CHƯƠNG IV
TÁC ĐỘNG CỦA TÌNH HÌNH THẾ GIỚI CUỐI THẾ KỶ XIX, ĐẦU
THẾ KỶ XX ĐỐI VỚI CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Chủ nghĩa Mác- Lênin khẳng định cách mạng mỗi nước luôn là một bộ phận
của cách mạng thế giới, vận động và phát triển theo xu thế chung của thời đại. Cách
mạng Việt Nam vận động và phát triển trong sự vận động và chung của thời đại.
I. SỰ XÂM CHIẾM VÀ KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA CHỦ NGHĨA
ĐẾ QUỐC VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ
1- Sự xâm chiếm và khai thác thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, những tiến bộ kỹ thuật đã làm cho lực
lượng sản xuất tăng lên nhanh chóng và biến đổi cơ cấu giai cấp xã hội. Nước Anh
sau cách mạng tư sản là nước có chế độ chính trị quân chủ lập hiến. Hai Đảng của
giai cấp tư sản là Đảng Bảo thủ và Đảng tự do thay nhau cầm quyền ở Anh. Anh
xâm chiếm Ai Len đầu tiên, sau đó chiếm Ấn Độ, Singapo, Malaixia, Ápgani
xtan…. Anh là cường quốc số một về xâm chiếm thuộc địa. Tính đến năm 1914,
nước Anh có diện tích thuộc địa là 33 triệu km2 với dân số là 400 triệu người.
Pháp là cường quốc đế quốc số hai. Năm 1881, Pháp bắt đầu chiếm Tuynidi
và đến 1890 đã chiếm 3/4 diện tích châu Phi. Cùng thời gian đó Pháp xâm lược
Đông Dương. Diện tích thuộc địa của Pháp là 10 triệu km 2 với dân số là 60 triệu
người.
Do những thuận lợi tài nguyên, dân cư, chế độ đồn điền và mở rộng thị
trường, giai cấp tư sản đã nền kinh tế Mỹ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX phát triển
rất nhanh. Năm 1894, sự tập trung tư bản và tập trung sản xuất ở Mỹ lên rất cao.
Các ngành công nghiệp lớn lần lượt rơi vào tay các nhà tư bản kếch xù và liên minh


với nhau thành các tơ-rốt như “vua dầu lửa” Rốccơpheolơ và “vua sắt thép”
Mogân, “vua đường sắt” Vanđócbin. Sản phẩm công nghiệp của Mỹ đứng đầu thế
giới, gấp đôi nước Anh và bằng nửa các nước Tây Âu gộp lại. Các trùm tư bản tài
chính kếch sù tập trung ở phố U-ôn, Niu-ooc chi phối nền kinh tế Mỹ. Do sinh sau

ra 5 đặc trưng của quá trình đó:
Một là, sự tập trung sản xuất và tập trung tư bản ở mức độ cao, tạo ra các tổ
chức độc quyền, đóng vai trò quyết định trong nền kinh tế quốc gia.
Hai là, sự thống nhất tư bản công nghiệp với tư bản ngân hàng trong các hoạt
động kinh doanh hình thành các trùm tư bản tài chính.
Ba là, xuất khẩu tư bản ra nước ngoài dười dạng cho vay hoặc đầu tư xây
dựng nhà máy, bóc lột lao động thuộc địa ngày càng mạnh mẽ.
Bốn là, liên minh giữa các tổ chức độc quyền để phân chia thị trường thế
giới.
Năm là, các đế quốc lớn phân chia xong thế giới, sau đó lại tiếp tục đấu tranh
với nhau để đòi chia lại.
Cuộc chiến tranh giữa Tây Ban Nha và Mỹ năm 18 là cuộc chiến tranh đế
quốc đầu tiên. Tiếp theo đó là cuộc chiến tranh Anh- Bôơ (1899- 1902), chiến tranh
Nga- Nhật (1904-1905) … các đế quốc đang tích cực chuẩn bị để xâu xé thế giới.
2. Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam và Đông Dương
Sự xâm chiếm và khai thác thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, đã làm cho tính
chất xã hội và cơ cấu giai cấp- xã hội các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam,
thay đổi nhanh chóng. Mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn xã hội trong các thuộc địa
ngày càng gay gắt. Thế giới đang nổi lên nhiều mâu thuẫn lớn nhưng cơ bản nhất là
giữa đế quốc với đế quốc và mâu thuẫn giữa đế quốc với các dân tộc thuộc địa.
Chiến tranh thế giới đang đến gần.

3


Từ năm 1858, thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, năm 1863 uy hiếp chiếm
Cămpuchia. Đến ngày 25-8-1883, thực dân Pháp ép triều Nguyễn ký Hiệp ước
Hácmăng gồm 27 điều khoản thừa nhận Pháp được toàn quyền thống trị Việt Nam.
Hiệp ước này gồm 27 khoản, trong đó triều đình Huế công nhận Nam kỳ là thuộc
địa của Pháp, phần còn lại đặt dưới sự “bảo bộ” của Pháp. Việt Nam chia làm 3 kỳ.

Hai tập đoàn này đã tăng cường chạy đua vũ trang, chuẩn bị chiến tranh.
Ngày 28-7-1914, Áo, Hung được Đức hỗ trợ tuyên chiến đánh Xéc-bi để trả
thù cho đại diện chính phủ Áo bị ám sát ở Bôxnia. Nga tuyên bố ủng hộ Xécbi.
Ngày 1-8-1914, Đức tuyên chiến với Nga và Pháp. Nhân đó Anh, Nga, Pháp tuyên
chiến với Đức, Áo, Hung. Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ.
Giai đoạn đầu, Đức chủ trương đánh nhanh thắng nhanh nhưng phải đối phó
trên hai mặt trận cùng một lúc. Chiến sự giữa hai phe năm 1914 ở trạng thái cầm
cự. Giai đoạn 2, từ năm1915-1916 chiến sự lan rộng toàn thế giới. Cả hai bên đều
lâm vào tình trạng khủng hoảng. Giai đoạn 3, Từ tháng 4-1917, Mỹ nhảy vào tham
chiến, tấn công Đức. Chiến sự năm 1917-1918 chuyển biến nhanh chóng. Các mắt
xích yếu nhất trong hệ thống đế quốc đã xuất hiện. Cách mạng xã hội chủ nghĩa
tháng Mười năm 1917 ở Nga bùng nổ và thắng lợi. Ngày 18-7-1918, quân đội Anh,
Pháp chuyển sang tiến công. Ngày 9-11-1918 cách mạng tư sản thắng lợi ở Béc-lin.
Đức trở thành nước cộng hoà tư sản. Ngày 11-11-1918, Đức phải ký quyết định đầu
hàng vô điều kiện.. Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc.
2. Hậu quả của chiến tranh thế giới thứ nhất
Chiến tranh thế giới thứ nhất kéo dài hơn 4 năm, từ 7-1914 đến 11-1918.
Đây là cuộc chiến tranh có quy mô to lớn và tàn phá dữ dội nhất trong lịch sử thế
giới đến bấy giờ. 36 nước đã tham chiến với 70 triệu người tham gia lực lượng vũ
trang. Tổng số 10 triệu người bị chết trận, 20 triệu người bị thương, tàn phế, tổng
thiệt hại vật chất lên tới 338 tỷ đô la Mỹ.
5


Chiến tranh đã làm cho phe Đức, Áo, Hung thất bại thiệt hại nặng nề, các
nước tư bản Tây Âu đều kiệt quệ. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, Ngày 18-11919, 27 nước thắng trận trong chiến tranh thế giới I đã họp Hội nghị Vécxay
(ngoại ô Pari, Pháp) để phân chia lợi lộc sau chiến tranh. Ngày 28-6-1919, Hiệp
ước Vécxay gồm 3 điều khoản chính được ký kết. Về an ninh, Đức không có vũ khí
tối tân, không có bộ tham mưu quân sự, quân đội rút còn 100.000 người. Về lãnh
thổ, Đức phải trả cho Pháp 2 tỉnh Andát và Loren, nhường khu Ôpen, Manmơđi

thuẫn giữa đế quốc Nga với các đế quốc Tây Âu thêm sâu sắc. V.I. Lê-nin đã kêu
gọi Đảng (B) cần tích cực hành động, "Biến chiến tranh đế quốc thành nội chiến
cách mạng”.
Đầu năm 1917, nền thống trị của Nga Hoàng lâm vào tình trạng khủng hoảng
nguy kịch. Cách mạng tháng Hai 1917 ở Nga thắng lợi. Hai chính quyền mới, ở
trung ương là chính phủ lâm thời trong tay giai cấp tư sản, ở các địa phương là các
Xôviết đại biểu công nhân và binh lính do Đảng (B) lãnh đạo ra đời. Thời cơ cách
mạng đã đến. V.I Lê-nin và Đảng Bônsêvích Nga đã chuẩn bị chu đáo cho cách
mạng.
Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Nga diễn ra qua hai giai đoạn. Thời kỳ đầu từ
tháng 3 đến tháng 7-1917 là thời kỳ Đảng lãnh đạo đấu tranh hoà bình, thực hiện
khẩu hiệu “Toàn bộ chính quyền về tay Xô viết”. Thời kỳ từ tháng 7 đến tháng 10
là thời kỳ khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền. Ngày 25-9-1917 giai cấp tư sản,
chớp thời cơ, thành lập chính quyền mới do Kê-ren-xki đứng đầu và chuẩn bị đầu
hàng quân Đức. Ngày 7-10-1917, V.I. Lênin từ Phần lan bí mật về Xanh Pêtécbua.
Ngày 10-10-1917, kế hoạch khởi nghĩa vũ trang được triển khai. từ tháng 3- 1917
và đến ngày 25 tháng Mười 1917 thắng lợi ở thủ đô Pêtécbua. Ngay khi đêm đó,
Đại hội các Xô viết lần II được triệu tập thông qua hai sắc lệnh quan trọng do Lênin
soạn thảo là Sắc lệnh Hoà bình và Ruộng đất, thành lập chính quyền Xôviết do V.I
Lênin đứng đầu và tuyên bố nước Nga rút ra khỏi chiến tranh đế quốc.
7


2. Ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga 1917
a- Ý nghĩa lịch sử và bài học của cách mạng
Thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga 1917 đã làm thay đổi tận gốc rễ
các quan hệ xã hội trên cơ sở bóc lột của nước Nga trước đây. Lần đầu tiên trong
lịch sử, nhà nước Xô viết- nhà nước xã hội chủ nghĩa do giai cấp công nhân lãnh
đạo đã ra đời trên một phần sáu lục địa trái đất. Giai cấp công nhân Nga với Đảng
tiên phong của nó là Đảng (B) đã trở thành giai cấp cầm quyền. Những tiên đoán

Đông. Nó đã thức tỉnh các dân tộc bị áp bức ở châu Á, chỉ cho nhân dân các nước
thuộc địa và phụ thuộc con đường giải phóng, nêu gương tự do dân tộc thực sự”1.
b. Sự ra đời Quốc tế cộng sản và vai trò của nó
Quốc tế III- Quốc tế Cộng sản ra đời tháng 3 năm 1919, lúc đầu gồm 19
đảng cách mạng và 15 quan sát viên là sự kiện tác động mạnh mẽ đến cách mạng
thế giới và Việt Nam. Cương lĩnh của Quốc tế Cộng sản vạch ra đường lối cách
mạng triệt để và khoa học của phong trào cách mạng là lật đổ chính quyền tư sản,
giành chính quyền vô sản, thiết lập chuyên chính vô sản.
Quốc tế Cộng sản yêu cầu những Đảng nào tham gia vào Quốc tế Cộng sản
cũng phải tuân thủ 21 điều kiện do Quốc tế Cộng sản đưa ra, trong đó có điều kiện
đi theo con đường cách mạng tháng Mười Nga, lấy nền tảng tư tưởng của Đảng là
chủ nghĩa Mác, lấy tên là Đảng là Đảng Cộng sản...
Nguyễn Ái Quốc, ngay khi ở Pháp đã biết đến cách mạng tháng Mười Nga
1917. Sau 17- 12 năm 1920, Người được đọc bản Sơ thảo Luận cương về những
vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I Lênin chuẩn bị cho Đại hội II của Quốc
tế Cộng sản, đã tìm thấy ở đây cảm xúc phấn khởi, tin tưởng. Người thấy ở đây
điều cần thiết nhất. “Hỡi đồng bào bị đày đoạ đau khổ! Đây là cái cần thiết cho
chúng ta, đây là con đường để giải phóng cho chúng ta!” 2. Người khẳng định: “chỉ
1
2

Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 576.
Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 127.

9


có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức
và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ” 3. Từ đây, Người khẳng định
muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường

c. Liên xô xây dựng chủ nghĩa xã hội và ảnh hưởng của nó
Từ 1917-1920, Nước Nga ở trong thời kỳ khó khăn chống can thiệp và nội
chiến. Từ 3-1921, Đại hội X, Đảng (B) Nga đã quyết định kết thúc thực hiện chính
sách Cộng sản thời chiến sang thi hành chính sách kinh tế mới. Ngày 20-12-1922,
Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa xô viết (Liên Xô) ra đời. Từ 1-1925, Liên Xô
tiến hành công nghiệp hoá đất nước. Từ tháng 12-1927 Liên Xô tiến hành tập thể
hoá nông nghiệp.
Dù mới bước đầu đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, Liên Xô đã đạt được
những thành tựu to lớn như. Nền kinh tế phát triển nhanh chónh. Các cơ sở kinh tế
dẫn đến chế độ bóc lột đã bị thủ tiêu. Trong xã hội, về cơ bản chỉ còn công nhân,
nông dân và trí thức xã hội chủ nghĩa. Trình độ văn hoá, sự giác ngộ của người dân
Liên Xô đã ở mức tiên tiến. Đất nước không còn kẻ áp bức bóc lột, người đói khổ
lầm than. Đời sống nhân dân không ngừng tăng lên làm cơ sở cho phúc lợi công
cộng cũng tăng lên nhanh chóng. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, tính tự giác và tính
tích cực của người dân nâng cao. Cơ sở xã hội của chính quyền được củng cố.
Niềm tin vào Đảng vào chủ nghĩa xã hội tăng lên, nền quốc phòng Liên Xô phát
triển vững mạnh, uy tín quốc tế không ngừng tăng lên, quan hệ ngoại giao ngày
càng mở rộng.
Những thắng lợi của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô thực sự
biến Liên Xô thành một nước hùng mạnh, là chỗ dựa vững chắc của phong trào
cộng sản và công nhân quốc tế. Từ tháng 6-1923 dến cuối năm 1924, Nguyễn Ái
Quốc đã ở Liên Xô, thực tiễn nghiên cứu công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
đây và phác thảo những vấn đề chiến lược của cách mạng Việt Nam. Tháng 6 năm
1923, Nguyễn Ái Quốc từ Pháp sang Liên Xô, Người ra sức tìm hiểu về Nhà nước
Xô Viết, ra sức tìm hiểu các vấn đề dân tộc và thuộc địa. Người còn tham gia nhiều
hội nghị như Quốc tế nông dân, Quốc tế thanh niên. Từ ngày 17 - 6 đến ngày 8 - 7 1924, Người dự Đại hội lần thứ V của Quốc tế Cộng sản. Tại Đại hội, bằng những
11


chứng cứ cụ thể về những bản số liệu, Người đã làm sáng tỏ và phát triển một số



đồng chí Trần Phú, đồng chí Lê Hồng Phong,... Đó là những người cộng sản tiên
phong của cách mạng Việt Nam sau này.
Những quan điểm trên của Người cùng các tài liệu bí mật đã được đưa theo
đường bí mật của Đảng Cộng sản Pháp về nước, truyền đến nhân dân Việt Nam, từ
đây những người yêu nước Việt Nam đã hướng theo Nguyễn Ái Quốc.
IV. ẢNH HƯỞNG CỦA CÁCH MẠNG PHÁP, TRUNG QUỐC VÀ NHẬT
BẢN VỚI CÁCH MẠNG VIỆT NAM
1. Ảnh hưởng của cách mạng Pháp
Chiến tranh thế giới để lại cho nước Pháp hậu quả khủng hoảng kinh tế nặng
nề. Thắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga và sự ra đời Quốc tế Cộng sản tác
động mạnh mẽ đến tình hình chính trị, xã hội Pháp. Phong trào bãi công của công
nhân Pháp vào năm 1918 phát triển thành cao trào cách mạng mạnh mẽ trong cả
nước. Những cuộc bãi công, biểu tình chính trị chống chiến tranh, ủng hộ nước Nga
Xô viết ngày càng mang tính chất quần chúng rộng rãi, lôi cuốn hàng triệu người
tham gia.Tuy nhiên phong trào cách mạng Pháp không thể tiến triển cao hơn vì
thiếu sự lãnh đạo thống nhất.
Từ năm 1918, Đảng xã hội Pháp, Đảng của giai cấp công nhân Pháp ngày
càng chia rẽ thành nhiều khuynh hướng chính trị. Sau khi Quốc tế Cộng sản thành
lập, Đảng xã hội Pháp bị phân hoá thành ba trường phái: Một số theo Quốc tế Cộng
sản, một số muốn theo Quốc tế II, số còn lại nửa chừng muốn thành lập Quốc tế hai
rưỡi. Năm 1919, Người gia nhập Đảng xã hội Pháp- một đảng tiến bộ, chủ trương
chống lại chính sách áp bức bóc lột của thực dân Pháp ở các nước thuộc địa. Thay
mặt nhóm người Việt Nam yêu nước tại Pháp, Người gửi tới Hội nghị Vécxây bản
yêu sách của nhân dân Việt Nam để tố cáo tội ác của thực dân Pháp và đòi chính
phủ Pháp phải thực hiện các quyền tự do, dân chủ và quyền bình đẳng cho dân tộc
Việt Nam.

13

5

14


Tham dự ba Đại hội của Đảng Cộng sản Pháp, Đại I (1921), Đại hội II
(1922). Đậi hội III (1923), với tư cách là Trưởng tiểu ban Đông Dương của Đảng
Cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã góp phần quan trọng vào việc tố cáo tội ác của
thực dân Pháp ở các thuộc địa, đồng thời tuyên truyền tư tưởng Mác - Lênin, xây
dựng mối quan hệ gắn bó gữa những người cộng sản và nhân dân lao động Pháp
với các nước thuộc địa và phụ thuộc.
2. Ảnh hưởng của cách mạng Trung Quốc
Trung Quốc, nước láng giềng với Việt Nam nên ảnh hưởng của cách mạng
Trung Quốc đối với cách mạng Việt Nam là rất to lớn. Những năm cuối thế kỷ
XIX, các nước đế quốc Anh, Đức, Mỹ, Pháp... tranh nhau xâu xé Trung Quốc. Đầu
thế kỷ XX, từ một quốc gia phong kiến độc lập, Trung Quốc trở thành một nước
nửa thuộc địa. Xã hội Trung Quốc đúng như Phan Bội Châu đã khẳng định: “Mãn
triều Trung Quốc và Nguyễn triều Việt Nam cùng một phường chó chết như nhau
mà thôi". Chính quyền phong kiến Trung Quốc, về đối nội thì tăng cường đàn áp,
về đối ngoại thì nhu nhược. Khi kinh tế tư bản xâm nhập, kinh tế- xã hội Trung
Quốc có những biến chuyển. Trong xã hội xuất hiện tầng lớp công thương có tư
tưởng cách tân đất nước.
Ngày 10-10 năm 1911, cách mạng Tân Hợi bùng nổ và thắng lợi, lập ra nước
cộng hoà Trung Hoa dân quốc. Chính phủ lâm thời Nam Kinh được thiết lập do
Tôn Trung sơn đứng đầu. Ngay sau đó, được sự giúp đỡ của các nước đế quốc và
phái tư sản lập hiến, Viên Thế Khải, một quan đại thần nhà Thanh ép Tôn Trung
Sơn từ chức, ép vua Phổ Nghi nhà Thanh thoái vị và lên làm Tổng thống nắm chính
quyền. Cuộc cách mạng Tân Hợi thất bại chứng tỏ hạn chế của giai cấp tư sản
Trung Quốc không thể lãnh đạo được cách mạng đi tới thắng lợi cuối cùng.
Do ảnh hưởng của cách mạng Tân Hợi. Phan Bội Châu về Trung Quốc lập ra

dân đảng. Chủ nghĩa Tam dân (dân quyền, dân sinh, dân trí) của Quốc dân đảng về
cơ bản trở thành cơ sở chính trị cho việc hợp tác Quốc Cộng. Được sự giúp đỡ của
16


Liên Xô và Quốc tế Cộng sản, Tôn Trung Sơn lập ra trường quân sự Hoàng Phố,
làm nòng cốt xây dựng quân đội cách mạng. Tháng 3 năm 1925, Tôn Trung Sơn
mất.
Từ tháng 7 năm 1926, quân cách mạng Trung Quốc tiến hành chiến tranh
Bắc phạt. Ngày 12- 4- 1927, ở Thượng Hải, Tưởng Giới Thạch phá vỡ hợp tác
Quốc Cộng, gây chính biến phản cách mạng giết hại nhiều công nhân và đảng viên
cộng sản. Đến 15-7, tập đoàn Tưởng Giới Thạch giành được toàn bộ chính quyền ở
Nam Kinh. Chính phủ này trở thành kẻ đại diện cho quyền lợi của địa chủ, tư sản
mại bản Trung Quốc. Chiến tranh Bắc phạt của quân cách mạng kết thúc với thất
bại nặng nề.
Ngày 11-12-1927, Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo khởi nghĩa Quảng
Châu, lập ra được Quảng Châu Công xã, sau đó bị Tưởng Giới Thạch đàn áp- cuộc
nội chiến cách mạng lần thứ nhất thất bại. Đó là cuộc tổng diễn tập của lực lượng
cách mạng Trung Quốc cho cách mạng sau này.
Quảng Châu một trung tâm cách mạng của Trung Quốc, quê hương Tôn Dật
Tiên với chủ nghĩa Tam dân có sự thu hút đặc biệt với các nhà yêu nước Việt Nam
Do ảnh hưởng của cách mạng Trung Quốc, nhất là của Công xã ở Quảng Châu, mà
Việt Nam Quốc dân đảng của Nguyễn Thái Học đã ra đời căn bản giống với Quốc
dân Đảng ở Trung Quốc. Mặc dù thất bại và có những hận chế nói lên tư tưởng dân
chủ tư sản không đủ khả năng cũng như vai trò lãnh đạo cách mạng Việt Nam,
nhưng Việt Nam Quốc dân đảng cũng đã có ý nghĩa lịch sử to lớn trong lịch sử
cách mạng Việt Nam.
Một số thanh niên yêu nước Việt Nam đã tham gia các tổ chức yêu nước
“Tâm tâm xã” ở Quảng Châu. Ngày 19-6- 1924, người thanh niên Phạm Hồng Thái
đã ném bom ám sát Méclanh, toàn quyền Pháp ở Đông Dương. Việc không thành,


6

Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 8.

18


Cũng tại Trung Quốc Nguyễn Ái Quốc đã xuất bản cuốn sách “Đường cách
mệnh”, vốn tập hợp những bài giảng của Người trong các lớp huấn luyện chính trị
ở Quảng Châu. “Tác phẩm Đường cách mệnh của Nguyễn Ái Quốc đã đóng vai trò
như cuốn làm gì của Lênin trong phong trào cách mạng Nga”7.
Cách mạng Trung Quốc trong giai đoạn này đã ảnh hưởng lớn đến tư tưởng
chính trị của những nhà yêu nước Việt Nam đương thời. Sự xuất hiện của một số
khuynh hướng cách mạng Việt Nam đã là một bước tiến của lịch sử dân tộc, song
bước chuyển biến đó đánh dấu sự chuyển biến về chất trong phong trào cách mạng
Việt Nam. Đó là sự phấn đấu không mệt mỏi của những người Việt Nam yêu nước
ở Trung Quốc.
3. Ảnh hưởng của cách mạng tư sản Nhật bản
Sau thời gian dài phát triển chế độ phong kiến, đến giữa thế kỷ XIX, Nhật
bản bắt đầu bị các tư bản phương Tây xâu xé. Mâu thuẫn trong lòng xã hội phong
kiến Nhật bản ngày càng gay gắt. Nửa sau thế kỷ XIX, sản xuất hàng hoá đã phát
triển ở Nhật. Sau cuộc cách mạng tư sản (1868), nước Nhật dưới thể chế quân chủ
lập hiến Minh Trị, đã thực hiện chương trình Canh tân toàn diện đất nước. Chương
trình cải cách diễn ra trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, kinh tế, giáo dục và đối
ngoại kéo dài hơn 10 năm. Kết quả là nước Nhật đã nhanh chóng phát triển theo
con đường tư bản chủ nghĩa.
Trong chiến tranh thế giới thứ nhất, Nhật bản đứng về phía Anh, Pháp Nga
chống lại Đức và nhảy vào xâu xé Trung Quốc và thu được khá nhiều lợi ích. Nhật
bản nhanh chóng thành cường quóc đế quốc ở Châu Á.

động trực tiếp và sâu sắc tới con đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc và quyết
định xu thế phát triển cho cách mạng Việt Nam. Từ đây, Nguyễn Ái Quốc tìm thấy
con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc và làm cho khuynh hướng cách mạng vô
sản từ giữa những năm hai mới của thế kỷ XX trở thành khuynh hướng chủ đạo của
cách mạng Việt Nam. Hoàn cảnh kinh tế xã hội với các ảnh hưởng quốc tế nêu trên
thành nhân tố quan trọng cho sự ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam.

20


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1971.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000.
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000.
5. Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000.
6. V.I Lênin: Toàn tập, tiếng Việt, tập 17, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1973.
7. V.I Lênin: Toàn tập, tập 36, Nxb Tiến bộ, Mát - xcơ - va, Hà Nội, 1987.
8. V.I Lênin: Toàn tập, tập 41, Nxb Tiến bộ, Mát - xcơ - va, Hà Nội, 1987.
9. V.I Lênin: Toàn tập, tập 44, Nxb Tiến bộ, Mát - xcơ - va, Hà Nội, 1987.
10. V.I Lênin: Toàn tập, tập 47, Nxb Tiến bộ, Mát - xcơ - va, Hà Nội, 1987.
11. Hồ Chí Minh về Lênin và cách mạng Tháng Mười, Nxb Sự thật, Hà Nội,
1985.
12. Côbêlep (e.v). Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học Mát - xcơ - va, 1979.

21