Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

MỤC LỤC
Trang
PHẦN I. MỞ ĐẦU……………………………………………………..

1

1. Lí do chọn đề tài……………………………………………………...

1

2. Mục đích nghiên cứu…………………………………………………

2

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……………………………………

2

4. Nhiệm vụ nghiên cứu…………………………………………………

3

5. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………..

3

6. Những đóng góp của đề tài…………………………………………...


5

1.2.3. Những PPDH ưu tiên sử dụng trong khâu củng cố kiến thức

6

1.2.4. Một số vấn đề về trò chơi ô chữ ………………………………

7

1.2.4.1. Khái niệm trò chơi ô chữ………………………………………

7

1.2.4.2.Vai trò của trò chơi ô chữ ………....….………………………..

7

1.2.4.3. Nguyên tắc xây dựng trò chơi ô chữ

7

1.2.4.4. Các bước xây dựng bảng trò chơi ô chữ…………….…………

8

1.3.Cơ sở thực tiễn.……………………………………………………...

21

3.1. Mục đích đánh giá
3.2. Nội dung đánh giá
65
3.3. Đối tượng và phương pháp đánh giá
3.4. Kết quả đánh giá
PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ………………………………... 67
TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………

Đinh Danh Toàn

2

68

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1. Tầm quan trọng của khâu củng cố kiến thức
Quá trình dạy học gồm 3 khâu cơ bản đó là: Khâu nghiên cứu tài liệu
mới, khâu củng cố kiến thức, khâu kiểm tra và đánh giá kết quả học tập.
Trong đó, khâu quan trọng và có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng lĩnh
hội các kiến thức là khâu nghiên cứu tài liệu mới, nhưng kiến thức đó có trở
nên vững chắc, sâu sắc hay không còn phụ thuộc vào khâu củng cố kiến thức.
Củng cố kiến thức là ôn tập, củng cố và vận dụng kiến thức vào những tình

1.4. Ứng dụng CNTT trong dạy học
Ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học là một trong
những giải pháp hữu hiệu nhằm phát huy tích tích cực, hiệu quả và sáng tạo
của cả giáo viên và học sinh; nâng cao tính tự học, tự tìm tòi thông tin qua
mạng internet của học sinh, tạo điều kiện để học sinh có thể học ở mọi nơi,
mọi lúc, tìm được nội dung học phù hợp; khuyến khích giáo viên, giảng viên
soạn bài trình chiếu, bài giảng điện tử và giáo án trên máy tính; xóa bỏ sự lạc
hậu về công nghệ và thông tin do khoảng cách địa lý đem lại. Muốn làm được
điều đó phải đổi mới phương pháp dạy học. Đổi mới quá trình dạy học phải
được tiến hành đồng bộ ở các khâu và mang tính toàn diện ở tất cả các thành
tố của nó. Chính vì vậy phương pháp dạy học ở khâu củng cố kiến thức phải
đảm bảo xu hướng này.
1.5. Vai trò của việc sử dụng trò chơi ô chữ
Việc sử dụng trò chơi ô chữ giúp học sinh ôn tập, củng cố kiến thức
một cách hệ thống sau mỗi bài học, từ đó giúp học sinh khắc sâu kiến thức,
đồng thời làm cho không khí lớp học sôi nổi, thỏa mái.
Từ những vấn đề trên, với mong muốn góp một phần nhỏ bé vào việc
nâng cao chất lượng dạy và học môn Sinh học, chúng tôi đã chọn đề tài:
“Ứng dựng công nghệ thông tin xây dựng trò chơi ô chữ trong dạy học
khâu củng cố chương I và IV Sinh học 11”.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu việc thiết kế các trò chơi ô chữ nhằm mục đích tạo hứng
thú học tập, củng cố kiến thức chương I và IV Sinh học 11 (cơ bản) cho học
sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học chương I và IV Sinh học 11 cơ
bản.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nội dung chương trình chương I và IV Sinh học 11 ban cơ bản.
Đinh Danh Toàn


sử dụng trò chơi ô chữ trong khâu củng cố kiến thức chương I và IV Sinh học
11 - chương trình chuẩn.
5.3. Phương pháp chuyên gia
Thông qua văn bản (hệ thống ô chữ) và phiếu nhận xét đánh giá. Chúng
tôi xin ý kiến nhận xét đánh giá của giáo viên Sinh học có kinh nghiệm giảng
dạy ở trường THPT.

Đinh Danh Toàn

5

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

6. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
6.1. Hệ thống hoá và bổ sung cơ sở lí luận khâu củng cố kiến thức và bảng trò
chơi ô chữ trong dạy học Sinh học.
6.2. Bổ sung thêm một số tư liệu về thực trạng dạy học ở khâu củng cố kiến
thức trong bộ môn Sinh học ở trường THPT hiện nay.
6.3. Xây dựng được 20 bảng trò chơi ô chữ trên phần mềm M.Power Point sử
dụng để củng cố kiến thức chương I và IV Sinh học 11 – chương trình
chuẩn, đây có thể là tài liệu tham khảo cho giáo viên Sinh học THPT và sinh
viên ngành Sư phạm Sinh học.

Đinh Danh Toàn


1.2. CƠ SỞ LÍ LUẬN
1.2.1. Khái niệm củng cố kiến thức
Củng cố kiến thức là ôn tập, củng cố và vận dụng kiến thức vào tình
huống mới làm cho kiến thức được mở rộng, đào sâu thêm, đồng thời phát
triển được kỹ năng, kỹ xảo của học sinh.
1.2.2. Vai trò của khâu củng cố kiến thức

Đinh Danh Toàn

7

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Trong quá trình dạy học khâu nghiên cứu tài liệu mới là khâu quan
trọng nhất và được giáo viên chú trọng nhất, tuy nhiên kiến thức vừa được
học ở khâu nghiên cứu tài liệu mới có trở nên vững chắc và sâu sắc hay không
còn phụ thuộc vào khâu củng cố kiến thức, vì khâu củng cố kiến thức bao
gồm: Ôn tập, củng cố và vận dụng. Ôn tập, củng cố và vận dụng kiến thức có
mối quan hệ chặt chẽ với nhau, ôn tập là để củng cố giúp học sinh nhớ lại
kiến thức một cách sâu sắc, đầy đủ, chính xác đồng thời giúp học sinh vận
dụng kiến thức vào thực tiễn, còn củng cố thì các kiến thức được ôn luyện lặp
đi lặp lại làm cho học sinh nắm vững kiến thức hơn.
Ngoài ra, với hình thức vấn đáp, qua củng cố còn giúp GV xác định
được tình trạng kiến thức của học sinh về bài giảng hoặc nội dung chương
trình thấy rõ những thiếu sót để kịp thời sửa chữa, bổ sung, về phía thầy cô

- Phương pháp thực hành quan sát mẫu vật - thông báo, tái hiện
- Phương pháp thực hành thí nghiệm - thông báo, tái hiện
- Phương pháp thực hành giải bài toán sinh học - thông báo, tái hiện
Trong các PPDH trên, phương pháp vấn đáp – tái hiện là một trong
những PPDH có nhiều ưu điểm khi sử dụng. Trong phạm vi đề tài này, chúng
tôi vận dụng phương pháp vấn đáp – tái hiện kết hợp với ứng dụng công nghệ
thông tin để xây dựng bảng trò chơi ô chữ dùng trong khâu củng cố kiến thức
Thực chất ở phương pháp này là GV đặt ra một hệ thống câu hỏi để HS
lần lượt trả lời, đồng thời có thể trao đổi qua lại, qua hệ thống hỏi đáp, trò tái
hiện, khắc sâu nội dung kiến thức bài học. Với hình thức này, HS không tiếp
thu bài học một cách thụ động mà luôn ở trạng thái tích cực vì khi trả lời câu
hỏi HS phải nhớ lại những kiến thức đã học, có sử dụng những thao tác logic,
phân tích tổng hợp, khái quát hoá…để tìm lời giải đáp đúng nhất.
1.2.4. Một số vấn đề về trò chơi ô chữ
1.2.4.1. Khái niệm trò chơi ô chữ
Theo chúng tôi, trò chơi ô chữ là trò chơi sử dụng các từ, các cụm từ là
nội dung trọng tâm, mấu chốt của bài, chương ghép lên các ô vuông kẻ sẵn.
Sau khi học sinh trả lời được câu hỏi thì các ô chữ được mở ra.
1.2.4.2. Vai trò của trò chơi ô chữ trong dạy học
- Trò chơi ô chữ giúp phát triển thể chất và trí tuệ, hình thành các quá
trình tri giác, chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng tượng, sáng tạo.
- Kích thích học sinh biểu hiện tính sáng tạo và tính độc lập.
- Giúp giờ học trở nên sinh động, tạo hứng thú học tập cho học sinh. Vì
vậy hiệu quả học tập của học sinh tăng lên.
1.2.4.3. Nguyên tắc xây dựng trò chơi ô chữ
Đinh Danh Toàn

9

K33A – Sinh


10

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Bảng trò chơi ô chữ được xây dựng theo các bước sau:
Bước 1: Xác định mục tiêu của bài, chương, phần.
Bước 2: Xác định nội dung trọng tâm để từ đó tìm từ / cụm
từ hàng dọc (trung tâm), hàng ngang.
Bước 3: Viết các câu hỏi cho các từ / cụm từ hàng ngang,
hàng dọc (trung tâm).
Bước 4: Sắp xếp, kiểm tra các từ / cụm từ, câu hỏi và chỉnh
sửa (nếu cần).
Bước 5: Sử dụng phần mềm M.POWER POINT để nhập
thông tin về bảng trò chơi ô chữ.

Trong bước 5 gồm 4 bước nhỏ sau đây:
 Bước 5.1: Khởi động M.PowerPoint
 Bước 5.2: Thiết lập ban đầu
Mặc định Powerpoint không cho phép chạy các macro vì các lý do về
bảo mật. Vì vậy, trước khi làm việc với VBA trong M. Powerpoint ta thường
thiết lập lại chế độ bảo mật như sau.
Từ menu Tools -> Macro -> Security. Trong tab Security Level chọn
mức Medium hoặc Low sau đó nhấn ok để thiết lập có hiệu lực.


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Mỗi thành phần trên thanh Toolbox được gọi là một đối tượng, mỗi đối
tượng này sẽ có một nhóm thuộc tính và phương thức tương ứng. Có thể đơn
giản hiểu thuộc tính là những đặc điểm của đối tượng như chiều cao (Height),
chiều rộng (Width), màu nền (BackColor), font chữ (Font), ẩn hiện (Visible),
nội dung (Caption/Text), kiểu đường viền (Border Style)…vv. Phương thức là
những hoạt động sẽ diễn ra của đối tượng khi bị tác động chẳng hạn như khi
click chuột vào sẽ xuất hiện thông báo (ta sẽ tạo ra tương tác bằng chức năng
này). Những tác động vào đối tượng như click chuột, rê chuột qua..vv gọi là
các sự kiện.

Một số dạng đối tượng hay sử dụng khi làm việc với VBA
- Vẽ một ô đầu tiên
Kích vào chữ “A” trong thanh công cụ
VBA, click chuột trái vào slide giữ
nguyên và rê chuột sẽ tạo được một ô
vuông trong slide.
- Định dạng font, nền, kích thước,… cho các ô chữ chứa chữ cái
+ Định dạng font : nhấp chuột phải
vào ô vuông, kích vào Properties, ở
hộp thoại Properties , vào dòng
Font để khai báo. Nhấp chuột vào
dấu ba chấm … để khai báo.

Đinh Danh Toàn

13

ngang (giả sử ở đây là một hàng
ngang gồm 5 chữ cái).
+ Nhấp chuột phải vào ô vuông đầu
tiên, kích vào Properties. Ở hộp
thoại Properties, tại ô (Name) ta đặt
tên là C11, lần lượt đặt tên cho các ô
vuông thứ 2 3 4 5 lần lượt là C12
C13 C14 C15.

+ Chọn nút “Command Button” trên

Đinh Danh Toàn

14

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

thanh công cụ VBA vẽ một nút có
kích thước là thuộc tính tương tự như
5 ô vuông trên, trong bảng properties
phần (name) ta đặt tên là C1 phần
Caption đặt là Câu 1, ta có từ hàng
ngang như bên.
- Nhập văn bản và viết câu lệnh trong Visual Basic
+ Để nhập văn bản và viết câu lệnh trong Visual Basic, sau khi chọn nút,

15

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Tạo hiệu ứng các từ hàng ngang đổi màu (xuất hiện dấu “?”) và hiện câu
hỏi gợi ý cho từ hàng ngang tương ứng.
+ kích đúp vào nút C1, nhập cấu trúc sau:
Private Sub C1_Click()
C11.BackColor = &HFFFF&
C12.BackColor = &HFFFF&
C13.BackColor = &HFFFF&
C14.BackColor = &HFFFF&
C15.BackColor = &HFFFF&
C11.Caption = "?"
C12.Caption = "?"
C13.Caption = "?"
C14.Caption = "?"
C15.Caption = "?"
L1.Caption = " Câu 1: Tên của loại liên kết hóa học nối
giữa các nucleotit trên hai mạch của AND ? "
End Sub

+ Giải thích : khi nhấp đơn vào nút C1 (khi đã nhấn F5 trình chiếu) từ hàng
ngang số 1 thì các nút từ C11 đến C15 đổi sang màu vàng. Đồng thời mỗi nút
hiển thị một dấu chấm hỏi (?). Nút L1 xuất hiện câu hỏi gợi ý.


17

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Phần để nhập cấu trúc câu lênh bên
dưới
End Sub
C11.BackColor = &HFF8080
C12.BackColor = &HFF8080
C13.BackColor = &HFF8080
C14.BackColor = &HFF8080
C15.BackColor = &H40C0&
C11.Caption = "H"
C12.Caption = "I"
C13.Caption = "Đ"
C14.Caption = "R"
C15.Caption = "Ô"
Key.Caption = "O" + " " + Key.Caption

+ Giải thích: khi nhấp đôi vào nút C1 (khi đã nhấn F5 trình chiếu) từ hàng
ngang số 1) thì các nút từ C11 đến C15 đổi màu. ô C15 có màu đỏ (đó là ô
hiển thị từ thuộc từ chìa khóa), các ô còn lại đổi thành màu tím. Đồng thời
mỗi ô hiển thị 1 kí tự, các kí tự này lần lượt là H I Đ R Ô. Tại ô với (name)
là “key” sẽ hiện chữ “Ô” tương ứng ô C15, nếu như muốn lấy thêm từ khóa từ

Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Tạo nút chơi lại trò chơi ô chữ từ đầu

+ Kích đôi vào nút làm lại và điền cấu trúc lệnh sau:
Key.Caption = ""
L1.Caption = ""
C11.Caption = ""
C12.Caption = ""
C13.Caption = ""
C14.Caption = ""
C15.Caption = ""
C11.BackColor = &HC000&
C12.BackColor = &HC000&
C13.BackColor = &HC000&
C14.BackColor = &HC000&
C15.BackColor = &HC000&
Đinh Danh Toàn

20

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2



As

Key.Caption = "Pôlinuclêôtít" (gõ từ khóa của ô chữ)
L1.Caption = "Từ khóa của trò chơi ô chữ là"
End Sub
+ Như vậy tới đây ta có thể hoàn thiện trò chơi ô chữ, với các từ hàng ngang
còn lại cũng vẫn 1 cách làm như từ hàng ngang đầu tiên.
Kết quả thu được như sau

Đinh Danh Toàn

22

K33A – Sinh


Khoá luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Một số mẹo trong Visual Basic
+ Để hiển thị tiếng Việt có dấu (không bị lỗi), nên chọn font VNI-Times.
+ Nên định dạng kích thước của nút theo một loại thống nhất, sử dụng ô
Height và ô Width trong hộp thoại Propreties để khai báo size của nút (nên
chọn cao 35 và rộng 35).
+ Nên đặt tên các nút theo một thể thống nhất, mỗi hàng ngang có một kí
hiệu riêng. Ví dụ, hàng ngang số 1 đặt là C11, C12, C13,… C1n ; hàng
ngang số 2 đặt tên là C21, C22, C23,…
 Bước5. 4: Chạy thử và sửa chữa nếu cần

- Sách giáo khoa sinh học 11 bao gồm 4 chương. Trong đó chương I và IV
đóng vai trò quan trọng, chiếm phần lớn kiến thức sinh học lớp 11. Góp phần
hình thành cho học sinh các kiến thúc cơ bản về chuyển hóa vật chất và năng
lượng, quá trình sinh sản của thực vật và động vật.
2.2. KẾT QUẢ XÂY DỰNG BẢNG TRÒ CHƠI Ô CHỮ CHƯƠNG I VÀ
IV SINH HỌC 11 (CTC)
Chúng tôi đã xây dựng được 20 bảng trò chơi ô chữ. Trong đó có 14
bảng thuộc chương I và 6 bảng thuộc chương IV. Để xây dựng được trò chơi
ô chữ chúng tôi tiến hành như sau: Xác định mục tiêu bài học, nội dung trọng
tâm của bài, trên cơ sở đó xây dựng trò chơi ô chữ bằng phần mềm
M.POWER POINT. Dưới đây là hệ thống bảng trò chơi ô chữ đã xây dựng.

Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG
A. Mục tiêu bài học
- Trình bày được đặc điểm hình thái của hệ rễ cây trên cạn thích nghi
với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng.
- Phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây.
- Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình
hấp thụ nước và ion khoáng.
B. Nội dung trọng tâm của bài
Sự thích nghi hình thái của rễ với hấp thụ nước và ion khoáng, cơ chế
hấp thụ nước và ion khoáng.
C. Trò chơi ô chữ
Đinh Danh Toàn

24

K33A – Sinh




A

H

Ô

H

Ấ

P

H

O

Á

T

H

Ơ

I

N

G


L

Ô

N

G

H

T

H

Ụ

Đ

Ộ

N

G

4
5
6
7