GIÁO ÁN MINH HỌA PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN BỘT
Nguồn: Bộ GD&ĐT, Phương pháp BTNB trong dạy học
các môn khoa học cấp tiểu học và trung học cơ sở
NXB Giáo dục Việt Nam, 2014.
Bài: LỰC ĐẨY ÁC - SI - MÉT VÀ SỰ NỔI (3 tiết)
I. Mục tiêu của bài học:
Sau bài học, học sinh:
- Phát biểu và viết được biểu thức lực đẩy Ác - si - mét trong chất lỏng;
- Xác định được độ lớn của lực đẩy Ác - si - mét khi một vật nổi trên mặt thoáng của
chất lỏng.
- Nêu được điều kiện một vật chìm, nổi, lơ lửng trong chất lỏng.
II. Thiết bị dạy học:
- Bộ thí nghiệm về lực đẩy Ác - si - mét;
- Bóng bàn: 3 quả;
- Bình thủy tinh 500ml;
- Xilanh và kim tiêm.
III. Tiến trình dạy học cụ thể:
Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Pha 1: Tình huống xuất phát.
GV gợi lại cho HS thấy rằng khi thả các HS nêu được một số ví dụ trong thực tế
vật vào nước ta thường thấy có vật thì như:
chìm vào trong nước nhưng có vật thì nổi - Hòn đá/sỏi/gạch... chìm trong nước;
trên mặt nước.
- Tàu, thuyền, xuồng... nổi trên mặt nước;
Yêu cầu HS lấy một số ví dụ trong thực tế
về các vật nổi/chìm trong nước và nêu câu - Cái lá, miếng bấc... nổi trên mặt nước;
hỏi:
...

- Vật có đáy hẹp thì chìm, vật có đáy rộng
thì nổi;
...

Pha 3: Xây dựng giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm
Tổ chức cho HS nêu các quan niệm ban Từ những quan niệm ban đầu, HS đưa ra
đầu và thảo luận. Chú ý làm cho HS phát các câu hỏi như:
hiện được những mâu thuẫn như:
- Lực "đỡ" cho các vật nổi trên mặt nước
- Có vật rất nặng nhưng nổi, ngược lại có có liên quan gì đến phần vật bị ngập trong
vật rất nhẹ nhưng lại chìm;
chất lỏng không?
- Các vật nổi luôn có một phần bị ngập - Với các vật bị chìm vào trong nước thì
trong nước. Vật càng nặng thì phần bị có lực "đỡ" như đối với các vật nổi
chìm vào nước càng nhiều;
không?
- Các vật nổi có thể nằm cân bằng trên
mặt nước.
...
GV yêu cầu HS đề xuất các phương án thí
nghiệm nhằm tìm kiếm câu trả lời cho các
câu hỏi mà HS nêu ra bằng cách nêu các
câu hỏi:

HS đề xuất các phương án thí nghiệm:

- Theo các em, ta có thể kiểm tra xem vật
bị ngập trong nước có chịu tác dụng của
lực "đỡ" như trường hợp vật nổi hay
không, bằng cách nào? nếu có thì lực đó

2


nghiệm, vật hình trụ có vạch chia, cốc quan sát và đánh dấu phần ngập trong
nhựa hình trụ cùng thể tích với vật có nước.
vạch chia.
- Bơm dần nước vào trong quả bóng bàn
Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm, vẽ hình và lặp lại thí nghiệm, quan sát, ghi lại kết
bố trí thí nghiệm và ghi các kết quả thí quả và nhận xét.
nghiệm vào vở thực hành.
TN2:
Trong quá trình HS làm thí nghiệm, GV
đi đến từng nhóm để giúp đỡ HS khi cần,
quan sát nhanh vở thực hành của HS để
nắm bắt các kết quả thí nghiệm. Đưa ra
những gợi ý, hướng dẫn cần thiết để các
nhóm đi đúng hướng, tuy nhiên, không
làm giúp HS.

- Treo quả nặng hình trụ có vạch chia vào
lực kế (treo trên giá thí nghiệm) để đo
trọng lực của nó ngoài không khí, ghi lại
kết quả đo.
- Giữ nguyên vật trên lực kế, thả cho vật
ngập dần vào trong nước, đọc số chỉ của
lực kế tương ứng, ghi lại kết quả và suy ra
lực đẩy của nước tác dụng lên quả nặng.

Pha 5: Kết luân và hợp thực hóa kiến thức
GV yêu cầu các nhóm HS báo cáo kết quả Đại diện các nhóm HS báo cáo kết quả thí

- Trường hợp đặc biệt, nếu khi vật bị ngập hoàn toàn trong chất lỏng mà lực đẩy Ác si - mét đúng bằng trọng lực tác dụng lên vật thì vật sẽ lở lửng trong chất lỏng. Khi đó,
trọng lượng riêng của chất làm vật đúng bằng trọng lượng riêng của chất lỏng.
- Từ đó quy ra:
Khi dv > dcl thì vật chìm;
Khi dv < dcl thì vật nổi;
Khi dv = dcl thì vật lơ lửng;
GV phát cho HS phiếu tổng kết kiến thức,
giao cho HS tiếp tục đề xuất phương án
thí nghiệm để nghiệm lại công thức tính
lực đẩy Ác - si - mét và tìm cách làm cho
quả bóng bàn lơ lửng trong nước.

Nhận các phiếu tổng kết kiến thức và dán
vào vở thí nghiệm.
Đề xuất phương án thí nghiệm và chuẩn bị
cho buổi thực hành tiếp theo.

4