Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Sáng kiến kinh nghiệm

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÁO DỤC HỌC SINH CHƯA NGOAN
Ở LỚP CHỦ NHIỆM


I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trước tình hình đổi mới của đất nước, vấn đề phát huy tính tích cực trong
học tập cũng như hoạt động của học sinh là một trong các phương hướng cải cách
giáo dục nhằm tạo ra những con người lao động sáng tạo, làm chủ bản thân, làm
chủ đất nước – có cả đức lẫn tài. Hồ Chủ Tịch đã nói “ Có tài mà không có đức là
người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”.
Thật vậy, song song với việc dạy chữ cho các em, chúng ta cần hết sức quan
tâm đến việc dạy người. Vì đây là sự nghiệp giáo dục của toàn Đảng, toàn dân mà
trong đó ngành sư phạm giữ vai trò then chốt. Vâng, ‘Tiên học lễ – hậu học văn”
chân lí đó được tồn tại từ bao đời nay và không bao giờ phai nhạt, nên vấn đề tu
dưỡng đạo đức cho học sinh trong nhà trường là trách nhiệm rất lớn của người
thầy làm công tác chủ nhiệm .
Ở trường, các em được sự quan tâm, giúp đỡ của nhà trường, thầy quản sinh,
hội Phụ huynh học sinh, cùng các thầy cô giảng dạy bộ môn có chuyên môn vững,
không chỉ nhiệt tình trong giảng dạy mà còn uốn nắn các em thành người tốt. Các
thầy cô chủ nhiệm luôn được tập huấn về công tác chủ nhiệm do trường, Sở Giáo
dục - Đào tạo tổ chức; đó cũng là mặt thuận lợi để giáo dục học sinh.
Tuy nhiên, thời gian giáo viên chủ nhiệm tiếp xúc với các em ở trường ít,
khu vực quanh trường phức tạp, các em dễ bị kẻ xấu lợi dụng; thêm vào đó nhiều
gia đình bố mẹ đi làm suốt ngày, không có thời gian chăm sóc, dạy dỗ; từ đó các
em dễ sa ngã, lêu lổng và mau chóng vi phạm nội qui nhà trường và trở thành học
sinh chưa ngoan.
Bản thân là một giáo viên có thâm niên trong ngành, tôi cũng có nhiều bức

1.1. Khái niệm học sinh chưa ngoan
Học sinh chưa ngoan có thể là:
- Học sinh có những hành vi chống đối với giáo viên.
- Học sinh thường giải quyết xung đột với bạn bè bằng vũ lực.
- Học sinh có những hành động kỳ quặc, khiến cho lớp học luôn trong trạng
thái bất ổn.
- Học sinh có thái độ xem thường bạn bè, thầy cô...
- Học sinh thường xuyên phát ngôn thô tục...
- Học sinh thường xuyên không tham gia vào các hoạt động học tập của lớp.
- Học sinh thường xuyên vi phạm một trong những nội qui nhà trường…
Nếu học sinh chưa ngoan được giáo dục không kỹ, các em dễ trở thành học
sinh cá biệt, gây hậu quả xấu cho nhà trường và xã hội.
1.2. Các bước tìm hiểu học sinh chưa ngoan
1.2.1. Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình
Trong một lớp học, mỗi học sinh đều có hoàn cảnh riêng, không giống nhau.
Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm, kinh nghiệm
cho tôi thấy: Ở lứa tuổi các em cấp ba, vấn đề tiền bạc không phải là quan trọng
bậc nhất. Với các em thì một gia đình hạnh phúc, yên ấm, vui vẻ chính là điều mà
các em cần nhất. Do vậy, giáo viên chủ nhiệm cần phải xác định em nào có một
gia đình chưa hoàn toàn hạnh phúc, có mâu thuẫn giữa các thành viên trong nhà,
bố mẹ bận việc không quan tâm... vì đấy có thể là nguyên nhân khiến cho các em
trở nên chưa ngoan hoặc cũng có thể trở thành tự kỷ...
Đã có những gia đình trong đó, cha mẹ đều là những người thành đạt nhưng
con của họ lại là những " học sinh cá biệt" do người cha và mẹ đi công tác liên
tục, không có thời gian chăm sóc, gần gũi con để con có thể tâm sự, trao đổi, để
hỏi han tình hình học tập, vui chơi của con. Những học sinh này thường sống với
một người chăm sóc riêng hoặc chung sống với ông, bà và các em sẽ cảm thấy
thiếu đi bàn tay người mẹ, ánh mắt người cha...
Người lớn chỉ biết đáp ứng đầy đủ, thậm chí là dư dả nhu cầu tiền bạc, vật
chất cho con và xem đây là điều kiện tiên quyết cho con học hành, thực sự thì

các em cũng chưa ý thức một cách đầy đủ hậu quả sẽ đến. Vì vậy, một sự định
hướng đúng đắn để giúp các em hình thành tính cách của mình sau này, là điều hết
sức quan trọng khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường. Thầy cô không chỉ truyền
đạt kiến thức trong học tập, mà cần cho các em trao đổi với mình mọi điều về
chính bản thân, về những gì chân - thiện - mỹ trong cuộc sống.
Các em thường có những hành vi bắt chước một cách thụ động với mọi
người gần gũi với mình. Trong một ngày thì các em chỉ ở trường học tối đa là 5
giờ, còn lại, các em sống trong môi trường gia đình, xã hội xung quanh... Có
những em tập tành hút thuốc do thấy người lớn hút thuốc với hình ảnh quá ư là
điệu nghệ. Có những em chửi thề, nói tục một cách vô thức, do đã quen nghe và
cảm thấy như vậy là hay, là sành điệu. Có những em quen kiểu cách ăn mặc,
trang điểm cho giống với một người lớn nào đấy, giống với diễn viên nào đấy và
xem đây là hợp thời, đúng điệu.
Nếu giáo viên chủ nhiệm cập nhật kịp thời những thông tin của xã hội thì
học sinh sẽ cảm nhận thầy, cô của mình không lạc hậu và như vậy tiếng nói của
thầy, cô sẽ có ảnh hưởng hơn đối với các em. Các em sẽ lắng nghe những phân
tích của thầy, cô; thầy, cô sẽ có nhiều cơ hội giáo dục hướng cho em phát triển
tâm sinh lý phù hợp lứa tuổi.
1.2.3.Tìm hiểu mối quan hệ bạn bè
Bạn bè, những mối quan hệ trong lớp, ngoài lớp cũng là điều mà thầy cô
chúng ta cần quan tâm. Các em có thể tâm sự hàng giờ với bạn mà không bao giờ
hé nửa lời với thầy, cô về một vấn đề nào đấy. Một số lớn các em học sinh xem
bạn bè mình là chuyên gia tư vấn.
Bạn bè xấu, tốt ảnh hưởng nhiều đến nhân cách của các em. Tục ngữ có câu:
"Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng" điều này hoàn toàn không sai. Vấn đề là ai sẽ
đen, ai sẽ sáng thì thầy, cô phải can thiệp một cách tế nhị, đúng lúc, kịp thời...
Và nếu như thầy, cô trở thành người bạn của các em thì quả là không gì tốt
hơn, điều này rất khó! Thầy cô có thể tạo môi trường cho các em sinh hoạt chung
và từ đó nảy sinh tình bạn tốt, hãy để cho các em phát triển tình bạn một cách tự
do trong tầm kiểm soát chừng mực của người lớn. Vấn đề này cần có sự phối hợp

Hãy để cho các em có cơ hội thể hiện mình với các bạn và như vậy các em
sẽ trở nên nổi tiếng với các bạn, đấy chính là động cơ thúc đẩy các em học tập tốt
hơn nhằm không làm xấu đi hình ảnh của mình với các bạn.
Như vậy, giáo viên chủ nhiệm thường xuyên tạo ra những hoạt động ngoại
khóa, những buổi sinh hoạt ngoài giờ lên lớp, cũng chính là tạo ra những cơ hội
cho các em có thể thể hiện tài năng của mình, lấy lại sự tự tin với các bạn, khẳng
định thế mạnh của mình để từ đó các em được nhận sự khuyến khích của mọi
người xung quanh, các em sẽ cố gắng nhiều hơn ở các mặt còn yếu kém.
1.2.6. Xác định nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh chưa ngoan
Sau khi đã thực hiện các bước tìm hiểu như trên, giáo viên chủ nhiệm sẽ
phân tích và xác định nguyên nhân làm cho học sinh trở thành chưa ngoan.
Nguyên nhân đó có thể là từ:
- Gia đình có mâu thuẫn, đổ vỡ, xung đột...hoặc gia đình đang gặp khó khăn.
- Bản thân học kém một vài môn học nào đó, do mất căn bản...
- Sự lôi kéo của bạn bè vào những hoạt động không thiết thực...
- Cũng có thể cách cư xử của người lớn khiến cho các em mất lòng tin...
Thông thường các nguyên nhân này đi chung với nhau, chứ không đơn
thuần riêng lẻ từng nguyên nhân.
1.3. Yêu cầu đối với giáo viên chủ nhiệm
1.3.1. Yêu cầu về phẩm chất
Giáo viên chủ nhiệm cần có một nhận thức đúng đắn và sâu sắc về vị trí, yêu
cầu đối với chính bản thân mình và công việc. Không chỉ trang bị cho mình những
kiến thức cần thiết cho việc giảng dạy, những vốn sống sâu sắc về con
người, cuộc đời… giáo viên chủ nhiệm còn cần phải rèn luyện cho chính mình đạt
những phẩm chất đạo đức có tính chuẩn mực để trên cơ sở đó, mới có thể nhắc
nhở, uốn nắn học sinh. Từ hành vi, ngôn ngữ, cách cư xử, cách suy nghĩ, đánh
GV:Nguyễn Thị Thu Minh

4


tâm lý học sinh. Từ đó mới dễ uốn nắn các em đi đúng hướng.
Đằng sau tất cả mọi kiến thức, kỹ năng… cần trang bị và rèn luyện, còn lại
là một yêu cầu tuy không được đặt ra trong các văn bản nhưng nó lại chi phối tất
cả, đó chính là cái “tâm” của người giáo viên. Không có một tấm lòng, mọi công
việc sẽ chỉ là hình thức. Và như vậy, yêu thương chăm sóc các em không chỉ là
mệnh lệnh mà còn là một nhu cầu không thể thiếu của trái tim người thầy cô giáo,
đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm.
1.3.3. Giáo viên chủ nhiệm cần nắm chắc một số văn bản qui định
Như ta đã biết: “Nói có sách, mách có chứng”. Có lẽ câu nói đó nhắc nhở
giáo viên chủ nhiệm cần phải nắm vững các văn bản qui định về nhiệm vụ của học
sinh trong nhà trường; về qui định khen thưởng và kỷ luật; về nội qui và cách xếp
loại đạo đức để phổ biến đến từng đối tượng học sinh. Ngoài ra, chúng ta cần biết
và hiểu rõ chức năng và nhiệm vụ cơ bản của giáo viên chủ nhiệm để thực hiện
công tác một cách hiệu quả, tối ưu nhất, có tính thuyết phục nhất dựa trên những
luận cứ, luận chứng rõ ràng.
1.3.4. Giáo viên chủ nhiệm thường xuyên liên lạc với giáo viên bộ môn
Giáo viên chủ nhiệm nên liên lạc với giáo viên bộ môn để biết tình hình lớp,
ý thức học tập, nề nếp, tác phong của các em khi đến trường, vì không phải lúc nào
giáo viên chủ nhiệm cũng có mặt trên lớp được. Nếu nắm bắt tồn tại của lớp,

GV:Nguyễn Thị Thu Minh

5


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Sáng kiến kinh nghiệm

những khuyết điểm các em mắc phải, chủ nhiệm xử lý kịp thời thì hậu quả xấu

cho giáo viên chủ nhiệm nên làm cách nào, giải quyết ra sao khi gặp các trường
hợp khó xử xảy ra trên lớp. Do đó, để giáo dục học sinh chưa ngoan, giáo viên chủ
nhiệm không thể thiếu vai trò của ban cán bộ lớp.
1.3.8. Giáo viên chủ nhiệm nắm chắc về đặc điểm tình hình của lớp
- Sĩ số, số lượng nam, nữ.
- Nắm danh sách lớp, xếp tên học sinh theo thứ tự A, B, C…
- Thành phần gia đình:
Giáo viên chủ nhiệm tiến hành cho học sinh làm lí lịch đầu năm (cần chính
xác: Họ và tên; ngày, tháng, năm sinh; nơi sinh… đúng theo khai sinh; địa chỉ cụ
thể (khu – ấp – số nhà – xã thường trú hoặc tạm trú hay ở trọ; họ tên cha, mẹ và
nghề nghiệp, số điện thoại; đang sống chung với ai; người trực tiếp nuôi dưỡng)
- Thành phần bản thân:
Căn cứ vào sổ điểm lớp; căn cứ vào kết quả học tập và hạnh kiểm của học
sinh ở năm học trước, kết hợp cùng giáo viên chủ nhiệm cũ để hiểu rõ thêm về
GV:Nguyễn Thị Thu Minh

6


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Sáng kiến kinh nghiệm

từng đối tượng của lớp kể cả: Năng khiếu, thành tích tốt hoặc chưa tốt của học
sinh; số điện thoại di động cá nhân, địa chỉ e.mail.
Nếu nắm chắc lí lịch học sinh của lớp, khi có vấn đề bất thường xảy ra, giáo
viên chủ nhiệm có thể liên lạc với bố, mẹ nhanh chóng, hay giải quyết các sự việc
kịp thời.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
Sau đây tôi đơn cử một vài trường hợp tôi đã áp dụng vào lớp chủ nhiệm

hiểu tâm lý học sinh, không phải lúc nào cũng la hét, phê bình là được, phải biết
can thiệp đúng lúc thì giáo dục mới có hiệu quả.
Trường hợp 2
Em Nguyễn Thanh Hiền thời gian gần đây thường xuyên vi phạm nội qui
nhà trường như: Đi học trễ, nghỉ học không phép, đôi khi mang túi xách đi học.
Được biết tin này do quản sinh báo lại, khi đó tôi thật sự lo lắng vì trước đây Hiền
là học sinh có đạo đức tốt, học giỏi hôm nay bị vi phạm nội qui như vậy, chắc hẳn

GV:Nguyễn Thị Thu Minh

7


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Sáng kiến kinh nghiệm

là nghe theo bạn bè xấu làm ảnh hưởng đến học tập. Tôi liền tìm hiểu nguyên
nhân.
Giáo viên chủ nhiệm phân công một số bạn được cử tới nhà Hiền vừa chơi,
vừa học. Lúc đầu các bạn hỏi về mẹ sao vắng nhà, thì em chỉ trả lời mẹ đi làm xa.
Nhưng về sau thấy tình cảm của bạn bè giành cho mình chân thật em mới tâm sự:
Cha đi làm suốt ngày không có thời gian ở nhà, mẹ mới có chồng khác. Cả bố, mẹ
không quan tâm tới em cả vật chất lẫn tinh thần. Bạn bè trong lớp cũng thường
xuyên tới nhà, chia sẻ niềm vui nỗi buồn, mong Hiền sớm vượt qua thời gian này
nhưng Hiền tiến bộ rất chậm! Thế thì phải làm gì để giúp em vượt qua quay trở lại
học tập? Thay vì quát mắng em trước lớp, tôi gặp riêng em nhẹ nhàng, ân cần phân
tích đúng sai theo hoàn cảnh và tâm lí của em với mong mỏi rằng em nhìn nhận ra
được vấn đề để có hướng sửa đổi.
Thật là một phép nhiệm màu, sau lần đó, mãi cho đến nay, em Hiền đã

Qua nhiều câu chuyện kể có thật, mua thêm sách báo cho em đọc, tôi và các
bạn cũng hay tới nhà động viên giúp đỡ, em dần dần sửa sai được những khuyết
GV:Nguyễn Thị Thu Minh

8


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Sáng kiến kinh nghiệm

điểm của mình. Niềm vui đã đến với tôi khi các bạn tín nhiệm bầu em vào ban tự
quản của lớp. Lúc đầu tôi cũng do dự không biết em có làm tròn trách nhiệm
không nhưng tôi vẫn đồng ý. Thấy em có năng khiếu môn toán, vào đầu giờ truy
bài mỗi buổi học, tôi giao thêm cho Linh lên bảng sửa bài tập, giải đáp thắc mắc
của các bạn …Thấy bạn và thấy cô tin tưởng và thương yêu mình, em đã có nhiều
thay đổi: Vẻ hung hăng trên mặt không còn, đầu tóc, quần áo chỉnh tề, lại càng
được các bạn yêu mến hơn.
Với một học sinh cá biệt nhưng có năng lực, có năng khiếu, giáo viên chủ
nhiệm nên biết và mạnh dạn tin tưởng, cho các em có cơ hội thể hiện với các bạn.
Đó cũng là động cơ, là phương hướng phấn đấu thúc đẩy các em học tập tốt hơn,
bản thân mình ngày một hoàn thiện hơn .
Trường hợp 4
Em Lê Thị Thảo là học sinh siêng năng, chăm chỉ, học tốt, được bạn bè yêu
thương, nhưng thời gian gần đây, lại hay đi trễ mười lăm phút đầu giờ. Tôi có phê
bình trước lớp nhưng em không khắc phục được, chỉ có khóc. Một số bạn còn cho
biết em có ý định nghỉ học luôn. Tôi rất là lo lắng liền đi tìm hiểu nguyên nhân.
Hỏi ra thì mới biết, ba đã bỏ gia đình. Mẹ phải nghỉ làm công ty, chuyển sang bán
thức ăn sáng cho công nhân đi làm, mới đủ nuôi ba chị em ăn học. Thảo là chị lớn,
phải dậy bốn giờ sáng phụ mẹ dọn hàng, buôn bán. Khi xong việc dọn dẹp thì


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Sáng kiến kinh nghiệm

Vì tình thương yêu học sinh, tôi không nản. Một mặt động viên em, mặt
khác gặp ba em lúc chưa xỉn để nói chuyện. Nhưng em có vẻ gì đó không tin tưởng
lắm vào mọi người xung quanh. Tôi bèn nghĩ: Làm cách nào mà em có thể tâm sự
với mình như một người bạn thân. Qua nhiều đêm suy nghĩ, tôi mới tìm được câu
trả lời: Đó là đóng giả làm người bạn mới quen trên mạng, qua trao đổi chuyện trò,
biết đâu em muốn tâm sự, trải lòng mà thực tế hàng ngày em không muốn nói. Tôi
phải học các ngôn từ tuổi teen, cách nói chuyện trên yahoo, các từ lóng, từ viết
tắt…tức là ngôn ngữ của mình chỉ còn 16-17 tuổi thôi. Một vài ngày sau, em mới
bắt đầu thổ lộ những điều tâm sự, những nỗi buồn, nỗi lo, những trách móc, oán
giận…của mình. Nhìn bên ngoài thấy em mạnh mẽ nhưng bên trong thật là yếu
đuối. Cũng trên mạng, tôi khuyên nhủ, răn dạy em nhìn vào thực tế mà sống, nhìn
vào tình cảm mọi người dành cho mình, khắc phục hoàn cảnh, có hướng phấn đấu
đi lên vì tuổi đời còn rất trẻ.
Qua một thời gian dài, em bắt đầu chuyển biến tốt. Tiết hoạt động ngoài giờ
lên lớp, tôi cho sinh hoạt với nội dung nói về tình cảm giữa các con với bố mẹ
trong gia đình. Trong lớp các bạn đều tham gia vui vẻ, kể những chuyện vui, buồn
có thật xảy ra trong cuộc sống. Mãi tới cuối giờ, em mới có ý kiến phát biểu. Cả
lớp im lặng, theo dõi. Nam nói rất nhiều về cuộc sống hiện tại, về gia đình, về
người cha nhưng bây giờ em mới nhận ra mọi người xung quanh yêu thương em
biết dường nào, em mắc quá nhiều sai lầm và hứa sẽ sửa đổi. Cả lớp vỗ tay reo hò,
chạy tới ôm chầm lấy em. Tôi thật sự xúc động, bước đầu mình đã thành công.
Hiện tại, hai cha con sống rất hạnh phúc. Tôi có phân cho một bạn gần nhà
Nam, học khá giúp đỡ Nam hoàn thành bài học ở trường.
Không phải lúc nào giáo viên chủ nhiệm cũng thành công trong vấn đề giáo
dục. Đôi khi mình phải vừa là đạo diễn - vừa là diễn viên, hòa mình vào lớp trẻ,

46 HS
46 HS
46 HS

Sáng kiến kinh nghiệm

Yếu

Trung bình

Khá

Tốt

6 HS

8 HS

14 HS

18 HS

( 13,04%)

( 17,40%)

( 30, 43%)

(39,13%)


IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Trên đây là một vài kinh nghiệm giáo dục học sinh chưa ngoan trong nhà
trường phổ thông, mà tôi đã đúc kết được từ thực tiễn giảng dạy và chủ nhiệm.
Vấn đề giáo dục học sinh chưa ngoan trong nhà trường luôn luôn là đề tài
nóng hổi, được sự quan tâm của hầu hết thầy, cô, đặc biệt là giáo viên chủ
nhiệm.
Để có thể giáo dục tốt các em học sinh chưa ngoan, cần phải có sự phối
hợp cả gia đình, nhà trường và xã hội. Giáo dục của gia đình và xã hội giữ vị trí
quan trọng; còn giáo dục của nhà trường mang yếu tố quyết định giúp các em có
thể có những định hướng đúng đắn, để sau này trở thành những người con có
ích cho xã hội, hiếu thảo trong gia đình.
Về phía nhà trường, để làm tốt công tác giáo dục học sinh chưa ngoan,
cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các ban, ngành, đoàn thể, các thầy, cô bộ
môn. Vai trò của thầy, cô chủ nhiệm là rất quan trọng. Trong lớp, thầy, cô chủ
nhiệm như là cha, mẹ của các em, có tiếng nói điều chỉnh kịp thời các hành vi
chưa đúng của các em, là tấm gương sáng cho các em noi theo.
Thầy, cô giáo dục các em không chỉ bằng lời nói mà bằng cả hành động,
cử chỉ, thái độ, tác phong hàng ngày... Hãy cảm hóa, giáo dục các em bằng cả
tấm lòng của người Thầy, người cha, người chị, người mẹ... Hãy nhìn các em
với ánh mắt nhìn về tương lai, không nên dựa vào các hành vi nhất thời của các
em mà đánh giá cả bản chất con người các em, bỏ rơi các em trong những lúc
cần thầy, cô giang tay cứu giúp.
Quan sát, theo dõi học sinh “chưa ngoan” hằng ngày về việc thực hiện
nội quy, quy chế trường lớp, về thái độ học tập bằng nhiều hình thức khác nhau,
sẽ giúp cho giáo viên chủ nhiệm nắm vững và sẽ không vội vàng kết luận một
vi phạm nào đó khi chưa có đầy đủ các chứng cứ nhằm tránh làm tổn thương
đến tâm lý và tình cảm của các em.
Học sinh chúng ta chỉ là những cành cây non, đang muốn vươn lên trở
thành cành cây vững chắc, hãy tạo điều kiện cho các em thể hiện mình, vươn
GV:Nguyễn Thị Thu Minh



GV:Nguyễn Thị Thu Minh

12