BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Thanh Xuân

THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG
TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG
CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ
VŨNG TÀU, TỈNH BÀ RỊA- VŨNG TÀU

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Thanh Xuân

THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG
TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG
CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ
VŨNG TÀU, TỈNH BÀ RỊA- VŨNG TÀU
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 601405
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. Nguyễn Thị Bích Hồng


TRANG PHỤ BÌA
LỜI CÁM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
PHẦN MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
1.

Lí do chọn đề tài ........................................................................................................... 1

2.

Mục đích nghiên cứu .................................................................................................... 3

3.

Đối tượng và khách thể nghiên cứu ........................................................................... 3

4.

Giả thuyết nghiên cứu .................................................................................................. 3

5.

Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................................... 3

6.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................. 4



Vị trí, cấu tạo, nhiệm vụ và các hoạt động của tổ chuyên môn ............... 13

1.3.3.

Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoạt động tổ chuyên môn ..................... 15

1.3.4.

Công tác quản lí tổ chuyên môn của tổ trưởng ........................................ 16

1. 4. Lí luận về sự quản lí của HT đối với hoạt động của các tổ chuyên môn trong
trường THPT ....................................................................................................................... 20
1.4.1.

Một số khái niệm về sự quản lí của HT đối với hoạt động của các tổ

chuyên môn trong trường THPT. ........................................................................... 20
1.4.2.

Quản lí hoạt động tổ chuyên môn ............................................................ 23


1.4.3.

Mục tiêu quản lí hoạt động tổ chuyên môn của HT................................. 23

1.4.3.

Nhiệm vụ quản lí hoạt động tổ chuyên môn của HT ............................... 24

tại trường THPT thành phố Vũng Tàu.................................................................... 45
2.2.3. Đánh giá của CBQL và GV về mục tiêu và nội dung quản lí hoạt động tổ
chuyên môn của HT các trường THPT TP Vũng Tàu ............................................ 48
2.2.4. Thực trạng các biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn của HT các
trường THPT TP Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu. ............................................ 49
2.2.5. So sánh đánh giá của cán bộ quản lí và giáo viên về các nội dung HT
quản lí hoạt động tổ chuyên môn ............................................................................ 74
2.2.6. Kết luận về thực trạng QL hoạt động TCM của HT các trường THPT TP
Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu........................................................................... 76


CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆUTRƯỞNG CÁC
TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ VŨNG TÀU, TỈNH BÀ RỊA -VŨNG TÀU ........ 81
3.1. Cơ sở đề xuất biện pháp............................................................................................. 81
3.2. Đánh giá chung của CBQL và GV về tính hiệu quả của các phương pháp
quản lí hoạt động tổ chuyên môn của HT các trường THPT TP Vũng Tàu, tỉnh Bà
RịaVũng Tàu. ............................................................................................................................ 81
3.3. Ý kiến của CBQL và GV về cách cải tiến một số biện pháp đạt kết quả chưa
cao trong nội dung QL hoạt động TCM của HT ............................................................ 84
3.3.1. Cải tiến biện pháp về tăng cường việc chỉ đạo đổi mới PPDH trong QL
hoạt động TCM của HT ........................................................................................... 84
3.3.2. Cải tiến biện pháp về bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ cho GV trong
QL hoạt động TCM của HT .................................................................................... 86
3.3.3. Cải tiến biện pháp về thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học của các
TCM và GV trong việc HT QL hoạt động TCM..................................................... 87
3.4. Ý kiến của CBQL và GV về những biện pháp cần được bổ sung nhằm nâng
cao hiệu quả công tác QL hoạt động TCM của HT ....................................................... 89
3.4.1. Bồi dưỡng nâng cao năng lực QL của tổ trưởng, nhóm trưởng. .................. 89
3.4.2. Liên kết sinh hoạt chuyên môn với nguồn ngoài và giải pháp xử lí nhóm


1

Cán bộ quản lý

CBQL

2

Quản lý

QL

3

Trung học cơ sở

THCS

4

Trung học phổ thông

THPT

5

Giáo dục và đào tạo

GD&ĐT


11

Học sinh

HS

12

Tổ chuyên môn

TCM

13

Chuyên môn

CM

14

Dạy học

DH

15

Phương pháp

PP


21

Sách giáo khoa

SGK

22

Sáng kiến kinh nghiệm

SKKN


DANH MỤC CÁC BẢNG
Thứ

Ký hiệu

tự

bảng

1

2.1.1

2

2.1.2.1


2.2.2.3

11

2.2.3.1

12

2.2.3.2

13

2.2.4.1.1

Tên bảng
Quy mô trường, lớp, đội ngũ giáo viên các trường
THPT TP Vũng Tàu
Thống kê độ tuổi của HT các trường THPT TP Vũng
Tàu
Thống kê thâm niên QL của HT các trường THPT TP
Vũng Tàu
Thống kê số tổ chuyên môn các trường THPT TP
Vũng Tàu năm học 2011-2012
Thống kê độ tuổi của tổ trưởng các trường THPT TP
Vũng Tàu
Thống kê thâm niên công tác của tổ trưởng chuyên
môn các trường THPT TP Vũng Tàu
Mẫu nghiên cứu
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ cần thiết các

49

50

50

52


DH
14

2.2.4.1.2

15

2.2.4.1.3

Đánh giá của CBQL và GV về mức độ thực hiện các
biện pháp trong QL thực hiện CT, kế hoạch DH
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ hiệu quả của
các biện pháp trong QL thực hiện CT, kế hoạch DH

53

54

Đánh giá của CBQL và GV về mức độ cần thiết của
16


21

2.2.4.3.3

Đánh giá của CBQL và GV về mức độ cần thiết của
các biện pháp QL đổi mới PPDH
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ thực hiện các
biện pháp QL đổi mới PPDH
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ hiệu quả của
các biện pháp QL đổi mới PPDH

62

63

64

Đánh giá của CBQL và GV mức độ cần thiết của các
22

2.2.4.4.1 biện pháp QL kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của

66

HS
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ thực hiện các
23

2.2.4.4.2 biện pháp QL kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của



29

2.2.4.6.2

30

2.2.4.6.3

31

2.2.5.1

32

2.2.5.2

Đánh giá của CBQL và GV về mức độ thực hiện các
biện pháp QL bồi dưỡng CM, nghiệp vụ cho GV
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ hiệu quả của
các biện pháp QL bồi dưỡng CM, nghiệp vụ cho GV
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ cần thiết của
các biện pháp QL bằng phương pháp tâm lý xã hội
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ thực hiện các
biện pháp QL bằng phương pháp tâm lý xã hội
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ hiệu quả của
các biện pháp QL bằng phương pháp tâm lý xã hội
So sánh đánh giá chung của CBQL và GV về mục
tiêu và nội dung HT QL hoạt động TCM
So sánh đánh giá của CBQL và GV về các nội dung

35

3.2.3

Đánh giá chung của CBQL và GV về thực hiện các
phương pháp HT QL hoạt động TCM
Đánh giá chung của CBQL và GV về hiệu quả các
phương pháp HT QL hoạt động TCM

86

87


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nhân loại đang bước vào những năm đầu của thế kỷ XXI, thời đại mà đặc trưng
quan trọng nhất là xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập với các cuộc cách mạng siêu
công nghiệp (công nghệ sinh học, công nghệ tự động hóa, công nghệ thông tin, và
công nghệ nanô); thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức trong chiến lược phát
triển bền vững.
Trong cuộc hành trình vào thế kỷ này, nhân lực và nhân tài là vấn đề chiến lược
đối với mỗi quốc gia. Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.
Giáo dục đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển của mỗi quốc
gia. Một lẽ rất đơn giản vì giáo dục là nguồn duy nhất đào tạo nguồn nhân lực có
khả năng thực hiện hóa mọi kế hoạch cho tương lai. Trong thế kỷ XXI, kỷ nguyên
của công nghệ thông tin, của kinh tế tri thức, khi mỗi giá trị được xác định không
phải bởi khối lượng vật chất tạo ra nó, mà bởi hàm lượng chất xám trong một đơn vị

lượng giáo dục. Nói đến hoạt động CM trước hết phải nói đến vai trò của tổ trưởng
CM. Đội ngũ tổ trưởng CM là những nhà giáo dục có phẩm chất tốt, có uy tín, có
năng lực CM vững vàng, có khả năng QL giỏi, hăng hái tham gia vào sự phát triển
cộng đồng, là nhân vật chủ yếu góp phần hình thành bầu không khí dân chủ trong
nhà trường. Do đó, muốn nâng cao chất lượng giáo dục (GD) của nhà trường, HT
phải QL tốt đội ngũ tổ trưởng CM.
Hoạt động tổ chuyên môn (TCM) tại các trường trung học phổ thông (THPT)
thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu vẫn còn nhiều bất cập cần phải khắc
phục như công tác QL tổ CM của HT chưa được đề cập tới trong lí luận; tổ trưởng
CM, người trực tiếp lãnh đạo TCM trong nhà trường không được đào tạo QL nên
quá trình chỉ đạo thực tiễn, nảy sinh hình thức “trăm hoa đua nở”, chưa có sự quy
kết hội tụ. Mặt khác, nguyên nhân chính tạo ra sự bất cập là do biện pháp quản lí
(QL) tổ chuyên môn của hiệu trưởng và tính độc lập sáng tạo của các tổ trưởng
chưa đạt đích yêu cầu.
Đơn vị trường THPT theo chức năng nhiệm vụ có những đặc điểm khác biệt rất
xa so với các đơn vị trường TH, THCS mà biểu hiện là tính độc lập tương đối cao.
HT nhà trường vì thế mà có vai trò chủ thể QL vô cùng quan trọng. Hình ảnh người


3

QL như chiếc đầu tàu, nếu hội đủ sức mạnh cần thiết và chạy đúng hướng đường
ray chắc chắn sẽ đạt đích trong mọi nội dung QL trong đó có nội dung QL TCM.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Thực trạng quản lí hoạt động tổ
chuyên môn của HT các trường THPT thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa –Vũng
Tàu” để từ đó đề xuất những biện pháp cho việc QL hoạt động TCM của HT
trường THPT góp phần nâng cao chất lượng và phát triển giáo dục đáp ứng với yêu
cầu đòi hỏi của xã hội đối với giáo dục - đào tạo (GD&ĐT) trong giai đoạn hiện
nay.
2. Mục đích nghiên cứu


-

Đề xuất các biện pháp QL của HT để nâng cao hiệu quả hoạt động TCM.

6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận
-

Quan điểm hệ thống –cấu trúc: Công tác quản lí hoạt động tổ CM của HT cần
được nghiên cứu trong cơ cấu tổ chức giáo dục của nhà trường và để đánh giá
thực trạng QL hoạt động tổ CM của HT, đề tài cần tiếp cận nghiên cứu chủ thể
trực tiếp là các HT, đồng thời lấy ý kiến của những đối tượng liên quan như phó
HT, tổ trưởng CM, các GV bộ môn và chuyên viên Sở giáo dục.

-

Quan điểm lịch sử: Để có thể phác họa rõ nét thực trạng QL hoạt động TCM của
hiệu trưởng ở trường THPT hiện nay, đề tài tìm hiểu quá trình phát sinh, phát
triển của công tác QL hoạt động TCM của HT và tham khảo những công trình
nghiên cứu về công tác QL hoạt động TCM của HT từ trước đến nay.

-

Quan điểm thực tiễn: Thực trạng QL hoạt động TCM của HT các trường THPT
được khảo sát trong thực tế trường THPT hiện nay nhằm tìm kiếm những giải
pháp cải thiện tình hình mang tính khả thi, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn giáo
dục THPT.
6.2.


+ Phiếu hỏi ý kiến đánh giá dành cho lãnh đạo, chuyên viên sở giáo dục, các HT,

phó HT, tổ trưởng CM và GV các trường THPT về mức độ cần thiết và tính khả
thi của các biện pháp đề xuất.
* Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
-

Các sản phẩm nghiên cứu :

+ Kế hoạch năm học của HT các trường THPT
+ Sổ kế hoạch năm học của các tổ trưởng CM
+ Biên bản kiểm tra TCM của các cấp QL giáo dục
+ Biên bản họp giao ban
+ Biên bản họp TCM
+ Báo cáo sơ kết, tổng kết năm học của HT, các tổ trưởng CM.
-

Mục đích: Tìm hiểu thực trạng QL hoạt động TCM của HT các trường THPT
thành phố Vũng Tàu thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu năm học 2011-2012.
* Phương pháp quan sát sư phạm:

-

Phương pháp này thực hiện bằng cách tiếp cận và xem xét để thu thập dữ liệu
thực tế về thực trạng QL hoạt động TCM của HT các trường THPT thông qua
các buổi sinh hoạt TCM, các buổi giao ban ở trường THPT.

-

Mục đích :

nghĩa ...
7. Đóng góp mới của đề tài
7.1.

Về lí luận

Đề tài hệ thống hóa được lí luận về QL hoạt động TCM của HT các trường
THPT
7.2.

Về thực tiễn

Làm sáng tỏ được thực trạng QL hoạt động TCM của HT các trường THPT
thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Trên cơ sở đó, đề xuất một số biện
pháp QL hoạt động TCM của HT nhằm nâng cao được chất lượng và hiệu quả hoạt
động của TCM, nhờ đó nâng cao được chất lượng DH trong nhà trường. Kết quả
của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo có ích cho HT các trường THPT trong việc
quản lí hoạt động của TCM ở nhà trường.


7

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG
TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THPT
1. 1.

Lịch sử nghiên cứu những vấn đề liên quan đến đề tài

Ở các trường trung học phổ thông, QL TCM đóng một vai trò hết sức quan trọng

8

nhằm góp phần xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ
quản lí giáo dục”.[30]
-

TS Trần Kiểm trong giáo trình “Quản lí giáo dục và trường học” (Giáo trình
dùng cho học viên cao học Giáo dục học) đã xác định: “Quản lí hoạt động dạy
học là quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh. Đây là hai quá
trình thống nhất gắn bó hữu cơ”.[31]

-

Ở góc độ nghiên cứu khoa học giáo dục, TS Đặng Xuân Hải (Đại học quốc gia
Hà Nội) trong bài viết “Đánh giá người Hiệu trưởng nhà trường phổ thông theo
hướng chuẩn hóa” trên Tạp chí Giáo dục số 119 tháng 8/2005 đã xác định khi
“chuẩn hóa” cán bộ nói chung và cán bộ quản lí nói riêng phải gắn với “hoạt
động nghề nghiệp” của cán bộ đó và chuẩn này không chỉ có mục đích xác minh
sự vật, đối tượng mà còn là công cụ đánh giá cán bộ một cách khoa học.[6]

-

Trong đề tài : “Xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động sư phạm của tổ
chuyên môn trong trường trung học phổ thông”, tạp chí Khoa học Giáo dục số
26, tháng 11-2007, tác giả Trần Thị Tuyết Mai đã nói về tầm quan trọng của các
tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động sư phạm của tổ CM, tác giả khẳng định
“tiêu chí đánh giá là cơ sở để mỗi tổ CM tự đánh giá chất lượng hoạt động sư
phạm của mình, từ đó tự điều chỉnh hành vi, thái độ trong công tác một cách chủ
động, tự giác”


huyện Phổ Yên-Thái Nguyên” của tác giả Nguyễn Thanh Cao
+ “Một số biện pháp QL CM của HT nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo
viên THPT huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây” của tác giả Nguyễn Văn Khôi.
Như vậy, quản lí hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng thực sự là vấn đề
cấp thiết đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu và cần được tiếp tục nghiên
cứu. Các luận văn trên đều phác thảo được thực trạng quản lí tổ chuyên môn của
hiệu trưởng ở các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội, Hà Tây, Hải Phòng, TP Hồ
Chí Minh, Thủ Đức, Long An và đề tài được nghiên cứu ở các cấp mầm non, tiểu
học, THCS, THPT và cả ở trung tâm giáo dục thường xuyên. Các đề tài đều phản
ánh được thực trạng quản lí tổ chuyên môn ở tỉnh mình, đều có điểm tốt và điểm
chưa tốt; từ đó, các đề tài đã đưa ra các biện pháp có thiết thực nhằm thúc đẩy hoạt
động tổ chuyên môn trong nhà trường đạt hiệu quả cao.
Những luận văn trên là chỗ dựa vững chắc, là cơ sở tiền đề về lí luận để tác
giả thực hiện nghiên cứu luận văn của mình.Với nguồn tư liệu thu thập được, tác giả
nhận thấy ở ngành giáo dục tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cho đến nay vẫn chưa có ai
nghiên cứu, tổng kết rút kinh nghiệm đi sâu đến việc QL TCM của HT các trường
THPT.
Chính từ thực tế trên, tác giả luận văn mong muốn qua nghiên cứu đề tài:
“Thực trạng quản lí hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường THPT


10

thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu” giúp HT các trường THPT có những
giải pháp QL khoa học, có hiệu quả thiết thực và có tính khả thi cao góp phần nâng
cao chất lượng, phát triển giáo dục, phù hợp với bối cảnh xã hội và điều kiện của
mỗi nhà trường.
1. 2.

Lí luận về trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân

nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao
động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc.


11

-

Giáo dục THPT nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục
THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ
thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn
hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào
cuộc sống lao động.
Theo Điều 28 Luật Giáo dục, nội dung giáo dục THPT:

-

Giáo dục phổ thông phải bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng
nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lí lứa
tuổi của HS, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học.

-

Giáo dục THPT phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở THCS, hoàn
thành nội dung giáo dục phổ thông; ngoài nội dung chủ yếu nhằm bảo đảm
chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp cho mọi HS còn
có nội dung nâng cao ở một số môn học để phát triển năng lực, đáp ứng nguyện
vọng của HS.

-

động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật.
Công đoàn, đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức chính trị- xã
hội khác trong nhà trường hoạt động theo quy định của pháp luật nhằm giúp nhà
trường thực hiện mục tiêu, nguyên lí giáo dục.
1. 3.

Lí luận về hoạt động của các tổ chuyên môn trong trường THPT

1.3. 1. Một số khái niệm cơ bản
1.3.1.1. Tổ chuyên môn
TCM là một bộ phận của nhà trường, gồm một nhóm GV (từ 3 người trở lên)
cùng giảng dạy về một môn học hay một nhóm môn học hay một nhóm viên chức
làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, tư vấn học đường…được tổ chức lại để
cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ theo qui định tại khoản 2 điều 16 của điều lệ nhà
trường.
1.3.1.2. Tổ trưởng tổ chuyên môn
Tổ trưởng CM: là người đứng đầu TCM, do HT bổ nhiệm, chịu trách nhiệm
trước HT về phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn, điều hành việc thực hiện các
nhiệm vụ của TCM theo qui định, góp phần đưa nhà trường đạt đến các mục tiêu đã
đề ra theo kế hoạch.
1.3. 2. Vị trí, cấu tạo, nhiệm vụ và các hoạt động của tổ chuyên môn
1.3.2.1.

Vị trí và vai trò của tổ chuyên môn

TCM là một bộ phận cấu thành của trường THCS, THPT. Các tổ, nhóm CM có
mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ
chức đoàn thể trong thực hiện các nhiệm vụ của tổ và các nhiệm vụ khác của chiến
lược phát triển nhà trường để đưa nhà trường đạt được các mục tiêu đã đề ra
TCM là nơi trực tiếp triển khai các mặt hoạt động của nhà trường, trong đó trọng