GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Toán đã
tạo điều kiện giúp em học tập và đạt được kết quả như ngày hôm nay. Đặc
biệt em xin cảm ơn cô giáo hướng dẫn: Th.S Đào Thị Hoa – Tổ phương pháp
đã nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn và tạo điều kiện giúp em hoàn thành khóa
luận tốt nghiệp này.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 5 năm 2011
Sinh viên

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

-1-

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

LỜI CAM ĐOAN
Được sự hướng dẫn của cô giáo Đào Thị Hoa, kết hợp với sự nỗ lực
của bản thân, em đã hoàn thành đề tài khoá luận tốt nghiệp: “Xây dựng hệ
thống câu hỏi trong dạy học vectơ nhằm phát huy tính tích cực học tập của
học sinh”.
Em xin cam đoan khoá luận này là kết quả của việc học tập, nghiên cứu

1.1.3. Một số nguyên tắc dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của
học sinh
1.2. Một số vấn đề về câu hỏi trong dạy học
1.2.1. Khái niệm câu hỏi
1.2.1.1. Câu hỏi
1.2.1.2. Câu hỏi dạy học
1.2.2. Ưu – nhược điểm của việc xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học
1.2.3. Phân loại câu hỏi
1.2.3.1. Phân loại câu hỏi theo mức độ tư duy
1.2.3.2. Phân loại câu hỏi theo chức năng dạy học
1.2.3.3. Phân loại câu hỏi theo hình thức tổ chức dạy học
1.2.4. Yêu cầu của câu hỏi trong dạy học
1.2.5. Kĩ thuật đặt câu hỏi trong dạy học

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

-3-

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

1.2.6. Nguyên tắc sử dụng câu hỏi trong dạy học
2. Cơ sở thực tiễn
2.1. Kết quả điều tra ý kiến của học sinh
2.2. Kết quả điều tra ý kiến của giáo viên
3. Kết luận

1. Lý do chọn đề tài:

.
28, mục

:“

.

.

h

. Giáo

.

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

-5-

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

,


hỏi trong dạy học.
- Xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học chủ đ
nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
phạm

-

đánh giá kết quả đã nghiên cứu.

4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu:
Dạy học chương “

10 nâng cao.

5. Phƣơng pháp nghiên cứu:
- Nghiên cứu lí luận.
- Quan sát, điều tra.
- Thực nghiệm giáo dục.
6. Cấu trúc khóa luận:
Mở đầu
Nội dung
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn
Chương 2: Xây dựng hệ
phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Kết luận
Tài liệu tham khảo

SV: NguyÔn Thi Kim Sen


quá trình nắm kiến thức” [3. trang 43].
Nó diễn ra trên các phương diện như: Tri giác tài liệu, thông hiểu tài
liệu, ghi nhớ, luyện tập, vận dụng… với những hình thức đa dạng.
Hứng thú học tập và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực. Tính
tích cực sản sinh nếp tư duy độc lập, suy nghĩ độc lập, là mầm mống của sáng
tạo.

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

-8-

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

1.1.2. Những biểu hiện về tính tích cực học tập của học sinh:
Tính tích cực học tập của học sinh được biểu hiện dưới nhiều hình thức
và cấp độ khác nhau.
* Các hình thức biểu hiện :

sau:
- Xúc cảm học tập: Thể hiện ở sự hứng thú, sốt sắng thực hiện các yêu
cầu của giáo viên, hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên

, có thái độ

vui vẻ, thích phát biểu ý kiến.

-9-

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

lại, đánh giá kết quả đạt được. Đây cũng là tiền đề

của tính tích cực

sáng tạo.
- Tính tích cực sáng tạo: Đây là mức độ biểu hiện tính tích cực cao
nhất. Học sinh
. Với mức độ này, học sinh đã có
khả năng tự tư duy, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa…
.
Do đó, thông qua những biểu hiện hằng ngày, giáo viên dựa vào những
dấu hiệu để phát hiện học sinh có tính tích cực hay không? Mức độ tính tích
cực thế nào? Từ đó định hình hệ thống câu hỏi trong bài giảng để khơi gợi và
phát huy tính tích cực đồng thời phù hợp với mức độ tích cực của học sinh.
1.1.3. Một số nguyên tắc dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học
tập của học sinh:
Trong những năm gần đây trong giáo dục học, vấn đề tính tích cực của
học sinh trong học tập vẫn được tiếp tục nghiên cứu và đã nêu lên một loạt
những nguyên tắc lí luận dạy học cần lưu ý khi thực hiện việc dạy học nhằm
tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh. Những nguyên tắc đó được phát
biểu như sau:


củng cố khi nghiên cứu kiến thức mới.
Việc dừng lại để nghiên cứu một tài liệu sẽ gây nên sự nhàm chán, mệt
mỏi vì tính chất đơn điệu của nó. Do đó khi đã hiểu một vấn đề rồi thì phải
chuyển sang nghiên cứu một vấn đề khác, còn việc lĩnh hội tài liệu đã học sẽ
được đào sâu khi nghiên cứu tài liệu mới.

.
Sự phát triển của học sinh phải là một trong những đường trục của quá
trình dạy học. Khía cạnh đặc biệt quan trọng của sự phát triển là sự biến đổi
về chất của bản thân hoạt động nhận thức và tư duy nói chung.
Trong quá trình dạy học, học sinh tiếp thu tri thức, nâng cao tầm hiểu
biết, hình thành các kĩ năng, kĩ xảo, các quan điểm, phẩm chất đạo đức, ý chí.
Như vậy, quá trình phát triển của học sinh được thực hiện trong hệ thống công
tác dạy học, sẽ bao gồm một tổ hợp và phức tạp những vấn đề tâm lý học,
giáo dục học.
Khoa học đã chỉ ra rằng, con người mới chỉ sử dụng dưới 15% khả
năng có sẵn của mình, do vậy, trong dạy học người giáo viên cần chăm lo tới
sự phát triển không chỉ học sinh khá mà cả những học sinh yếu.

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

- 11 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

- 12 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

Câu hỏi dạy học mà giáo viên sử dụng thường đan xen hai loại câu hỏi:
câu hỏi đóng và câu hỏi mở.
+ Câu hỏi đóng là câu hỏi chỉ có một câu trả lời đúng và thường rất
ngắn. Giáo viên thường sử dụng loại câu hỏi này để kiểm tra mức độ nhận
biết của học sinh thông qua các câu hỏi mang tính khẳng định đúng sai hoặc
câu trả lời ngắn.
Ví dụ: Hàm số y ax 2 bx c(a 0) là hàm số bậc nhất đúng hay sai?
+ Câu hỏi mở là câu hỏi đòi hỏi câu trả lời chi tiết hơn có thể có nhiều
hướng trả lời. Câu hỏi mở khiến học sinh phải suy nghĩ và giúp giáo viên hiểu
rõ hơn mức độ hiểu bài của học sinh.
Ví dụ: Cho đồ thị (H) của hàm số y
số y

1
. Hỏi muốn có đồ thị của hàm
x

2x 1
thì ta phải tịnh tiến (H) như thế nào?
x


Kho¸ luËn tèt nghiÖp

3. Sự biến thiên của hàm số?
Tất cả những câu hỏi đóng, mở, câu hỏi trọng tâm, câu hỏi gợi mở mà
giáo viên sử dụng trong dạy học đều là những câu hỏi dạy học. Như vậy, câu
hỏi trong dạy học là những câu hỏi phản ánh nhu cầu tìm tòi kiến thức mới
trong dạy học, kiểm tra, vận dụng kiến thức, hướng vào đối tượng nhận thức
và đòi hỏi sự giải quyết. Nó góp phần nâng cao hiệu quả trong dạy học nhất là
trong cơ chế dạy học lấy học sinh làm trung tâm.
1.2.2. Ƣu – nhƣợc điểm của việc xây dựng hệ thống câu hỏi trong
dạy học:
Trong bất kì giờ học nào, việc đặt câu hỏi là không thể thiếu. Câu hỏi
được sử dụng dưới cả hình thức nói lẫn viết. Tuy nhiên, câu hỏi nói do đặc
điểm nhanh, gọn, ít thời gian nên được sử dụng thường xuyên hơn. Những
giáo viên có kinh nghiệm đều xem câu hỏi là phương tiện để truyền đạt tri
thức và sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi để xây dựng nên hệ thống câu hỏi trong
giảng bài nhờ những ưu điểm sau:
* Đối với giáo viên:
để

-

viên truyền tải tri

thức, giúp học sinh

.

- Sử dụng câu hỏi


dạy cho.
- Câu hỏi dạy học tạo không khí hoạt động sôi nổi, thú vị, kích thích
hứng thú học tập của học sinh khi học sinh trả lời đúng và được giáo viên
khen.
- Câu hỏi dạy học tạo điều kiện cho học sinh rèn luyện các phẩm chất
như: kĩ năng diễn đạt, thái độ giao tiếp với thầy cô, bạn bè…
Câu hỏi dạy học có rất nhiều ưu điểm. Tuy nhiên, để xây dựng được hệ
thống câu hỏi dạy học phát huy được hết các ưu điểm trên đòi hỏi giáo viên
phải có kĩ thuật đặt câu hỏi.
Bên cạnh đó, nếu giáo viên không có kĩ năng đặt câu hỏi cũng sẽ gây
khó khăn cho học sinh.
- Diễn đạt câu hỏi không đúng ý làm học sinh dễ hiểu lầm.
- Câu hỏi quá dài dòng không đúng trọng tâm khiến học sinh bị phân
tán sự tập trung, khó tiếp thu và nắm bắt ý tưởng của giáo viên. Hỏi quá khó
sẽ gây tâm trạng chán nản.
- Sử dụng hệ thống câu hỏi quá nhiều, không chọn lọc sẽ làm mất thời
gian.

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

- 15 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

Do đó, đòi hỏi trong việc xây dựng hệ thống câu hỏi, giáo viên phải có

Nếu phân loại câu hỏi theo các loại tiết dạy:
+ Câu hỏi dạy bài mới
+ Câu hỏi dạy bài luyện tập
+ Câu hỏi dạy bài ôn tập
Nếu phân loại câu hỏi theo tình huống điển hình trong dạy học Toán:
+ Câu hỏi trong dạy học khái niệm Toán học

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

- 16 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

+ Câu hỏi trong dạy chứng minh định lí Toán học
+ Câu hỏi trong dạy giải Toán
1.2.3.1. Phân loại câu hỏi theo mức độ tƣ duy:
Năm 1956, Benjamin Bloom đã nêu ra 6 cấp độ nhận thức: biết, hiểu,
vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá. Ứng với từng cấp độ nhận thức, câu
hỏi cũng được chia thành 6 cấp độ từ thấp đến cao: Câu hỏi mức độ biết, câu
hỏi mức độ hiểu, câu hỏi mức độ vận dụng, câu hỏi mức độ tổng hợp và câu
hỏi mức độ đánh giá.
+ Câu hỏi mức độ biết: Giúp học sinh tái hiện lại kiến thức, nhắc lại các
sự kiện, định nghĩa, quy tắc…
Câu hỏi thường bắt đầu bằng các từ để hỏi: ai, khi nào, ở đâu, hãy liệt
kê, định nghĩa, phát biểu, nêu…

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

Ví dụ: Cho hàm số y

2x 4

Hãy phân tích xem nên dùng phương pháp nào để khảo sát sự biến
thiên và vẽ đồ thị hàm số trên.
+ Câu hỏi mức độ tổng hợp: Giúp học sinh có thể tổng hợ
thể thống nhất, có khả năng liên hệ kiến thức này với kiến thức

thành

khác để giải quyết vấn đề.
Câu hỏi thường là: Hãy kết luận, tổng quát hóa, tổng hợp kiến thức…
Ví dụ: Sau khi vẽ đồ thị hàm số y 2 x 2 3x 1 , hãy nêu cách vẽ tổng
quát của hàm số y ax 2 bx c ?
+ Câu hỏi mức độ đánh giá: Giúp học sinh có khả năng nhận định, đánh
giá, nêu ra giá trị của vấn đề hoặc nêu ý kiến của riêng mình, bảo vệ quan
điểm của mình.
Câu hỏi thường là: Hãy kiểm tra, nhận xét, nêu cách giải khác, nêu ý
kiến bản thân…
Ví dụ: Có phải mỗi đường thẳng trong mặt phẳng toạ độ đều là đồ thị
của một hàm số nào đó không? Vì sao?
Trong sự phân loại này, câu hỏi mức độ hiểu, biết, vận dụng là những

vấn đề giải quyết có phạm vi hẹp giúp giáo viên chuẩn đoán khó khăn hoặc
chỗ học sinh bế tắc đồng thời hình thành cho học sinh những năng lực cá nhân
như: rèn luyện ngôn ngữ, ý chí tự lực tự cường.
+ Câu hỏi cho hoạt động nhóm: là câu hỏi mà đối tượng giải quyết câu
hỏi là một nhóm gồm hai hay nhiều học sinh, câu hỏi thường có phạm vi
rộng, có nhiều yêu cầu cần giải quyết, cần nhiều ý kiến đóng góp.
Mục đích của câu hỏi là hình thành cho học sinh khả năng hợp tác, tinh
thần đoàn kết, phương pháp làm việc.
Ngoài những câu hỏi tự luận đã được phân loại ở trên, trong quá trình
dạy học, giáo viên còn dùng đến các câu hỏi trắc nhiệm làm phong phú thêm
giờ học.
Câu hỏi trắc nghiệm đƣợc phân loại nhƣ sau:
+ Câu hỏi nhiều lựa chọn: Nêu một câu hỏi dẫn hoặc câu phát biểu
không đầy đủ được nối tiếp bởi 3, 4, 5… câu trả lời hoặc 3, 4, 5… cụm từ bổ
sung trong đó chỉ có một câu trả lời đúng.
Ví dụ: Cho đường thẳng (d) : y = 0,5x. Hỏi ta sẽ được đồ thị của hàm
số nào khi tịnh tiến (d)
A. Lên trên 3 đơn vị.

C. Sang phải 2 đơn vị.

B. Xuống dưới 1 đơn vị .

D. Sang trái 6 đơn vị.

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

- 19 -

K33A – Toan

trọng tâm. Sau khi đặt câu hỏi nên dừng lại đôi chút để học sinh động não suy
nghĩ câu trả lời, không nên chỉ định học sinh nêu câu trả lời trước khi đặt câu
hỏi. Khuyến khích các em trả lời bằng cách đặt câu hỏi từ những câu đơn

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

- 20 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

giản, đặc biệt nếu đây là học sinh mới. Hãy tỏ ra hài lòng với câu trả lời của
các em và luôn khen ngợi câu trả lời đúng. Hãy sử dụng ánh mắt và ngôn ngữ,
cử chỉ để liên lạc với các học sinh khác trong lớp. Cho học sinh thời gian để
chuẩn bị sẵn sàng chuyển sang câu hỏi mới, nội dung mới.
1.2.6. Nguyên tắc sử dụng câu hỏi trong dạy học:
+ Trước hết nên suy nghĩ trước các câu hỏi mình sẽ sử dụng trong bài
giảng, đặc biệt các câu hỏi khiến người nghe suy nghĩ.
+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo tính khoa học
+ Câu hỏi dạy học đưa ra phải đảm bảo tính thống nhất giữa nội dung,
phương pháp và hình thức
+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo tính vừa sức và yêu cầu phát triển
+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo sự thống nhất giữa hoạt động điều
khiển của thầy và hoạt động học tập của trò
+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo thời lượng tiết học
2. Cơ sở thực tiễn

.
+ Có 58% học sinh trả lời rằng giáo viên giải đáp tỉ mỉ đáp án câu hỏi
khi học sinh trả lời sai, 37% chọn đáp án “Cho một vài gợi ý để học sinh tiếp
tục trả lời” và 5% học sinh chọn “cách khác”. Chứng tỏ có một lượng không
nhỏ giáo viên có ý thức giúp học sinh tư duy tích cực trong học tập.
+ Có 45% học sinh cho rằng giáo viên chỉ gọi những em chủ động
muốn phát biểu, 46% trả lời các thành viên trong lớp đều tham gia xây dựng
bài, 9% trả lời giáo viên giảng bài đơn độc. Như vậy giáo viên chưa phân bố
được câu hỏi đều khắp lớp, chưa đáp ứng được yêu cầu của ba đối tượng khá,
giỏi, trung bình.
+ Có 67% ý kiến cho rằng câu hỏi của giáo viên rõ ràng, dễ hiểu, còn
lại 33% ý kiến ngược lại. Điều này chứng tỏ giáo viên cần rèn luyện thêm kĩ
năng đặt câu hỏi.
+ Có 55% học sinh trả lời rằng thời gian mà giáo viên cho các em suy
nghĩ là vừa, 24% trả lời thời gian là ngắn và 21% trả lời là thời gian quá dài.
Như vậy thời gian giáo viên dành cho các em suy nghĩ vẫn chưa phù hợp với
năng lực của các em.
+ Khi không hiểu bài, số lượng học sinh hỏi giáo viên là rất ít. Có đến
30% học sinh trả lời rằng “Không bao giờ chủ động hỏi giáo viên”, 63% trả
lời “có nhưng rất ít”, 7% trả lời “thường xuyên”. Điều này cho thấy khả năng

SV: NguyÔn Thi Kim Sen

- 22 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa



- 23 -

K33A – Toan


GVHD: TH.S. еo Thi Hoa

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

CHƢƠNG 2: XÂY DỰNG HỆ THỐN
NHẰM PHÁT HUY TÍNH
TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH.

Trong sách giáo

10 nâng cao: “

.
1. Mục tiêu của chƣơng:
+
.
+
.
+B

.

+



y

ax b

2 tiết

3.

3)
3. Xây dựng hệ
nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
3.1. Bài:

:
+C
.

.
,

thiên

f ( x2 ) f ( x1 )
.
x2 x1

.
n.