Kinh tế và quản lý
môi trường
Giảng viên: PGS.TS Lê Thu Hoa
ĐT: 35651971; 0913043585
Email:


Chương II: Kinh tế học về chất
lượng môi trường
Nội dung:
1.

Nhắc lại các khái niệm kinh tế liên quan: thị trường, cung,
cầu, chi phí, lợi ích, thặng dư, phúc lợi XH…

2.

Hàng hóa môi trường và thất bại của thị trường trong
việc cung cấp HHMT

3.

Ngoại ứng và thất bại của thị trường trong bảo vệ môi
trường

4.

Ô nhiễm tối ưu: 2 cách tiếp cận của kinh tế học

5.



—

Tổng lợi ích & Tổng chi phí

—

Thặng dư sản xuất

—

Thặng dư tiêu dùng

—

Phúc lợi xã hội

CS
p*
PS

0

Q*

Lượng

II. Hàng hóa môi trường
2.1. Môi trường là hàng hóa
qCác yếu tố tạo nên chất lượng môi trường: nước

S=MSC=MC
A

D=WTP

P*s
P*M D’

O

E

B

Q*M Q*s

Q

“Người ăn theo” và thất bại thị trường trong
việc cung cấp hàng hóa công cộng

3


III. Ngoại ứng và thất bại thị trường về
bảo vệ MT
3.1. Khái niệm và phân loại ngoại ứng
q Ngoại ứng: quyết định sản xuất/ tiêu dùng của một cá

nhân tác động trực tiếp đến những người khác mà không

Ngoại ứng là nguyên nhân của:
àchênh lệch chi phí/ lợi ích cá nhân và chi phí/ lợi ích
xã hội (MSC > MC hoặc MSB > MB)
à giá thị trường (giá cá nhân) không phản ánh đủ các
chi phí và lợi ích đối với xã hội
à thị trường sản xuất quá nhiều hoặc quá ít so với mức
hiệu quả xã hội
à lãng phí nguồn lực, tổn thất phúc lợi xã hội
Hệ quả về môi trường:
àít hoạt động có lợi cho môi trường
à nhiều hoạt động có hại cho môi trường

P
MSB=MB+MEB
S=MSC=MC
A

P*s
CS
P*M
PS

E

B

D=MB
O

Q*M Q*s

Q

Ngoại ứng tiêu cực và thất bại thị trường

IV: Ô nhiễm tối ưu
4.1. Ô nhiễm và ô nhiễm tối ưu
§ Ô nhiễm môi trường:
Ø

Luật BVMT Việt Nam: Ô nhiễm MT là sự thay đổi tính
chất của các thành phần MT, vi phạm tiêu chuẩn MT

Ø

Môi trường ô nhiễm là khi chất lượng môi trường bị
thay đổi đến mức tính năng, tác dụng và giá trị sử dụng
của môi trường không được đảm bảo

Ø

Khi môi trường bị nhiễm các chất thải/ chất gây ô nhiễm
nhưng tính năng, tác dụng và giá trị sử dụng của môi trường
vẫn đảm bảo thì vẫn chưa gọi là ô nhiễm môi trường

6


IV: Ô nhiễm tối ưu
4.1. Ô nhiễm và ô nhiễm tối ưu
§ Ô nhiễm môi trường:


7


IV: Ô nhiễm tối ưu
4.2. Ô nhiễm tối ưu: hai cách tiếp cận

Ô nhiễm tối ưu

Tiếp cận 1:
MNPB = MEC

Tiếp cận 2:
MAC = MDC

Ô nhiễm tối ưu - tiếp cận 1
Giả thiết
Ø Lượng chất thải tăng/ giảm đồng biến với sản lượng
Ø Không có công nghệ xử lý và các biện pháp giảm thải
khác
è Cách duy nhất để giảm ô nhiễm là giảm sản lượng
q Khi Qâ: NPB â ≈ MNPB chính là chi phí cận biên của
giảm sản lượng/ giảm thải
Khi Qâ: EC â ≈ MEC chính là lợi ích cận biên của giảm
thải
è Ô nhiễm tối ưu tại mức cân bằng chi phí và lợi ích cận
biên: MNPB = MEC (Mức sản lượng tối ưu xã hội)
p

8


9


Đường chi phí ngoại ứng cận biên MEC

Chi
phí

MEC

Chi
phí

MEC

(a)

(b)
A

EC
0

Q0

Q1 Sản lượng

0


p

p

Giảm thải tại nguồn thông qua các biện pháp như tổ
chức sản xuất hợp lý hơn, sử dụng nguyên liệu/ năng
lượng tốt hơn, thay đổi công nghệ, tái chế, tái sử dụng
chất thải tại nơi phát sinh…
Giảm thải bằng cách lắp đặt và vận hành các hệ thống
thiết bị xử lý các chất thải đã phát sinh..

è Không nhất thiết phải giảm sản lượng mà

vẫn có thể giảm được ô nhiễm!!!

Chi phí giảm thải
p

Tổng chi phí giảm thải (TAC) là tổng các loại
chi phí để làm giảm lượng chất gây ô nhiễm
được thải vào môi trường hoặc giảm nồng độ
các chất gây ô nhiễm

p

Chi phí giảm thải biên (MAC) thể hiện sự gia
tăng trong tổng chi phí giảm thải để làm giảm
được một đơn vị ô nhiễm

11


Chi phí thiệt hại môi trường
Tổng chi phí thiệt hại môi trường (DC) là chi
phí của tất cả những tác động bất lợi mà người
sử dụng môi trường phải gánh chịu do môi
trường bị ô nhiễm.
p Chi phí thiệt hại môi trường biên (MDC) là
mức thay đổi chi phí thiệt hại khi lượng chất thải
hoặc nồng độ chất gây ô nhiễm trong môi trường
thay đổi một đơn vị.
® So sánh MDC và MEC?
p

12


Đường thiệt hại môi trường cận biên MDC

Thiệt
hại

MDC

Thiệt
hại

MDC

(a)


A

C
E

B

D

0
W1

W*

W2

W m Lượng thải

IV: Ô nhiễm tối ưu
4.3. Thay đổi mức ô nhiễm tối ưu:
Câu hỏi
p Với các nguồn thải khác nhau, mức ô nhiễm tối
ưu có giống nhau không?
p Với một nguồn thải nhất định, những yếu tố nào
sẽ làm thay đổi mức ô nhiễm tối ưu:
Ø
Ø
Ø

Ø

15


Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

Các giải pháp đối với
ô nhiễm môi trường

Giảng viên: PGS.TS Lê Thu Hoa, ĐH Kinh tế Quốc dân
E-mail: ;
Mob: 0913043585
V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004
1

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

Nội dung
• Giải pháp của thị trường
– Quyền tài sản và thỏa thuận về ô nhiễm

• Giải pháp của Nhà nước
–
–
–
–
–

V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004
3

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5.1: Quyền tài sản và Thỏa thuận
ô nhiễm (Định lý Coase)
Trường hợp 1: Quyền tài sản thuộc về chủ thể bị
ảnh hưởng bởi ô nhiễm
• Chủ thể gây ô nhiễm là người khởi xướng mặc cả
• Mặc cả bắt đầu từ Wo
• MAC là lợi ích cận biên trong mặc cả của chủ thể
gây ô nhiễm
• MDC là chi phí cận biên (tối thiểu) trong mặc cả của
chủ thể bị ô nhiễm
• Mặc cả kết thúc tại điểm thỏa mãn nguyên tắc cân
bằng cận biên
V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004
4

2


Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5.1: Quyền tài sản và Thỏa thuận

P2

P 2’

A
MACa A

A1
A
1
E

A2

0

W2

W 2’

B2

W*
W1

Wm

Lượng thải
(mức ô
nhiễm)

ô nhiễm (Định lý Coase)

Hạn chế của định lý Coase
§

Không xảy ra mặc cả khi Quyền tài sản
§

Không được phân định rõ ràng

§

Không có hiệu lực thực tế

§

Không thể chuyển nhượng

§

Khó khăn trong việc xác định người gây ô nhiễm/ bị
ô nhiễm

§

Thiếu thông tin về các chi phí/ lợi ích

§

Chi phí giao dịch???

Quan hệ nhân quả rõ ràng

§

Thiệt hại dễ đo lường

§

Chi phí giao dịch thấp
V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004
9

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5.1: Quyền tài sản và Thỏa thuận
ô nhiễm (Định lý Coase)
Ngụ ý: áp dụng quyền tài sản đối với vấn đề môi
trường (tiếp)
§

Trong thực tế, giải quyết vấn đề ô nhiễm thông qua mặc cả thường ít/
khó xảy ra; nếu xảy ra cũng khó đạt mức tối ưu

§

Khi quyền tài sản mang tính chất cộng cộng thì phương pháp quyền tài
sản ít có khả năng phát huy hiệu lực



Chi phí giao dịch ảnh hưởng như thế nào đến kết quả mặc
cả?

§

Yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến phân phối lợi ích đạt được
từ quá trình mặc cả giải quyết ô nhiễm?

§

Nếu không thể mặc cả, có thể kiện nhau ra tòa án để đòi bồi
thường thiệt hại được không? Khả năng giải quyết?
V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004
11

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5.2: Các giải pháp của Nhà nước
5.2.1. Thuế môi trường (thuế Pigou tối ưu)
§

Xác định mức thuế tối ưu:
t* = MEC (Q*)

§

Giá phản ánh đúng chi phí xã hội

St =MC+ t

A

S=MC
E

P*
t*

PM
B
C

MEC

D

D=MPB=MSB
0

Q*

Qm

Sản lượng Q

V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004

7


Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5.2: Các giải pháp của Nhà nước
5.2.2. Chuẩn mức thải (tiếp theo)
§

Xác định mức thải tối ưu
S = W*

(MAC = MDC)

§

Trong thực tế, S thường được quy định như nhau cho
các nguồn thải tương tự nhau. Tại sao???

§

Hành vi của doanh nghiệp???

§

Chi phí môi trường của doanh nghiệp
EC = AC
V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004

W

© CSM 2004
16

8


Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5. 2: Các giải pháp của Nhà nước
5.2.3. Phí xả thải (Fees/ Charges)
§

Là khoản tiền mà người gây ô nhiễm phải trả theo quy
định của cơ quan chức năng

§

Phí tính theo từng loại chất thải và các thành phần
chất gây ô nhiễm
(ví dụ phí nước thải theo NĐ 67-2003/ NĐ-CP)

§

Thuộc nhóm công cụ kinh tế (EIs) trong quản lý môi
trường; có tính linh hoạt và mềm dẻo hơn CAC
V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường

© CSM 2004

18

9


Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

5.2: Các giải pháp của Nhà nước
P ($)

5.2.3. Phí xả thải

MDC

MAC

Phí xả thải đạt
hiệu quả về chi phí

f*

(min TAC = AC1 + AC2 +
AC3 + ……….)

do nguyên tắc
cân bằng cận biên
MAC1 = MAC2 = MAC3 = f

0
W*