Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
Lời cảm ơn
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trường Đại học
Sư phạm Hà nội 2, khoa Giáo dục Tiểu học, tổ bộ môn Tâm lí giáo dục đã tạo
điều kiện trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường.
Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Ths.GVC
Nguyễn Thị Xuân Lan, người đã hướng dẫn, động viên, tận tình giúp đỡ em
hoàn thành khoá luận này.
Đồng thời em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo, các em học
sinh trường Tiểu học Xuân Hòa A, Tiểu học Trưng Nhị, Tiểu học
Lưu Quý An đã giúp đỡ em trong quá trình khảo sát thực tế.
Do thời gian nghiên cứu và vốn kiến thức còn hạn chế chắc chắn đề tài
của em sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong được sự góp ý, chỉ
bảo của các thầy cô giáo và các bạn để khoá luận này hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 5 năm 2010.
Sinh viên
Nguyễn Thị Lan
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
1
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2
3. Mục đích nghiên cứu
4
4. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
4
5. Phạm vi nghiên cứu
4
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
5
7. Giả thuyết khoa học
5
8. Các phương pháp nghiên cứu
5
9. Kế hoạch nghiên cứu
1.1.4. Vai trò của kiểm tra, đánh giá
13
1.2. Kiểm tra, đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan
14
1.2.1. Khái niệm
14
1.2.2. Phân biệt trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận
15
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
3
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
1.2.3. Ưu, nhược điểm của trắc nghiệm khách quan
18
2.1.2. Mục tiêu của môn Toán Tiểu học
28
2.1.3. Nội dung chương trình môn Toán Tiểu học
28
2.2. Môn Toán lớp 4 và vấn đề sử dụng phương pháp trắc nghiệm
29
khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
2.2.1. Đặc điểm của môn Toán 4
29
2.2.2. Mục tiêu dạy học Toán 4
32
2.2.3. Các hình thức kiểm tra môn Toán đối với học sinh lớp 4
33
2.2.4. Môn Toán và vấn đề sử dụng phương pháp trắc nghiệm kháh
34
quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán lớp 4
37
trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán lớp 4
3.2. Nguyên nhân và biện pháp
50
3.2.1. Nguyên nhân
50
3.2.2. Biện pháp
52
Phần 3: Kết luận
56
Tài liệu tham khảo
59
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
5
Trường ĐHSP Hà Nội 2
6
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
môn học nhằm khơi dậy tính tích cực hoạt động của học sinh. Vì vậy những
năm gần đây các nhà sư phạm đã sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách
quan trong quá trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán và đã đạt
được những kết quả bước đầu.
Kiểm tra đánh giá kết quả học tập bằng trắc nghiệm khách quan không
phải là vấn đề hoàn toàn mới. Cho đến nay đã có nhiều bài viết, công trình
nghiên cứu đề cập đến vấn đề này. Song chủ yếu mới chỉ là nghiên cứu về
mặt lí luận của phương pháp này còn thực trạng việc sử đụng phương pháp
trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến. Kế thừa những thành tựu
của các công trình nghiên cứu trước và xuất phát từ nhu cầu thực tiễn nên em
đã chọn đề tài: “Tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách
quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán lớp 4 của học sinh
một số trường Tiểu học khu vực Thị xã Phúc Yên – Vĩnh Phúc” để nghiên
cứu.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
* Trắc nghiệm khách quan là hình thức kiểm tra, đánh giá đã được sử
dụng từ rất lâu trên thế giới:
- Từ thế kỉ XIX, Francis Galta (Anh) và sau đó là M.Cattell (Mỹ) đã sử
dụng trắc nghiệm về khả năng trí tuệ.
- Đến thế kỉ XX E.Toocđaica là người đầu tiên dùng trắc nghiệm để đo
trình độ kiến thức của học sinh đối với bộ môn Số học.
- Năm 1994, Vụ Đại học cho in cuốn “Những cơ sở của kĩ thuật trắc
nghiệm” do GS.TS Lâm Quang Tiệp chủ biên.
- Hiện nay phương pháp trắc nghiệm khách quan đang được sử dụng khá
phổ biến trong các kì thi ở tất cả các bậc học, đặc biệt là kì thi tuyển sinh vào
các trường đại học, cao đẳng. Trong kì thi tuyển sinh vào Đại học năm 2006,
lần đầu tiên hình thức thi trắc nghiệm khách quan được áp dụng với môn
Ngoại ngữ. PGS.TS Nguyễn Hữu Lân đánh giá đó là “ một khâu đột phá, một
cuộc cách mạng đầu tiên trong chiến lược cải cách giáo dục nói chung”.
*Ở Tiểu học: Có rất nhiều tác giả viết về việc sử dụng trắc nghiệm
khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Tiểu học:
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
8
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
Tác giả Nguyễn Phụng Hoàng, Vũ Ngọc Lan (2006) có cuốn “
Phương pháp trắc nghiệm trong kiểm tra và đo lường kết quả học tập”.
Tác giả Phó Đức Hoà có công trình “Xây dựng quy trình đánh giá
tri thức học sinh Tiểu học” và “Lý thuyết trắc nghiệm khách quan và thiết kế
bài tập trắc nghiệm ở Tiểu học”.
Đối với môn Toán ở trường Tiểu học cũng đã có rất nhiều tác giả viết về
phương pháp trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
như: Trần Diên Hiển, Phạm Đình Thực, Nguyễn Danh Ninh, Đỗ Tiến Đạt…
Như vậy trắc nghiệm khách quan đã và đang được sử dụng khá phổ biến
trong quá trình dạy học trên thế giới cũng như ở Việt Nam.
trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Tiểu học.
6.2 Tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan
trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán lớp 4 của học sinh một số
trường Tiểu học khu vực Thị xã Phúc Yên.
6.3.Tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng và đề xuất biện pháp
khắc phục.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu tìm hiểu đúng thực trạng sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách
quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh lớp 4 và
đề xuất một số biện pháp hợp lí sẽ nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá nói
riêng và chất lượng dạy - học Toán ở Tiểu học nói riêng.
8. Các phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp trò chuyện
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thống kê toán học
9. Kế hoạch nghiên cứu
- Tháng 10/2009: Nhận đề tài nghiên cứu.
- Từ tháng 10/2009 đến tháng 1/2010: Nghiên cứu tài liệu để tìm hiểu cơ
sở lí luận của vấn đề nghiên cứu.
- Từ tháng 1/2010 đến tháng 4/2010: Tiến hành tìm hiểu thực trạng việc
sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
10
Trường ĐHSP Hà Nội 2
1.1.1. Kiểm tra
1.1.1.1. Khái niệm kiểm tra
* Kiểm tra: là thuật ngữ chỉ cách thức hoạt động của giáo viên sử dụng
để thu thập thông tin về biểu hiện kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh
trong học tập nhằm cung cấp dữ liệu làm cơ sở cho việc đánh giá.
Theo từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do Hoàng Phê chủ biên
thì “Kiểm tra là sự xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”.[523;12]
Theo Trần Bá Hoành thì “việc kiểm tra cung cấp dữ kiện, những thông
tin làm cơ sở cho việc đánh giá”.
* Kiểm tra định tính và định lượng
Kiểm tra theo hướng định tính là phương thức thu thập thông tin về kết
quả học tập và rèn luyện của học sinh bằng cách quan sát và ghi nhận xét dựa
theo các tiêu chí giáo dục.
Kiểm tra theo hướng định lượng là phương thức thu thập thông tin về
kết quả học tập của học sinh bằng số như là điểm số hoặc số lần thực hiện của
những hoạt động nào đó.
Cách thức và phương tiện ghi nhận kết quả học tập của học sinh bằng
điểm số hay số lần thực hiện theo quy tắc đã tính trong kiểm tra là mang tính
chất định lượng. Còn chính điểm số vẫn chỉ là những kí hiệu gián tiếp phản
ánh trình độ học lực của mỗi học sinh mang ý nghĩa định tính. Như vậy bản
thân điểm số không có nghĩa về mặt định lượng. Ví dụ trong thang điểm 10
không thể nói trình độ của học sinh đạt điểm 8 là cao gấp đôi học sinh đạt
điểm 4.
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
12
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
13
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
- Quan sát quá trình: là theo dõi hoặc lắng nghe học sinh đang thực hiện
các hoạt động học tập.
- Quan sát sản phẩm: là xem xét sản phẩm học tập của học sinh sau một
hoạt động.
* Kiểm tra miệng
- Kiểm tra miệng là một thuật ngữ chỉ hoạt đông đánh giá thường xuyên
và trực tiếp mặt đối mặt giữa giáo viên và học sinh trong mỗi bài mới hoặc
sau một vài bài đã dạy nhằm đo lường một số hành vi thể hiện sự hiểu biết và
khả năng ứng dụng những điều đã học của học sinh.
- Mục đích kiểm tra miệng
+ Giáo viên có thể theo dõi sự lĩnh hội và phát triển kiến thức, kĩ năng,
thái độ của học sinh một cách liên tục, nhờ vậy có thể có những biện pháp
điều chỉnh kịp thời quá trình dạy học.
+ Giáo viên có thể có được hình ảnh thực sự rõ nét về trình độ của người
học, nhờ vậy có thể động viên, khuyến khích hoặc giúp đỡ học sinh trong học
tập.
* Kiểm tra viết
- Mục đích: giúp kiểm tra cùng một lúc nhiều học sinh, giúp học sinh
phát triển tư duy, giúp đánh giá tương đối khách quan trình độ học sinh.
- Phương pháp đánh giá: đánh giá mức độ nhận biết, thông hiểu và khả
không theo những thời điểm ấn định trước. Kết quả thu được từ các bài kiểm
tra đột xuất phản ánh hành vi học tập điển hình của người học, nghĩa là những
điều người học làm được trong điều kiện bình thường hay nỗ lực tối đa như
trong hình thức kiểm tra tổng kết.
- Kiểm tra tổng kết: là phương thức xem xét kết quả học tập được thực
hiện vào cuối khoá học, môn học. Các kết quả thu được từ kiểm tra tổng kết
chỉ ra khả năng của người học có thể đạt là gì khi nỗ nực hết mình cũng như
khi có sự chuẩn bị tối đa. Kiểm tra tổng kết còn được gọi là hình thức đánh
giá thành tích học tập của học sinh và có ý nghĩa quan trọng về mặt quản lí.
1.1.2. Đánh giá
1.1.2.1 Khái niệm đánh giá: Đánh giá kết quả học tập là thuật ngữ chỉ
quá trình hình thành những nhận định, rút ra những kết luận hoặc đánh giá về
trình độ, phẩm chất của người học hoặc đưa ra những quyết định về việc dạy
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
15
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
học dựa trên cơ sở những thông tin đã thu thập được một cách hệ thống trong
quá trình kiểm tra.
Như vậy: Đánh giá không còn là sự ghi nhận thực trạng mà còn là đề
xuất những quyết định làm thay đổi thực trạng. Vì thế, đánh giá được xem là
khâu rất quan trọng, đan xen với khâu lập kế hoạch và triển khai công việc.
Hiện nay ở tiểu học sử dụng hai hình thức đánh giá:
- Đánh giá bằng nhận xét: Là giáo viên đưa ra những phân tích hoặc
theo dõi, nhận thấy về những hành vi đáng chú ý của học sinh.
- Cho điểm: Điểm số phản ánh kết quả học tập của học sinh, đồng thời
cũng phản ánh cả kết quả giảng dạy của giáo viên. Muốn có sự phản ánh
chính xác, người giáo viên cần có thái độ khách quan và tinh thần trách nhiệm
cao trong việc cho điểm học sinh. Không nên quá dễ dãi khi cho điểm cũng
như thiên vị giữa các học sinh. Điều đó sẽ ảnh hưởng xấu tới kết quả học tập
của học sinh.
Mục đích rất quan trọng của kiểm tra, đánh giá là giúp giáo viên thấy
được kết quả giảng dạy của mình, phát hiện kịp thời các sai lầm đồng thời đề
ra các biện pháp cải tiến dạy học. Vì vậy, sau mỗi lần kiểm tra giáo viên cần
tiến hành song song hai công việc: phân tích kết quả và đề ra giải pháp.
1.1.3. Quan hệ giữa kiểm tra và đánh giá
Kiểm tra và đánh giá là hai khâu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng
cao chất lượng hiệu quả của giáo dục và hai khâu này có quan hệ biện chứng
với nhau, luôn song hành cùng nhau. Kiểm tra cung cấp những dữ kiện những
thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá.
Hiệu quả của kiểm tra càng bộc lộ rõ nếu có kèm theo sự đánh giá đúng
mức và công bằng của thầy giáo và tập thể học sinh. Có đánh giá phân tích
kết quả của kiểm tra, giáo viên mới biết được sự phù hợp hay không phù hợp
giữa tình trạng kiến thức, kĩ năng của học sinh với tiêu chuẩn đã xác định một
cách khách quan, qua đó nhằm xác định thực trạng tính cách, năng lực cũng
như sự tiến bộ của học sinh. Đồng thời qua đó, giáo viên cũng nắm được kết
quả của việc kiểm tra, thấy được bài kiểm tra có vừa sức với học sinh không.
Từ đó giáo viên có thể điều chỉnh, tìm những phương pháp hữu hiệu hơn.
Như vậy cơ sở quan trọng để đánh giá là bài kiểm tra nhưng ngoài ra
giáo viên còn phải căn cứ vào quá trình theo dõi học sinh thì mới đánh giá
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
17
những kết quả cao hơn, củng cố lòng tự tin vào khả năng của mình, nâng cao
tính tự giác khắc phục chủ quan tự mãn.
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
18
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
1.1.4.2. Đối với giáo viên
Việc kiểm tra, đánh giá học sinh cung cấp cho giáo viên những thông tin
“liên hệ ngược ngoài” giúp người dạy điều chỉnh hoạt đông dạy.
Kiểm tra, đánh giá kết hợp với theo dõi thường xuyên, tạo điều kiện cho
giáo viên nắm vững một cách cụ thể và khá chính xác năng lực và trình độ
của mỗi học sinh trong lớp mình phụ trách để có biện pháp giúp đỡ riêng
thích hợp đối với học sinh giỏi và học sinh kém qua đó nâng cao chất lượng
học tập chung của cả lớp.
Kiểm tra, đánh giá được tiến hành một cách công phu không chỉ cung
cấp cho giáo viên những thông tin về trình độ chung của cả lớp mà còn giúp
giáo viên nắm được những học sinh có tiến bộ rõ rệt hoặc sút kém đột ngột để
động viên hoặc giúp đỡ kịp thời. Người giáo viên có trách nhiệm và kinh
nghiệm thường xem kiểm tra, đánh giá như một biện pháp cá nhân hoá dạy
học, giúp cho học sinh tự đánh giá để tự quyết định cách học cho phù hợp với
mình.
Kiểm tra, đánh giá tạo cơ hội cho giáo viên xem xét hiệu quả của những
cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mà mình đang theo
đuổi, nhất là đối với những giáo viên tâm huyết muốn hoàn thiện việc dạy học
Trắc nghiệm giáo dục được phân thành trắc nghiệm tự luận và trắc
nghiệm khách quan.
Trắc nghiệm khách quan thường bao gồm nhiều mệnh đề, câu hỏi hay
mô hình (tranh, ảnh, sơ đồ) và được trả lời bằng các dấu hiệu đơn giản, hay
một từ, cụm từ, đôi khi là các con số…
Trắc nghiệm khách quan mang tính qui ước vì hệ thống đánh giá bằng
điểm mang tính khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của
người đánh giá.
1.2.2. Phân biệt trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận
1.2.2.1. Trắc nghiệm tự luận
Trắc nghiệm tự luận là bài kiểm tra (theo cách hiểu truyền thống). Trong
đó nhà sư phạm đưa ra một hoặc nhiều yêu cầu, đôi khi là bài toán nhận thức
và đòi hỏi người học phải phân tích các yêu cầu hoặc giải quyết bài toán.
Trắc nghiệm tự luận kiểm tra, đánh giá được quá trình tư duy đi đến kết
quả của người học, giúp hình thành và rèn luyện kĩ năng trình bày văn bản
đồng thời phát huy tối đa khả năng phân tích và vốn sống của người học. Với
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
20
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
trắc nghiệm tự luận, nhà sư phạm dễ ra câu hỏi kiểm tra và hạn chế khả năng
đoán mò của người học.
Tuy nhiên, bên cạnh đó trắc nghiệm tự luận cũng có những hạn chế nhất
định. Câu hỏi trong trắc nghiệm tự luận thường mang tính áp đặt, nội dung
Khóa luận tốt nghiệp
- Nhằm mục đích kiểm tra trình độ nhận thức hiện có của người học,
tạo cho người học sự hứng thú trong học tập.
- Kết quả đánh giá của trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận,
nếu khách quan luôn đủ độ tin cậy.
Khác nhau
Trắc nghiệm khách quan
Trắc nghiệm tự luận
- Người học phải lựa chọn câu
- Người học phải tự thiết kế
trả lời phù hợp nhất trong số các câu câu trả lời và diễn tả nó bằng ngôn
trả lời cho sẵn.
ngữ của bản thân.
- Câu hỏi mang tính hành động,
áp dụng.
- Câu hỏi mang tính áp đặt,
chủ yếu là học thuộc.
- Trắc nghiệm khách quan đòi
hỏi những câu trả lời ngắn gọn.
- Trắc nghiệm tự luận đòi hỏi
- Chỉ đánh giá được kết quả mà
- Đánh giá được kết quả và
không kiểm soát được quá trình tư kiểm soát được quá trình tư duy để
duy để đi đến kết quả của người học.
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
đi đến kết quả của người học.
22
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
1.2.3. Ƣu - nhƣợc điếm của trắc nghiệm khách quan
1.2.3.1. Ưu điểm
- Trong một thời gian nhất định, có thể kiểm tra một lượng thông tin lớn
đối với người học.
- Người học hứng thú trong quá trình kiểm tra, đánh giá.
- Kiểm tra kiến thức một cách toàn diện đối với người học.
- Khách quan hoá quá trình kiểm tra, đánh giá.
- Kích thích tính sáng tạo, linh hoạt của người học.
1.2.3.2. Nhược điểm
- Mất nhiều thời gian khi soạn bài trắc nghiệm khách quan.
- Do kĩ thuật xây dựng trắc nghiệm có sẵn các phương án trả lời nên
nhiệm vụ của người học chỉ là lựa chọn ra câu trả lời phù hợp. Việc đánh giá
mệnh đề có nhiều lựa chọn khác nhau và người học phải lựa chọn câu trả lời
phù hợp với yêu cầu đề ra. Trắc nghiệm này gồm hai phần: câu dẫn và câu lựa
chọn
+ Câu dẫn là một câu hỏi hay một câu bỏ lửng tạo cơ sở để lựa chọn.
+ Phần lựa chọn gồm nhiều phương án trả lời. Người học sẽ chọn một
phương án trả lời duy nhất đúng (hay đúng nhất), những phương án còn lại là
phương án nhiễu (phương án sai).
- Ưu điểm: Trắc nghiệm Lựa chọn có nhiều ưu điểm như: độ tin cậy cao,
yếu tố ngẫu nhiên thấp, đảm bảo độ giá trị, có thể đo được khả năng của
người học như : nhớ, thông hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp… Với trắc
nghiệm Lựa chọn, tính tương đối khi lựa chọn của người học thay thế cho tính
tuyệt đối trong trắc nghiệm Đúng – Sai, do đó đảm bảo tính phân hoá cao
trong kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, trắc nghiệm Lựa chọn là loại trắc
nghiệm được sử dụng nhiều nhất ở Tiểu học hiện nay.
- Yêu cầu khi thiết kế trắc nghiệm Lựa chọn: Khi soạn trắc nghiệm Lựa
chọn cần phải diễn đạt rõ ràng, đơn giản và dễ hiểu. Phần câu dẫn đôi khi là
câu hỏi hoặc câu nhận định chưa hoàn chỉnh. Các phương án trả lời phải cùng
một cách viết và gần giống nhau để tăng độ “nhiễu”, đồng thời phương án
“nhiễu” cần được diễn đạt sao cho hợp lí và cảm giác có độ tin cậy cao. Các
Nguyễn Thị Lan – K32A GDTH
24
Trường ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
phương án lựa chọn được sắp xếp ngẫu nhiên, không theo một trình tự logic
Copyright: Tài liệu đại học ©