BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
--------------
TRẦN THỊ TUẤN ANH
ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỒI QUY PHÂN
VỊ PHÂN TÍCH CHÊNH LỆCH TIỀN LƯƠNG Ở
VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NĂM 2015
ii
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
------------
TRẦN THỊ TUẤN ANH
ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỒI QUY PHÂN
VỊ PHÂN TÍCH CHÊNH LỆCH TIỀN LƯƠNG Ở
VIỆT NAM
Chuyên ngành : Lý thuyết xác suất và thống kê toán học
Mã số
giờ
ngày
tháng
năm
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
v
vi
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
1. Trần Thị Tuấn Anh (2013). Phân tích chênh lệch thu nhập theo
giới tính ở tp. Hồ chí minh bằng hồi quy phân vị, Tạp chí Phát
triển Kinh tế (277), 21-37
2. Trần Thị Tuấn Anh (2014). Ước lượng hàm hồi quy tiền lương
ở Việt Nam giai đoạn 2002 – 2010 bằng thủ tục Heckman 2
bước, Tạp chí Phát triển Kinh tế (DS), tháng 6-2014, 137-150
3. Trần Thị Tuấn Anh (2015). Phân tích tác động của bằng cấp
đến tiền lương ở VN bằng phương pháp hồi quy phân vị, Tạp
Việt Nam, (2) xác định các yếu tố thực sự tác động đến tiền lương và
(3) phân rã khoảng chênh lệch tiền lương để làm rõ phần chênh lệch
giải thích theo nhóm nguyên nhân thứ nhất và phần thể hiện bất bình
đẳng theo nhóm nguyên nhân thứ hai nói trên, đề tài “Ứng dụng
phương pháp hồi quy phân vị phân tích chênh lệch tiền lương ở Việt
Nam” được chọn làm đề tài cho luận án tiến sĩ của tác giả tại trường
Đại học Kinh tế TPHCM.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Để thực hiện các mục đích trên, đề tài hướng đến việc hoàn thành
các mục tiêu sau đây:
1) Giới thiệu cơ sở lý thuyết và khả năng ứng dụng phương pháp hồi
quy phân vị và phương pháp phân rã chênh lệch tiền lương dựa
trên hồi quy phân vị.
2) Thực hiện hồi quy phân vị hàm tiền lương thực tế ở Việt Nam
bằng phương pháp hồi quy phân vị có hiệu chỉnh tính chệch do
chọn mẫu và khắc phục nội sinh.
3) Xác định khoảng chênh lệch tiền lương theo giới tính và phân rã
chênh lệch tiền lương theo giới tính trong giai đoạn 2002 - 2012
4) Xác định khoảng chênh lệch tiền lương theo khu vực (thành thị nông thôn) và phân rã khoảng chênh lệch tiền lương này trong
giai đoạn 2002 - 2012.
5) Xác định mức tăng lương theo thời gian từ năm 2002 đến năm
2012. Phân rã sự tăng lương này thành hai phần : phần tăng lương
là do thay đổi về đặc điểm lao động và phần tăng lương là do thay
đổi hệ số hồi quy.
3.
Đối tượng – phạm vi nghiên cứu
Đề tài này được thực hiện đựa trên bộ số liệu khảo sát mức sống
động nam và lao động nữ, lao động thành thị và lao động nông
thôn, lao động nam ở thành thị và lao động nữ ở thành thị, lao
động nam ở nông thôn và lao động nữ ở nông thôn.
(e) Đề tài xác định mức chênh lệch tiền lương theo giới tính ở Việt
Nam (trên toàn bộ mẫu số liệu cũng như ở từng khu vực thành thị
- nông thôn). Đồng thời đề tài nghiên cứu sự thay đổi các mức
chênh lệch này theo thời gian bằng cách so sánh kết quả tính toán
giữa năm 2002 với 2012.
(f) Đề tài phân rã khoảng chênh lệch tiền lương theo giới tính để xác
định phần chênh lệch tiền lương thể hiện qua phần chênh lệch về
đặc điểm lao động và phần chênh lệch thể hiện qua sự khác nhau
3
về hệ số hồi quy (được xem như là dấu hiệu của phân biệt đối xử
tiền lương giữa nam và nữ)
(g) Đề tài xác định mức chênh lệch tiền lương giữa hai khu vực thành
thị và nông thôn ở Việt Nam và nghiên cứu sự thay đổi của mức
chênh lệch này theo thời gian bằng cách so sánh kết quả tính toán
giữa hai hai thời điểm nghiên cứu là năm 2002 và 2012.
(h) Đề tài phân rã khoảng chênh lệch tiền lương giữa hai khu vực
thành thị và nông thôn nhằm xác định phần chênh lệch thể hiện
qua khác nhau về đặc điểm lao động và phần chênh lệch thể hiện
thông qua khác nhau về hệ số hồi quy (được xem như là dấu hiệu
của sự khác nhau trong chính sách đãi ngộ của khu vực thành thị
- nông thôn)
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HÀM TIỀN LƯƠNG VÀ
VẤN ĐỀ PHÂN RÃ CHÊNH LỆCH TIỀN LƯƠNG BẰNG HỒI
QUY PHÂN VỊ
n i 1
Hàm hồi quy phân vị ở phân vị sẽ là Q (Yi | X i ) X iˆ (1.14)
R k
1.3. Phương pháp hiệu chỉnh tính chệch do chọn mẫu
Heckman J. (1979) phát biểu nguy cơ ước lượng hàm tiền lương
bị chệch do chọn mẫu và đề xuất thủ tục để hiệu chỉnh tính chệch do
chọn mẫu theo hai bước. Buchinsky (1998a và 2001) là người đầu tiên
đề xuất việc hiệu chỉnh tính chệch do chọn mẫu đối với phương pháp
hồi quy phân vị
1.4. Vấn đề nội sinh và phương pháp hồi quy phân vị hai bước
(two - stage quantile regression)
Chevapatrakul và các cộng sự (2009) đề xuất phương pháp 2SQR
(two-stage quantile regression) để xử lý nội sinh đối với hồi quy phân
vị.
1.5. Phương pháp phân rã chênh lệch bằng hồi quy phân vị
5
Phương pháp phân rã chênh lệch bằng hồi quy phân vị được
Machado - Mata (2005) phát triển từ phương pháp phân rã của Oaxaca
– Blinder (1973). Chênh lệch tiền lương giữa hai nhóm sẽ được phân
rã thành hai phần phần chênh lệch tiền lương gây ra bởi sự chênh lệch
trong hệ số hồi quy và phần chênh lệch tiền lương ở xét gây ra bởi
chênh lệch về đặc điểm giữa hai nhóm lao động.
CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ
CHÊNH LỆCH TIỀN LƯƠNG
2.1. Tổng quan các nghiên cứu về chênh lệch tiền lương trên thế
giới
trong đề tài đã được quy đổi tiền lương về cùng một năm gốc để so
sánh mức tăng lương thực tế.
Số liệu tiền lương được biểu diễn trên hàm mật độ kernel cho thấy
sự thay đổi về cả vị trí và hình dáng hàm mật độ tiền lương của người
lao động theo giới tính và khu vực thành thị nông thôn cho thấy việc
lựa chọn hồi quy phân vị là phù hợp để xây dựng hàm tiền lương ở
Việt Nam
3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài sử dụng hàm tiền lương Mincer mở rộng có hàm hồi quy :
7
lnTienLuong 1 2 HonNhan+ 3GioiTinh+ 4ThanhThi
5 KinhNghiem 6 KinhNghiem _ sq
6
5
i 1
i 1
3
5
i 1
i 1
Hồng, Bắc trung bộ và duyên hải miền Trung, Tây Nguyên,
Đông nam bộ, Đồng bằng sông Cửu Long.
8
Để có được tính vững cho các ước lượng tính toán, đề tài tiến hành
Hiệu chỉnh tính chệch do chọn mẫu theo phương pháp do
Buchinsky(1998) và xử lý hiện tượng nội sinh trong hàm tiền lương
bằng 2SQR do Chevapatrakul et al. (2009).
Sau đó, đề tài sử dụng phương pháp phân rã sự chênh lệch tiền
lương giữa hai nhóm lao động theo phương pháp Machado - Mata
(2005) để cho thấy phần chênh lệch tiền lương gây ra do chênh lệch
của các biến độc lập giữa hai nhóm lao động và phần chênh lệch gây
ra do chênh lệch về hệ số hồi quy.
CHƯƠNG 4
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
4.1. Áp dụng phương pháp hồi quy phân vị để ước lượng hàm
tiền lương ở việt nam
Bằng cấp càng cao thì mức tiền lương người lao động nhận được
càng nhiều. Với số liệu năm 2012, ở những nhóm bằng cấp không cao
(Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông), hệ số hồi quy của
lao động nữ cao hơn lao động nam. Nhưng ở những nhóm bằng cấp
cao (Cao đẳng – Đại học, Sau đại học), hệ số hồi quy của lao động
nam lại cao hơn so với lao động nữ. Với biến giả Cao đẳng – Đại học,
Sau đại học, hệ số hồi quy cao hơn rất nhiều so với các biến giả ứng
với các nhóm bằng cấp còn lại.
0.132***
[3.238]
50%
0.0797***
[2.672]
0.107***
[3.488]
75%
0.0116
[0.338]
0.0475
[1.349]
90%
0.0273
[0.572]
0.0845*
[1.719]
0.212***
[5.884]
0.306***
[9.123]
0.636***
[15.590]
1.047***
[12.302]
[7.213]
0.562***
[11.776]
1.066***
[10.705]
Có
Các biến
Có
Có
Có
Có
kiếm soát
t-stat trong ngoặc [] *, **, *** : có ý nghĩa với 10%, 5%, 1%
2SQR - Hồi quy phân vị
2SLS
10%
0.126**
[2.385]
0.169***
[3.099]
0.138***
[3.631]
0.179***
[4.497]
0.203***
[3.461]
0.404***
[7.375]
0.700***
[10.513]
1.193***
[8.589]
0.294***
[6.285]
0.288***
[5.843]
0.532***
[9.823]
0.778***
[7.424]
0.198*
[1.869]
0.218*
[1.949]
0.476***
[3.878]
0.888***
[3.733]
0.242***
[4.373]
0.274***
0.649***
[3.889]
Có
Có
Có
Có
Có
Có
Có
Nguồn : Tính toán của tác giả từ số liệu của Tổng cục Thống kê
Hồi quy hàm tiền lương của nhóm lao động thành thị và nhóm lao động nông thôn
Bằng cấp càng cao thì tiền lương người lao động nhận được càng lớn cũng xảy ra cả ở thành thị và nông thôn.
Ngoại trừ bằng cấp Sau đại học, hệ số hồi quy theo bằng cấp ở khu vực nông thôn có xu hướng cao hơn hệ số hồi quy
tương ứng ở khu vực thành thị. Đặc biệt là ở những phân vị thấp của biến log-tiền lương thực tế. Bên cạnh đó, ở những
nhóm bằng cấp như Tiểu học-Trung học cơ sở - Trung học phổ thông, hệ số hồi quy ở khu vực nông thôn càng giảm
khi xét phân vị càng cao. Trong khi đó, hệ số hồi quy khu vực thành thị không rõ ràng. Ngược lại, ở những nhóm bằng
cấp như Học nghề - Cao đẳng - Đại học, hệ số hồi quy ở khu vực thành thị càng tăng ở phân vị càng cao, trong khi biến
đổi của hệ số hồi quy khu vực nông thôn không rõ ràng.
Trích bảng B.4 :Kết quả hồi quy phân vị hàm tiền lương ở thành thị và nông thôn5 năm 2012
-0.0693
[-0.773]
0.0402
[0.440]
0.0512
[0.521]
0.0799
[0.826]
0.349***
[3.278]
0.736***
[4.622]
25%
0.0173
[0.280]
0.0755
[1.196]
0.159**
[2.345]
0.153**
[2.297]
0.380***
[5.162]
0.656***
[5.974]
50%
0.0761
[1.431]
[4.908]
0.518***
[7.033]
0.851***
[7.729]
90%
-0.0479
[-0.506]
0.0308
[0.318]
0.235**
[2.264]
0.394***
[3.856]
0.765***
[6.795]
0.994***
[5.909]
Có
Có
0.148***
[5.585]
0.190***
[6.878]
0.301***
[8.732]
50%
0.143***
[5.535]
0.153***
[5.665]
0.217***
[6.462]
0.282***
[8.597]
0.479***
[11.687]
75%
0.102***
[3.558]
0.148***
[4.953]
0.245***
[6.568]
0.313***
[8.605]
0.530***
[11.650]
90%
0.0604
[1.544]
0.101**
[2.467]
Bảng C.1 Kết quả phân rã chênh lệch tiền lương giữa lao động nam và nữ
Toàn bộ mẫu
Thành phần
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
Năm 2002
0.2947***
[18.04]
-0.0858**
[-3.16]
-0.070***
-0.0348
[-2.92]
[-1.46]
0.287***
0.2109***
[21.81]
[8.83]
Phân vị 0.25
0.1690*** 0.1595***
[19.89]
[11.65]
-0.076***
-0.046***
[-5.11]
[-2.77]
0.2453*** 0.2055***
[33.98]
[11.65]
Phân vị 0.5
0.121***
0.1565***
[15.70]
[14.18]
-0.085***
-0.073***
[-5.81]
[-4.47]
0.207***
0.2295***
-0.071***
[-2.88]
0.4655***
[20.82]
0.2854***
[13.44]
-0.061**
[-1.16]
0.3465***
[12.77]
0.1589***
[9.29]
-0.051***
[-2.44]
0.2101***
[12.19]
0.3312***
[29.21]
-0.064***
[-4.91]
0.3957***
[29.70]
0.2071***
[18.20]
-0.068***
[-2.75]
0.1287***
[16.75]
-0.067***
[-6.32]
0.1965***
0.1076***
[9.46]
-0.095***
[-4.28]
0.2031***
số hồi quy
[16.24]
[10.66]
[17.31]
Phân vị 0.9
Chênh lệch thuần
0.0726***
0.089***
0.1314***
[8.31]
[4.73]
[6.05]
Chênh lệch do đặc
-0.114***
[3.11]
-0.101***
-0.128***
[-5.56]
[-3.5]
0.1604*** 0.1850***
[10.12]
[7.63]
Nguồn : Tính
Kết quả ở bảng C.2 cho thấy tiền lương khu vực thành thị luôn cao
hơn ở nông thôn. Mức chênh lệch này giảm mạnh theo thời gian, đặc
biệt là ở các phân vị tiền lương thấp. Sự khác nhau về đặc điểm lao
động có tham gia giải thích chênh lệch tiền lương giữa hai khu vực.
Tỷ lệ giải thích này ở năm 2012 nhìn chung cao hơn năm 2002. Tuy
nhiên, vẫn con sự tồn tại của phần chênh lệch tiền lương được thể hiện
qua sự chênh lệch hệ số hồi quy trong hàm tiền lương giữa hai khu
vực. Đây là dấu hiệu của vấn đề bất bình đẳng trong trả lương giữa hai
khu vực thành thị - nông thôn.
Bảng C2 Kết quả phân rã chênh lệch tiền lương giữa thành thị và nông thôn
Toàn bộ mẫu
Thành phần
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
[45.48]
0.1579***
0.3460***
[7.66]
[16.29]
0.0533***
0.5628***
[4.18]
[23.88]
Phân vị 0.25
0.2199***
0.6314***
[21.4]
[45.48]
0.1520***
0.2681***
[11.04]
[22.70]
0.0678***
0.36.33***
[6.13]
[21.73]
13
Nữ giới
năm 2012
năm 2002
0.7770***
[79.26]
0.3671***
[16.11]
0.4099***
[19.97]
0.2638***
[12.15]
0.1922***
[7.11]
0.0715***
[3.64]
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
[45.82]
[13.87]
0.1807***
0.2486***
0.1719***
0.3377***
0.2133***
[16.66]
[28.44]
[11.91]
[18.70]
[10.88]
0.1165***
0.3000***
0.1393***
0.2422***
0.0984***
[15.13]
[43.80]
[16.31]
[26.28]
[8.02]
Phân vị 0.75
0.4176***
0.5883***
0.4455***
0.5342***
0.4101***
[20.02]
[46.82]
[34.37]
[19.29]
[19.04]
[18.19]
0.2827***
0.3100***
0.3170***
0.3488***
0.2352***
[13.25]
[24.17]
[9.33]
[13.80]
[7.41]
0.2186***
0.3431***
0.2363***
0.1911***
0.1993***
[20.53]
[44.68]
[18.53]
[11.13]
[8.94]
t-stat trong ngoặc []*, **, *** : có ý nghĩa với 10%, 5%, 1%
Nguồn : Tính toán của tác giả từ số liệu của Tổng cục Thống kê
Kết quả thể hiện ở bảng C.3 cho thấy tiền lương thực tế theo giờ
năm 2012 cao hơn rất nhiều so với năm 2002. Nông thôn có mức tăng
tiền lương cao hơn thành thị. Nữ giới có mức tăng tiền lương nhiều
14
Khu vực
Thành thị
Nông thôn
0.777***
[42.271]
-0.24***
1.548***
[103.601]
0.211***
điểm lao động
Chênh lệch do hệ x
điểm lao động
[3.672]
1.244***
[91.118]
Chênh lệch thuần
1.057***
[178.314]
0.071***
[3.759]
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
Chênh lệch thuần
Chênh lệch do đặc
điểm lao động
Chênh lệch do hệ
số hồi quy
1.038***
1.103***
0.719***
1.165***
[104.586]
[69.949]
[51.248]
[140.305]
0.073***
0.302***
-0.09***
0.115***
[2.433]
[16.807]
[-1.073]
[3.244]
0.965***
0.801***
0.817***
0.808***
[176.573]
[190.854]
[129.139]
[102.848]
[230.859]
Phân vị 0.75
0.747***
0.746***
0.749***
0.643***
0.779***
[92.739]
[61.825]
[56.869]
[63.457]
[95.239]
0.179***
0.158***
0.28***
0.089***
0.139***
[14.015]
[7.758]
[18.286]
[1.296]
[8.655]
0.568***
0.588***
0.47***
0.398***
0.448***
0.531***
[58.661]
[42.468]
[38.794]
[30.975]
[76.635]
t-stat trong ngoặc []*, **, *** : có ý nghĩa với 10%, 5%, 1%
Nguồn : Tính toán của tác giả từ số liệu của Tổng cục Thống kê
CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
5.1. Kết luận
5.1.1. Về hồi quy hàm tiền lương
Theo giới tính
Kết quả phân tích số liệu cho thấy bằng cấp thực sự tác động đến
tiền lương ở tất cả các phân vị được xét. Bằng cấp càng cao thì tiền
15
lương nhận được càng lớn. Chênh lệch tiền lương giữa các bằng cấp
là cao và rõ rệt ở những phân vị thấp. Năm 2002 chênh lệch này cao ở
những phân vị thấp, giảm dần khi xét những phân vị cao. Trong năm
2012, ở những nhóm bằng cấp không cao (Tiểu học, Trung học cơ sở,
Trung học phổ thông), hệ số hồi quy của lao động nữ cao hơn lao động
nam. Nhưng ở những nhóm bằng cấp cao (Cao đẳng – Đại học, Sau
đại học), hệ số hồi quy của lao động nam lại cao hơn so với lao động
nữ. Với biến giả Cao đẳng – Đại học, Sau đại học, hệ số hồi quy cao
hơn rất nhiều so với các biến giả ứng với các nhóm bằng cấp còn lại.
bằng cấp Học nghề - Cao đẳng - Đại học, hệ số hồi quy ở năm 2002
lại cao hơn năm 2012.
5.1.2. Về kết quả phân rã chênh lệch tiền lương
Phân rã chênh lệch tiền lương theo giới tính
Trong cả hai thời điểm nghiên cứu, tiền lương thực tế theo giờ của
lao động nam cao hơn lao động nữ ở tất cả các phân vị. Sự khác nhau
về đặc điểm lao động giữa nam và nữ không tham gia giải thích cho
sự chênh lệch tiền lương giữa lao động nam và nữ. Dấu âm của đại
lượng này ở kết quả phân rã còn hàm ý rằng những đặc điểm lao động
tác động đến tiền lương của nữ giới còn ưu việt hơn nam giới. Toàn
bộ phần chênh lệch tiền lương của năm trở thành phần chênh lệch tiền
17
Copyright: Tài liệu đại học ©