- 5
-
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
MỤC
LỤC
Trang
DANH MỤC CÁC BẢNG .........................................................
7
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ
THỊ
......................................
8
MỞ ĐẦU...................................................................................
9
Ch
ƣ
ơng
1. TỔNG
QUAN
1.1.
Ảnh hưởng của sự ô nhiễm kim loại nặng tới sức khoẻ
con
người
............................................................................... 11
1.1.1.
Chì........................................................................... 11
1.1.2.
Crom........................................................................ 12
1.1.3.

2. THỰC NGHIỆM VÀ KẾT
QUẢ
2.1. Thiết
b
ị hoá
chất

................................................................. 27
2.1.1. Thiết
b

ị..................................................................... 27
2.1.2. Hoá
chất

................................................................... 27
2.2.
Chế tạo và khảo sát một số đặc trưng cấu trúc của vật
liệu
hấp phụ
............................................................................
28
2.2.1. Chế tạo vật liệu hấp
phụ

............................................ 28
2.2.2. Một số đặc trưng cấu trúc của VLHP
......................... 29
2.3.
Định lượng các kim

................................................................................ 36
2.5.1. Ảnh hưởng của thời gian
........................................... 36
2.5.2. Ảnh hưởng của
pH.................................................... 39
2.5.3. Ảnh hưởng của nồng độ - Cân bằng hấp
phụ

.............. 41
2.6.
Thử xử lí nước thải chứa Cr(VI)
........................................ 45
KẾT LUẬN.......................................................................................
47
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .....................................
49
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................
50
DANH MỤC CÁC
BẢNG
Bảng 1.1 Nồng độ giới hạn của một số kim loại trong nước thải
công
Trang
nghiệp và nước cấp sinh
hoạt
.............................................
13
Bảng 1.2 Một số đường đẳng nhiệt hấp phụ thông dụng ....................
16
Bảng 1.3 Thành phần hoá học của bã mía.........................................

2+
, Pb
2+
và Cu
2+
.............................
35
Bảng 2.8 Ảnh hưởng của thời gian đến khả năng hấp phụ .................
36
Bảng 2.9 Thời gian đạt cân bằng hấp phụ đối với mỗi ion kim
loại
....
39
Bảng 2.10 Ảnh hưởng của pH đến khả năng hấp phụ ..........................
40
Bảng 2.11 Ảnh hưởng của nồng độ đến khả năng hấp phụ...................
42
Bảng 2.12 Dung lượng hấp phụ cực đại và hằng số Langmuir .............
45
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ
THỊ
Trang
Hình 1.1 Đường đẳng nhiệt hấp phụ Langmuir .................................
19
Hình 1.2 Đồ thị sự phụ thuộc của C
cb
/q vào C
cb
................................
19

Hình 2.10 Đường đẳng nhiệt hấp phụ Langmuir đối với Cr(VI) ..........
43
Hình 2.11 Sự phụ thuộc của C
cb
/q vào C
cb
của Cr(VI).........................
43
Hình 2.12 Đường đẳng nhiệt hấp phụ Langmuir đối với Ni
2+
..............
44
Hình 2.13 Sự phụ thuộc của C
cb
/q vào C
cb
của Ni
2+
............................
44
Hình 2.14 Đường đẳng nhiệt hấp phụ Langmuir đối với
Mn
2+
.............
44
2+
Hình 2.15 Sự phụ thuộc của C
cb
/q vào C
cb

45
MỞ
ĐẦU
Do sự phát triển không bền vững mà hiện nay vấn đề ô nhiễm
nguồn
nước đang trở thành vấn nạn của nhiều quốc gia. Ở nước ta, quá trình
phát
triển các khu công nghiệp, các khu chế xuất đã góp phần tăng trưởng
kin
h
tế,
thúc đẩy đầu tư và sản xuất công nghiệp, góp phần hình thành các
khu đô
thị
mới, giảm khoảng cách về kinh tế giữa các vùng... Tuy nhiên,
bên cạnh
sự
chuyển biến tích cực về kinh tế là những tác động tiêu cực
đến môi
trường
sinh thái do các khu công nghiệp gây ra. Thực tế, hiện nay
rất nhiều nhà
máy
ở các khu công nghiệp vẫn hàng ngày thải trực tiếp nước
thải có chứa các
ion
kim loại nặng với hàm lượng vượt quá giới hạn cho
phép ra môi trường.
Hậu
quả là

hấp phụ để
tách
loại các ion kim loại
nặng.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng
tô
i chọn đề tài: “Nghiên cứu
khả
năng hấp phụ
m
ột số ion kim loại nặng trên vật liệu hấp phụ chế tạo từ
bã
m
ía và thăm dò xử lí
m
ôi
trường”.
sau:
Với mục đích đó, trong đề tài này chúng
tô
i
ngh
iên cứu các nội
dung
1- Chế tạo vật liệu hấp phụ từ bã
mía.
2- Nghiên cứu khả năng hấp phụ của vật liệu hấp phụ đối với
Cr(VI),
Ni
2+

hàm
lượng lớn chúng lại thường có độc tính cao. Khi được thải ra môi
trường,
một
số hợp chất kim loại nặng
b
ị tích tụ và đọng lại trong đất, song
có một số
hợp
chất có thể hoà tan dưới tác động của nhiều yếu tố khác
nhau. Điều này
tạo
điều kiện để các kim loại nặng có thể phát tán rộng
vào nguồn nước
ngầm,
nước mặt và gây ô nhiễm. Các kim loại nặng có
mặt trong nước, đất
qua
nhiều giai đoạn khác nhau trước sau cũng đi vào
chuỗi thức ăn của con
người.
Khi nhiễm vào cơ thể, kim loại nặng tích tụ
trong các mô, tác động đến
các
quá trình sinh hóa (các kim loại nặng
thường có ái lực lớn với nhóm
-SH-
SCH
3
của enzim trong cơ thể, vì thế

cơ.
Sự
nhiễm độc chì có thể gây ra nhiều bệnh như: giảm trí thông minh; các bệnh
về
máu, thận, tiêu hóa, ung
thư,…[1,9,13,16].
1.1.2.
Crom
Nước thải từ công nghiệp mạ điện, công nghiệp khai thác mỏ, nung
đốt
các nhiên liệu hóa thạch,… là các nguồn gây ô nhiễm crom. Crom có
trong
nước thải thường gặp ở dạng Cr(III) và Cr(VI). Cr(III) không độc
nhưng
Cr(VI) rất độc hại đối với cơ thể người, nó gây nguy hiểm cho gan,
thận
và
đường hô hấp; gây ra các bệnh về răng, miệng, kích thích
da,...
[1,9,13,16].
1.1.3.
Đồng
Đồng là nguyên tố cần thiết cho cơ thể con người, nhu cầu hàng
ngày
của người lớn khoảng 0,033 - 0,050mg/kg thể trọng. Tuy nhiên, nếu
hàm
lượng đồng trong cơ thể lớn thì cơ thể sẽ bị nhiễm độc và có thể gây
một
số
bệnh về thần kinh, gan, thận; lượng lớn đồng hấp thụ qua đường

hoặc do tắm hơi nước khoáng có nhiều mangan thường
xuyên
[1,9,13,16].
- 13
-
1.1.5.
Niken
Niken được sử dụng nhiều trong các ngành công nghiệp hoá chất,
luyện
kim, điện tử, … Vì vậy, nó thường có mặt trong nước thải. Niken vào
cơ
thể
chủ yếu qua con đường hô hấp, nó gây ra
c
ác triệu chứng khó chịu,
buồn
nôn,
đau đầu; nếu tiếp xúc nhiều sẽ ảnh hưởng đến phổi, hệ thần kinh
trung
ương,
gan thận; còn nếu da tiếp xúc lâu dài với niken sẽ gây hiện
tượng viêm
da,
xuất hiện dị
ứng,…[1,9,13,16].
Bảng 1.1. Nồng độ giới hạn của một số kim loại trong nước thải
công
nghiệp và nước cấp sinh hoạt.
[12]
Stt

hấp
phụ
được gọi là chất hấp phụ; còn chất được tích lũy trên bề mặt chất
hấp phụ
gọi
là chất bị hấp
phụ.
Ngược với quá trình hấp phụ là quá trình giải hấp phụ. Đó là quá
trình
đi ra của chất bị hấp phụ khỏi lớp bề mặt chất hấp
phụ.
Hiện tượng hấp phụ xảy ra do lực tương tác giữa chất hấp phụ và
chất
bị hấp phụ. Tùy theo bản chất lực tương tác mà người ta phân
b
iệt hai
loại
hấp
phụ là hấp phụ vật lý và hấp phụ hóa học
[2,7,11].
- 14
-
1.2.1.1. Hấp phụ vật
lý
Các phân tử chất
b
ị hấp phụ liên kết với những tiểu phân (nguyên
tử,
phân tử, các ion…) ở bề mặt phân chia pha bởi lực liên kết Van Der
Walls

hấp
phụ xảy ra đồng thời cả hấp phụ vật lí và hấp phụ hóa học
[2,7,11].
1.2.2. Hấp phụ trong
m
ôi trường
nước
Trong nước, tương tác giữa một chất hấp phụ và chất bị hấp phụ
phức
tạp hơn rất nhiều vì trong hệ có ít nhất là ba thành phần gây tương tác:
nước

,
chất hấp phụ và chất bị hấp phụ. Do sự có mặt của dung môi nên
trong hệ
sẽ
xảy ra quá trình hấp phụ cạnh tranh giữa chất
b
ị hấp phụ và
dung
mô
i trên
bề
mặt chất hấp phụ. Cặp nào có tương tác mạnh thì hấp phụ
xảy ra cho cặp
đó.
Tính chọn lọc của cặp tương tác phụ thuộc vào các yếu
tố
: độ tan của chất
bị

phụ
(các chất có tính axit yếu, bazơ yếu hay trung tính phân li khác nhau ở
các
giá
trị pH khác nhau) mà còn làm ảnh hưởng đến các nhóm chức trên bề
mặt
chất
hấp phụ
[2,7,11].
1.2.3. Động học hấp
phụ
Trong môi trường nước, quá trình hấp phụ xảy ra chủ yếu trên bề
mặt
của chất hấp phụ, vì vậy quá trình động học hấp phụ xảy ra theo một loạt
các
giai đoạn kế tiếp
nhau:
• Các chất bị hấp phụ chuyển động tới bề mặt chất hấp phụ - Giai
đoạn
khuếch tán trong dung
dịch.
• Phân tử chất bị hấp phụ chuyển động đến bề mặt ngoài của chất
hấp
phụ chứa các hệ mao quản - Giai đoạn khuếch tán
màng.
• Chất bị hấp phụ khuếch tán vào bên trong hệ mao quản của chất
hấp
phụ - Giai đoạn khuếch tán trong mao
quản.
• Các phân tử chất bị hấp phụ được gắn vào bề mặt chất hấp phụ -

v =
k.

p
Vật lí và hóa
học
Freundlich
v =
k.
p
1
,
(n>1)
n
Vật lí và hóa
học
Shlygin-Frumkin-Temkin
=
1
ln
C
.

p
v
a
m
Hóa
học
Brunauer-Emmett-Teller

hấp phụ khi đã hấp phụ trên bề mặt chất hấp phụ vẫn có thể
d
i chuyển
ngược
lại pha mang. Theo thời gian, lượng chất bị hấp phụ tích tụ trên bề
mặt
chất
rắn càng nhiều thì tốc độ di chuyển ngược trở lại pha mang càng
lớn. Đến
một
thời điểm nào đó, tốc độ hấp phụ bằng tốc độ giải hấp thì quá
trình hấp
phụ
đạt cân
bằng.
Một hệ hấp phụ khi đạt đến trạng thái cân bằng, lượng chất bị hấp
phụ
là một hàm của nhiệt độ, áp suất hoặc nồng độ của chất bị hấp
phụ:
q = f (T, P hoặc C)
(1.1)
Ở nhiệt độ không đổi (T = const), đường biểu diễn sự phụ thuộc của
q
vào P hoặc C (q = f
T
(P hoặc C)) được gọi là đường đẳng nhiệt hấp
phụ.
Đường đẳng nhiệt hấp phụ có thể được xây dựng trên cở sở lý thuyết,
kinh
nghiệm hoặc bán kinh nghiệm tùy thuộc vào tiền đề, giả thiết, bản


k,
n
là các hằng
số.
Trong đề tài này, chúng tôi nghiên cứu cân bằng hấp phụ của
VLHP
đối với một số ion kim loại nặng trong
mô
i trường nước theo mô
hình
đường
đẳng nhiệt hấp phụ
Langmuir.
Phương trình đẳng nhiệt hấp phụ Langmuir được xây dựng dựa trên
các
giả
thuyết:
1) Tiểu phân bị hấp phụ liên kết với bề mặt tại những trung tâm xác
định.
2) Mỗi trung tâm chỉ hấp phụ một tiểu
phân.
3) Bề mặt chất hấp phụ là đồng nhất, nghĩa là năng lượng hấp phụ trên
các
tiểu phân là như nhau và không phụ thuộc vào sự có mặt của các tiểu
phân
hấp phụ trên các trung tâm bên
cạnh.
Phương trình Langmuir xây dựng cho hệ hấp phụ khí - rắn có
dạng:

K.C
cb
max
1+
K.C
(1.3)
Trong
đó:
- C
cb
là nồng độ chất bị hấp phụ ở trạng thái cân
bằng.
- q, q
max
lần lượt là dung lượng hấp phụ và dung lượng hấp
phụ
cực
đại.
- K là hằng số
Langmuir.
Khi nồng độ chất bị hấp phụ là rất nhỏ (K.C << 1) ta có: q =
q
max
.K.C.
Như vậy, dung lượng hấp phụ tỉ lệ thuận với nồng độ chất bị hấp
phụ.
Khi nồng độ chất bị hấp phụ càng lớn
(
K.C >> 1) thì
q

q

max
và hằng số
K
bằng
phương pháp tối ưu hay đơn giản là bằng phương pháp đồ
thị.
Với phương pháp đồ thị, phương trình (1.3) được viết
thành:
C
cb
=
1
+
1
.C
(1.4)
q
q
max

.K q
max
cb
Từ số liệu thực nghiệm vẽ đồ thị sự phụ thuộc của C
cb
/q
theo
C

Từ đồ thị sự phụ thuộc của C
cb
/q vào C
cb
dễ dàng tính được q
max
và
hằng số K
(
OM =
1
;
K.q
max
1
=
q
max
tgα
).
Phương trình đẳng nhiệt hấp phụ Langmuir có dạng đơn giản, cho
phép
giải thích khá thỏa đáng các số liệu thực nghiệm
[2,7,11].
1.3. Giới thiệu về vật liệu hấp phụ - bã
mía
Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, rất thuận lợi cho ngành
mía
đường phát triển. Niên vụ sản xuất mía đường 2006 - 2007, diện tích mía
cả

trường và ô nhiễm nguồn nước rất nặng. Bã mía cũng có thể được dùng
làm
bột giấy, ép thành ván dùng trong kiến trúc, cao hơn là làm ra
furfural
là
nguyên liệu cho ngành sợi tổng hợp. Trong tương lai khi mà
rừng ngày
càng
giảm, nguồn nguyên liệu làm bột giấy, làm sợi từ cây rừng
giảm đi thì bã
mía
là nguyên liệu quan trọng để thay
thế.
Bã mía chiếm khoảng 26,8 - 32% lượng mía ép. Trong bã mía
chứa
trung bình khoảng 50% là nước, 48
÷
49% là xơ (trong đó chủ yếu
là
xenlulozơ và hemixenlulozơ) 1
÷
2% là đường [14,21]. Tùy theo loại
mía
và
đặc điểm nơi trồng mía mà các thành phần hoá học có trong bã mía
khô
(xơ)
có thể biến đổi. Hàm lượng % các thành phần hoá học chính của bã
mía
được

7
O
2
(OH)
3
]
n
nối với nhau bằng liên kết 1,4-glicozit. Phân tử
khố
i
của
xenlulozơ rất lớn, khoảng từ 10000 –
150000u.
Hemixenlulozơ: Về cơ bản, hemixenlulozơ là polisaccarit giống
như
xenlulozơ, nhưng có số lượng mắt xích nhỏ hơn. Hemixenlulozơ thường
bao
gồm nhiều loại mắt xích và có chứa các nhóm thế axetyl và
metyl.
Lignin: Lignin là loại polyme được tạo bởi các mắt xích
phenylpropan.
Lignin giữ vai trò là chất kết
nố
i giữa xenlulozơ và
hemixenlulozơ.
- 21
-
Sự phân bố xenlulozơ, hemixenlulozơ và lignin trong bã mía được
chỉ
ra trong hình

ơng
pháp định
lƣợng
kim
loại
Có nhiều phương pháp khác nhau được dùng để định lượng các
kim
loại. Trong đề tài này chúng tôi sử dụng phương pháp thể tích để định
lượng
chì và đồng; phương pháp trắc quang để định lượng crom, niken và
mangan.
1.4.1. Phương pháp thể
tích
Phân tích thể tích là phương pháp phân tích định lượng dựa trên sự
đo
thể tích của dung dịch thuốc thử đã biết chính xác nồng độ (dung
d
ịch
chuẩn)
cần dùng để phản ứng hết với chất cần xác định có trong dung dịch
cần
phân
tích. Dựa vào thể tích và nồng độ của dung dịch chuẩn đã dùng để
tính ra
hàm
lượng chất cần xác định có trong dung dịch phân
tích.
Dựa theo bản chất của phản ứng chuẩn độ, phương pháp phân tích
thể
tích được phân loại làm các loại

complexon.
Người ta thường dùng EDTA dưới dạng muối
đ
inatri
Na
2
H
2
Y,
thường
gọ
i
là
complexon III (nhưng vẫn quen quy ước là EDTA). EDTA
tạo phức bền
với
các cation kim loại và trong hầu hết các trường hợp phản
ứng tạo phức xảy
ra
theo tỉ lệ
1:1.
M
n +
+ Y
4-

Y
(n
-4)
(1.5)