NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ BẰNG SỰ KẾT HỢP
PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN THỐNG VỚI CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
I/ Lý do chọn đề tài:
Giáo dục và đào tạo có vị trí quan trọng trong chiến lược đào tạo nguồn
nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta trong giai đoạn Công
nghiệp hóa – hiện đại hóa hiện nay. Nghị quyết hội nghị lần II Ban Chấp Hành
Trung ương Đảng Khóa VIII nêu rõ : “Thực sự coi giáo dục và đào tạo là quốc
sách hàng đầu”.
Nhận thức giáo dục - đào tạo cùng với khoa học – công nghệ là nhân tố
quyết định sự tăng trưởng kinh tế - xã hội, đầu tư giáo dục – đào tạo là đầu tư cho
phát triển
Hiện nay, bên cạnh những thành tựu quan trong về kinh tế, văn hóa-xã hội…
đời sống của nhân dân ta liên tục được cải thiện, giáo dục –đào tạo cũng đang phát
triển về qui mô và cơ sở vật chất, trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực
được nhân lên
Tuy nhiên trong điều kiện nền kinh tế thị trường đang phát triển, trước tác
động ngày càng mạnh của xu thế toàn cầu hóa, chúng ta đang gặp nhiều khó khăn
trở ngại do chất lượng và hiệu quả giáo dục – đào tạo còn thấp hơn so với yêu cầu.
Và hơn thế nữa khi hòa nhập vào nền kinh tế thế giới thì cũng kéo theo đó có nhiều
nền văn hóa du nhập vào nước ta, thì hơn bao giờ hết chúng ta hiểu rằng nền móng
quốc hồn quốc túy, bản lĩnh dân tộc đang bị lung lay khi bản sắc dân tộc đang dần
mất đi. Khi chính những con người Việt Nam lại quên đi nguồn gốc, lịch sử dân
tộc và những năm gần đây khi kết quả thi tốt nghiệp phổ thông và đại học môn lịch
sử quá thấp đã đặt ra cho chúng ta một vấn đề: Vì sao lại như vậy ?
Ngay khi giành độc lập , Đảng và Hồ Chủ Tịch đã xác định tầm quan trọng
đặc biệt của việc dạy học lịch sử: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước
nhà Việt Nam”
Lịch sử là môn học tái hiện cho học sinh biết về quá khứ dân tộc qua các
thời kì để các thế hệ kế tiếp nối theo, vận dụng những bài học kinh nghiệm của
1


án “ Trường trọng điểm chất lượng cao” của tỉnh Đồng Nai.
2


- Chất lượng học tập của học sinh khá đồng đều ở bộ môn, kết quả thi học
sinh giỏi và tuyển sinh vào các trường đại học, cao đẳng đạt tỉ lệ khá cao
- Trường cũng là 1 trong những trường có tổ chức kì thi tuyển sinh vào lớp
10 của tỉnh Đồng Nai nên chất lượng học tập cao, hoc sinh chăm ngoan,
lễ phép, vâng lời thầy cô. Bên cạnh đó, học sinh cũng được trang bị đầy
đủ sách giáo khoa, các sách bài tập lịch sử, sách giúp học tốt lịch sử. Và
trường cũng có website để học sinh có thể truy cập vào đó có thể xem và
hỏi các câu hỏi khó.
• Ưu điểm khi giảng dạy bằng công nghệ thông tin:
- Giáo viên có thể sử dụng các hình ảnh tư liệu, sự kiện lịch sử từ các
nguồn phim ảnh đa dạng từ internet, băng ghi hình, tranh ảnh trong sách
báo mà không phải mang theo đồ dùng dạy học cồng kềnh khi lên lớp.
- Các tư liệu lịch sử được chuyển thể thành phim theo chủ đề bài học được
các đài truyền hình trong cả nước đưa lên màn ảnh và phổ biến rộng rãi
trên phương tiện thông tin đại chúng, giáo viên có thể tìm mua ở các
trung tâm dịch vụ truyển hình để phục vụ minh họa cho bài giảng sinh
động hơn.
- Khi soạn giảng giáo án bằng điện tử, giáo viên có thể lưu lại để giảng dạy
ở nhiều lớp khác nhau, giáo viên có thể sửa đổi hoặc bổ sung giáo án sau
phần rút kinh nghiệm ở các tiết dạy tiếp theo hoặc những năm học sau.
2/ Khó khăn khi thực hiện đề tài:
- Đa số học sinh vẫn còn thói quen học thuộc lòng, học vẹt, không nắm sâu
được kiến thức vì thế sẽ mau quên kiến thức cũ. Nếu có nhớ thì nhớ
không chính xác là hiện tượng không chỉ ở một số học sinh. Chúng ta
không khỏi đau lòng khi biết kết quả cuộc thăm dò, không ít học sinh rất
khó khăn trong việc nhớ lịch sử dân tộc nhưng lại rất nhạy bén trong việc

thích công việc soạn giảng giáo án điện tử vì cần có thời gian và kinh phí
để thực hiện. Vì vậy, dù biết rằng giáo án điện tử phục vụ đắc lực cho
công tác giảng dạy lịch sử nhưng trên thực tế chưa được áp dụng đồng bộ
ở tất cả giáo viên

4


III/ Nội dung đề tài
1/ Cơ sở lí luận:
Nghị quyết Trung Ương VIII đã khẳng định “phải đổi mới phương pháp dạy
học, khắc phục lối dạy một chiều từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến,
phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự
nghiên cứu cho học sinh, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường
xuyên suốt đời học sinh”
Trong luật giáo dục của nước CHXHCN Việt Nam cũng đã khẳng định:
“Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác chủ động của học sinh,
phù hợp với đặc điểm của từng lớp, từng môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học,
rèn luyện, vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm
vui, hứng thú trong học tập cho học sinh”
Quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông là một quá trình dạy học mang
tính đặc thù: Dạy học lịch sử là tái hiện quá khứ và mục tiêu của bộ môn lịch sử là
việc giúp học sinh biết quá khứ, hiểu quá khứ. Đồng thời rút ra những bài học vận
dụng vào cuộc sống hiện tại và tương lai. Hay nói cách khác đó là quá trình giúp
học sinh nắm kiến thức và hình thành kĩ năng, kĩ xảo vận dụng kiến thức, kĩ năng
đó vào giải quyết những vấn đề cuộc sống. Vấn đề khó khăn nhất là việc tái hiện
những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử phải chính xác sinh động, tránh hiện
tượng hiện đại hoá lịch sử. Nhưng để làm đựơc điều này là vấn đề không đơn giản.
Hiện nay giáo viên chủ yếu dựa vào thủ pháp trình bày miệng, tường thuật
tích cực hơn là có sự kết hợp với một số phương tiện như tranh ảnh, bản đồ hoặc

cách hiểu khác nhau song tất cả đều hướng đến mục tiêu của quá trình dạy học và
vai trò của giáo viên và học sinh. Bên cạnh đó, một yếu tố không thể thiếu đảm
nhiệm vai trò trung gian của quá trình dạy học đó chính là phương tiện dạy học.
Dạy học là quá trình truyền thống nhiều chiều, trong đó học sinh là đối
tượng trung tâm, là chủ thể; và giáo viên đóng vai trò chủ đạo để quá trình truyền
thống đạt hiệu quả.
Trước kia người ta thuần tuý những quan niệm thiết bị dạy học môn lịch sử
chỉ nhằm minh hoạ làm kiến thức trở nên sinh động. Ngày nay, ngoài chức năng,
tác dụng đó, người ta còn đặc biệt nhấn mạnh đó là một trong những nguồn nhận
6


thức quan trọng trong việc truyền bá và nhận thức lịch sử. Khai thác triệt để chức
năng này sẽ tạo điều kiện để giáo viên thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp
soạn giảng. Học sinh có điều kiện chủ động, tích cực tham gia vào quá trình nhận
thức lịch sử một cách tốt nhất.
Dạy học lịch sử có sứ mạng về mặt giáo dục, nghiên cứu và phục vụ với
những mối liên hệ của giáo dục lịch sử với thế giới lao động, với những tác động
qua lại giữa giáo dục lịch sử với các môn học khác với những chờ đợi của nền kinh
tế hiện đại ở học sinh tất yếu THPT. Đó là những người có khả năng thường xuyên
cập nhật được kiến thức của mình, chiếm lĩnh được những kiến thức cơ bản của
trường THPT cung cấp có thể tiếp tục học chuyên ngành ở bậc đại học, cao đẳng,
trung học chuyên nghiệp, dạy nghề… để có khả năng tạo ra được việc làm trong
nền kinh tế thị trường đầy biến động.
Chất lượng đổi mới dạy học lịch sử đòi hỏi:
- Đổi mới việc dạy và học lịch sử: Đổi mới chương trình nhằm thể hiện sự
phát triển những năng lực trí tuệ của học sinh, tăng cường nội dung giáo dục
liên môn của việc học tập và sử dụng những phương pháp học tập, phương
pháp kiểm tra đánh giá nhằm đạt được trình độ cao nhất và những tiến bộ
nhanh chóng của công nghệ thông tin lưu thông hiện nay trên toàn cầu

tranh ảnh, sơ đồ…) chắc chắn mức độ ghi nhớ sẽ không cao, mức độ ghi nhớ
của học sinh cũng thấp và nhanh quên. Trong khi đó nếu học sinh được xem
phim tư liệu, bản đồ, sơ đồ động (được thực tế theo lôgíc sự kiện) tranh ảnh với
màu sắc sinh động, kết hợp với lời nói giáo viên thì khả năng ghi nhớ của các
em sẽ tăng lên. Không những thế, nếu làm được điều này chúng ta sẽ tạo nên
được bầu không khí học tập sinh động, khơi gợi hứng thú học tập cho các em,
đồng thời khắc sâu những kiến thức mà các em tiếp thu được. Rõ ràng sự kết
hợp phương pháp truyền thống với công nghệ thông tin sẽ giúp cho hoc sinh
tiếp thu thông tin nhanh, chính xác và nhớ lâu hơn
Phương pháp dạy học tích cực không có nghĩa là gạt bỏ những phương pháp
dạy học truyền thống, mà là kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thống
phương pháp dạy học truyền thống, đồng thời cần phải học hỏi và vận dụng
những phương pháp dạy học mới theo hướng tích cực, khắc phục những vấn đề
mà phương pháp dạy học cũ còn nhiều vấn đề chưa phù hợp. Cụ thể, theo
8


phương pháp dạy học tích cực, giáo viên dạy học lịch sử phải là người tổ chức,
hướng dẫn các hoạt động học tập của học sinh, học sinh chủ động tiếp nhận
kiến thức và chủ động tìm tòi những kiến thức chưa biết. Phương pháp dạy học
tích cực yêu cầu người thầy giáo phải biết kết hợp hài hòa nhiều vấn đề. Giáo
viên đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời hoặc tự tranh luận với nhau hoặc
với cả lớp. Qua đó học sinh tự rút ra kết luận cần thiết, lĩnh hội nội dung bài
học.
Việc sử dụng công nghệ thông tin để có được những hình ảnh sinh động hay
những thước phim tư liệu với nhân vật thật cũng vậy. Giáo viên không đơn giản
như cung cấp nguồn kiến thức mà phải hướng dẫn, yêu cầu học sinh từ những
nội dung đó rút ra nhận xét để làm rõ kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa.
Việc kiểm tra đánh giá hoc sinh không dừng lại chỉ là đanh giá đơn tuyến của
giáo viên mà cần huy động học sinh mà cần huy động học sinh tham gia đánh

phương Đông 2000 năm nên có điều
kiện học hỏi cái hay, cái lạ của
Phương Đông để phát huy nền kinh
tế công thương nghiệp và thể chế dân
chủ cổ đại cũng tạo điều kiện cho
văn hóa phát triển. Vì vậy họ đã xây
dựng một nền văn minh rực rỡ nhất
mà cả nhân loại đều phải cúi đâu
khâm phục.
•
Hoạt động 1: Giáo viên nêu
vấn đề và gợi ý cho hoc sinh trả
lời: Quan niệm về vũ trụ và cơ sở
tính thời gian của phương Đông
(Âm Lịch) có gì khác so với
phương Tây (dương lịch) – Học
sinh liên hệ bài cũ, suy nghĩ trả lời
•
Giáo viên dẫn dắt, tạo không
khí tranh luận trong lớp
•
Giáo viên nêu câu hỏi: Vì sao
người Hy Lạp và Rôma lại có sự
hiểu biết chính xác như vậy?
- Do có nền kinh tế là thương
nghiệp nên ngừơi Hy Lạp và
Rôma đi nhiều nơi, hiểu biết
chính xác hơn về trái đất và
mặt trời.
•

Rôma?
- Là cơ sở tính lịch hiện đại và
là nền tảng chữ viết của nhiều
quốc gia trên thế giới hiện nay b/ Sự ra đời của khoa học:(viết bảng)
Chủ yếu trên các lĩnh vực: toán học, lịch
• Hoạt động 2: Làm việc
sử, địa lý, vật lý…
theo nhóm
- Toán học: Pytago, Talét, Ơclit
- Giáo viên: Những thành tựu
- Vật lý: Acsimet
của Hy Lạp và Rôma đã để lại
- Lịch sử: Taxit, Hêrôdôt
cho đến ngày nay với những
nhà khoa học có tên tuổi.
Nhiệm vụ của từng nhóm phải
tìm hiểu là:
+ Nhóm 1: kể tên và nêu những
thành tựu chủ yếu của một số nhà
khoa học cổ Hy Lạp và Rôma
+ Nhóm 2: kể một số câu chuyện mà
các em đã được phân công sưu tập
trước ở nhà liên quan đến các nhà
khoa học cổ Hy Lạp và Rôma
+ Học sinh từng nhóm đọc Sách giáo
khoa, tìm ý trả lời, thảo luận, thống
nhất ý kiến
+ Đại diện nhóm trình bày ý kiến của
nhóm, nếu chưa đủ thì cho nhóm
khác bổ sung

- Tác phẩm : Iliát và Ôđixe của Homer,
Xaphơ “nàng thơ thứ mười”, Et-xin, Xôphốc-lơ….

d/ Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và hội
họa : (viết bảng)
- Điêu khắc: Tượng lực sĩ ném đĩa, Nữ
thần Atêna, tượng thần Dớt, tượng
thần Vệ nữ Mi-lô…..

-

-

• Hoạt động 4: Giáo viên đặt
câu hỏi “Kiến trúc phương
Tây khác phương Đông
như thế nào”?
Học sinh đọc sách giáo khoa,
xem tranh ảnh, nêu nhận xét
Giáo viên cho học sinh xem
hình ảnh thần Zeus, nữ thần
Atêna, thần Venus, lực sĩ
ném đĩa, …
Nghệ thuật tạc tượng đạt đến
trình độ tuyệt mĩ với chất liệu
thạch cao và cẩm thạch trắng.
Kiến trúc phát triển do truyền
thống có nhiều lễ hội, xây
nhiều đền đài thờ thần thánh.


phát trine hơn văn hóa phương
- Do giao lưu và tiếp thu thành tựu văn
Đông?
hóa phương Đông
Hs dựa vào SGK, suy nghĩ trả lời
GV nhận xét,kết luận
1


• Kết luận: Các quốc gia cổ đại phương Tây đã để lại cho nhân loại di sản văn
hóa khổng lồ, là cơ sở cho văn minh phương Tây phát triển như Engels nhận
định “ Nếu không có Hy Lạp và Rôma cổ đại thì không có Châu Âu hiện
đại”
 Củng cố bài:
Giáo viên kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh với việc yêu cầu học sinh
trả lời câu hỏi trắc nghiệm khách quan ở các slide để củng cố
+ So sánh sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội của
các quốc gia cổ đại phương Tây và cổ đại phương Đông
 Dặn dò
+ Học sinh trả lời câu hỏi sách giáo khoa
+ Đọc trước bài 5 : “Trung Quốc phong kiến”
IV. Kết quả đạt được và kinh nghiệm rút ra được từ sáng kiến kinh nghiệm:
 Kết quả đạt được:
- Qua tiết dạy “Các quốc gia cổ đại Hy Lạp và Rôma” bằng phương pháp dạy
truyền thống kết hợp với công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dạy
học lịch sử ở trường THPT. So sánh với kết quả dạy học truyền thống trong
những năm học trước đây, việc tiếp thu bài học đạt kết quả cao hơn, tạo
không khí hứng thú trong học tập, có sự hoạt động đồng bộ giữa thầy và trò.
- Việc kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ thông tin ở một số
bài khác trong chương trình học kỳ I lớp 10 đã đem lại hiệu quả cao. Kết quả

phương pháp dạy học lịch sử qua một tiết dạy bằng giáo án điện tử, do sự áp
dụng những công nghệ tiên tiến, đặc biệt là công nghệ thông tin. Tuy nhiên,
quá trình giáo dục con người không thể “công nghệ hóa” hoàn toàn được, có
nhiều mặt giáo dục không thể quy trình hóa, “máy tính hóa” được như việc
giáo dục nhân văn, đạo đức, thẩm mỹ, lòng yêu nước, yêu quê hương, tổ
quốc… Vai trò của giáo viên đối với học sinh, nhà trường, gia đình, xã
hội… đều vẫn hết sức quan trọng, và nếu có sự hỗ trợ của những công nghệ
tiên tiến thì chất lượng dạy học sẽ cao hơn.
- Ngày nay, khi đất nước hòa nhập vào nền kinh tế thế giới thì nhiều nền văn
hóa được du nhập vào nước ta, thì bản sắc dân tộc cần phải được gìn giữ
hơn. Đặc biệt là qua những tiết học lịch sử phải giáo dục được lòng yêu quê
hương đất nước, giữ gìn quốc hồn, tiếp nối những truyền thống tốt đẹp của
cha ông ta.
15


- Việc sử dụng công nghệ thông tin góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy
lịch sử nhưng cũng phải có sự dẫn dắt hướng dẫn của người thầy để từ đó
kết quả đạt được ngày càng cao hơn.
- Hy vọng với phương pháp truyền thống kết hợp công nghệ thông tin giúp
tiết học lịch sử sinh động hơn. Rất mong được ý kiến đóng góp của quý thầy
cô.

1