Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí

SƠ LƯỢT LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: Vương Tuy Thi
Giới tính: Nam
2. Ngày tháng năm sinh: 06 – 11 – 1977
3. Địa chỉ: 26/6 CMT8 Quang Vinh – Biên Hòa – Đồng Nai
4. Điện thoại: 0613884351
0919137117
5. Chức vụ: giáo viên
6. Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Trãi Biên Hòa
II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị: cử nhân sư phạm
- Năm nhận bằng: 1999
- Chuyên ngành đào tạo: Vật lí
III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: 12 năm
- Số năm có kinh nghiệm: 12 năm
- Sáng kiến kinh nghiệm gần đây: ỨNG DỤNG VẬT LÍ ẢO TRONG DẠY HỌC
VẬT LÍ

Trang 1


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí

SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sau nhiền năm làm công tác giảng dạy Vật Lí và đặc biệt là nghiên cứu tìm
tòi những phương pháp giảng dạy mới, tôi có dịp tham khảo và tiếp cận một trong

a. Sơ đồ tư duy là gì?
Theo báo GD&TĐ, Bản đồ tư duy (BĐTD) còn gọi là sơ đồ tư duy là hình thức ghi
chép nhằm tìm tòi, đào sâu, mở rông một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay
một mạch kiến thức nào đó bằng cách kết hợp đồng thời hình ảnh, đường nét, màu
sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực. Đặc biệt, đây là một sơ đồ mở, không yêu cầu
tỉ lệ, chi tiết như bản đồ, có thể vẽ thêm hoặc xóa bớt các nhánh, mỗi người vẽ một
kiểu khác nhau trong cùng một chủ đề. Do đó, việc lập BĐTD phát huy được tối đa
khả năng sáng tạo của mỗi người.
Việc ghi chép thông thường theo từng hàng chữ khiến chúng ta khó hình dung tổng
thể vấn đề, dẫn đến hiện tượng đọc sót ý, nhầm ý. Còn sơ đồ tư duy tập trung rèn
luyện cách xác định chủ đề rõ ràng, sau đó phát triển ý chính, ý phụ một cách
logic.
b. Những ưu điểm của BĐTD
Sơ đồ tư duy có các ưu điểm:
• Dễ nhìn, dễ viết.
• Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh
• Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não.
• Rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển ý chính, ý phụ một cách logic.
Sử dụng Sơ đồ tư duy sẽ giúp:
 Sáng tạo hơn
 Tiết kiệm thời gian
 Ghi nhớ tốt hơn
 Nhìn thấy bức tranh tổng thể
 Phát triển nhận thức, tư duy, …

Trang 3


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí


thông thường (thụ động) với việc hệ thống kiến thức bài học củng cố bài học theo
kiểu Sơ đồ tư duy sẽ giúp học sinh nhớ lâu hơn, gây hứng thú và niềm đam mê học
tập hơn cho học sinh.
+ Biện pháp 2: Hình thành thói quen ghi chép có hệ thống
Biết cách ghi chép bài sẽ giúp học sinh vừa ghi nhận lại thật tốt những kiến
thức giáo viên cung cấp, vừa giúp cho các kiến thức ấy "đi thẳng vào đầu" học sinh
một cách nhanh chóng, hiệu quả hơn. Để cải thiện việc ghi chép của mình, yêu cầu
học sinh cần lưu ý:
 Hãy để mỗi bài ghi chép ở một trang giấy riêng.
 Ngoài các loại bút thông thường, học sinh cần trang bị thêm các loại bút dạ
quang để làm nổi những thông tin quan trọng.
 Dùng các ký hiệu để ghi bài nhanh hơn.
 Không cần ghi lại mọi lời giảng của giáo viên mà hãy tư duy để ghi những
điều quan trọng nhất. Luôn động não chứ đừng chỉ ghi chép như một cái máy.
 Dành khoảng thời gian để xem xét lại những ghi chép.

Trang 5


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
 Ghi chép khi đọc một thông tin, một bài học mới nào đó ở sách giáo khoa sẽ
giúp bạn nhớ được các thông tin đó.
Qua việc hướng dẫn cách ghi bài nói trên, tôi nhận thấy học sinh dần dần
có những thay đổi đáng kể. Cụ thể, các em đã tự tin hơn trong việc ghi chép ở lớp
và chuẩn bị bài soạn ở nhà thông qua sự hướng dẫn của tôi. Và, tôi nghĩ rằng việc
hệ thống kiến thức sẽ rất dễ dàng với các em khi các em đã quen với việc viết bài
có hệ thống như trên.

Bước 2: Thay đổi cách củng cố bài học thông qua lập Sơ đồ tư duy
Để tổ chức hiệu quả, cần phải chuẩn bị như sau:

Bước 2: Luôn sử dụng màu sắc. Bởi vì màu sắc cũng có tác dụng kích thích não
như hình ảnh.
Bước 3: Nối các nhánh chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh
cấp hai đến các nhánh cấp một,…. bằng các đường kẻ, đường cong với màu sắc
khác nhau.
Bước 4: Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ hay
đường cong.
Bước 5: Tạo ra một kiểu bản đồ riêng cho mình (kiểu đường kẻ, màu sắc,…)
Bước 6: Bố trí thông tin đều quanh hình ảnh trung tâm.

Trang 7


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
Sau đây là một vài Sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức chương II – Động lực
học chất điểm và chương IV – Các định luật bảo toàn trong chương trình Vật lí 10
(vẽ tay và dùng phần mềm iMindMap)

III. MỘT VÀI VÍ DỤ MINH HỌA CỤ THỂ
Trong quá trình giảng dạy, tôi đã ghi hình là 1 số bài yêu cầu học sinh lập sơ đồ tư
duy và thuyết trình trước lớp.
Những clip minh họa, mời các thầy cô tham khảo trong CD kèm theo.
IV. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

Trang 8


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Qua việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố bài học tôi nhận

Phụ lục: HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM iMindMap hỗ trợ xây
dựng BĐTD.
Phần mền iMindMap, quí thầy cô có thể download free trên internet. Nếu quí
thầy cô dùng iphone hoặc đtdđ có HĐH android thì cũng có thể download trên
itune hoặc Play store của máy mình.
I. KHỞI ĐỘNG PHẦN MỀM :
Click đúp chuột vào biểu tượng chương trình iMindMap trên màn hình desktop
hoặc vào menu Start->All Programs->iMindMap 5->iMindMap 5

Màn hình làm việc của iMindMap

Trang 10


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
II. TẠO BẢN ĐỒ MỚI :
1. Tạo biểu tượng cho “ý tưởng trung tâm” (Central Idea) :

Click chuột vào nút New

Click chọn 1 hình nền cho Central Idea

Central Idea xuất hiện trên bản đồ

Trang 11


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
2. Chỉnh sửa Central Idea :
a. Thay đổi tiêu đề :

e. Thay đổi kích thước :
Dùng chuột kéo một trong 8 hình
chữ nhật xanh nhỏ
xung quanh Central Idea để thay
đổi kích thước

Trang 13


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
3. Thêm nhánh (branch) vào bản đồ :
a. Thêm nhánh mới :

Có 2 loại nhánh : nhánh trơn (Branch) và nhánh có hộp văn bản (Box Branch)

Click chuột chọn loại nhánh muốn
tạo

Chọn Central Idea, rồi trỏ chuột vào hình
tròn đỏ ở giữa (tâm)

Từ tâm đỏ đó, kéo chuột ra ngoài để tạo nhánh
Trang 14


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Vật Lí
b. Thêm tiêu đề cho nhánh : ban đầu nhánh chưa có tiêu đề. Để thêm tiêu đề, ta
làm như sau :

Trang 15

nhánh. Cách soạn thảo trong vùng này tương tự như trong Word.

Một nhánh có chứa nội dung sẽ có biểu tượng nội
dung trên nhánh đó. Ta click chuột vào biểu tượng này
thì vùng nội dung sẽ xuất hiện bên phải màn hình.
g. Tạo đường bao để làm nổi bật nhóm :
Ta có thể tạo một đường bao xung quanh
nhánh để làm nổi bật nhánh đó. Để tạo đường bao,
ta chọn nhánh rồi click vào nút Boundary trên
thanh công cụ Branch.
Lưu ý: Khi tạo đường bao cho 1 nhánh thì tất cả các nhánh con của nhánh đó cũng
có đường bao tương tự như vậy.

Trang 17


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10

Một nhánh đã được tạo
đường bao

h. Tạo nhánh con cho 1 nhánh :
Để tạo nhánh con cho 1 nhánh, ta làm tương tự như
khi tạo nhánh cho Contral Idea. Nhưng ta thực hiện trên
vòng tròn đỏ ở đầu nhánh
III. XUẤT BẢN ĐỒ RA DẠNG HÌNH ẢNH
Sau khi đã hoàn chỉnh bản đồ, ta có thể xuất bản đồ dưới dạng hình ảnh để
chèn vào các tài liệu khác như Word, PowerPoint, …
Click chọn menu File, chọn Export, rồi chọn Image. Thay đổi các tùy chọn