Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
MC LC
M U
Trang
1. Lý do chn ti ... 5
2. Lch s vn . 6
3. Mc ớch nghiờn cu.. 10
4. Phm vi nghiờn cu 11
5. Phng phỏp nghiờn cu 11
6. úng gúp ca khoỏ lun. 12
7. Cu trỳc khoỏ lun.. 12
NI DUNG ...............................................................................................13
Chng 1: c im trang phc ngi bỡnh dõn trong ca dao ..........13
1.1.c im hỡnh thc trang phc ngi bỡnh dõn ..................................13
1.1.1. Chng loi trang phc......................................................................13
1.1.2. Cht liu trang phc.........................................................................24
1.1.3. Mu sc trang phc ..........................................................................28
1.2. c im vựng min trong trang phc ngi bỡnh dõn ......................30
1.2.1. Trang phc ngi min Bc ............................................................31
1.2.2. Trang phc ngi min Trung.........................................................37
1.2.3. Trang phc ngi min Nam...........................................................42
Chng 2: í ngha biu t ca mt s hỡnh nh trang phc tiờu biu
trong ca dao ..............................................................................................48
2.1. Hỡnh nh di ym................................................................................49
2.1.1. Di ym biu tng v p ngi con gỏi....................................50
2.1.2. Di ym cu ni giao duyờn ........................... 54
2
K33A - Khoa Ng÷ V¨n
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
LI CM N
Trong quỏ trỡnh thc hin khoỏ lun ny, tụi ó nhn c s giỳp
ca cỏc thy, cụ giỏo trong t Vn hc Vit Nam, khoa Ng Vn. Tụi xin
by t lũng bit n sõu sc ti cỏc thy cụ, c bit l ti cụ giỏo Nguyn
Th Ngc Lan ó to iu kin giỳp tụi trong sut thi gian va qua.
H Ni, thỏng 5 nm 2011
Sinh viờn
H TH DU
Hà Thị Du
3
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
LI CAM OAN
c xem l mt trong nhng yu t quan trng, gúp phn lm nờn din mo riờng
bit ca con ngi Vit Nam. Thc t cho thy mc khụng ch l nhu cu thit
yu ca con ngi m cũn l mt biu hin vn húa. Cú th núi: Vi ý ngha sõu
sc v mt vn hoỏ, xó hi v xu hng thm m ca tng dõn tc, ca tng con
ngi, trang phc cũn l biu hin ca tinh thn dõn tc [3, 03]. Vỡ vy, tỡm hiu
trang phc ngi Vit t bt k mt gúc no, cng l mt vic lm ý ngha giỳp
chỳng ta hiu y hn mt nột vn húa c sc vn húa mc ca ngi Vit
Nam.
T i sng sinh hot thng nht, trang phc - nhng vt th rt i quen
thuc v ph bin vi con ngi nh manh ỏo, di ym, tm khn. . . i vo ca dao,
li tr thnh biu tng cho cỏi p, cỏi tỡnh gúi ghộm nhng rung ng riờng t,
sõu lng ca nhng tõm hn bỡnh d ni thụn dó. Khỏm phỏ nhng li ca dao núi v
trang phc v ni dung biu t ca nhng hỡnh nh trang phc trong vic chuyn
ti cỏc sc thỏi tỡnh cm ca ngi bỡnh dõn cng l mt cỏch cho ta cm nhn sõu
sc hn iu tõm hn y cm xỳc chõn thc m khụng kộm phn tinh t ca h.
Xut phỏt t s trõn trng nhng giỏ tr truyn thng vn húa ca dõn tc,
v lũng yờu mn nhng li ca dao, cựng vi c mun c lm sng li nhng
yu t c sc phong tc tt p ca dõn tc ngay trong sinh hot thng ngy.
Hà Thị Du
5
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
6
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
thun ch che thõn, gi m cho c th m cũn l mt vn hoỏ, mt ngh thut
c ỏo, t nh mang nột c sc riờng cho tng quc gia dõn tc. Khụng phi ngu
nhiờn m dõn gian cho rng : Hn nhau tm ỏo manh qun. Ci ra mỡnh trn ai
cng nh ai, hay Ngi p vỡ la.
Do vy, ta nờn bit n nhng ngi i trc trong my th k gn õy ó
ginh s quan tõm c bit ti vn trang phc v s bo tn nhng nột p vn
hoỏ ca trang phc: Nguyn Bớnh, Nguyn Nhc Phỏp. . . v c bit l cỏc nh
to mu, thit k trang phc truyn thng ni ting: Cỏt Tng (ỏo di Hu cỏch
tõn - 1939), Trn L Xuõn (ỏo di c thuyn - 1960)
Trong nhiu nm tr li õy, mng vn hoỏ trang phc cng chim c s
quan tõm hn ca cỏc nh nghiờn cu. Tuy õy mi ch l nhng bi vit ri rỏc
trờn cỏc bỏo in t nhng ni dung nghiờn cu cho thy s u t rt cụng phu
ca cỏc tỏc gi.
Nm 1987, Vin m thut Vit Nam cú cho xut bn cun Trang phc Vit
Nam vi s tham gia biờn son ca nhiu nh nghiờn cu. Cun Trang phc Vit
Nam (dõn tc Vit) gii thiu trang phc ca dõn tc Vit t xa ti nay v trang
phc ca mt s t chc chung (quõn i, tụn giỏo. . . ) trong xó hi Vit Nam hin
i. Trang phc Vit Nam l mt cun sỏch khỏ mi m, cú tớnh chuyờn bit trong
nghiờn cu v trang phc. Nhng ú ch l nhng trang phc trong i sng vn
hoỏ, cun sỏch ny khụng i sõu tỡm hiu v trang phc c truyn ca ngi Vit
trong ca dao v v p ca trang phc y.
thụng thng ca mỡnh tr thnh tớn vt ca tỡnh yờu, thnh biu tng cho v
p tõm hn ca ngi dõn lao ng. V sau ny trong th tr tỡnh Vit Nam chic
ỏo cng xut hin khỏ ph bin mang theo ni nh nim thng ca nhng ngi
yờu nhau nhng phi xa cỏch. Chỳng tụi cn c vo ti liu ny, i tỡm v p tõm
hn ngi lao ng trong ca dao qua hỡnh nh chic ỏo t thõn, ỏo b ba,
Nm 2003, tỏc gi Trn Th Trõm cú bi vit iu k diu ca ụi di
ym in trong tuyn tp mi nm tp chớ vn hc v tui tr - NXBGD. Trong bi
nghiờn cu ny ngi vit ó cho ta thy sc gn kt mnh m ca di ym trong
tỡnh yờu ụi la giỳp nhng ngi yờu nhau vt qua c cn lnh lũng ỏng s
trong ờm ụng giỏ but . V cng chớnh bi s gn gi , thõn thng ca ụi di
ym nờn nú ó tr thnh vt biu trng ca tỡnh yờu ó n sõu nng vng bn,
mt tỡnh yờu trong sỏng thu chung. Chớnh nhng gi ý ny ca tỏc gi ó giỳp
chỳng tụi chỳ trng c bit ti di ym trong quỏ trỡnh nghiờn cu ti. Tuy
nhiờn, núi v trang phc trong ca dao thỡ di ym ch l mt b phn trong chnh
Hà Thị Du
8
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
th rng ln, phong phỳ ca trang phc Vit m thụi. Nh th bi vit ca tỏc gi
cha bao quỏt ht c ton b nột c sc ca vn hoỏ mc m cỏc tỏc gi dõn
gian gi gm.
Nm 2007, Thc s Lờ Tn Thớch trong bi vit Di ym - biu tng vn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Nm 2010 nh nghiờn cu Lờ c ng trong bi vit cỏi n cỏi mc
trong ca dao ng bng Sụng Cu Long ng trờn baocantho.com.vn. Tỏc gi
nhn thy vn trang phc l mt vn cha ng rt nhiu iu thỳ v. Nú
khụng ch cú ý ngha phõn bit ng cp con ngi trong xó hi m nú cũn l mt
biu hin vn hoỏ ca con ngi trong i sng. Tỏc gi ó i sõu vo hỡnh nh
chic ỏo b ba - mt trong nhng trang phc c trng ca mit vn sụng nc
Cu Long. . . Mc dự õy mi ch l bi vit ngn nhm th hin mt vi suy ngh
ca tỏc gi khi bn v vn trang phc ca ngi bỡnh dõn qua ca dao song thc
s li l nhng gi ý cú giỏ tr, to tin cho quỏ trỡnh nghiờn cu ca chỳng tụi.
Thỏng 12/2010, trờn bỏo in t chuyenthoigian.net cú bi vit Di ym
o trong ca dao yờu thng tỡnh ngha ó khng nh tm quan trng, s a
dng ca di ym trong i sng vn hoỏ ca ngũi Vit. Chớnh nhng ỏnh giỏ
nhn nh ny ó giỳp chỳng tụi nh hng c th hn ni dung nghiờn cu ca
ti.
Nhỡn li lch s nghiờn cu cú th khng nh vn ny cũn nhng
khong trng cn phi c lp y. Tip thu ý kin ca nhng ngi i trc
chỳng tụi bc u tip cn ti Tỡm hiu trang phc ngi bỡnh dõn trong ca
dao tr tỡnh ngi Vit vi hy vng úng gúp mt phn no ú vo vic tỡm hiu
vn hoỏ trang phc ca ngi Vit mt cỏch c th v ton din hn.
3. Mc ớch nghiờn cu
- Gúp phn tỡm hiu v lý gii c th hn v mt vn nghiờn cu cũn
khỏ mi m: Tỡm hiu trang phc ngi bỡnh dõn trong ca dao tr tỡnh ngi
Vit. Qua ú thy c nhng biu hin a dng v c im cng nh ý ngha
biu t ca trang phc ngi bỡnh dõn.
- Lm quen vi phng phỏp nghiờn cu khoa hc ng thi nõng cao kh
(biểu hiện về thói quen, phong cách trang phục quen thuộc của người bình dân ba
miền Bắc - Trung - Nam) được phản ánh qua ca dao. Đồng thời đi sâu vào khai
thác nội dung biểu đạt của một số hình ảnh trang phục quen thuộc của người bình
dân Việt Nam.
5. Phương pháp nghiên cứu
Do đặc điểm, yêu cầu và mục đích của đề tài chúng tôi sử dụng các phương
pháp sau:
a. Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại
b. Phương pháp phân tích, bình giảng
c. Phương pháp so sánh
Hµ ThÞ Du
11
K33A - Khoa Ng÷ V¨n
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
d. Phng phỏp tng hp
6. úng gúp ca khoỏ lun
6.1. V lớ lun
B sung t liu v nhng kin thc v vn hoỏ trang phc trong ca dao ngi
Vit - mt vn cũn cha c quan tõm tho ỏng.
6.2. V thc tin
Tỡm hiu trang phc ngi bỡnh dõn trong ca dao tr tỡnh ngi Vit gúp
phn nõng cao kin thc v ca dao v cú th vn dng linh hot vo vic ging dy
Một thương tóc bỏ đuôi gà
Hai thương ăn nói mặn mà có duyên
Ba thương má lúm đồng tiền
Bốn thương răng ánh hạt huyền kém thua
Năm thương dải yếm đeo bùa
Sáu thương nón thượng quai tua dịu dàng
Chỉ nói tới sáu cái để mà thương yêu thì bốn cái thuộc về trang phục: tóc
đuôi gà, răng nhuộm đen ánh, dải yếm đeo bùa, nón thượng quai có tua thao. Thế
cũng đủ biết, trang phục có ý nghĩa như thế nào đối với vẻ đẹp của con người.
Trong ca dao, trang phục của người bình dân được miêu tả cụ thể với
những đặc điểm riêng biệt mà không kém phần đa dạng với các chủng loại, kiểu
dáng, màu sắc, chất liệu. . . và trang phục cũng trở nên có hồn cốt, chứa đựng dấu
ấn vùng miền.
1.1. Đặc điểm hình thức trang phục người bình dân
1.1.1. Chủng loại trang phục
Hµ ThÞ Du
13
K33A - Khoa Ng÷ V¨n
Khãa luËn tèt nghiÖp
Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi 2
Khảo sát trong ca dao chúng tôi nhận thấy, trang phục của người bình dân
gồm có đồ mặc phía trên, đồ mặc phía dưới và một số phụ kiện đi kèm.
1.1.1.1. Trang phục mặc trên
Đắp đôi dải yếm hơn nghìn chăn bông
Chiếc yếm có mặt từ thuở trong nôi tới khi có sự gặp gỡ Đông Tây, để từ
đó người phụ nữ lựa chọn, nhập thân chiếc yếm cổ truyền vào chiếc nịt ngực hiện
đại. Ngày nay, trong cuộc sống hàng ngày, người ta không còn mặc yếm nữa.
Nhưng không phải vì thế mà giá trị nghệ thuật của nó bị mất đi. Ta có thể thấy
những chiếc áo yếm đơn giản mà cuốn hút kỳ lạ không thể thay thế được. Và cũng
chính vì vậy mà nó vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng sáng tác không chỉ cho thơ ca
hiện đại mà còn cho các nhà tạo mẫu. Những bộ trang phục cách tân dựa trên hồn
của chiếc áo yếm luôn luôn chứa đầy sự khám phá và sáng tạo. Ở một nơi nào đó
rất xa, có lẽ chiếc áo yếm vẫn còn tồn tại ngay cả trong cuộc sống thường ngày.
Để đối phó với khí hậu nóng bức, phụ nữ khi làm lụng nhất là trong bóng
râm, dù vào thời Hùng Vương hay đầu thế kỉ XX vẫn thường mặc váy - yếm với
hai tay và lưng trần. Phụ nữ nhiều dân tộc ít người đến nay vẫn mặc váy cởi trần.
Đàn ông khi lao động thường cởi trần. Các thành ngữ “váy vận, yếm mang”
(đối với phụ nữ) và “cởi trần đóng khố” (đối với nam giới) miêu tả rất chính xác
trang phục truyền thống. Cách mặc với mục đích đối phó với môi trường tự nhiên
này dần trở thành một quan niệm về cái đẹp của người Việt Nam cổ truyền:
Đàn ông đóng khố đuôi lươn
Đàn bà mặc áo hở lườn mới xinh
Chiếc yếm đã góp phần tôn vinh vẻ đẹp của người con gái, làm cho những
người khác phái phải nao lòng và nhiều khi khơi dậy cả những khát vọng trần tục :
Hµ ThÞ Du
15
K33A - Khoa Ng÷ V¨n
Khóa luận tốt nghiệp
Khãa luËn tèt nghiÖp
Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi 2
Áo bà ba trên sông – Nguồn: Vietthuc. org
Dù ở đâu khi nào đi nữa, người ta cũng dễ dàng say đắm trước vẻ đẹp mộc
mạc, duyên dáng của chiếc áo bà ba, và nhớ người con gái trong chiếc áo bà ba nền
nã đó đến nao lòng…Tuy nhiên, trang phục được coi là quốc phục của dân tộc Việt
lại là áo dài.
‘‘Vào dịp lễ hội người Việt thường mặc áo dài, từ thế kỉ XIX đến sau 1975
ở miền Trung và miền Nam, cũng như một số vùng miền Bắc, người ta mặc áo dài
thường xuyên, kể cả khi lao động nặng nhọc. Áo dài đã trở thành trang phục được
ưa chuộng nhất hiện nay đối với phụ nữ. Nó thường được lựa chọn mặc trong
những dịp đặc biệt, long trọng: cưới hỏi, tiệc tùng, họp mặt…’’[7]. Áo dài trắng
còn trở thành trang phục bắt buộc tại nhiều trường phổ thông cấp ba ở Việt Nam.
Và theo đánh giá của một tờ báo ở Nhật dường như chỉ có dáng người con gái Việt
Nam là mặc áo dài đẹp nhất.
Hµ ThÞ Du
17
K33A - Khoa Ng÷ V¨n
Khãa luËn tèt nghiÖp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Chic ỏo t thõn cũn giỳp xe kt tỡnh yờu, kha lp ni nh mong vụ b
ca cỏc chng trai, cụ gỏi ang yờu:
o t thõn em treo trờn mc
ờm anh nm anh p ly hi
o t thõn Ngun: Soixam.com
Dp hi hố, ph n hay mc ỏo li m ba m by tc l nhiu cỏnh lng
vo nhau. Tuy nhiờn, vi phong cỏch t nh, kớn ỏo, truyn thng, ngi ph n
Vit mc ỏo di mu thõm hoc mu nõu phớa bờn ngoi lp lú, phớa bờn trong mi
l ỏo cỏnh nhiu mu. Nam B, ni khớ hu núng quanh nm ỏo mi c thay
bng ỏo cp (hai cỏi). Trang phc ca ngi Vit bao gi cng gm hai phn
mc trờn v mc di khỏc hon ton vi kiu trang phc lin thõn ca ngi
phng Tõy.
1.1.1.2. Trang phc mc di
mc phớa di tiờu biu hn c, n nh hn c ca ngi ph n
Vit Nam qua cỏc thi i l cỏi vỏy.
Hà Thị Du
19
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Minh Mạng tiếp tục học theo Trung Hoa một cách triệt để, ra chiếu chỉ cấm dân
mặc váy, và đã gây nên sự phản ứng mạnh mẽ trong dân chúng ở vùng Bắc Hà :
Tháng tám có chiếu vua ra
Cấm quần không đáy người ta hãi hùng
Không đi thì chợ không đông,
Đi thì phải lột quần chồng sao đang?
Có quần ra quán bán hàng
Không quần ra đứng đầu làng trông quan!
Phản ứng bởi lẽ người dân Việt rất tự hào về chiếc váy, rất tự tin vào bản
sắc và bản lĩnh văn hóa của mình:
Cái trống thì thủng hai đầu
Bên ta thì có, bên Tàu thì không
Đối với nam giới, đồ mặc ban đầu là chiếc khố. Khố là một mảnh vải dài
quấn một hoặc nhiều vòng quanh bụng và luồn từ trước ra sau, đuôi khố thường thả
phía sau (đôi khi thả về phía trước).
Chiếc khố thời xưa – Nguồn: congtruongit.com
Hµ ThÞ Du
21
K33A - Khoa Ng÷ V¨n
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Con ly cha hai ly mt qu
Ly m bn ly con i ly chng
M sm cho con cỏi ym nht phm hng
Tht lng i tớm, b nhn ng con eo tay.
Khi lao ng ng ỏng, ngi Vit Nam thng i chõn t, khi hi hố
hoc thnh th thỡ i dộp (dộp da, dộp cúi, dộp cao su,), i guc (lm bng
g), trờn u i khn. Ph n trc õy túc di v vn túc bng mt mnh
vi di cun li trờn u, uụi túc cha ra mt ớt. Vỡ th ca dao mi cú cõu:
Mt thng túc b uụi g
Hai thng n núi mn m cú duyờn
Mỏi túc th ca ngi con gỏi ng thỡ xuõn sc ó lm cho bit bao chng
trai phi mờ m, bi ri:
Túc ngang lng va chng em bỳi
chi di bi ri lũng anh?
Cú th ph ra ngoi mỏi túc di yu iu y l cỏi vn túc i kốm chic
khn vuụng chớt hỡnh m qu, hoc hỡnh ng tin vo mựa núng. Chic khn m
qu ó tr thnh biu tng p ca ngi ph n xa lm bao chng trai mờ m:
Nhỡn em khn vuụng m qu
anh trong d t vng
Nhỡn em khn vuụng m qu
anh húa ỏ vỡ ngi
Chic khn m qu cũn lm cho bao anh chng ngy ờm thm thng
Thỡ em mi dỏm trao tay chng cm
Chic nún quai thao hay thy trong nhng ỏm hi lng, hi hỏt tr thnh
hỡnh nh n d cho v p ngi con gỏi:
Ai lm chic nún quai thao
cho anh thy cụ no cng xinh
Chic nún theo chõn cỏc cụ gỏi ra ng, lờn xe hoa v nh chng, s chia
bao tõm s thm kớn khụng bit núi ra cựng ai:
Trũng trnh nh nún khụng quai
Nh thuyn khụng lỏi nh ai khụng chng
Ngoi nún ra ta thy m cng l loi i u ph bin, ụm sỏt v kớn túc
(min Nam gi l nún). Vua xa i m min, quan vn xa i m cỏnh chun,
tng ra trn i m tr, s sói v ngi gi i m ni (l loi m cú dim che kớn
tai v gỏy, bi vy mi cú thnh ng m ni che tai) Thi bõy gi khụng cũn
Hà Thị Du
24
K33A - Khoa Ngữ Văn
Khóa luận tốt nghiệp
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
nhng loi m ny na thỡ li xut hin m ci v m li traiChic m xut
hin trong i sng vn húa thỡ nhiu nhng i vo trong ca dao thỡ hin chỳng tụi
cha tỡm thy ti liu no cú th tin hnh kho sỏt.
Nh vy, mi mt thi kỡ ngi Vit luụn cú nhng trang phc khỏc
nhau cho phự hp. Nhng trang phc y va m bo tớnh thm m, va th hin
Copyright: Tài liệu đại học ©