Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích Liên

MỤC LỤC
A. PHẦN MỞ ĐẦU
Trang
I. Lý do chọn đề tài............................................................................................................2
II. Thực trạng và định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn lịch sử...................
............................................................................................................................................3
1.Thuận lợi:........................................................................................................................3
2. Khó khăn........................................................................................................................3
III. Giới hạn đề tài và phương pháp nghiên cứu:............................................................. 4
1. Giới hạn đề tài................................................................................................................4
2. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................................4
B. NỘI DUNG...................................................................................................................4
I. Cơ sở lí luận và thực tiễn ..............................................................................................4
1. Cơ sở lí luận ..................................................................................................................4
1.1. Quan niệm chung về tài liệu văn học.........................................................................4
1.2. Các loại tài liệu văn học..............................................................................................5
1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử ở trường phổ
thông...................................................................................................................................6
2. Cơ sở thực tiễn ..............................................................................................................6
2.1. Về phía giáo viên........................................................................................................6
2.2. Về phía học sinh..........................................................................................................7
II. Các biện pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp
12.......................................................................................................................................7
1. Các bước chuẩn bị..........................................................................................................7
2.Phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam………......….7
2.1 Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, văn ngắn nhằm minh họa cho những sự kiện, hiện
tượng, nhân vật lịch sử đang học, làm cho nội dung bài học thêm phong phú và giờ

ở mức độ thấp, giúp cho học sinh có một hành trang cơ bản làm tiền đề cho các cấp
học cao hơn. Các môn học đó không chỉ liên quan chặt chẽ với nhau mà còn tạo
nên một hệ thống hoàn chỉnh. Cũng như các môn khoa học tự nhiên, các môn thuộc
khoa học xã hội như Văn học, Địa lí và nhất là Lịch sử cũng có vai trò hết sức quan
trọng trong việc hình thành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học sinh. Vai
trò của người giáo viên trong các giờ học là phải giúp cho học sinh nắm được các
sự kiện, hiện tượng lịch sử để thông qua đó rút ra quy luật lịch sử và bài học lịch
sử.
Lịch sử là một trong những môn khoa học cơ bản được giảng dạy ở trường
phổ thông. Tuy hiện nay lịch sử không được xem là môn chính như nhiều học sinh
quan niệm. Song nó vẫn giữ một vị trí quan trọng trong mục tiêu và chiến lược đào
tạo con người xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước ta.
Các tác phẩm văn học có vai trò to lớn trong việc tạo biểu tượng lịch sử, giúp
học sinh hiểu sâu sắc về sự kiện, nhân vật. Hơn nữa tác phẩm văn học bằng hình
tượng cụ thể có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm của người học, góp phần
quan trọng làm cho bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập
cho học sinh.Tuy nhiên, việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là một vấn đề khó
khăn vì yêu cầu cơ bản của dạy học lịch sử là phải tái tạo lại những hình ảnh về các
sự kiện đúng như nó tồn tại, mà những sự kiện đó, học sinh không được trực tiếp
quan sát, xa lạ với đời sống hiện nay.
Chính vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử trong nhà
trường phổ thông là nhiệm vụ hết sức cần thiết trong việc góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng. giai đoạn đổi mới hiện nay
của đất nước. Có nhiều phương pháp để giáo viên giúp học sinh tiếp cận các sự
kiện lịch sử ở một mức độ khái quát nhất. Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học
lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông là một trong những biện pháp quan
trọng trong việc dạy và học lịch sử hiện nay, vì biện pháp này góp phần phát huy
được tính tích cực học tập của học sinh.
“Lịch sử là sự kiện”. Bản thân những sự kiện lịch sử vốn đã khô khan đặc
biệt là những bài, những chương viết về các trận đánh có rất nhiều con số về thời

1.Thuận lợi.
Sự tiến bộ của khoa học - kỹ thuật, công nghệ cũng góp phần rất lớn trong việc
đổi mới phương pháp giảng dạy của đội ngũ giáo viên thông qua việc cung cấp các
trang thiết bị hiện đại hỗ trợ cho công tác giảng dạy theo phương pháp mới (giáo án
điện tử, mô hình mô phỏng….). Khoa học kĩ thuật phát triển cũng giúp cho việc tìm
kiếm tư liệu lịch sử đối với giáo viên và học sinh tương đối dễ dàng, giáo viên và
học sinh có thể tiếp cận thông qua mạng internet và qua các nguồn sách báo vô
cùng phong phú.
Sự phong phú các nguồn thơ, văn, ca dao, dân ca…viết về lịch sử hoặc liên
quan đến lịch sử chính là những nguồn tài liệu văn học vô cùng quý giá giúp cho
giáo viên lịch sử vận dụng kiến thức văn học vào trong tiết dạy sẽ gây hứng thú cho
học sinh trong việc tiếp thu bài.
Gần đây Bộ giáo dục đào tạo đã xuất bản rất nhiều tài liệu tham khảo, tổ chức
nhiều cuộc hội thảo bộ môn lịch sử, chỉnh sửa sách giáo khoa với những kênh hình
và nội dung đổi mới cùng là một thuận lợi cho giáo viên khi sử dụng nhằm làm cho
bài học lịch sử thêm sinh động.
2. Khó khăn.
Bước sang những năm đầu của thế kỉ XXI, Đảng và nhà nước ta tiếp tục thực
hiện chủ trương đổi mới một cách toàn diện và sâu rộng. Nhờ đó bộ mặt kinh tế, xã
hội ngày càng phát triển không ngừng, từng bước hòa nhập với cộng đồng quốc tế.
Tuy nhiên, khi chúng ta mở rộng cửa hội nhập thì cũng phải hứng chịu ảnh hưởng
bên ngoài vào lớp trẻ đó chính là sự phổ biến tư tưởng hưởng thụ, lối sống thực
dụng. Cuốn theo dòng thác đổi mới và phát triển của đất nước, tư tưởng, lối sống
đó đã len lỏi vào tận học đường, gây không ít xáo trộn trong suy nghĩ và hành động
của học sinh.
Trang 3


Sáng kiến kinh nghiệm


Trong điều kiện chủ quan và khách quan cho phép tôi chỉ giới hạn phạm vi
nghiên cứu của đề tài là “Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử Việt Nam
ở trường trung học phổ thông ” vào việc giảng dạy một số bài trong chương trình
lịch sử Việt Nam lớp 12.
2. Phương pháp nghiên cứu.
Ngay sau khi có ý tưởng thực hiện đề tài này tôi bắt đầu đi tìm tài liệu tham
khảo, tư liệu văn học có nội dung liên quan. Trong quá trình thực hiện đề tài, ngoài
việc vận dụng kiến thức chuyên ngành như phương pháp giảng dạy lịch sử, phương
pháp lịch sử, phương pháp lôgic…tôi còn vận dụng một số kiến thức khoa học khác
có liên quan như tâm lí học.
Mặc khác, trong quá trình giảng dạy và dự giờ tôi cũng học hỏi được một số
kinh nghiệm từ các giáo viên để phục vụ công tác giảng dạy của bản thân.
Bên cạnh đó, tôi đã tiến hành giảng dạy phương pháp sử dụng tài liệu văn
học ở 2 lớp 12C4 dạy bằng phương pháp sử dụng tài liệu văn học và 12C5 dạy
Trang 4


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích Liên

bằng phương pháp truyền thống học kì II vừa qua. Sau đó, tôi tiến hành kiểm tra và
nhận thấy học sinh làm bài rất nghiêm túc theo yêu cầu, kết quả rất khả quan. Như
vậy, tài liệu văn học góp phần quan trọng làm cho bài giảng lịch sử mềm mại, hấp
dẫn, sinh động gây hứng thú học tập cho học sinh
B. NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.
1.Cơ sở lí luận.
1.1. Quan niệm chung về tài liệu văn học.
Văn học và lịch sử có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau. Vì thế trong

1.2. Các loại tài liệu văn học.

Trang 5


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích Liên

Trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông, giáo viên thuờng sử dụng
các loại tài liệu văn học sau: văn học dân gian, văn học hiện đại, các tác phẩm văn
học, tiểu thuyết lịch sử, hồi kí, thơ ca cách mạng.
Văn học dân gian ra đời sớm và rất phong phú, bao gồm nhiều loại: thần
thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ca dao, dân ca... Đây là những tài liệu có giá trị,
phản ánh nhiều nội dung lịch sử quan trọng trong lịch sử dân tộc. Nếu gạt bỏ những
yếu tố thần bí, hoang đường chúng ta có thể tìm thấy nhiều yếu tố hiện thực về lịch
sử dân tộc. Các loại hình văn học dân gian không chỉ góp phần minh họa những sự
kiện lịch sử mà còn làm cho bài giảng thêm sinh động, tạo không khí gần gũi với
bối cảnh lịch sử, góp phần quan trọng vào việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho học
sinh.
Tiểu thuyết lịch sử có vai trò không nhỏ trong việc dạy học lịch sử vì các tiểu
thuyết lấy chủ đề từ cá sự kiện của lịch sử dân tộc, giúp học sinh khôi phục lại bối
cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện và nhân vật của quá khứ. Xong cần lựa chọn và
xác định những tiểu thuyết những yêu cầu của dạy học, loại bỏ yếu tố hư cấu và
những yếu tố ảnh hưởng xấu đến nhận thức của học sinh.
Hồi kí cách mạng là một thể loại văn học ra đời không trùng với thời kì xảy
ra các sự kiện lịch sử nhưng lại có giá trị lịch sử rất lớn. Người viết hồi kí ghi lại
phần hiện thực mà tác giả chứng kiến dựa trên cơ sở những ấn tượng và hồi ức
riêng, trực tiếp mình trải qua.
Thơ ca cách mạng là những sáng tác văn học ra đời cùng thời với tiến trình

mềm mại, hấp dẫn, sinh động gây hứng thú học tập cho học sinh. Điều này lại có
tác dụng to lớn trong việc giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh trong dạy học
lịch sử. Vì thế tài liệu văn học cũng thể hiện vai trò, ý nghĩa to lớn, đáp ứng được
mục tiêu giáo dục đề ra theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Như vậy, tài liệu văn học rất cần thiết cho việc dạy học lịch sử nói chung và
lịch sử Việt Nam nói riêng ở trường phổ thông. Nếu biết khai thác và sử dụng một
cách hợp lí thì hiệu quả bài học nâng cao rõ rệt, học sinh sẽ nhớ và hiểu sâu sắc về
sự kiện lịch sử đang học. Đồng thời học sinh rèn luyện kĩ năng tư duy, đặc biệt là
làm cho bài giảng lịch sử của giáo viên thêm sinh động, hấp dẫn, góp phần nâng
cao chất lượng học tập bộ môn.
2. Cơ sở thực tiễn.
2.1. Về phía giáo viên.
Hiện nay chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông đang là
một vấn đáng báo động. Thể hiện rõ nhất ở kết quả thi tốt nghiệp phổ thông cũng
như thi tuyển sinh vào các trường cao đẳng và đại học trong những năm gần đây.
Những bài thi môn lịch sử điểm dưới trung bình trở nên phổ biến, đồng thời điểm 8
trở lên đối với bộ môn này thì lại vô cùng hiếm. Vì thế hơn lúc nào hết, ngành giáo
dục đang rất quan tâm tới việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn nói chung và
môn lịch sử nói riêng.
Khi đi dự giờ một số đồng nghiệp ở các trường phổ thông tôi nhận thấy có
rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng học tập lịch sử nói trên, trong đó không
thể không nhắc đến nguyên nhân từ phía giáo viên. Giáo viên phổ thông rất ít sử
dụng các phương tiện dạy học nói chung và các loại tài liệu tham khảo trong đó có
tài liệu văn học nói riêng trong dạy học lịch sử. Đây cũng là một nguyên nhân làm
ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học bộ môn như hiện nay. Vấn đề đặt ra là giáo
viên cần phải không ngừng nâng cao năng lực bản thân, suy nghĩ tìm tòi ra những
biện pháp để nâng cao chất lượng bài giảng theo hướng phát huy tính tích cực, độc
lập, sáng tạo của học sinh. Trong đó việc sử tài liệu văn học vào trong dạy học lịch
sử cũng cần phải được quan tâm hơn nữa.
2.2. Về phía học sinh.

pháp giảng dạy lịch sử theo từng mảng: thơ về tiểu sử, cuộc đời nhân vật lịch sử,
thơ văn về diễn biến các trận đánh hay biến cố lịch sử, tội ác của giai cấp thống trị,
của bọn xâm lược… Sau đó tiến hành sắp xếp nguồn tư liệu đó thành từng chủ đề.
Khai thác, vận dụng các kiến thức đó vào từng bài lịch sử đã giới hạn.
2. Các phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam.
2.1Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, văn ngắn nhằm minh họa cho những sự
kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đang học, làm cho nội dung bài học thêm
phong phú và giờ học thêm sinh động.
2.1.1 Sử dụng tài liệu văn học để minh họa cho sự kiện lịch sử đang học khi
giáo viên muốn tường thuật.
Trong dạy học lịch sử, tường thuật nhằm tái hiện cho học sinh hiểu về
những biến cố lịch sử quan trọng với đầy đủ tính cụ thể và gợi cảm của nó. Cấu tạo
của bài tường thuật lịch sử được xây dựng trên cơ sở các sự kiên chính xác, cơ bản
nhưng mang kịch tính. Nó gồm phần mở đầu, tình tiết phát triển, tình tiết phát triển
lên đến đỉnh cao, sự căng thẳng trong kết cấu, tình tiết giảm đi và kết thúc. Văn học
có thể hỗ trợ để nội dung tường thuật của giáo viên được sinh động, hấp dẫn hơn.
Nếu như trong tường thuật giáo viên không chú ý sử dụng nguồn tài liệu này thì bài
tường thuật sẽ trở nên khô khan, kém đi sự mềm mại là cho mục tiêu bài học không
đạt kết quả cao.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh
chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954- 1965) ( SGK chuẩn
12) ở mục V. Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (19611965), phần 2. Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của
Mĩ. Sau khi giáo viên tường thuật xong các thắng lợi của ta, để nhấn mạnh hơn sự
hy sinh anh dũng của các chiến sĩ cách mạng miền Nam, giáo viên có thể sử dụng
bài thơ sau về tấm gương hy sinh của anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi khi anh
nhận nhiệm vụ đặt mìn ở cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) để ám sát
Trang 8


Sáng kiến kinh nghiệm

“Hôm nay sáng mồng hai tháng chín
Thủ đô hoa, vàng nắng ba Đình
Muôn triệu tim chờ…chim cũng nín
Bỗng vang lên tiếng hát ân tình
Hồ Chí Minh! Hồ Chí Minh!”
( Theo chân Bác - Tố Hữu)
Việc sử dụng tài liệu văn học trong bài tường thuật lịch sử không những làm
cho giờ hoc thêm sinh động, cuốn hút sự tập trung chú ý của học sinh mà còn làm
cho các em hiểu được sâu sắc hơn về sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử. Từ đó
hính thành những tình cảm đạo đức đúng đắn cho học sinh.
2.1.2 Sử dụng tài liệu văn học để minh họa cho sự kiện lịch sử đang học khi
giáo viên muốn miêu tả.

Trang 9


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích Liên

Miêu tả là trình bày cụ thể những đặc trưng của một sự vật, một sự kiên lịch
sử để nêu lên bản chất chủ yếu, cấu tạo bên trong cũng như hính dáng bên ngoài
của nó. Miêu tả không có chủ đề mà chỉ có đối tượng để trình bày.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 22: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế
quốc Mĩ xâm lược. Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 - 1973)
(SGK chuẩn lớp 12). ở mục I.2. Chiến đấu chống “chiến tranh cục bộ” của Mĩ. Sau
khi miêu tả hai cuộc phản công mùa khô (đông- xuân 1965 – 1966, đông- xuân
1966 – 1967) để tạo biểu tượng sâu sắc cho học sinh về sự trả thù tàn bạo của Mĩ –
Nguỵ, giáo viên có thể dùng đoạn trích trong tác phẩm Rừng Xà Nu của nhà văn
Nguyễn Trung Thành:

Trang 10


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích Liên

Tài liệu văn học còn có ý nghĩa to lớn trong việc tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử,
về không gian của các sự kiện
Ví dụ 1: Khi dạy bài 22: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế
quốc Mĩ xâm lược. Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 - 1973)
(SGK chuẩn lớp 12). Ở mục I.3. Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy tết Mậu Thân năm
1968, ta đã đánh toàn diện vào các đô thị ở Miền Nam, các vùng nông thôn, ấp
chiến lược, sân bay Tân Sơn Nhất. Giáo viên có thể sử dụng bài thơ sau để tạo biểu
tượng cho học sinh về sự hy sinh anh dũng của anh hùng liệt sĩ Lê Anh Xuân:
“Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất
Nhưng anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng
Và anh chết trong khi đang dứng bắn
Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng
Chợt thấy anh giặc hốt hoảng xin hàng
Có thằng sụp xuống chân anh tránh đạn
Bởi anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công
Anh tên gì hỡi anh yêu quý
Anh vẫn đứng lặng im như bức tường đồng
Như đôi dép dưới chân anh dẫm lên bao xác Mỹ
Mà vẫn một màu bình dị sáng trong...”
( Dáng đứng Việt Nam- Lê Anh Xuân)
Ví dụ 2: Khi dạy bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm
1919 đến năm 1925 (SGK chuẩn 12). Ở mục II.1 Hoạt động của Phan Bội Châu,

Qua ngôn ngữ của những bài thơ trên học sinh có một biểu tượng sâu sắc về
một chiến sĩ, anh hùng cách mạng, một lãnh tụ cách mạng đồng thời tạo cho các em
có một tình cảm đạo đức đúng đắn.
Việc tạo biểu tượng cho học sinh đối với nhân vật lịch sử là rất quan trọng,
từ đó các em lại ghi nhớ một cách sâu sắc hơn các sự kiện lịch sử, góp phần vào
việc nắm chắc nội dung bài học lịch sử.
2.2 Dùng tác phẩm văn học hay đoạn trích văn học ngắn để cụ thể hoá sự kiện,
nêu ra kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn thời kì, sự kiện, hiện
tượng, nhân vật lịch sử.
Trong dạy học lịch sử, tài liệu văn học không những sử dụng để minh hoạ
cho sự kiện, hiện tượng lịch sử mà nó còn được sử dụng để cụ thể hoá về các sự
kiện hiện tượng lịch sử.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp
kết thúc (1953-1954) (SGK chuẩn 12).Ở mục II. 2 Chiến dịch lịch sử Điện Biên
Phủ (1954). Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi có ý nghĩa lịch sử hết sức
to lớn. Giáo viên có thể sử dụng đoạn thơ sau để minh họa, qua đó học sinh thấy
được đây là chiến thắng này đã giáng đòn quyết định vào ý chí xâm lược của thực
dân Pháp, chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến tranh xâm lược, tạo điều kiện cho cuộc
đấu tranh ngoại giao của ta giành thắng lợi.
“Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng”
(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên - Tố Hữu)
Ví dụ 2: Khi dạy bài 22: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế
quốc Mĩ xâm lược. Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 - 1973)
(SGK chuẩn lớp 12). Ở mục IV. 2. Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá
hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương. Khi giảng về sự chi viện của hậu
phương lớn miền Bắc cho miền Nam đánh Mĩ , giáo viên nên tạo biểu tượng cho
học sinh bằng đoạn thơ ngắn sau:
“Hỡi miền Bắc đó nặng đôi vai
Gánh cả non sông vượt dặm dài

trong việc thực hiện mục tiêu về giáo dục và đào tạo. Trước tiên, giáo viên giúp học
sinh lập danh mục sách cần đọc trong giai đoạn lịch sử Việt Nam từ 1919 - 2000.
Sau đó giáo viên chia từng thời kì từ 1919 -1930, 1930 -1945, 1945 -1954, 1954
-1975, 1975 - 2000. Trong danh mục có những loại sách cần thiết phải đọc và
những loại sách đọc thêm nếu có thời gian. Để khơi dậy tính tích cực, hứng thú,
lòng ham hiểu biết của học sinh, giáo viên có thể tóm tắt sơ lược nội dung một số
cuốn sách. Cách giới thiệu có hiệu quả là dẫn ra một vài chi tiết, những đoạn nhỏ
hấp dẫn để khơi dậy ở học sinh hứng thú tìm đọc tiếp.
Có rất nhiều loại sách báo liên quan đến bộ môn lịch sử mà học sinh cần
phải đọc để nắm được nội dung kiến thức và tham khảo để hiểu sâu sắc hơn về sự
kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đang học. Trong đó các sách về văn học cũng là
một bộ phận không thể bỏ qua. Đó là những tác phẩm văn học ra đời vào thời kì
xảy ra các sự kiện lịch sử hay có nội dung bắt nguồn từ cuộc sống hiện thực của các
nhân vật lịch sử. Đó còn là những hồi kí, kí sự cách mạng của những chiến sĩ đã
từng trực tiếp tham gia chiến đấu và ghi chép lại. Trong khi tổ chức hoạt động
ngoại khoá, đọc sách theo lớp học, theo nhóm hay theo từng cá nhân thì giáo viên
cũng không nên bỏ qua ngồn tài liệu văn học này.
Ví dụ: Khi giảng dạy lịch sử Việt Nam từ 1954 -1975, với hoạt động đọc
sách vào giờ ngoại khoá, giáo viên cần phải giới thiệu cho học sinh biết các cuốn
sách cần đọc và nên đọc. Đối với sách văn học có liên quan đến giai đoạn lịch sử
này, giáo viên khuyến khích học sinh đọc những quyển sách sau đây để các em
hiểu sâu sắc hơn các sự kiện, nhân vật lịch sử của thời kì này. Những tác phẩm
trong các tập thơ sau của nhà thơ cách mạng Tố Hữu:Gió lộng (1961), Ra trận
(1962 – 1971), Máu và hoa (1977); Một số tác phẩm của nhà văn Nguyễn Khải:
Tác phẩm Mùa Lạc, Một số tác phẩm khác: Bài thơ “Đất nước” của Nguyễn Khoa
Điềm, Những đứa con trong gia đình (1966) của Nhà văn Nguyễn Thi.
Trang 13


Sáng kiến kinh nghiệm

khoa là tài liệu duy nhất, không sử dụng tài liệu văn học trong bài giảng.
Sau đó tôi tổng hợp kết quả thu được và thống kê lại trình độ nhận thức của
học sinh sau tiết học như sau:
Giỏi (9-10đ)
Năm học

S.lượng

Khá (7-8đ)

Lớp12C4

14

tỉ lệ S.lượng tỉ lệ
%
%
33,3
18
42,8

Lớp12C5

7

16,7

21

50

Ở lớp 12 C4, qua kiểm tra cho thấy tỉ lệ học sinh đạt loại giỏi chiếm điểm
trung bình 33,3%, số học sinh đạt điểm khá là 42,8 %, học sinh đạt trung bình là
23,9%, không có học sinh yếu.
Ở lớp 12C5 tỉ lệ học sinhđạt loại giỏi thấp hơn chỉ 16,7%, tỉ lệ học sinh đạt
điểm khá là 50%, số học sinh đạt điểm trung bìnhlà 28,5%, số học sinh đạt điểm
yếu là 4,8%
Qua việc điều tra về kết quả học tập của học sinh ở 2 lớp cho thấy việc sử
dụng phương pháp này rất hiệu quả góp phần quan trọng vào việc cung cấp tri thức
và giúp học sinh nhớ, hiểu về sự kiện lịch sử, nâng cao hứng thú học tập bộ môn
cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông.
IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Như vậy, một lần nữa chúng ta cũng khẳng định sự cần thiết của việc sử
dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử để đáp ứng yêu cầu về việc đổi mới
phương pháp dạy học và bộ môn lịch sử cũng như các bộ môn khác ở trường phổ
thông hiện nay. Tuy nhiên, để việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử
đạt hiệu quả cao thì giáo viên cần phải kết hợp với việc sử dụng các loại tài liệu
tham khảo khác cũng như những con đường, biện pháp khác để nâng cao chất
lượng giờ học.
Một số lưu ý khi khi thác và vận dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử:
- Thứ nhất, giáo viên hiểu cặn kẽ và thật tâm đắc những tư liệu mình đã lựa chọn.
- Thứ hai, không nên ôm đồm, quá tải trong việc vận dụng kiến thức văn học.
- Thứ ba, luôn luôn đảm bảo tính vừa sức của học sinh.
- Thứ tư, các tài liệu văn học sử dụng phải có nguồn gốc rõ ràng
- Thứ năm, khi đọc các đoạn trích thơ, văn giáo viên phải có cảm xúc, truyền cảm,
nếu không có năng khiếu này phải tập từ từ hoặc sử dụng các phương tiện hỗ trợ
công nghệ thông tin…
V. KIẾN NGHỊ.
Nhà trường cần trang bị thêm đồ dùng dạy học như đĩa phim, tư liệu hình
tranh ảnh và các tài liệu tham khảo.
Nếu có điều kiện nên tổ chức học sinh đi tham quan thực tế đến các bảo tàng,

Do trình độ còn giới hạn kinh nghiệm còn thiếu, không thể không thiếu những
sai sót rất mong quí vị đồng nghiệp đóng góp ý kiến.
Xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Ban Giám Hiệu nhà trường cùng các thầy
cô tổ Sử - Địa - GDCD đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành chuyên đề này.
NGƯỜI THỰC HIỆN
Nguyễn Thị Bích Liên

Trang 16


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích Liên

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thị Côi- Trịnh Đình Tùng, Lại Đức Thụ, Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ
sư phạm môn lịch sử, NXB Đại học quốc gia Hà Nội 1995.
2. Phan Thế Kim: Giảng dạy lịch sử theo hướng tập cho học sinh tiếp cận lịch sử
từ những gốc độ khác nhau (Tài liệu giảng dạy chuyên đề: phương pháp dạy học
lich sử), khoa Lịch sử ĐHSP TPHCM.
3. Nghị quyết của Đảng về cải cách giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội 1997
4. Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi, Phương pháp dạy học
lịch sử, tập 1, NXB Đại học Sư phạm 2002.
5. Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi, Phương pháp dạy học
lịch sử, tập II, NXB Đại học Sư phạm 2002.
6. Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi – Trần Vĩnh Tường (đồng
chủ biên), Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử. NXB Đại học quốc gia,
Hà Nội 2002.
7. Phan Ngọc Liên – Vũ Dương Ninh - Trần Bá Đệ – Vũ Ngọc Anh – Đỗ Thanh
Bình – Lê Mậu Hãn - Nguyễn Quốc Hùng – Bùi Tuyết Hương – Nguyễn Đình Lễ Lê Văn Quang – Nguyễn Sĩ Quế, Sách giáo khoa lịch sử lớp 12, NXB Giáo dục, Hà