Myweb.pro.vn