I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường THPT đang
trở thành một nhiệm vụ cấp thiết và lâu dài. Chỉ có đổi mới căn bản phương
pháp dạy và học chúng ta mới tạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới
có thể tạo ra một lớp người năng động, sáng tạo
Đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động , chống lại
thói quen học tập thụ động .Giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng
dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm để học sinh tự lĩnh hội kiến thức
theo yêu cầu của chương trình.Loại bỏ dần thói quen thu nhận thông tin một
cách thụ động của học sinh để hoạt động học thực sự là một quá trình kiến tạo .
Muốn đổi mới cách học của học sinh thì giáo viên phải đổi mới cách
dạy. Người giáo viên phải thực sự kiên trì, tổ chức các hoạt động học tập cho
học sinh từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao để hình thành thói quen chủ
động cho học sinh. Khi chúng ta đã thay đổi được học sinh thì sự hợp tác từ
phía học sinh sẽ đem lại hiệu quả giảng dạy cao nhất.
Tuy nhiên trên thực tế việc dạy và học sử hiện nay trong trường phổ
thông gặp rất nhiều khó khăn. Môn Lịch Sử thường được coi là môn phụ ,
không được các nhà quản lí phổ thông chú ý . Ngòai ra, ở trường phổ thông
một số giáo viên dạy môn Lịch Sử còn giảng dạy một cách khô khan, cứng
nhắc, nặng về cung cấp kiến thức, sự kiện một cách đơn thuần, do vậy không
gây được hứng thú học tập cho học sinh trong việc tiếp thu bài học.
Ở đây tôi chọn đề tài sử dụng tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử
Việt Nam ở trường trung học phổ thông để làm nổi bật về việc sử dụng tài
liệu văn học cho hiệu quả và hợp lí nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy ở
trường phổ thông và tăng sự hứng thú học tập môn Lịch sử của học sinh .
II.THỰC TRẠNG KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1/ Khó khăn:
Phần lớn các em học sinh chưa thật sự ham thích môn học Lịch sử , coi
môn Lịch sử là môn phụ nên thường xem nhẹ. Thái độ của các em thường là
học đối phó, do đó trong giờ học thường thụ động , chưa tích cực xây dựng
bài.

nhằm hổ trợ bổ sung những kiến thức lịch sử, trong đó đặc biệt hiệu quả nhất
là việc sử dụng các tư liệu văn học trong giảng dạy lich sử. Hơn thế nữa dạy
học liên môn, nhất là việc sử dụng các tư liệu văn học trong giảng dạy lich sử
còn giúp cho học sinh tăng niềm hứng thú say mê học tập, góp phần nâng cao
hiệu quả bài học.

2. Cơ sở thực tế
“ Lịch sử là sự kiện”, do đó những sự kiện lịch sử thường khô khan với
rất nhiều những con số về thời gian (ngày, tháng, năm) hoặc những số liệu
2


kết quả ( của các thành tựu hoặc của những cuộc chiến dịch…). Nếu giáo
viên chuyển tải cho học sinh những số liệu một cách khô cứng chỉ để bài đủ
ý, chắc chắn người học sẽ thấy giờ sử quá khô khan, nặng nề và thực tế này
đã xảy ra ở nhiều trường, học sinh “ chán “ học môn Sử, học chỉ để đối phó
với thi cử điểm số.
Thực trạng này đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt, sáng tạo trong
việc sử dụng phương pháp và để làm bài giảng thêm sinh động hấp dẫn hơn
giáo viên nên sử dụng tài liệu văn học trong giờ dạy lịch sử.
Theo tôi, các tài liệu văn học là nguồn tư liệu quan trọng và vô cùng dồi
dào phong phú ( đặc biệt là trong lịch sử dân tộc ta thời kì kháng chiến chống
Pháp và chống Mĩ).
Tài liệu văn học có vai trò hết sức to lớn trong quá trình dạy học lịch sử ở
trường phổ thông , góp phần vào việc giáo dục giáo dưỡng và phát triển tư
duy học sinh.
Thứ nhất, các tài liệu văn học với những hình tượng cụ thể sinh động sẽ
có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm của học sinh, từ đó giúp cho
học sinh nhanh chóng tiếp thu và khắc sâu kiến thức một cách chủ động, tích
cực.

Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm văn học có chủ đề gần với những
sự kiện trong lịch sử .
Có thể kể ra những tác phẩm quen thuộc như: “Đêm hội Long trì” của
Nguyễn Huy Tưởng ; “Hoàng Lê Nhất Thống Chí”, “ Huế 1885” của
Thái Vũ.....

b. Minh họa sử dụng tài liệu văn học trong giảng dạy Lịch sử
Việt Nam hệ trung học phổ thông
* Ví dụ 1:
Trong khoá trình lịch sử lớp 10, ở bài 14.CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT
NƯỚC VIỆT NAM . Mục 1. QUỐC GIA VĂN LANG – ÂU LẠC.

Khi giới thiệu về đời sống của cư dân thời Văn Lang-Âu Lạc, giáo viên
có thể đưa vào đó một số câu chuyện thần thoại, truyền thuyết như ” Sơn
Tinh-Thủy Tinh”, “sự tích Thánh Gióng”, “sự tích trầu cau”, “sự tích
bánh dầy bánh chưng” ....
Qua những tài liệu văn học dân gian này giáo viên sẽ giúp cho học sinh
nhận thức đúng đắn về xã hội, tự nhiên, đời sống kinh tế vật chất của người
xưa đồng thời hiểu rõ hơn về cuộc đấu tranh chống chọi với thiên nhiên, tinh
thần đấu tranh chống ngoại xâm mạnh mẽ như thế nào.
* Ví dụ 2:
Trong khoá trình lịch sử lớp 10, ở bài 19 NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU
CHỐNG NGOẠI XÂM Ở CÁC TK X – XV.

4


Khi giới thiệu về những cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý , kháng
chiến chống Nguyên- Mông thời Trần, khởi nghĩa Lam Sơn, giáo viên có thể
đưa vào đó những tác phẩm văn học như : “ Nam Quốc sơn hà” của Lý

CUỘC KHỞI NGHĨA TIÊU BIỂU TRONG PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG VÀ PHONG
TRÀO ĐẤU TRANH TỰ VỆ CUỐI TK XIX.

Khi giới thiệu về cuộc khởi nghĩa Hương Khê, giáo viên có thể lựa chọn
tình tiết trong những tiểu thuyết lịch sử về giai đoạn này để giới thiệu về nhân
vật Phan Đình Phùng. Đây là người đã dám đứng ra can gián việc phế truất

5


vua Dục Đức bất chấp việc có thể bị cách chức quan , thậm chí có thể bị chém
đầu.
Giáo viên có thể trích dẫn một đoạn lời can gián của Phan Đình Phùng được
ghi nhận trong tiểu thuyết lịch sử “ Huế 1885” của Thái Vũ như sau:
“ Nếu tự quân có lỗi về việc chữa di chiếu, sao không can ngăn mà vội
phế truất để lập vua khác ? Như vậy đâu phải lẽ”
“Việc phế vua và lập vua là việc lớn, đâu có dễ dàng quá thế . Như vậy là
chuyên quyền , làm điều trái với di chiếu của tiên đế”
( Huế 1885 - Thái Vũ )
Qua những tình tiết đó giáo viên đã giúp học sinh khôi phục lại bối cảnh
lịch sử, hình ảnh các sự kiện và nhân vật của quá khứ trong những năm cuối
thế kỉ XIX, từ đó phác họa chân dung nhân vật Phan Đình Phùng một con
người chính trực thẳng thắn, giúp học sinh hiểu rõ hơn về cuộc khởi nghĩa
Hương Khê do chính con người chính trực thẳng thắn này lãnh đạo.
* Ví dụ 5:
Trong khoá trình lịch sử lớp 12, ở bài 14. PHONG TRÀO CÁCH MẠNG 1930 –
1935 . Mục II PHONG TRÀO CÁCH MẠNG 1930 – 1931 VÀ XÔ VIẾT NGHỆ TĨNH.

Khi giới thiệu về phong trào ở Nghệ-Tĩnh giáo viên có thê đưa vào bài
giảng đoạn trích trong “Bài ca cách mạng” sau:

Đủ ăn, đủ mặc, khỏi lo cơ hàn.
Công nhân làm lụng gian nan
Tiền lương phải đủ, mỗi ban tám giờ.
…..Thương nhân buôn bán nhỏ to
Môn bài thuế ấy bỏ cho phỉ nguyền
…Thanh niên có trường học nhiều
Chính phủ trợ cấp trò nghèo, bần nho
Đàn bà cũng được tự do
Bất phân nam nữ đều cho bình quyền”
(Lịch sử nước ta – Hồ Chí Minh )
Đoạn trích nhằm khắc hoạ hình ảnh của chiến khu Việt Bắc- hình ảnh một
nước Việt Nam độc lập thu nhỏ đầy tính ưu việt,
IV.KẾT QUẢ
Với nhũng biện pháp thực hiện như trên trong sử dụng tài liệu văn học để hổ
trợ quá trình giảng dạy môn Lịch sử của mình, tôi nhận thấy các em học sinh
tiếp thu bài tốt hơn, chủ động, không khí lớp học sôi nổi hào hứng, giờ học
trở nên sinh động, hấp dẫn lôi cuốn học sinh,các em thuộc và hiểu bài rất
nhanh
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
* Thú nhất: giáo viên cần có sự lựa chọn kĩ càng, phải tim hiểu cặn kẽ để
tìm ra những tài liệu văn học tâm đắc nhất phục vụ cho từng khóa trình lịch sử.
* Thú hai : Không lạm dụng những tài liệu văn học, tránh việc ôm đồm đưa
vào quá nhiều kiến thức thơ văn sẽ làm loãng nội dung bài học lịch sử và biến
giờ học sử thành giờ giới thiệu các tác phẩm văn học,

7


* Thú ba : những tài liệu văn học phải phù hợp với trình độ nhận thức của học
sinh, đảm bảo tính vừa sức với học sinh, đồng thời phải đảm bảo cả giá trị

………………………... 2
1/ Khó khăn:
2/ Thuận lợi
III.NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
1/ Cơ sở lí luận
…………………………………………………..2
2/ Cơ sở thực tế
………………………………………………3
3/ Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường trung
học phổ thông
a. Các loại tài liệu văn học …………………………………………………..3
b. Minh họa sử dụng tài liệu văn học trong giảng dạy Lịch sử Việt Nam
ở trường trung học phổ thông
…………………………………………..4
IV. KẾT QUẢ
…………………………………………………….7
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
……………………………………….7
VI. KẾT LUẬN CHUNG
…………………………………………8

9


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPTCHUYÊN LƯƠNG THẾ VINH
Mã số:………….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM


- Học vị cao nhất: Cử nhân
- Năm nhận bằng: 1983
- Chuyên ngành đào tạo: Lịch Sử
III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy môn lịch sử
- Số năm có kinh nghiệm: 29 năm
IV. Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
- Sáng kiến “ Một số kinh nghiệm từ việc ứng dụng công nghệ
thông tin trong giảng dạy bộ môn Lịch sử ”
- Sáng kiến “ Hoạt động ngoại khoá trong bộ môn lịch sử ở trường
phổ thông trung học”

SỞ GD – ĐT ĐỒNG NAI
11


Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Biên Hòa, ngày

tháng

năm

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2011 – 2012
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC