Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Mục lục
Phần 1: Cơ sở lập kế hoạch............................................................................................................. 3
1.
Lập kế hoạch là gì...................................................................................................................... 3
2.
Các thành tố căn bản của một kế hoạch..................................................................................... 3
3.
Một số căn cứ pháp lý để lập kế hoạch quản lý môi trường xã ................................................. 3
4.
Thông tin phục vụ lập kế hoạch quản lý môi trường xã ............................................................ 8
Phần 2: Quy trình lập kế hoạch môi trường xã ....................................................................13
Bước 1: Thành lập nhóm điều phối LKH cấp xã..................................................................... 14
Bước 2: Nghiên cứu các tài liệu có sẵn liên quan đến quản lý môi trường xã/thôn ................ 14
II.
Một số công cụ đánh giá nhanh có sự tham gia....................................................................... 20
Công cụ 1: vẽ sơ đồ xã/thôn ............................................................................................................ 20
Công cụ 2: Vẽ sơ đồ mặt cắt............................................................................................................ 23
Công cụ 3: Phân tích cây vấn đề...................................................................................................... 26
Công cụ 4: Phân tích các bên liên quan........................................................................................... 29
Công cụ 5: Phân tích vai trò giới ..................................................................................................... 32
Công cụ 6: Khung kế hoạch quản lý môi trường xã........................................................................ 35
1 | Page
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Các từ viết tắt
LKH
Lập kế hoạch
NTM
Nông thôn mới
Chương trình Nông thôn mới
ONMT
Ô nhiễm môi trường
BDKH
Biến đổi khí hậu
2 | Page
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Phần 1: Cơ sở lập kế hoạch
1. Lập kế hoạch là gì
Lập kế hoạch là việc xác định/ dự tính các hoạt động (việc cần làm) theo trình tự
trong khuôn khổ nguồn lực, thời gian và địa điểm nhất định để đạt được mục tiêu
mong muốn.
2. Các thành tố căn bản của một kế hoạch
Cái gì?
Mục tiêu cần đạt được là gì? Kết quả mong đợi như thế nào?
Những giải pháp, tiêu chí nào cần được quan tâm?
Những hoạt động nào cần thực hiện để đạt được mục tiêu?
Những trang thiết bị, phương tiện nào cần có để triển khai các
hoạt động?
Đâu là thuận lợi, khó khăn trong qua trình triển khai các hoạt
động?
Ai sẽ tham gia vào quá trình LKH?
Ai là người chỉ đạo?
Ai là người tổ chức thực hiện?
Ai là người hỗ trợ?
Ai là người giám sát?
Ai là người đóng góp, cung cấp tài chính?
KH được thực hiện trong giai đoạn nào?
Các hoạt động cụ thể được triển khai trong thời gian nào?
Thời gian đó có phù hợp cho việc triển khai các hoạt động
không?
Các hoạt động được triển khai ở địa điểm nào?
Địa điểm đó phụ vụ cho hộ gia đình hay là nơi công cộng?
Địa điểm đó có thực sự phù hợp để triển khai hoạt động đó
không?
Những khó khăn nào có thể gặp phải khi triển khai tại địa
điểm đó?
Hoạt động đó được triển khai như thế nào? (Làm mới hay
nâng cấp, cải tạo? tự làm hay thuê tư vấn?...).
Ngân sách đóng góp của mỗi bên là bao nhiêu (%)?
Bao nhiêu người/hộ gia đình được hưởng lợi từ hoạt động
này?
Cơ chế tổ chức thực hiện và giám sát ra sao?
b) Kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của hộ gia đình, cá
nhân;
c) Phát hiện và xử lý theo thẩm quyền các vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường
hoặc báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường cấp trên trực tiếp;
d) Hoà giải các tranh chấp về môi trường phát sinh trên địa bàn theo quy định của
pháp luật về hoà giải;
đ) Quản lý hoạt động của thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố và tổ
chức tự quản về giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường trên địa bàn.
Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban
hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
TT
Tên tiêu chí
Nội dung tiêu chí
TDMN
ĐBSH
phía Bắc
17.1. Tỷ lệ hộ được sử dụng nước
17
85%
70%
Đạt
Đạt
Đạt
theo quy hoạch
17.5. Chất thải, nước thải được thu
gom và xử lý theo quy định
Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp &
PTNT hướng dẫn thực hiện Bộ Tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới.
Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 –
2020.
9. Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn
a) Mục tiêu: đạt yêu cầu tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới; đảm bảo
cung cấp đủ nước sinh hoạt sạch và hợp vệ sinh cho dân cư, trường học, trạm y tế, công sở
và các khu dịch vụ công cộng; thực hiện các yêu cầu về bảo vệ và cải thiện môi trường
sinh thái trên địa bàn xã. Đến 2015 có 35% số xã đạt chuẩn và đến 2020 có 80% số xã đạt
chuẩn;
b) Nội dung:
- Nội dung 1: Tiếp tục thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về nước sạch và vệ sinh
môi trường nông thôn;
Ban quản lý xây dựng NTM xã
+ Tổ chức xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch tổng thể và kế hoạch đầu tư hàng năm xây
dựng NTM của xã, lấy ý kiến các cộng đồng dân cư trong toàn xã và trình cấp có thẩm
quyền phê duyệt.
+ Tổ chức và tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia thực hiện, giám sát các hoạt động thực
thi các dự án đầu tư trên địa bàn xã.
4. Cấp thôn, bản, ấp (gọi chung là thôn):
a) Tổ chức họp dân để tuyên truyền, phổ biến cho người dân hiểu rõ về chủ trương, cơ chế
chính sách, phương pháp; các quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, cộng đồng thôn trong
quá trình xây dựng NTM. Triệu tập các cuộc họp, tập huấn đối với người dân theo đề nghị
của các cơ quan tư vấn, tổ chức hỗ trợ nâng cao năng lực của người dân và cộng đồng về
phát triển nông thôn.
b) Tổ chức lấy ý kiến của người dân trong thôn tham gia góp ý vào bản quy hoạch, bản đề
án xây dựng NTM chung của xã theo yêu cầu của Ban quản lý xã.
d) Tổ chức vận động nhân dân tham gia phong trào thi đua giữa các xóm, các hộ tập trung
cải tạo ao, vườn, chỉnh trang cổng ngõ, tường rào để có cảnh quan đẹp. Tổ chức hướng dẫn
và quản lý vệ sinh môi trường trong thôn; cải tạo hệ thống tiêu, thoát nước; cải tạo, khôi
phục các ao hồ sinh thái; trồng cây xanh nơi công cộng, xử lý rác thải.
Điều 8. Lập, thẩm định và phê duyệt đề án xây dựng NTM của xã
2. Đề án xây dựng NTM của xã bắt buộc phải được người dân, cộng đồng và các đối tượng
có liên quan khác tham gia, đóng góp ý kiến. Quy trình lấy ý kiến của cộng đồng nhân dân
như sau:
Sau khi Ban quản lý xã dự thảo xong đề án (bao gồm cả danh mục các công trình, dự án và
kế hoạch tổng thể thực hiện), bản dự thảo đề án được công bố công khai tại trụ sở UBND xã
và được chuyển cho các trưởng thôn để chủ trì tổ chức họp với tất cả các hộ dân trong thôn,
có sự tham gia của các đoàn thể xã hội để thảo luận lấy ý kiến đóng góp. Các ý kiến đóng
6 | Page
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Điều 8. Hỗ trợ xây mới, cải tạo công trình cấp nước tập trung
Điều 9. Hỗ trợ xây mới, cải tạo công trình cấp nước và công trình vệ sinh trường mầm non,
tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế
Điều 10. Một số hạng mục hỗ trợ khác
Điều 16. Trách nhiệm của các cấp, các ngành
11. Ủy ban nhân dân các xã: Lồng ghép và huy động các nguồn lực tổ chức thực hiện thu
gom, xử lý rác thải; xây mới, cải tạo rãnh thoát nước thải; xây dựng, cải tạo hạng tầng kỹ
thuật nghĩa trang nhân dân; xây dựng công trình xử lý nước thải khu chăn nuôi tập trung.
12. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã, các tổ chức chính trị xã hội và đại diện của cộng đồng dân
cư: Thực hiện giám sát cộng đồng theo quy định hiện hành; Tổ chức tuyên truyền, vận động
nhân dân, các tổ chức, cá nhân trong huy động vốn đóng góp.
Hướng dẫn lập kế hoạch KT-XH của tỉnh, huyện năm 2012
Nghị quyết của Đảng ủy, HĐND xã về….
Quy hoạch xây dựng Nông thôn mới của xã giai đoạn 2011-2020.
7 | Page
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Biểu1: Gợi ý thu thập thông tin lập kế hoạch môi trường xã
Stt Nội dung tiêu
chí NTM
1
Hiện trạng sử
dụng nước sạch
và nhà vệ sinh tại
thôn, xã.
8 | Page
Các thông tin cần thu thập
Nước sinh hoạt, nhà vệ sinh hộ gia đình?
-
Số hộ/tỷ lệ sử dụng nước sạch (nước máy)? Sử dụng
nước hợp vệ sinh (nước mưa, giếng đào, giếng khoan
có bể lọc)?
-
Số hộ/tỷ lệ sử dụng nhà vệ sinh tự hoại? Nhà vệ sinh
hai ngăn?
-
Đâu là nguyên nhân, khó khăn dẫn đến các hộ không
có nước hợp vệ sinh sử dụng?
2
3
Tình trạng quản
lý và sử dụng
nghĩa trang, đặc
biệt là ngĩa trang
nhân dân (nghĩa
địa) trên địa bàn
thôn, xã.
Các cơ sở sản
xuất kinh doanh
-
UBND xã, Trường học, Trạm xá, Chợ, Nhà văn hóa
thôn…đã có hệ thống nước sinh hoạt hợp vệ sinh
chưa? Nếu có ở mức độ/loại nào?
-
UBND xã, Trường học, Trạm xá, Chợ, Nhà văn hóa
thôn…đã có nhà vệ sinh hợp tiêu chuẩn chưa? Nếu
có ở loại hình nào? Có đáp ứng được nhu cầu sử
dụng không? (Nhất là với trường học, chợ).
-
-
Hiện nay trong xã/thôn có các loại hình/cơ sở sản
xuất nào sau đây không: các nhà máy; trang trại chăn
nuôi, cơ sở cơ khí, cơ sở thu gom và sơ chế phế liệu, cơ sở
làm đò thủ công mỹ nghệ, cơ sở chế biến nông sản, lò
mổ…?
9 | Page
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
4
5
Các hoạt động
bảo vệ và phát
triển môi trường
cộng đồng
Quản lý rác thải
sinh hoạt, chất
thải chăn nuôi
và rác thải nông
trường các cơ sở này chưa?
-
Nếu chưa, nên làm gì và làm như thế nào để giải quyết
tình trạng này?
-
Tình hình môi trường chung (nơi công cộng: đường
làng ngõ xóm, cống rãnh, ao hồ…) của thôn/xã?
-
Có các hoạt động/phong trào khai thông cống rãnh,
phát quang bụi dậm, quét dọn ngõ xóm không?
Phạm vi và tần xuất?
-
Có các phong trào trồng cây xanh, dọn dẹp ao hồ
nơi công cộng không?
-
Người dân có tham gia nhiệt tình không?
-
Thôn/xã đã có đội/tổ vệ sinh không?
Đã có đội thu gom rác ở các thôn và HTX môi
trường xã chưa? Nếu có các đơn vị này có đủ
phương tiện và kỹ năng để hoạt động?
-
Đã có điểm tập kết rác ở thôn và bãi rác của xã
chưa?
-
Nếu đã có, có đáp ứng được nhu cầu của các hộ gia
đình không?
-
Các hộ gia đình có phải đóng phí môi trường không?
Mức phì đó có hợp lý và đủ để dịch vụ thu gom rác
hoạt động?
-
UBND xã đã có quy hoạch, chủ chương, kế hoạch
quản lý chất thải chưa? Cụ thể?
Chất thải chăn nuôi
-
Hiện nay tại thôn/xã phát triển loại hình chăn nuôi
-
Tình trạng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực
vật trong sản xuất?
-
Sau khi phun xong các bình thuốc được vệ sinh ở đâu
và như thế nào?
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
6
Vấn đề chung
12 | P a g e
-
Các bao bì, chai lọ…thuốc BVTV được xử lý như thế
nào? ở đâu? (nhất là với các chai thủy tinh).
-
Thôn/xã đã có địa điểm tập kết và tiêu hủy bao
bì…tại các khu vực canh tác chưa?
Ban ngành đoàn thể nào đóng vai trò tích cực nhất
trong việc tham gia/hỗ trợ xây dựng các chính sách
này?
-
Để một kế hoạch môi trường được triển khai nó cần
được thông qua các bước nào? Ai là người phê duyệt
cuối cùng và ai lài người tổ chức thực hiện?
-
Các nguồn kinh phí chính để thực hiện kế hoạch có
thể lấy từ đâu? tỷ lệ % cho từng nguồn?
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Phần 2: Quy trình lập kế hoạch môi trường xã
Sơ đồ 1: Quy trình lập kế hoạch môi trường xã
1
Thành lập
nhóm
điều phối
LKH MT
cấp xã
5
Tổ chức
cuộc họp
với các bên
liên quan
để Lập kế
hoạch
quản lý MT
xã
6
Nhóm điều
phối LKH
chỉnh sửa
và bổ sung
theo góp ý
của các bên
liên quan
7
Tham
vấn ý
kiến
người
dân tại
các thôn
xóm
-
Chủ tịch hoặc PCT UBND xã
-
Cán bộ Địa chính - Môi trường xã
-
HTX dịch vụ môi trường (nếu có)
-
Mặt trận tổ quốc
-
Hội phụ nữ
-
Đại diện thôn xóm (01 người, tốt nhất vừa là trưởng thôn vừa là đại biểu HDND)
-
Đại diện cơ sở sản xuất kinh doanh (01)
Xem hướng dẫn cụ thể ở “Phần 3: Một số công cụ hỗ trợ thu thập thông tin và lập kế hoạch”; tuy nhiên không
nhất thiết phải sử dụng tất cả các công cụ này và có thể xem công cụ phân tích cây vấn đề và các bên liên quan
như các công cụ chính kết hợp với các thông tin thu thập được ở bước 1.
14 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
-
Phân tích cây vấn đề
-
Phân tích vai trò giới
-
Phân tích các bên liên quan
Bước 4: Phác thảo kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Sau khi thu thập và phân tích các thông tin thu được từ bước 2 và bước 3, Nhóm điều
phối LKH MT xã họp lại để cùng nhau:
Tham vấn ý kiến của tất cả thành phần tham dự, nhất là các tổ chức xã hội và đơn
vị sự nghiệp về tình trạng môi trường địa phương và định hướng can thiệp.
-
Thảo luận và thống nhất bản dự thảo kế hoạch quản lý môi trường xã.
Bước 6: Chỉnh sửa và bổ sung
-
2
Nhóm điều phối LKH MT họp để chỉnh sửa và bổ sung kế hoạch dựa trên góp ý từ
hội nghị tham vấn.
Bước 7: Tổ chức các cuộc họp tham vấn với người dân và các tổ chức xã hội thôn
-
Giới thiệu mục đích của việc lập kế hoạch và các bước đã triển khai để có được
bản kế hoạch hiện tại.
-
Giới thiệu tổng quan về bản kế hoạch đã được xây dựng.
Xem Phần 3, công cụ số 6: Khung kế hoạch quản lý môi trường xã
15 | P a g e
Bước 9: Tổ chức thực hiện
-
UBND xã ra quyết định phân công trách nhiệm cho các bên liên quan.
-
Dự án SYNERGIES (các đối tác địa phương) hỗ trợ UBND xã triển khai một số
hoạt động trong kế hoạch môi trường xã phù hợp với hỗ trợ của Dự án:
o Tập huấn kiến thức cơ bản và các văn bản pháp luật, chính sách về môi trường
BDKH
o Tập huấn kiến thức và kỹ năng cho truyền thông viên xã, thôn.
o Hỗ trợ các TTV truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân.
o Hỗ trợ thực hiện một số mô hình điểm dựa trên sáng kiến cộng đồng.
o Hỗ trợ thực hiện các hoạt động trong khuôn khổ dự án nhỏ.
o Tổ chức các hội nghị đối thoại chính sách, các chuyến than quan học hỏi kinh
nghiệm.
16 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Phần 3: Công cụ đánh giá nhanh
có sự tham gia trong lập kế hoạch
I. Sơ lược về đánh giá nhanh có sự tham gia
1. Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA)
Chính vì vậy việc sử dụng PRA thể hiện được Quyền được tham gia của người dân và
xã hội dân sự vào quá trình xây dựng chính sách nhằm đảm bảo sự phù hợp, công
bằng, bình đẳng và bền vững trong phát triển kinh tế-xã hội.
3. Những nguyên tắc của PRA
-
Bỏ qua tối ưu: những gì không liên quan và không cần thiết thì không cần tìm hiểu và
chỉ tập trung trao đổi, tìm hiểu những thông tin cần thiết/liên quan trực tiếp đến vấn đề
17 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
đang thảo luận. Không cần thiết nhiều số liệu thống kê phức tạp và quá chi tiết cho các
nhiên cứu PRA.
-
Kiểm tra chéo/tam giác: các thông tin được thu thập và kiểm chứng không chỉ qua
một nguồn hay công cụ duy nhất mà chúng có thể được thu thập, phân tích từ các
nguồn/nhóm khác nhau bằng các công cụ khác nhau để chúng đảm bảo có độ tin cậy
nhất định.
-
Sự tham gia: mọi người đều có quyền nêu ý kiến, bày tỏ quan điểm mà không quan
tâm đến vị trí, học vấn, giới tính hay tình trạng kinh tế, xã hội của họ. Tất cả các ý kiến
trao đổi một cách hiệu quả nhất. (Nên sử dụng các công cụ hỗ trợ trực quan để có thể
sử dụng trong suốt quá trình làm việc).
4. Một số công cụ PRA sử dụng trong lập kế hoạch môi trường thôn, xã
18 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
-
Nghiên cứu các tài liệu sẵn có3
-
Vẽ bản đồ xã
-
Vẽ sơ đồ lát cắt
-
Phân tích cây vấn đề
-
Có đại diện của các lứa tuổi khác nhau (tránh tình trạng do người già ít việc nên để toàn người
già đi họp).
-
Có đại diện của các hộ gia đình khá giả, trung bình và hộ nghèo.
-
Có dại diện của các cơ sở sản xuất kinh doanh, trang trại/gia trại chăn nuôi, người sản xuất
nông nghiệp…
Các cuộc họp cấp xã
-
Đại diện Đảng ủy, UBND, HDND xã.
-
Cán bộ Địa chính-Môi trường, Nông nghiệp, Lao động -xã hội.
-
MTTQ, Hội PN, Hội ND, Hội CCB, Đoàn TN.
-
Thông tin về các cơ sở sản xuất kinh doanh (các nhà máy; trang trại chăn nuôi, cơ sở cơ khí,
cơ sở thu gom và sơ chế phế liệu, cơ sở làm đò thủ công mỹ nghệ, cơ sở chế biến nông sản, lò
mổ…) đang gây ô nhiễm môi trường hoặc có nguy cơ ô nhiễm môi trường tại thôn, xã.
-
Thông tin về các hoạt động, phong trào vệ sinh môi trường thôn xóm như tổ chức vệ sinh tập
thể, phát quang bụi dậm và khai thông cống rãnh, trồng cây xanh nơi công cộng, cải tạo các
khu ao hồ…
-
Tình trạng quản lý rác thải sinh hoạt, rác thải/chất thải chăn nuôi và rác thải nông nghiệp.
II. Một số công cụ đánh giá nhanh có sự tham gia
Công cụ 1: vẽ sơ đồ xã/thôn
Sơ đồ xã/thôn là gì?
Sơ đồ xã/thôn là một công cụ dùng đề định vị các vị trí/địa điểm cốt yếu và xác định các
vấn đề môi trường liên quan để phân tích, đánh giá thực trạng môi trường…phục vụ cho
việc xây dựng kế hoạch quản lý môi trường thôn, xã.
Vẽ sơ đồ xã/thôn được thực hiện bởi một nhóm người (tham gia cuộc họp) có liên quan
trực tiếp đến vấn đề thảo luận dưới sự hướng dẫn, hỗ trợ của người điều hành cuộc họp.
Sử dụng sơ đồ thôn/xã để làm gì?
Bước 2: Giải thích ý nghĩa, mục đích của việc sử dụng công cụ
o Công cụ này được sử dụng để xác định các điểm nóng môi trường tại xã/thôn; qua
đó giúp mọi người thấy được đâu là khu vực đang bị ô nhiễm nghiêm trọng nhất để
cùng nhau tòm ra nguyên nhân, giải pháp giải quyết chúng.
Bước 3: Lựa chọn người dẫn dắt nhóm
o Có thể chia làm 2-3 nhóm, mỗi nhóm từ 5 – 7 người, bao gồm cả nam và nữ, có
đại diện của các thành phần khác nhau. Nếu thời gian hạn chế thì không nhất thiết
phải chia thành các nhóm nhỏ mà có thể cả nhóm lớn cùng làm.
o Mời người nào có khả năng vẽ tốt và có hiểu biết về địa bàn làm người dẫn dắt
nhóm.
o Thống nhất rằng tất cả các thành viên trong nhóm cùng phải tham gia vào suốt quá
trình vẽ bản đồ.
Bước 4: Chọn địa điểm, không gian phù hợp
o Nếu vẽ dưới sàn nhà, mặt đất thì cần chọn địa điểm bằng phẳng, dễ quan sát và di
chuyển thuận lợi để mọi người đều có thể tham gia.
21 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
o Nếu vẽ trong phòng, với nhóm lớn thì cần treo/dán giấy Ao lên bảng/tường phẳng,
nơi tất cả người tham dự dẽ dàng quan sát. Cũng cần có lối đi đủ rộng để mọi
người có thể đi lại dễ dàng khi họ có nhu cầu vẽ/điền thông tin vào bản đồ.
Bước 5: Cách vẽ sơ đồ
Phác hoạ sơ đồ lên mặt đất/giấy theo thứ tự:
o Thống nhất các ký hiệu được sử dụng để thể hiện trên sơ đồ: ví dụ ngôi sao là
UBND xã, quyển sách là trường học, dấu + là trạm y tế; màu đỏ đậm là khu vực bị
o Ai làm và khi nào làm?
o Kinh phí ở đâu?
Lưu ý:
-
Nếu sử dụng cả công cụ phân tích cây vấn đề hay sơ đồ lắt cắt thì chỉ
cần thảo luận nhanh về 3 khía cạnh đầu.
-
Trước khi đánh giá cán bộ hỗ trợ/thúc đẩy viên phải tìm hiểu các tài
liệu có sẵn trước để biết được tình hình thực tế, văn hóa-xã hội, hướng
phát triển kinh tế xã hội của địa phương, và phải đi đúng hướng chính
sách phát triển của địa phương.
Công cụ 2: Vẽ sơ đồ mặt cắt
Sơ đồ mặt cắt là gì?
Sơ đồ mặt cắt (lát cắt) là công cụ để phân tích vấn đề môi trường theo lát cắt ngang xuyên
qua một khu vực địa lý/địa bàn cụ thể.
Thông thường sơ đồ mặt cắt được vẽ lên khổ giấy lớn (Ao) bên trên là mặt cắt ngang qua
khu vực địa lý thể hiện các đặc điểm quan trọng của khu vực đó (như khu kênh mương,
đồng ruộng, chăn nuôi, cơ sở SXKD, nhà máy, khu dân cư…) và bên dưới mặt cắt là ma
trận thể hiện các thông tin cơ bản về hiện trạng ONMT tại mỗi khu vực cụ thể với các
nguyên nhân và hàng động, giải pháp để khắc phục.
Cách thức tiến hành
o Bước 1: Giới thiệu về mục đích, ý nghĩa của công cụ và cách thức sử dụng công cụ
o Bước 2: Chọn mặt cắt cần khảo sát
Phác thảo sơ đồ thôn, xã lên bảng hoặc giấy khổ lớn sau đó thống nhất mặt cắt cần
đi với cả nhóm. Nên chọn mặt cắt nào có thể đi qua được nhiều nhất các khu
vực/đặc điểm cần quan sát cũng như nên đi từ cao xuống thấp để phù hợp hơn với
các khai cạnh ONMT.
o Bước 3: Thành lập nhóm và chuẩn bị các công cụ
Nếu phạm vi địa bàn rộng, địa hình phức tạp mà đi một mặt cắt không thể đánh giá
được hiện trường một cách tổng thể thì nên chia làm 2 nhóm khác nhau, và mỗi
nhóm cần đảm bảo các thành phần khác nhau tham gia để đảm bảo tính đại diện/đa
dạng các ý kiến. Lưu ý là các nhóm không được đi cùng mặt cắt (cắt dọc hay cắt
ngang).
Cần bầu trưởng nhóm để người này dẫn dắt quá trình thảo luận và một thư ký để
ghi lại những ý kiến chính trong quá trình khảo sát.
24 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã
Lần lượt mô tả hiện trạng của từng khu vực cụ thể (theo chiều ngang)
Lần lượt phân tích nguyên nhân và đánh giá ảnh hưởng
Đưa ra các giải pháp, hành động cho mỗi vấn đề cụ thể
o Bước 6: tổng hợp các khó khăn và giải pháp làm cơ sở lập kế hoạch hành động
25 | P a g e
Biên soạn: Phan Ngụy Trường
Copyright: Tài liệu đại học ©