Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Triết học là hình thái ý thức xã hội ra đời từ khi chế
độ cộng sản nguyên thuỷ được thay thế bằng chế độ chiếm
hữu nô lệ. Những triết học đầu tiên trong lịch sử xuất hiện
vào khoảng thế kỷ VIII – VI trước công nguyên ở Ấn Độ
cổ đại, Trung quốc cổ đại, Hy Lạp và La Mã cổ đại và ở
các nước khác.
Theo quan điểm của mác xít triết học là một hình thái
ý thức xã hội, là học thuyết về những nguyên tắc chung
nhất của tồn tại và nhận thức về thái độ của con người đối
với thế giới, là khoa học về những quy luật chung nhất của
tự nhiên, xã hội và tư duy. Như vậy triết học là một hình
thái ý thức xã hội, là sự phản ánh tồn tại của xã hội và đặc
biệt sự tồn tại này ở xã hội phương Đông khác hẳn với
phương Tây về cả điều kiện tự nhiên, địa lý dân số mà hơn
cả là phương thức của sản xuất của phương Đông là
phương thức sản xuất nhỏ còn phương Tây là phương thức
sản xuất của tư bản do vậy mà cái phản ánh ý thức cũng
khác: văn hoá phương Đông mang nặng tính chất cộng
đồng còn phương Tây mang tính cá thể.
Sự khác biệt căn bản của triết học phương Tây và
phương Đông còn được thể hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất đó là triết học phương Đông nhấn mạnh sự
thống nhất trong mối quan hệ giữa con người và vũ trụ với
công thức thiên địa nhân là một nguyên tắc “thiên nhân
hợp nhất”. Cụ thể là:
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Triết học Trung quốc là nền triết học có truyền
thống lịch sử lâu đời nhất, hình thành cuối thiên niên kỷ II
đầu thiên niên kỷ I trước công nguyên. Đó là những kho

lộ rõ khuynh hướng duy vật và tư tưởng biện chứng tự
phát của mình trong quan điểm về cơ cấu và sự vận động,
biến hoá của sự vật hiện tượng trong tự nhiên cũng như
trong xã hội.
Ở Ấn độ tư tưởng triết học Ấn độ cổ đại được hình
thành từ cuối thiên niên kỷ II đầu thiên niên kỷ I trước
công nguyên, bắt nguồn từ thế giới quan thần thoại, tôn
giáo, giải thích vũ trụ bằng biểu tượng các vị thần mang
tính chất tự nhiên, có nguồn gốc từ những hình thức tôn
giáo tối cổ của nhân loại. Ở Ấn độ nguyên tắc “thiên nhiên
hợp nhất” lại có màu sắc riêng như:
Xu hướng chính của Upanishad lànhằm biện hộ
cho học thuyết duy tâm, tôn giáo trong kinh Vêđa về cái
gọi là “tinh thần sáng tạo tối cao” sángtạo và chi phối thế
giới này. Để trả lời câu hỏi cái gì là thực tại cao nhất, là
căn nguyên của tất cả mà khi nhận thức được nó, người ta
sẽ nhận thức được mọi cái còn lại và có thể giải thoát
được linh hồn khỏi sự lo âu khổ nào của đời sống trần tục
và ràng buộc của thế giới này là “tinh thần vũ trụ tối cao”
Brahman, là thực thể duy nhất, có trước nhất, tồn tại vĩnh
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
viễn, bất diệt, là cái từ đó tất cả thế giới đều nảy sinh ra
và nhập về với nó sau khi chết. Tóm lại Brahman là tinh
thần vũ trụ, là đấng sáng tạo duy nhất, là đại ngã, đại
đinh, là vũ trụ xung quanh cái tồn tại thực sự, là khách
thể.
Còn Atman là tinh thần con người, là tiểu ngã, là
cái có thể mô hình hoá, là chủ thể và chẳng qua chỉ là linh
hồn vũ trụ cư trú trong con người mà thôi. Linh hồn con

Ở Phương Đông người ta đặt trọng tâm nghiên
cứu mối quan hệ người với người và đời sống tâm linh, ít
quan tâm đến mặt sinh vật của con người, chỉ nghiên cứu
mặt đạo đức thiện hay ác theo lập trường của giai cấp
trống trị cho nên nghiên cưú con người không phải là để
giải phóng con người mà là để cai trị con người, không
thấy quan hệ giữa người với người trong lao động sản
xuất.
Ở Phương Tây họ lại ít quan tâm đến mặt xã hội
của con người, đề cao cái tự nhiên – mặt sinh vật trong
con người, chú ý giải phóng con người về mặt nhận thức,
không chú ý đến nguyên nhân kinh tế – xã hội, cái gốc để
giải phóng con người.
5