http://violet.vn/vudat_gv

Trờng THCS Tiên Động

Phòng giáo dục và đào tạo tứ kỳ
Trờng thcs tiên động

Phần ghi số phách

Kinh nghiệm
Dạy tiết thực hành trong chơng trình
vật lý lớp 6
6
Môn

: Vật lý

Tác giả: Vũ Văn Đạt
Đánh giá của nhà trờng
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................

1


http://violet.vn/vudat_gv


Trờng THCS Tiên Động

Phần ghi số phách

Kinh nghiệm
Dạy tiết thực hành trong chơng trình
vật lý lớp 6
6
Môn
: Vật lý
Khối lớp: 6
Đánh giá của nhà trờng
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................

Tên tác giả:...........................................................................................................
Trờng

:...........................................................................................................
3


http://violet.vn/vudat_gv


THCS chúng ta có 10 bài thực hành ( lớp 6: 2; lớp 7: 2; lớp 8: 1; lớp 9: 5); qua đó ta
thấy tầm quan trọng của bài thực hành cũng nh tầm quan trọng của việc đổi mới
phơng pháp dạy trong bài thực hành.
Mặt khác, từ năm học 2004 2005 và đặc biệt từ năm học 2005 2006, bài
thực hành gắn liền với việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ( điểm của
bài thực hành đợc lấy làm điểm kiểm tra thờng xuyên). Do đó, việc dạy tốt và học
có hiệu quả bài thực hành là một yêu cầu tất yếu.
4


http://violet.vn/vudat_gv
Trờng THCS Tiên Động
Thứ ba, đối với một học sinh lớp 6, là năm học đầu tiên đợc làm quen với môn
vật lý cũng nh làm quen với phơng pháp đặc trng của bộ môn. Do đó các kĩ năng
làm thí nghiệm cũng nh các kĩ năng thực hành cần thiết gần nh không có. Qua thực
tế giảng dạy tôi thấy nếu giáo viên làm tốt các bài thực hành ở lớp 6 thì khi dạy các
bài thực hành ở lớp 7,8,9 sẽ đơn giản và có hiệu quả hơn rất nhiều.
Qua những vấn đề đã phân tích ở trên và qua kinh nghiệm bài thực hành vật lý
nhiều năm tôi đã tổng kết trong đề tài: Kinh nghiệm dạy tiết thực hành trong
chơng trình vật lý lớp 6 để các đồng nghiệm cùng trao đổi và đóng góp ý kiến.
III. Mục tiêu của đề tài:
Từ định hớng chung của việc đổi mới phơng pháp dạy học, áp dụng trong
việc tổ chức một bài thực hành theo hớng mới.
Đa ra một số công việc cần làm để thực hiện giờ thực hành có hiệu quả.
Thống nhất mẫu soạn một bài thực hành cùng biểu điểm đánh giá kết quả thực
hành thông qua báo cáo thực hành.
IV. Phơng pháp nghiên cứu:
Để nghiên cứu vấn đề trên tôi đã sử dụng các phơng pháp chính là:
- Phơng pháp điều tra.
- Phơng pháp thống kế.

không hình dung mình phải làm những công việc gì.
Thứ hai, đồ dùng dạy học tơng đối đầy đủ song chất lợng, độ chính xác của
các dụng cụ cha đảm bảo. Từ đó, ảnh hởng tới độ chính xác của kết của kết quả
thực hành, tác động tới niềm tin của các em vào khoa học.
Ví dụ: nhiệt kế rợu, băng phiến, lực kế...
Thứ ba, để tổ chức học sinh thực hành theo nhóm đòi hỏi phải có phòng chuyên
môn ( phòng chức năng), tuy nhiên mới có rất ít trờng có đợc điều kiện này nên
ảnh hởng không nhỏ tới việc tổ chức thực hành.
Thứ t, tuy giáo viên vật lý đợc bổ sung nhng cha đảm bảo biên chế đủ các
trờng, đồng thời năng lực s phạm của giáo viên không đồng đều. Còn tình trạng
giáo viên dạy chéo môn. Yếu tố này ảnh hởng không nhỏ tới chất lợng giờ thực
hành.
Thứ năm, sự chuẩn bị đồ dùng dạy học cho một tiết dạy có thí nghiệm nói chung
và một tiết dạy thực hành nói riêng đòi hỏi giáo viên phải đầu t nhiều thời gian, công
6


http://violet.vn/vudat_gv
Trờng THCS Tiên Động
sức để chuẩn bị. Trong khi đó cán bộ chuyên trách đồ dùng cha có, nhiều giáo viên
ngại chuẩn bị, chỉ chuẩn bị một bộ để đối phó dẫn đến tình trạng thầy làm thực hành
hộ học sinh.
Nói tóm lại, để dạy bài thực hành có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải có
phơng pháp dạy học hợp lý, giúp học sinh tiếp cận một cách đúng quy luật, phù hợp
với tâm sinh lý. Qua đó hình thành kĩ năng, phẩm chất của ngời lao động mới, phát
triển trí tuệ. Mặt khác, đòi hỏi giáo viên phải có lòng yêu nghề, có năng lực s phạm
nhất định,...
II. Những công việc thực tế đã làm:
1. Thờng xuyên chú ý rèn luyện kĩ năng làm thí nghiệm cho học sinh:
Trong giờ thực hành, hoạt động chủ yếu là hoạt động làm thực hành của học

+ Trong cách soạn giáo án cũ, thờng tập trung các hoạt động của giáo viên,
làm sao giáo viên thực hiện hết các công việc trong một tiết học mà ít quan tâm đến
việc học sinh thu nhận đợc gì? Do đó phơng pháp, giáo án phải tập trung vào các
hoạt động của học sinh, tăng cờng các hoạt động theo nhóm, tăng cờng giao tiếp trò
trò, thầy trò để học sinh tự bộc lộ mình qua đó làm sáng tỏ các vấn đề học sinh
còn vớng mắc.
Trong giáo án cần đa ra các dự kiến tổ chức tiết thực hành cũng nh các tình
huống có thể xảy ra từ đó có biện pháp dự phòng hợp lý.
Trong giáo án, thầy là ngời tổ chức các hoạt động, hớng dẫn học sinh thực
hiện các hoạt động có hiệu quả, tuyệt đối thầy không làm thực hành hộ học sinh.
Trong quá trình diễn biến giờ học, thầy linh hoạt điều chỉnh diễn biến các hoạt động,
xử lý các tình huống xảy ra sao cho giờ thực hành diễn ra đúng kế hoạch cả về thời
gian và hiệu quả. Thầy chỉ uốn nắn, giúp đỡ các nhóm nếu trong quá trình thực hành
học sinh gặp các khó khăn hoặc làm trọng tài trong các cuộc tranh luận của học sinh.
b. Công tác chuẩn bị : dụng cụ, bảng biểu, sơ đồ, phiếu học tập,...
Để giờ thực hành có hiệu quả thì việc chuẩn bị các dụng cụ thí nghiệm, bảng
biểu,...có vai trò quyết định.
Giáo viên cần xác định đợc cần dụng cụ nào, số lợng bao nhiêu. Các đồ dùng
cần đảm bảo một số yêu cầu:
+ Đảm bảo chính xác khoa học.
+ Tập trung đợc sự chú ý của học sinh.
+ Thể hiện rõ bản chất hiện tợng cần nghiên cứu.
+ Nếu là dụng cụ để hớng dẫn học sinh thì phải đảm bảo cả lớp phải quan sát đợc.
Nếu các dụng cụ thiếu chính xác hoặc cha hợp lý thì giáo viên cần có biện
pháp thay thế nh: thay thí nghiệm khác có cùng bản chất để nghiên cứu, cải tiến hoặc
làm mới dụng cụ cho phù hợp,...
Đối với bài thực hành thì sự chuẩn bị của học sinh đóng vai trò rất lớn. Thông
thờng học sinh cần chuẩn bị: báo cáo thực hành, các kiến thức cũ có liên quan, một
số dụng cụ giáo viên giao chuẩn bị ở nhà, ví dụ: chuẩn bị sỏi trong bài thực hành:
Xác định khối lợng riêng của sỏi,...Do đó giáo viên cần nhắc nhở học sinh ngay

Bớc 5: Chia nhóm, giao nhiệm vụ:
Giáo viên cần chia nhóm khoa học đồng thời giao nhiệm vụ cụ thể cho nhóm.
Thông thờng giáo viên cử nhóm trởng, nhóm trởng giao nhiệm vụ cụ thể tới các
thành viên. Giáo viên cần quan tâm đến vấn đề này tránh tình trạng có em chỉ ngồi
chơi không tham gia vào hoạt động thực hành.
Bớc 6: Học sinh làm thí nghiệm.
Bớc 7: Cá nhân học sinh hoàn thành báo cáo thí nghiệm, rút ra nhận xét, kết
luận cần thiết.
3. Đổi mới cách đánh giá học sinh qua bài thực hành:
Trong các năm vừa qua để đánh giá kết quả học sinh qua bài thực hành một
cách tơng đối toàn diện tôi dựa vào 3 tiêu chí sau:
- Kĩ năng thực hành: 3 điểm.
9


http://violet.vn/vudat_gv
Trờng THCS Tiên Động
- Kết quả thực hành: 6 điểm.
- Thái độ thực hành, đảm bảo đúng thời gian: 1 điểm.
4. Dạy thực nghiệm - đối chứng:
Để xác định hiệu quả của cách làm trên tôi đã so sánh phơng pháp giảng dạy
theo hớng đổi mới đã thực hiện ở các năm học 2004-2005; 2005-2006 và đối chiếu
với kết quả thực hiện các năm học 2002-2003; 2003-2004. Đối tợng so sánh là các
lớp 6 chất lợng cao có trình độ tơng đối ngang nhau nhng đợc giảng dạy theo
phơng pháp khác nhau.
Giáo án giảng dạy bài thực hành: Xác định khối lợng riêng của sỏi theo
hớng cụ thể nh sau:
Tiết 13:

Thực hành và kiểm tra thực hành:

III. Tổ chức hoạt động:
Hoạt động của thầy

Hoạt động của trò

Hoạt động 1: ( 6 phút). Kiểm tra, chia
nhóm:
GV: Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh:
+ Báo cáo thực hành ( mỗi em một bản).
+ Trả lời các câu hỏi chuẩn bị trong báo cáo.
+ Chuẩn bị sỏi, khăn lau theo yêu cầu.
GV: Chính xác hoá câu trả lời của học sinh.
GV: Thông báo mục tiêu của bài thực hành:
Xác định khối lợng riêng của một vật rắn
không thấm nớc ( cụ thể trong bài là xác
định khối lợng riêng của sỏi).
GV: Chia các nhóm: 2 bàn là một nhóm,
phân công nhóm trởng, th ký và nêu các
công việc mà nhóm trởng, th ký và các
thành viên phải thực hiện.
Hoạt động 2: Tìm hiểu cách làm thí
nghiệm:
GV: Yêu cầu HS tìm hiểu phần 2 Tiến
hành đo trong sách giáo khoa. Hoàn thành
phần 5 trong báo cáo thực hành.
GV: Yêu cầu học sinh nêu tóm tắt cách làm.
GV: Tổ chức thảo luận cả lớp thống nhất
cách làm thí nghiệm theo nội dung phần 2.
Giáo viên có thể cụ thể hoá cách làm thí
nghiệm thành các bớc cụ thể nh sau:

- m: khối lợng ( Kg).
- V: thể tích (m3).
GV: Lu ý học sinh thao tác cho sỏi vào
HS: Nắm vững các bớc tiến hành thí
bình chia độ để tránh vỡ bình.
nghiệm.
GV: Làm mẫu các thao tác thí nghiệm.
HS: Quan sát các thao tác làm mẫu của
giáo viên.
Hoạt động 3: Thực hành đo:
GV: Yêu cầu các nhóm làm thí nghiệm theo HS: Tiến hành thực hành theo các bớc
hớng dẫn trên, ghi kết quả vào báo cáo thực giáo viên đã hớng dẫn. Ghi kết quả thí
hành.
nghiệm vào báo cáo thực hành.
GV: Theo dõi các nhóm thực hành, giúp đỡ
nhóm gặp khó khăn đồng thời để đánh giá ý
thức hoạt động của các nhóm.
Hoạt động 4: Hoàn thành báo cáo
thực hành:
GV: Yêu cầu học sinh từ các số liệu thu thập HS : Cá nhân hoàn thành báo cáo thực
đợc hoàn thành báo cáo thực hành, tính giá hành.
trị trung bình, khối lợng riêng của sỏi.
Hoạt động 5: Tổng kết đánh giá buổi
thực hành:
GV: Yêu cầu học sinh thu dọn dụng cụ thí HS: Thu dọn, cất trả dụng cụ thí
nghiệm.
nghiệm.
GV: Yêu cầu học sinh nộp báo cáo thực
hành.
HS: Nộp báo cáo thực hành.

nghiệm,...Đồng thời có kĩ năng thực hành và tổ chức thực hành cơ bản: tìm hiểu cơ sở
lý thuyết, làm thí nghiệm kiểm tra, ghi báo cáo thực hành, xử lý số liệu trên báo cáo
thực hành để khẳng định giả thuyết ban đầu.
- Giáo viên tổ chức một tiết thực hành theo hớng mới đơn giản hơn rất nhiều:
không phải thuyết trình nhiều, chỉ đóng vai trò là ngời hớng dẫn, trọng tài,...Xác
suất giờ thực hành thành công là 99%. Không còn tình trạng cháy giáo án do không
chủ động đợc các hoạt động thực hành của học sinh, điều hành các hoạt động của
học sinh linh hoạt hơn.
Qua bài thực hành, giáo viên có những đánh giá về kiến thức, kĩ năng, thái độ
học tập của học sinh (qua báo cáo thực hành) chính xác hơn, sát với đối tợng hơn.
Kết quả so sánh điểm của báo cáo thực hành 4 lớp 6 trong 4 năm học thể hiện
rõ điều đó. Trong bảng thì năm học 2002-2003; 2003-2004 do cha có kinh nghiệm
nên kết quả khá thấp, các năm học 2004-2005; 2005-2006 do áp dụng kinh nghiệm ở
trên đã thu đợc các kết quả nh mong muốn:
Bảng 1:
Lớp

Năm học

Sĩ
số

6A

2002-2003 39

6B

2003-2004 40


Trờng THCS Tiên Động

Tôi đã thực hiện đối chứng 3 lớp 7 thấy rằng nếu ở lớp 6 các em đợc học tốt
tiết thực hành thì ở lớp 7 các em phát huy rất tốt. Các lớp 7 trong bảng 2 là sự kết hợp
của các lớp 6 trong bảng 1
Bảng 2:
Lớp

Năm học

Sĩ
số

7A

2002-2003 39

7B

2003-2004 40

7C

2004-2005 41

Giỏi
SL
%

Khá

kịp thời, phù hợp với đối tợng học sinh.
- Giảng dạy nhiệt tình, tích cực, chủ động, sáng tạo, phát huy hết khả năng của
mình. Muốn vậy giáo viên phải có trình độ, lành nghề, có ứng xử s phạm linh hoạt,
sử dụng các phơng tiện dạy học thành thạo, tích cực sử dụng các phơng tiện hiện
đại.
- Thờng xuyên học hỏi kinh nghiệm, rèn luyện tay nghề, tự học nâng cao trình
độ, tham gia đầy đủ các lớp tập huấn để nắm bắt, cập nhật thờng xuyên quá trình đổi
mới phơng pháp, đồng thời trao đổi cùng đồng nghiệp các vấn đề còn mới, khó, cha
có sự thống nhất trong quá trình giảng dạy.
14


http://violet.vn/vudat_gv
Trờng THCS Tiên Động
2. Học sinh:
Phải thực sự có sự giác ngộ về mục đích học tập từ đó có y thức tự giác học tập,
ham mê tự lực khám phá kiến thức, qua đó hình thành phơng pháp tự học.
- Có tinh thần cộng đồng trách nhiệm trong các hoạt động tập thể - thể hiện ở
đây là hoạt động nhóm.
VI. Vấn đề còn bỏ ngỏ:
Trong giới hạn của đề tài tôi mới chỉ đề cập đến phơng pháp dạy tiết thực hành
ở lớp 6. Trong các năm sau tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu để đa ra kinh nghiệm dạy các
bài thực hành lớp 7,8,9 có hiệu quả hơn.
Trong chơng trình THCS ngoài môn Vật lý thì các môn nh: Sinh học, Hoá
học...cũng có phơng pháp dạy học, có các bài thực hành tơng tự. Do đó chúng ta có
thể áp dụng chuyên đề nghiên cứu mở rộng với môn Sinh học, Hoá học,..

15



việc đổi mới cũng nh có điều kiện thuận lợi trong việc tổ chức bài thực hành, giúp
học sinh phát huy cao độ tính tích cực, tự giác, chủ động trong giờ học. Tôi mạnh dạn
đa ra một số đề xuất sau:
a. Đối với chơng trình, sách giáo khoa.
+ Cần tăng cờng giờ thực hành trong chơng trình vật lý 6,7,8 để giúp học sinh
có điều kiện cọ sát hơn, rèn kĩ năng thực hành hơn.
+ Trong một số bài, số đơn vị kiến thức còn quá nhiều.
Ví dụ: Bài 6: Lực Hai lực cân bằng ( Vật lý 6).
Bài 11: Khối lợng riêng, trọng lợng riêng.
16


http://violet.vn/vudat_gv
Trờng THCS Tiên Động
Dẫn đến việc tổ chức các hoạt động thực hành gặp nhiều khó khăn về mặt thời
gian.
b. Đối với ngành, trờng.
- Đảm bảo đủ biên chế giáo viên vật lý cho các trờng.
- Tạo điều kiện xây dựng phòng bộ môn có bàn ghế phù hợp, có cán bộ chuyên
trách phụ trách phòng đồ dùng.
- Thờng xuyên đầu t kinh phí bổ sung các dụng cụ, trang thiết bị, bảo dỡng
nhằm đảm bảo độ chính xác các dụng cụ, của kết quả thí nghiệm.
- Thờng xuyên tổ chức các hội thảo chuyên đề cấp cụm, cấp huyện để giáo
viên đợc trao đổi kinh nghiệm giảng dạy, tìm hớng đi cho các vấn đề khó.
- Có chế độ riêng đối với các giáo viên dạy các môn có nhiều đồ dùng, dụng cụ.
- Thay đổi chế độ khen thởng đối với những giáo viên có đề tài SKKN đợc
xếp thứ hạng cao cấp huyện, cấp tỉnh.
Trên đây là toàn bộ kinh nghiệm của tôi về việc đổi mới giờ thực hành trong
chơng trình vật lý 6. Tôi mạnh dạn trao đổi cùng các bạn đồng nghiệp, rất mong
nhận đợc các ý kiến đóng góp của các đồng chí để kinh nghiệm của tôi đợc hoàn