LỜI MỞ ĐẦU
Tiêu thụ là khâu cuối cùng trong quá trình sản xuất kinh doanh của một doanh
nghiệp, phản ánh tổng hợp hiệu quả của quá trình kinh doanh. Kết quả tiêu thụ tốt là cơ
sở để doanh nghiệp bù đắp lại vốn đầu tư ban đầu và có được phần lợi nhuận tăng thêm.
vì thế doanh nghiệp cần lựa chọn phương thức tiêu thụ phù hợp với điều kiện của mình.
Trong các phương thức tiêu thụ, bán hàng qua đại lý là phương thức tiêu thụ gián
tiếp. Theo đó, sản phẩm, hàng hoá của doanh nghiệp sẽ được chuyển giao cho một bên
thứ ba làm đại lý của doanh nghiệp để bán hộ. Khi hàng hoá này được tiêu thụ, doanh
nghiệp phải trả cho bên đại lý một khoản hoa hồng cho dịch vụ được cung cấp. Bên nhận
đại lý là đơn vị chuyên nghiệp trong lĩnh vực tiêu thụ sẽ giúp sản phẩm của doanh
nghiệp được tiêu thụ nhanh chóng với kết quả cao. Vì thế, bán hàng qua đại lý được sử
dụng phổ biến.
Tuy nhiên, việc sản phẩm, hàng hoá khi được tiêu thụ sẽ được ghi nhận ở hai đơn
vị là bên nhận đại lý và bên giao đại lý dẫn đến khó khăn trong việc ghi nhận nghiệp vụ
bán hàng giữa các bên. Về vấn đề này, chế độ kế toán đã có những hướng dẫn cụ thể.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn nhiều bất cập nảy sinh, trong đó có việc
mâu thuẫn với các quy định về thuế giá trị gia tăng.
Với mong muốn đóng góp ý kiến để việc hạch toán nghiệp vụ bán hàng qua đại lý
phù hợp hơn với thực tế và tránh mâu thuẫn với các quy định pháp luật khác, em chọn đề
tài “Bàn về chế độ hạch toán phương thức tiêu thụ qua cửa hàng đại lý” để làm đề
án môn học.
Phạm vi nghiên cứu là các doanh nghiệp hạch toán thuế GTGT theo phương pháp
khấu trừ. Đề tài bao gồm 2 phần chính:
Phần 1:Cơ sở lý luận về chế độ hạch toán phương thức tiêu thụ sản phẩm qua cửa
hàng đại lý
1
Phần 2: Thực trạng và kiến nghị về chế độ hạch toán tiêu thụ sản phẩm tiêu thụ
sản phẩm qua các cửa hàng đại lý
Tuy đã rất cố gắng nhưng đề tài không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong
nhận được sự đóng góp quý báu của các thầy cô giáo, cũng như của các bạn sinh viên để

toán hoặc chấp nhận thanh toán vể số hàng được chuyển giao thì số hàng chấp nhận này
mới được coi là tiêu thụ. Bên bán phải trả cho bên nhận đại lý khoản hoa hồng về dịch
vụ đại lý.
- Phương thức bán hàng trả góp: Theo phương thức này, khi hàng được giao
cho người mua thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ. Việc thanh toán tiền
hàng được thực hiện theo cách thức trả góp, tức là một phần tiền hàng sẽ được người
mua thanh toán ngay tại thời điểm mua hàng, số tiền còn lại sẽ được người mua trả dần
và phải chịu một tỷ lệ lãi suất theo thoả thuận. Thông thường số tiền trả ở các kỳ bằng
nhau, bao gồm một phần doanh thu gốc và lãi trả chậm.
Trong các phương thức trên, bán hàng qua đại lý là một phương thức được
các doanh nghiệp sử dụng khá phổ biến. Sau đây chúng ta sẽ đi tìm hiểu chi tiết về
phương thức này.
1.1.2 Phương thức bán hàng qua đại lý
1.1.2.1 Khái niệm
Là phương thức tiêu thụ gián tiếp thông qua trung gian bán hàng là một cơ sở
nhận làm đại lý. Trong đó:
Bên giao đại lý: Là bên thuê một cơ sở (gọi là bên đại lý) tiêu thụ hộ thành
phẩm hoặc hàng hoá và chấp nhận trả thù lao cho bên nhận đại lý theo thoả thuận giữa
hai bên.
Bên đại lý: Là cơ sở cung cấp dịch vụ đại lý, hưởng thù lao đại lý theo hình
thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá.
Quan hệ giữa hai bên được quy định chi tiết trong hợp đồng đại lý. Hợp đồng
đại lý là hợp đồng mà các bên có sự thoả thuận trong đó bên nhận đại lý được sự uỷ
quyền của bên giao đại lý cam kết nhân danh bên giao đại lý thực hiện một hay nhiều
giao dịch vì lợi ích của bên giao đại lý để được nhận một khoản tiền thù lao nhất định do
bên đại lý trả.
4
Để đảm bảo lợi ích của mình, bên giao đại lý có quyền yêu cầu bên đại lý thực
hiện tốt các giao dịch đã tham gia với người thứ ba là khách hàng, có quyền yêu cầu bên
đại lý phải giao cho mình toàn bộ kết quả công việc mà bên đại lý đã hoàn thành. Bên

*) Đại lý bán đúng giá hưởng hoa hồng là sản phẩm, hàng hoá chịu thuế
GTGT
Giá bán của các mặt hàng cố định được ghi rõ trong hợp đồng. Do đây là mặt
hàng chịu thuế GTGT nên bên đại lý ngoài việc tiêu thụ hộ sản phẩm,hàng hoá đồng thời
phải kê khai nộp thuế GTGT của hàng bán ra. Thù lao cho bên đại lý là hoa hồng tính
trên phần hàng tiêu thụ được và hoa hồng này chịu thuế GTGT.
2. Đại lý bao tiêu sản phẩm, dịch vụ: là hình thức đại lý phổ biến mà bên đại
lý thực hiện việc mua, bán trọn vẹn một khối lượng hàng theo giá do bên giao đại lý ấn
định để được hưởng thù lao theo quy định của công ty mở đại lý. Mức thù lao mà đại lý
được hưởng là mức chênh lệch giữa giá mua, giá bán thực tế so với giá do bên giao hàng
cho đại lý ấn định hoặc thỏa thuận. Đại lý phải chịu phần chênh lệch giá
Ngoài các hình thức đại lý trên, còn có một hình thức đại lý khác:
- Đại lý độc quyền: là hình thức đại lý mà tại một khu vực nhất định, có thể là
trên quy mô toàn quốc hay quy mô khu vực (thí dụ khu vực 3 nước Đông Dương), bên
giao đại lý chỉ giao cho một đại lý độc quyền việc mua, bán một hoặc một số mặt hàng.
- Tổng đại lý mua bán hàng hóa: là hình thức đại lý mà bên đại lý tổ chức một
hệ thống đại lý trực thuộc để thực hiện việc mua bán hàng hóa cho bên giao đại lý. Tổng
đại lý đại diện cho hệ thống đại lý trực thuộc. Các đại lý trực thuộc hoạt động dưới sự
quản lý của tổng đại lý và với danh nghĩa của tổng đại lý.
6
Trong phạm vi bài viết này chỉ xét đến 3 hình thức đầu.
1.2 Chế độ hạch toán phương thức bán hàng qua đại lý
1.2.1 Quy định kế toán hiện hành về hạch toán phương thức bán hàng
qua đại lý
Việc hạch toán tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá theo phương thức bán hàng qua
đại lý tuân theo các quy định trong chế độ kế toán ban hành, trước hết là các Chuẩn mực
kế toán. Trong đó có các chuẩn mực kế toán liên quan trực tiếp là Chuẩn mực kế toán số
14 về Doanh thu và thu nhập khác được quy định trong Quyết định số 149/QĐ-BTC
ngày 31/12/2001 về việc công bố và ban hành bốn (04) Chuẩn mực kế toán Việt Nam
(đợt 1); Chuẩn mực kế toán số O1 về Chuẩn mực chung được quy định trong Quyết

Liên 2: màu tím, giao cho khách hàng
Liên 3 : màu xanh, lưu nội bộ
Trên Hoá đơn giá trị gia tăng ghi rõ thông tin ct của đơn vị bán hàng và người
mua hàng,về hàng tiêu thụ (số lượng, đơn giá bán và thuế suất thuế GTGT…)
Ngoài ra, trong quá trình bán hàng mỗi bên còn sử dụng các chứng từ sau:
Bên giao đại lý: Phiếu xuất kho hàng đại lý ký gửi
Bên đại lý: Thẻ quầy hàng (mẫu số 02-BH)
Bảng kê hoá đơn, chứng từ hàng hoá, dịch vụ bán ra (mẫu số 02-GTGT, kèm
theo tờ khai thuế GTGT)….
1.2.3 Tài khoản sử dụng:
Hạch toán bán hàng qua đại lý ở các doanh nghiệp áp dụng phương pháp kê
khai thường xuyên sử dụng các tài khoản chính sau:
8
1.2.3.1 Tài khoản 157 “Hàng gửi bán”
Tài khoản này dùng để theo dõi giá trị sản phẩm, hàng hoá mà doanh nghiệp
nhờ bán đại lý, ký gửi.
Bên Nợ: - Giá trị sản phẩm, hàng hoá đem gửi bán.
Bên Có :
- Giá trị sản phẩm, hàng hoá đem gửi bán đã được chấp nhận thanh toán.
- Giá trị hàng gửi bán bị từ chối, trả lại.
Số dư Nợ: Giá trị hàng gửi bán chưa được chấp nhận.
Tài khoản 157 có thể mở chi tiết cho từng loại hàng gửi bán.
1.2.3.2 Tài khoản 511 “ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
Tài khoản này được dùng để phản ánh tổng số doanh thu bán hàng thực tế của
doanh nghiệp trong kỳ và các khoản giảm doanh thu. Từ đó tính ra doanh thu thuần về
tiêu thụ trong kỳ.
Bên Nợ:
- Số thuế phải nộp (Thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế GTGT theo
phương pháp trực tiếp) tính trên doanh số bán trong kỳ.
- Chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và doanh thu của hàng bị trả lại

kết quả.
Tài khoản 632 cuối kỳ không có số dư.
1.2.3.4 Tài khoản 003 “Hàng hoá nhận giữ hộ, nhận gia công”
Tài khoản dùng để theo dõi giá trị hàng hoá nhận đại lý, ký gửi
10
Tài khoản 003 là loại tài sản ngoại bảng, ghi đơn.
Ghi Nợ 003: giá trị hàng hoá nhận đại lý, ký gửi.
Ghi Có 003: phản ánh giá trị hàng nhận đại lý, ký gửi đã tiêu thụ hoặc xuất trả
lại bên giao đại lý.
Cùng với các tài khoản nêu trên trong quá trình hạch toán, kế toán còn sử
dụng các tài khoản khác có liên quan như Tài khoản 155, 154; Tài khoản 512, 521, 531;
Tài khoản 635, 641, 642,…
1.2.4 Phương pháp hạch toán
1.2.4.1 Tại bên giao đại lý:
*) Xuất hàng cho bên đại lý:
Kế toán lập Phiếu Xuất kho hàng đại lý ký gửi kèm theo Lệnh điều động nội
bộ. Căn cứ trên chứng từ đã lập về hàng gửi bán đại lý, kế toán phản ánh giá vốn của
hàng đã xuất:
Nợ TK 157: Hàng gửi đi bán.
Có TK 155: Thành phẩm
Có TK 154 : Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang
*) Khi bên đại lý gửi bảng thanh quyết toán cho doanh nghiệp về số hàng đại
lý đã tiêu thụ được, kế toán lập Hoá đơn GTGT cho số hàng đã tiêu thụ. Đồng thời tiến
hành ghi sổ:
Phản ánh giá vốn của hàng đại lý đã tiêu thụ:
Nợ TK 632:
Có TK 157:
Phản ánh doanh thu của hàng đại lý đã tiêu thụ:
Nợ TK 131(ct đại lý): Tổng giá thanh toán
Có TK 511: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ