SƠ ĐỒ CÔNG NGHỆ VÀ QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG
CỦA NHÀ MÁY LỌC - HÓA DẦU ĐIỂN HÌNH

BỘ LAO ĐỘNG - THƢƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TỔNG CỤC DẠY NGHỀ
Dự án giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (VTEP) Logo Sách hƣớng dẫn giáo viên

Mô đun: SƠ ĐỒ CÔNG NGHỆ VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA NHÀ MÁY LỌC ĐIỂN HÌNH
Mã số: HD M

Nghề: VẬN HÀNH THIẾT BỊ HÓA DẦU
Trình độ: lành nghề

Hà Nội - 2004

2
Mã tài liệu

Mã quốc tế ISBN:......
Tuyên bố bản quyền :

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình
Cho nên các nguồn thông tin có thể
đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích
dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc
hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
Tổng cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để
bảo vệ bản quyền của mình.
Tổng cục Dạy Nghề cám ơn và hoan
nghênh các thông tin giúp cho việc tu
sửa và hoàn thiện tốt hơn tàI liệu này. Địa chỉ liên hệ:
Dự án giáo dục kỹ thuật và nghề
nghiệp
Tiểu ban Phát triển Chƣơng trình Học
liệu
……………………

học.
Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ đƣợc hoàn chỉnh để trở thành sách hƣớng
dẫn giáo viên chính thức trong hệ thống dạy nghề.

Hà nội, ngày …. tháng…. năm….
Giám đốc Dự án quốc gia 4
MỤC LỤC

Đề mục ......................................................................................................... Trang
LỜI TỰA .............................................................................................................. 3
MỤC LỤC ............................................................................................................ 4
GIỚI THIỆU VỀ MÔ ĐUN .................................................................................... 6
Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun ............................................................................... 6
Mục tiêu của mô đun ........................................................................................... 6
Mục tiêu thực hiện của mô đun ........................................................................... 6
Nội dung chính/các bài của mô đun .................................................................... 7
Các hình thức dạy - học chính trong mô đun ...................................................... 7
LIỆT KÊ CÁC NGUỒN LỰC CẦN THIẾT CHO MÔ ĐUN .................................. 8
GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN BÀI DẠY ............................................................ 9
U ........... 9
PHẦN I - CÔNG VIỆC CHUẨN BỊ ...................................................................... 9
PHẦN II - TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC ..................................... 9
1.1. THUYẾT TRÌNH BÀI GIẢNG ........................................................................ 9
1.2.THẢO LUẬN NHÓM .................................................................................... 15
1.3. TỰ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU ....................................................................... 16
1.4. THAM QUAN, THỰC TẬP .......................................................................... 17
PHẦN III. CÁCH THỨC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ ................................................. 17

4.4. THAM QUAN THỰC TẬP ........................................................................... 61
PHẦN III CÁCH THỨC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ .................................................. 61
NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP ....................................................................... 61
CÁC BÀI KIÊM TRA ĐÁNH GIÁ MẪU ............................................................... 61
........................................... 64
PHẦN I - CÔNG VIỆC CHUẨN BỊ ..................................................................... 64
PHẦN II - TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC ................................... 64
5.1. THUYẾT TRÌNH BÀI GIẢNG ...................................................................... 64
5.2. THẢO LUẬN NHÓM ................................................................................... 70
5.3. TỰ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU ....................................................................... 70
5.4. THAM QUAN THỰC TẬP ........................................................................... 71
PHẦN III CÁCH THỨC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ .................................................. 72
NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP ....................................................................... 72
CÁC BÀI KIÊM TRA ĐÁNH GIÁ MẪU ............................................................... 72
CÁC BÀI TẬP MỞ RỘNG, NÂNG CAO VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .................. 73
ĐÁP ÁN CÁC CÂU HỎI VÀ BÀI KIỂM TRA ...................................................... 75
I. ĐÁP ÁN CÁC CÂU HỎI, BÀI TẬP NÂNG CAO VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .... 75
II. ĐÁP ÁN CÁC BÀI KIÊM TRA ĐÁNH GIÁ...................................................... 78
KẾ HOẠCH VÀ CÁCH THỨC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔ ĐUN........ 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 92

6
GIỚI THIỆU VỀ MÔ ĐUN

Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun
Học viên của các trƣờng cao đẳng kỹ thuật cũng nhƣ sinh viên tại các
trƣờng đại học liên quan đến lĩnh vực chế biến dầu khí thƣờng đƣợc đào tạo kỹ
về các công nghệ điển hình và sự hoạt động của từng phân xƣởng này một
cách đơn lẻ. Sự hoạt động của các phân xƣởng công nghệ trong mối quan
chung với các phân xƣởng công nghệ khác cũng nhƣ trong mối quan hệ với

trợ: Hệ thống phát điện, hệ thống sản xuất và phân phối hơi, khí nén
điều khiển, hệ thống khí nhiên liệu, hệ thống dầu nhiên liệu, hệ thống
nƣớc (nƣớc làm mát,...).
- Mô tả đƣợc sơ đồ và quá trình hoạt động của hệ thống công trình ngoại
vi: Hệ thống nhập dầu thô, hệ thống bể chứa dầu thô, bể chứa sản
phẩm, các bể chứa trung gian, hệ thống xuất sản phẩm và hệ thống thu
gom xử lý nƣớc thải.
- Trình bày đƣợc nguyên lý hoạt động của các sơ đồ nhà máy tƣơng tự.
- Trình bày đƣợc nguyên lý điều khiển nhà máy, các hệ thống điều khiển
và đảm bảo an toàn chính trong nhà máy.
Nội dung chính/các bài của mô đun
Bài 1: Một số sơ đồ công nghệ điển hình nhà máy lọc dầu.
Bài 2: Hệ thống nhập dầu thô và bể chứa dầu thô.
Bài 3: Sơ đồ và quá trình hoạt động của hệ thống năng lƣợng, phụ trợ.
Bài 4: Sơ đồ và hoạt động hệ thống công tình ngoại vi.
Bài 5: Điều khiển hoạt động của nhà máy.

Các hình thức dạy - học chính trong mô đun

Hoạt động 1: Giáo viên thuyết trình trên lớp về các vấn đề nhập dầu thô,
hệ thống tàng trữ nguyên liệu và sản phẩm, hệ thống năng lƣợng, phụ trợ, công
trình ngoại vi và hệ thống điều khiển tự động nhà máy.
Hoạt động 2: Thảo luận nhóm về các vấn đề liên quan đến hệ thống nhập
dầu thô, vận chuyển dầu tho có nhiệt độ đông đặc cao,...
Hoạt động 3: Tự nghiên cứu tài liệu theo các chuyên đề gợi ý của giáo viên
hoặc các chuyên đề tự xây dựng;
Hoạt động 4: Tham quan thực tập tại các cơ sở sản xuất nhƣ nhà máy lọc
hoá dầu và các cơ sở sản xuất có hệ thống tƣơng tự các hệ thống trong nhà
máy lọc, hoá dầu.


hình ảnh các phân xƣởng và các tài liệu giáo viên muốn mở rộng.
- Về phía học viên, để tham gia các buổi thảo luận nhóm phải chuẩn bị
trƣớc các tài liệu liên quan đến vấn đề cần thảo luận với các thành viên
trong nhóm hay các vấn đề cần có sự giúp đỡ của giáo viên.
- Để công tác tham quan cơ sở sản xuất thu đƣợc kết quả tốt, giáo viên
phải liên hệ trƣớc với cơ sở để đƣợc cấp các thông tin chính về các cơ
sở sản xuất này nhƣ: Sơ đồ công nghệ, các bản vẽ về cấu tạo các thiết
bị chính,... và đặc biệt là các yêu cầu về an toàn lao động.
PHẦN II - TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
1.1. THUYẾT TRÌNH BÀI GIẢNG
1.1.1. Các vấn đề chung
Nhập nguyên liệu, chế biến và pha trộn, tàng trữ, xuất sản phẩm là ba quá
trình cơ bản khép kín một chu trình hoạt động của nhà máy lọc dầu. Các kiến
thức học viên đƣợc trang bị trong các mô đun/môn học khác giúp học viên hiểu
rõ đƣợc nguyên lý hoạt động, cấu tạo thiết bị tƣơng đối chi tiết của từng quá
trình, phân xƣỏng công nghệ, hệ thống năng lƣợng, phụ trợ,... nhƣng chƣa đặt
chúng trong mối quan hệ với nhau. Thiếu kiến thức tổng quát về sự hoạt động

10
chung của hệ thống là một yếu tố gây khó khăn cho học viên hình thành kỹ
năng vận hành nhà máy từ các phòng điều khiển trung tâm cũng nhƣ giải quyết
các công việc liên quan đến xây dựng dự án. Bài học này nhằm cung cấp cho
học viên kiến thức tổng quát về quá trình hoạt động tổng thể của nhà máy lọc
dầu, mối quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận của nhà máy, thông qua đó giúp
học viên hình thành kỹ năng vận hành máy móc thiết bị và kiến thức tổng quát
để tham gia các dự án lọc hoá dầu.
1.1.2. Những vấn đề lƣu ý về nội dung trong hoạt động giảng dạy
1.1.2.1. Khái quát chung hoạt động của nhà máy
a. Nhập và tàng trữ dầu thô
Nhập và tàng trữ dầu thô là công việc khới đầu của quá trình hoạt động

động của nhà máy lọc dầu, mặc dù đây là khâu không trực tiếp tạo ra sự gia
tăng giá trị của sản phẩm, nhƣng lại có ảnh hƣởng lớn đến chất lƣợng sản
phẩm (quá trình pha trộn) và hoạt động chung của nhà máy. Cũng nhƣ các
phần trên, mục đích của phần này cũng nhằm giúp cho học viên có cách nhìn
tổng quát về hoạt động pha trộn, tàng trữ và xuất sản phẩm mà không quá đi
vào chi tiết của từng hoạt động cụ thể.
Về quá trình pha trộn, giáo viên cần nêu nguyên tắc cơ bản pha trộn
trong nhà máy lọc dầu, các phƣơng thức pha trộn chính đƣợc sử dụng hiện nay
trên thế giới. Các sản phẩm pha trộn chính của nhà máy lọc dầu nhƣ xăng,
diesel, dầu FO cần giới thiệu chi tiết hơn về thành phần các cấu tử pha trộn
chính. Trong pha trộn sản phẩm, cần lƣu ý vấn đề kiểm soát chất lƣợng sản
phẩm, cách thức điều khiển quá trình, phƣơng thức xử lý các sản phẩm không
đạt chất lƣợng sản phẩm. Giáo viên cần phát triển kiến thức nâng cao về lý do
chỉ một số chỉ tiêu chất lƣợng đƣợc kiểm soát trực tuyến (online) trong khi chất
lƣợng sản phẩm đƣợc quy định bảo rất nhiều các chỉ tiêu khác nhau nhƣng xác
suất sản phẩm đạt yêu cầu vẫn đạt ở mức cần thiết.
Quá trình tàng trữ và xuất sản phẩm: Trong phần này, giáo viên cần giới
thiệu cho học viên mục đích của kho tàng trữ sản phẩm, nguyên tắc xác định
tổng thể tích bể chứa từng loại sản phẩm của nhà máy dựa trên tải trọng của
phƣơng tiện vận chuyển và chiến lƣợc dự phòng.
1.1.2.2. Các sơ đồ công nghệ điển hình của nhà máy lọc dầu
Cấu hình công nghệ của nhà máy lọc dầu có nghĩa quan trọng trong việc
đảm bảo tính linh động, khả năng cạnh tranh và chất lƣợng của sản phẩm.
Trong mục này, giáo viên cần phải giới thiệu cho học viên cơ sở xác định cấu
hình công nghệ của nhà máy lọc dầu nhƣ chủng loại, chất lƣợng sản phẩm,
nguyên liệu sử dụng và yêu cầu về tiêu chuẩn môi trƣờng. Các kiến thức này
không chỉ đóng vai trò cho việc hình thành kỹ năng vận hành nhà máy mà là
kiến thức liên thông để đào tạo ở bậc học cao hơn (học viên sẽ thực hiện
những công việc ở mức cao hơn nhƣ tham gia vào công việc thiết kế dự án
trong chƣơng trình đào tạo liên thông lên trình độ cao hơn,...).

xƣởng cracking cặn chƣng cất đƣợc sử dụng.
Giáo viên cần giới thiệu vai trò của từng phân xƣởng trong sơ đồ công
nghệ này, đồng thời giới thiệu phạm vị áp dụng của sơ đồ công nghệ này nhƣ
hàm lƣợng lƣu huỳnh phải tƣơng đối thấp. Trong trƣờng hợp hàm lƣợng lƣu
huỳnh vá các tạp chất cao thì cần phải lắp đặt thêm các phân xƣởng xử lý tạp
chất làm nguyên liệu cho quá trình cracking. Sơ đồ công nghệ đƣa ra trong giáo
trình chỉ là sơ đồ công nghệ rất điển hình để chế biến dầu nhẹ, giáo viên có thể
giới thiệu thêm các mô hình khác để giúp cho học viên nâng cao kiến thức.
b. Sơ đồ chế biến dầu nặng

13
Trong những năm gần đây, giá dầu thô tăng mạnh, kèm theo chênh lệch
giá giữa dầu thô nặng và nhẹ tƣơng đối lớn. Chênh lệch giá giữa dầu thô nhẹ
và dầu thô nặng dẫn đến lợi nhuận thu đƣợc từ các nhà máy chế biến dầu nặng
thƣờng cao hơn so với chế biến dầu nhẹ, mặc dù đầu tƣ ban đầu cho sơ đồ
chế biến dầu nặng là cao hơn. Mặt khác, các số liệu về sản lƣợng và trữ lƣợng
dầu thô cho thấy, tỷ lệ dầu thô nhẹ ngày càng sụt giảm. Suất phát từ lợi nhuận
đem lại và khả năng cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định, hiện nay, trên thế giới
xu thế chế biến dầu nặng đang chiếm ƣu thế. Các nhà máy xây dựng trƣớc đây
đều đƣợc nâng cấp để có thể chế biến đƣợc dầu nặng và dầu trung bình, các
nhà máy mới xây dựng hầu nhƣ đƣợc thiết kế ngay từ đầu để chế biến dầu
nặng và dầu trung bình trừ những trƣờng hợp cá biệt. Sơ đồ công nghệ điển
hình chế biến dầu nặng nhƣ đƣợc giới thiệu trong hình H-3A, H-3B trong giáo
trình. Sự khác biệt giữa sơ đồ chế biến dầu nhẹ và dầu nặng nằm ở quá trình
chế biến phân đoạn nặng. Tuy nhiên, tuỳ theo tính chất cụ thể dầu thô và yêu
cầu về chủng loại sản phẩm, hiệu quả kinh tế mà sơ đồ chế phân đoạn nặng
cũng có sự khác nhau. Cụ thể với dầu thô tƣơng đối nặng có tính chất thích
hợp để sản xuất coke dầu có sơ đồ công nghệ nhƣ hình H-3B, ngƣợc lại với
loại dầu nặng vừa có thành phần cặn thích hợp để sản xuất nhựa đƣờng thì áp
dụng sơ đồ công nghệ nhƣ hình H-3A trong giáo trình. Tuy nhiên, cần lƣu ý các

tiếp gia tăng giá trị của sản phẩm, trong nhà máy lọc dầu còn có có thành phần
khác hộ trợ cho sự hoạt động của các phân xƣởng công nghệ. Các thành phần
này của nhà máy có một mối quan hệ gắn kết với các phân xƣởng công nghệ
và có những vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hoạt động đồng bộ, an toàn
của nhà máy. Giáo viên cần phải phân tích cho học viên thấy rõ mỗi boọ phận
của nhà máy có những vai trò riêng, có mối quan hệ hữu cơ, khô xem
nhẹ bất cứ bộ phận nào của nhà máy để tránh tƣ tƣởng chỉ tập trung nghiên
cứu học tập về các phân xƣởng công nghệ mà xem nhẹ các thành phần khác
của nhà máy. Ngoài các phân xƣởng công nghệ, trong nhà máy lọc dầu điển
hình còn bao gồm các thành phần khác nhƣ: Phân xƣởng năng lƣợng, phụ trợ,
hệ thống công trình ngoại vi và các công trình chung.
a. Các công trình năng lƣợng, phụ trợ
Các công trình năng lƣợng, phụ trợ có chức năng cung cấp năng lƣợng,
phụ trợ và các tiện ích nhƣ điện, hơi, nƣớc, khí nén,... cho toàn bộ nhà máy.
Trong khuôn khổ của bài giảng, giáo viên cần giới thiệu đầy đủ các hạng mục
công trình năng lƣợng, phụ trợ trong nhà máy lọc dầu nhƣ hệ thống phát điện,
sản xuất hơi nƣớc, hệ thống khí nén, hệ thống nhiên liệu, hệ thống nƣớc,... và
chức năng của các hệ thống này. Điểm lƣu ý là phải chỉ cho học viên thấy đƣợc
mối liên quan chặt chẽ giữa các hệ thống năng lƣợng, phụ trợ với các các phân
xƣởng công nghệ và các phần khác của nhà máy. Hiểu biết đƣợc mối quan hệ
này rất quan trọng đối với học viên trong quá trình điều khiển nhà máy cũng
nhƣ trong công tác triển khai dự án. Trong giáo trình chỉ liệt kê đầu các công
trình năng lƣợng phụ trợ, tuy nhiên, giáo viên cần mở rộng nội dung các phần
này. Nội dung chi tiết của các hạng mục công trình này đƣợc giới thiệu trong
phần khác của chƣơng trình.

15
b. Các công trình ngoại vi
Các công trình ngoại vi có nhiệm vụ hỗ trợ cho hoạt động của các phân
xƣởng công nghệ hoạt động ổn định, an toàn trong điều kiện bình thƣờng cũng

viên tự nêu vấn đề liên quan đến những kiến thức mà họ thấy cần phải trao đổi.
Các nội dung cần đƣợc thảo luận nhóm có thể là các vấn đề:

16
- Thảo luận về các sơ đồ công nghệ của nhà máy lọc dầu do học viên tự
thu thập hoặc các sơ đồ công nghệ do giáo viên cung cấp. Các nội dung
cần thảo luận nhƣ xem xét, đánh giá sơ đồ công nghệ này thích ứng để
sản xuất loại dầu thô nào; tính linh động của sơ đồ, chủng loại sản
phẩm, chất lƣợng sản phẩm có thể thu đƣợc từ sơ đồ công nghệ này;
khả năng nâng cấp mở rộng nhà máy trong tƣơng lai,...
- Các phƣơng thức nhập dầu thô, các sơ đồ công nghệ hệ thống nhập
dầu thô, ƣu nhƣợc điểm của các hệ thống này. Liên hệ với nguồn dầu
thô Việt nam, phƣơng pháp nhập dâu thô nào áp dụng là thích hợp
nhất, vì sao?
- Vấn đề chủng loại sản phẩm của nhà máy, xem xét phân tích một cách
định tính với một loại nguyên liệu, công suất nhà máy nhất định thì sản
xuất các sản phẩm nào là có tính khả thi và mang lại lợi nhuận cao nhất.
Ngoài các chủ đề gợi ý cho học viên thảo luận nêu trên, giáo viên cần phát
huy tính tự chủ của học viên trong vấn đề lựa chọn các chủ đề thảo luận. Giáo
viên có thể tham gia một buối thảo luận để giúp học viên giải đáp các vấn đề
khó và tạo lập thói quen trong các buổi thảo luận ban đầu.
1.3. TỰ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU
Mặc dù các kiến thức trong giáo trình và các kiến thức mở rộng của giáo
viên trong quá trình giảng dạy về cơ bản đáp ứng đƣợc những yêu cầu đặt ra,
tuy nhiên, do khuôn khổ quy định về thời lƣợng, không thể tất cả các vấn đề
liên quan đến việc trang bị kiến thức cho học viên đƣợc trình bày thông qua
giáo trình và thuyết giảng của giáo viên trên lớp học. Mặt khác, trong ngành chế
biến dầu khí, do yêu cầu của thực tế, công nghệ mới không ngừng đƣợc nghiên
cứu và phát triển. Vì vậy, vấn đề cập nhật các thông tin mới cũng nhƣ đào sâu
các kiến thức ngoài thời gian trên lớp là một hoạt động quan trọng để hình

NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP
Việc kiểm tra đánh giá học viên nhằm nâng cao ý thức học tập của học
viên, đồng thời giúp học viên củng cố kiến thức đã tiếp thu đƣợc. Đối với bài
học này chỉ tiến hành kiểm tra đánh giá học viên vào cuối bài mà không tiến
hành, kiểm tra đánh giá trong bài học.
Nội dung của bài kiểm tra cuối bài học: Bài kiểm tra đánh giá học viên
này phải đánh giá đƣợc kiến thức tổng quát về hoạt động tổng thể của nhà máy
lọc dầu từ khâu nhập nguyên liệu, các hoạt động chế biến cho tới khâu pha
trộn, tàng trữ và xuất sản phẩm. Các kiến thức chung về vị trí xây dựng nhà
máy phù hợp với điều kiện thực tế, thuận lợi cho công tác xuất, nhập khẩu
nguyên liệu, sản phẩm. Các kiến thức về việc xây dựng sơ đồ công nghệ để
chế biến các dạng dầu thô và kiến thức về các sơ đồ công nghệ điển hình của
học viên cũng cần phải đƣợc kiểm tra đánh giá. Các bài mẫu kiểm tra đánh giá
học viên đƣợc trình bày ở mục dƣới đây.
CÁC BÀI KIÊM TRA ĐÁNH GIÁ
Bài B.1-1

18
1. Cho biết lý do các nhà máy lọc dầu thƣờng phải đặt tại bờ biển có điều
kiện thuận lợi xây dựng cảng nƣớc sâu?
2. Chức năng, nhiệm vụ của khu bể chứa dầu thô.
Bài B.1-2
1. Hãy cho biết các cơ sở chính quyết định cấu hình công nghệ của nhà
máy lọc dầu? Các sơ đồ công nghệ điển hình đang đƣợc sử dụng.
2. Thành phần chính của nhà máy lọc dầu, chức năng của các bộ phận
này?

19
BÀI 2. U THÔ
Mã bài: HD M2

sau mỗi lần nhập là vấn đề đƣợc quan tâm nghiên cứu, tuỳ thuộc vào điều kiện
cụ thể về kinh tế, kỹ thuật mà phƣơng án kỹ thuật thích hợp sẽ đƣợc lựa chọn.
Dầu thô sau khi nhập đƣợc tàng trữ trong bể chứa. Khu bể chứa dầu thô
cần phải đƣợc thiết kế với dung tích và cấu tạo phù hợp để tiếp nhận tầu dầu

20
thô theo đúng thiết kế, tàng trữ an toàn và đảm bảo dầu đáp ứng các điều kiện
công nghệ thích hợp (nhiệt độ, hàm lƣợng nƣớc,...) trƣớc khi đƣa đi chế biến.
2.2.2. Những vấn đề lƣu ý về nội dung
2.2.2.1. Nhập dầu thô
theo vị trí nhà máy xây dựng và điều kiện hạ tầng khu vực mà mỗi nhà
máy lọc dầu có phƣơng thức nhập dầu thô khác nhau. Tuy nhiên, trong thực tế,
ngoại trừ các nhà máy thuận lợi ở gần các mỏ dầu lớn hoặc gần các đƣờng
ống dẫn dầu lớn cho phép nhập dầu thô trực tiếp bằng đƣờng ống, còn lại đa
số các nhà máy trên thế giới đều nhập dầu thô bằng các phƣơng tiện vận tải.
Phƣơng tiện vận tải sử dụng là các tầu dầu tải trọng lớn (các phƣơng tiện giao
thông khác không khả thi để vận chuyển dầu nguyên liệu cho các nhà máy lọc
dầu). Chính vì những lý do nêu trên mà đa số các nhà máy lọc dầu phải đƣợc
xây dựng tại các vị trí thích hợp cho việc nhập dầu thô nguyên liệu cũng nhƣ
xuất sản phẩm sau này bằng đƣờng thuỷ. Đây là một trong những điểm quan
trọng giáo viên cần giới thiệu cho học viên về lựa chọn vị trí phù hợp xây dựng
nhà máy lọc dầu. Việc lựa chọn vị trí xây dựng nhà máy về mặt kỹ thuật đơn
thuần là đảm bảo thuận lợi cho việc xuất nhập hàng hoá, ngoài ra các yếu tố
khác cũng đƣợc quan tâm là điều kiện hạ tầng nhƣ nƣớc ngọt, điện, đƣờng
xá,...
Phƣơng thức vận chuyển nguyên liệu ảnh hƣởng đến vị trí xây dựng nhà
máy và phƣơng thức nhập dầu thô. Đa phần các nhà máy đƣợc xây dựng gần
bờ biển có vị trí thuận lợi để tiếp nhận các tầu dầu tải trọng lớn. Với các tầu dầu
tải trọng càng lớn thì phí vận chuyển dầu thô càng thấp, tuy nhiên, đầu tƣ cho
khu bể chứa và hệ thống nhập dầu sẽ lớn hơn, vì vậy ngƣời ta tính toán cân đối

trên nhiệt điểm đông đặc, dùng các loại phụ gia để giảm nhiệt độ điểm đông đặc
của dầu thô.
a. Phƣơng pháp dùng dầu thay thế
Cho đến nay, phƣơng pháp dùng dầu nhẹ có nhiệt độ đông đặc thấp thay
thế dầu thô có nhiệt đông đặc cao sau mỗi lần nhập đƣợc xem là phƣơng pháp
truyền thống để giải quyết vấn đề dầu thô đông đặc trên đƣờng ống sau mỗi lần
nhập. Phƣơng pháp này có những ƣu điểm nhƣ: Đã đƣợc kiểm chứng về độ tin
cậy vận hành trong thực tế, thiết kế, vận hành tƣơng đối đơn giản. Tuy nhiên,
phƣơng pháp này có nhƣợc điểm là đầu tƣ tƣơng đối lớn. Sơ đồ công nghệ
của phƣơng pháp dùng dầu thay thế đã đƣợc đơn giản hoá nhƣ trình bày trong
hình H-5 của giáo trình. Để học viên hiểu đƣợc nguyên tắc vận hành của hệ
thống, ngoài nội dung đã trình bày trong giáo trình có thể trình bày bổ sung
thêm các bản vẽ để minh hoạ một cách chi tiết hơn quá trình đẩy dầu thô ra
khỏi đƣờng ống sau mỗi lần nhập dầu thô cũng nhƣ quá trình đẩy dầu rửa về
bể chứa khi bắt đầu quá trình nhập. Mấu chốt của vấn đề là điều chỉnh các van
trên đƣờng ống và hệ thống phát hiện giao diện giữa dầu thô và dầu rửa.
Nguyên tắc của quá trình điều khiển các van là chỉ cho phép dầu rửa lẫn
vào dầu thô mà không cho phép dầu thô lẫn vào bể dầu rửa để tăng thời gian
phục vụ của dầu rửa nhằm giảm chi phí vận hành hệ thống. Dầu rửa sử dụng
thay thế dầu thô là các loại dầu đƣợc sản xuất nội tại trong nhà máy lọc dầu,

22
thông thƣờng là dầu phân đoạn diesel cracking (LCO) đƣợc sử dụng, trong một
số trƣờng hợp, phân đoạn GO nhẹ đƣợc sử dụng thay thế. Các loại dầu này
đều có đặc điểm là nhiệt độ đông đặc thấp (từ -18
0
C đến 0
0
C ). Để đảm bảo
dầu đủ chất lƣợng và có chế độ công nghệ (nhiệt độ) thích hợp cho vận hành,

dùng dòng điện bề mặt cao áp.
Phƣơng pháp gia nhiệt bằng dòng điện bề mặt cao áp

23
Phƣơng pháp gia nhiệt đƣờng ống bằng dòng điện bề mặt cao áp đƣợc áp
dụng rất phổ biến hiện nay vì có nhiều ƣu điểm nhƣ độ tin cậy cao, hoạt động
ốn định. Các dƣờng ống dẫn dầu thƣờng sử dụng phƣơng pháp gia nhiệt này.
Đây là phƣơng pháp gia nhiệt còn ít đƣợc đề cập ở Việt Nam mặc dù đã đƣợc
ứng dụng rộng rãi trên thế giới. Trƣớc hết, giáo viên cần phải phân tích, giải
thích để học viên hiểu đƣợc nguyên lý của quá trình gia nhiệt đƣờng ống bằng
dòng điện bề mặt cao áp và bƣớc tiếp theo là ứng dụng của phƣơng pháp này
trong gia nhiệt đƣờng ống trong lĩnh vực dầu khí. Cần minh hoạ nguyên lý hoạt
động phƣơng pháp gia nhiệt bằng dòng điện bề mặt cao áp.nhƣ các hình vẽ H-
7A và H-7B trong giáo trình.
Để học viên nhận thức đƣợc sâu sắc vấn đề, nhìn nhận đúng những điểm
mạnh yếu, điều kiện áp dụng, giáo viên cần tiến hành phân tích những ƣu
nhƣợc điểm của phƣơng pháp gia nhiệt này với các phƣơng pháp khác, đặc
biệt là khi áp dụng phƣơng pháp gia nhiệt này để giải quyết vấn đề đông đặc
của dầu thô trong hệ thống đƣờng ống nhập dầu của nhà máy. Các ƣu điểm
của phƣơng pháp này so với phƣơng pháp sử dụng dầu thay thế cần nhấn
mạnh là: Độ tin cậy vận hành cao, cho phép khôi phục lại hệ thống đƣờng ống
nhƣ ban đầu nếu xảy ra hiện tƣợng đông đặc dầu trong đƣờng ống khi có sự
cố bất khả kháng xảy ra (điều mà phƣơng pháp dùng dầu thay thế không thể có
đƣợc); đầu tƣ ban đầu thấp do chỉ sử dụng một đƣờng ống duy nhất. Tuy
nhiên, phƣơng pháp này cũng có nhƣợc điểm là chi phí vận hành cao, vấn đề
bảo đảm an toàn lao động phải quan tâm ở mức độ rất cao do sử dụng nguồn
điện cao áp.
GIáo viên cần lấy các ví dụ minh hoạ cho sự phát triển của phƣơng pháp
gia nhiệt này trong thực tế ( tỷ lệ đƣờng ống sử dụng, tổng chiều dài đƣờng ống
áp dụng phƣơng pháp gia nhiệt này,...).

định hƣớng sơ bộ nội dung để cho từng nhóm thảo luận. Một phần nội dung
thảo luận sẽ do các học viên tự nêu vấn đề liên quan đến những kiến thức mà
họ thấy cần phải trao đổi. Các nội dung cần đƣợc thảo luận nhóm trong bài học
này là các vấn đề:
- Sơ đồ chi tiết đƣờng ống, van của một hệ thống nhập dầu thô qua cảng
nhập dầu thô một điểm neo (SPM), nguyên lý hoạt động của hệ thống;
- Cấu tạo chi tiết của một số bộ phận trong hệ thống nhập dầu thô nhƣ
phao neo, ống thu gom (PLEM), phƣơng pháp bảo ôn đƣờng ống,...
- Thảo luận về chức năng của một số bộ phận trong bể chứa dầu thô nhƣ
hệ thống đo mức, hệ thống kiểm soát mức,...
- Phƣơng pháp gia nhiệt trong các bể chứa dầu thô, phƣơng pháp lấy
mẫu, thiết bị đo mức.
Ngoài các chủ đề gợi ý cho học viên thảo luận nêu trên, giáo viên có thể
phát huy tính tự chủ của học viên trong vấn đề tự nghiên cứu các chủ đề thảo
luận. Giáo viên có thể tham gia một số buối thảo luận để giúp học viên giải đáp
các vấn đề khó và tạo lập thói quen trong các buổi thảo luận ban đầu.

25
2.3. TỰ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU
Mặc dù các kiến thức trong giáo trình và các kiến thức mở rộng của giáo
viên trong quá trình giảng dạy về cơ bản đáp ứng đƣợc những yêu cầu đặt ra,
tuy nhiên, do khuôn khổ quy định về thời lƣợng, không thể tất cả các vấn đề
liên quan đến việc trang bị kiến thức cho học viên đều đƣợc thâu tóm trong giáo
trình và bài giảng của giáo viên. Mặt khác, trong ngành chế biến dầu khí, do yêu
cầu của thực tế, công nghệ mới không ngừng đƣợc nghiên cứu và phát triển. Vì
vậy, vấn đề cập nhật các thông tin mới cũng nhƣ đào sâu các kiến thức ngoài
thời gian trên lớp là một hoạt động quan trọng để hình thành kiến thức và kỹ
năng cho học viên.
Về nguyên tắc, vấn đề tự nghiên cứu tài liệu do học viên chủ động. Tuy
nhiên, để nâng cao hiệu quả của quá trình tự nghiên cứu cũng cần có sự