LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI: “NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT
“VỠ MỘNG” TRONG TIỂU THUYẾT “ĐỎ VÀ
ĐEN” CỦA STENDHAL”


HOÀNG KIM PHƯỢNG
LỚP ĐH 7C2
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGỮ VĂN
NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT “VỠ MỘNG” TRONG TIỂU
THUYẾT “ĐỎ VÀ ĐEN” CỦA STENDHAL
GVHD: ThS.Phùng Hoài Ngọc
MỤC LỤC
eçf
A.

PHẦN MỞ ĐẦU …………………………………………………………1

B.

1.

Lý

do

chọn

đề

vụ

nghiên

cứu…………………………………………………………………………….. 3
5.

Phương

pháp

nghiên

cứu

………………………………………………………………………. 3
6.

Đóng

góp

của

tài

đề

……………………………………………………………………………… 3
7.

1:

CHƯƠNG

TỔNG

QUAN

VỀ

CHỦ

NGHĨA

HIỆN

THỰC………………………. 6
1.1.

Chủ

nghĩa

hiện

thực

Pháp

thế


mộng trong

văn

học…………………………………………… 7
1.4. Phương thức, phương tiện và biện pháp thể hiện nhân vật………………. 9
1.5. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của chủ nghĩa hiện thực – xây dựng nhân vật
điển

hình

trong

hoàn

cảnh

điển

hình……………………………………………………………………. 10
CHƯƠNG 2: VÀI NÉT VỀ STENDHAL VÀ TIỂU THUYẾT ĐỎ VÀ ĐEN…. 12
2.1. Stendhal – nhà văn tiên phong của chủ nghĩa hiện thực……………….. 12
2.1.1.

Cuộc

đời………………………………………………………………………….. 12
2.1.2. Quan điểm sáng tác……………………………………………………………
13


nhan

đề………………………………………………………………… 16
2.2.5. Giá trị nội dung, nghệ thuật……………………………………………….. 17
2.2.6. Hệ thống nhân vật “vỡ mộng” trong tiểu thuyết Đỏ và đen của
Stendhal

17

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT VỠ MỘNG TRONG
TIỂU

THUYẾT ĐỎ

VÀ

ĐEN CỦA

STENDHAL………………………………………………………… 20
3.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật Juyliêng Xôren…………………………….. 20
3.1.1. Sự xuất hiện gián tiếp…………………………………………………………
20
3.1.2. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật………………………………. 20
3.1.3. Miêu tả nhân vật qua ngôn ngữ nhân vật………………………………. 22
3.1.4. Miêu tả nhân vật qua hành động…………………………………………. 23
3.1.5. Miêu tả nhân vật qua biểu hiện nội tâm………………………………. 26
3.1.6. Juylien Sorrel – tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình 30
3.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật bà de Rênal……………………………………
38

KẾT

LUẬN………………………………………………………………………………
……………… 44
Tài

liệu

tham

khảo…………………………………………………………………………………
…………… 46
A. MỞ ĐẦU
==ô==
1. Lý do chọn đề tài
Thế kỷ XIX là thế kỷ giai cấp tư sản ở nhiều nước phương Tây lần lượt giành
thắng lợi và củng cố chính quyền sau các cuộc cách mạng tư sản. Công nghiệp hóa
tư bản chủ nghĩa diễn ra đồng thời với sự phát triển của các ngành khoa học. Giai
cấp vô sản dần dần lớn mạnh trở thành một lực lượng chính trị đối lập với giai cấp
tư sản. Từ giữa thế kỷ XIX, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển
với quy mô lớn. Đây cũng là thời kỳ xuất hiện những lý thuyết khoa học và tư
tưởng lớn của thời đại như chủ nghĩa khoa học của Marx và Engels, tiến hóa luận
của Đacuyn.
Sau cách mạng tư sản, vào buổi bình minh của thế kỷ XIX là thắng lợi của chủ
nghĩa tư bản ở nước Pháp. Cuộc cách mạng tư sản Pháp bắt đầu từ năm 1789 đã
mở ra một thời kỳ phát triển mới trong lịch sử châu Âu. Lênin đã nhận định: “Đối


với giai cấp của nó, đối với giai cấp mà nó phục vụ, đối với giai cấp tư sản, nó đã
làm cả thế kỷ XIX, thế kỷ đã đem văn minh và văn hóa đến cho toàn thể nhân loại,

xã hội chủ nghĩa Macxim Gorki viết: “Nếu có thể so sánh tác phẩm của Stendhal
với những bức thư, có lẽ đúng hơn phải gọi những tác phẩm đó là những bức thư
cho tương lai”.
(1) Thuật ngữ chủ nghĩa hiện thực (réalisme) do Champfleury đưa ra năm 1857 sau
khi các nhà hiện thực nổi tiếng như Stendhal, Balzac đã kết thúc sự nghiệp của họ.
Năm 1831, tiểu thuyết Đỏ và đen ra đời, lúc mà Balzac mới bắt đầu viết những tiểu
thuyết hiện thực, là tác phẩm lớn đầu tiên của trào lưu văn học hiện thực phê phán
nước Pháp, đem lại cho Stendhal cái vinh dự làm người khai sáng của phong trào
cũng như bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực phê phán thế giới. Điều này cho thấy
vai trò quan trọng của tác phẩm này trong sự nghiệp sáng tác Stendhal nói riêng và
kho tàng văn học châu Âu nói chung. Lần đầu tiên tiểu thuyết hiện thực phê phán
bộc lộ rõ cái khả năng mô tả chân thực cuộc sống theo quan điểm lịch sử với một
bức tranh khái quát xã hội rộng lớn vẽ lên những quan hệ đấu tranh phức tạp giữa
những lực lượng xã hội khác nhau của thời kỳ Trùng hưng. Và cũng chính xã hội
đó đã đẻ ra những con người vỡ mộng, những con người có tài năng và nghị lực
nhưng không thể có được một vị trí xứng đáng trong xã hội.
Một phương diện góp phần quan trọng làm nên thành công của Đỏ và đen chính là
nghệ thuật xây dựng nhân vật. Tác giả đã xây dựng được những tính cách điển
hình xuất sắc trong hoàn cảnh điển hình. Nổi bật nhất là hình tượng Julien Sorrel,
một nhân vật vừa có cá tính độc đáo lại vừa mang những nét tiêu biểu nhất của cả
một lớp người rộng rãi trong cả một thời kỳ lịch sử nhất định. Bên cạnh đó, nhà
văn còn xây dựng thành công hai nhân vật nữ chính là bà de Rênal và cô tiểu thư
Mathilde de La Mole. Các nhân vật này mỗi người mỗi vẻ, nhưng nhìn chung, đều
được xem là nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm.


Tuy kiến thức còn hạn hẹp, nhưng với lòng yêu thích môn học văn học phương
Tây nói chung, tác giả Stendhal nói riêng, tôi mạnh dạng thực hiện đề tài tìm hiểu
nghệ thuật xây nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm Đỏ và đen của Stendhal.
Người viết muốn đi sâu khám phá vấn đề này để có những hiểu biết đúng đắn về

Tìm hiểu hệ thống nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm Đỏ và đen của Stendhal.

-

Tìm hiểu những phương tiện và thủ pháp nghệ thuật mà Stendhal sử dụng để

xây dựng nhân vật vỡ mộng đó.
-

Rút ra những đặc sắc của Stendhal khi xây dựng nhân vật và đóng góp của ông

trong tiến trình phát triển văn học hiện thực phương Tây.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, người viết sử dụng các phương pháp cơ bản sau:
- Phương pháp liệt kê, thống kê dẫn chứng: Người viết tiến hành liệt kê, rồi thống
kê, tổng hợp những dẫn chứng cần thiết cũng như các số liệu trong tác phẩm dịch
và các tài liệu nghiên cứu có liên quan để dẫn chứng phù hợp với nội dung của đề
tài.
- Phương pháp so sánh: Để vấn đề nghiên cứu có tính thuyết phục, so sánh là một
phương pháp nghiên cứu không thể thiếu trong quá trình nghiên cứu. Người viết
tiến hành so sánh nghệ thuật xây dựng nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm Đỏ và
đen của Stendhal với một số nhà văn cùng thời, tiêu biểu là Balzac. Qua đó, thấy
được tài năng và đóng góp của Stendhal trong tiến trình văn học phương Tây.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trong quá trình nghiên cứu đề tài, phương
pháp này có vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu, đánh giá cái hay của tác phẩm,
phong cách độc đáo của nhà văn.
6. Đóng góp của đề tài
Những tài liệu nghiên cứu về Đỏ và đen khá nhiều nhưng chưa có công trình nào
chuyên sâu nghiên cứu về nghệ thuật xây dựng nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm
đặc sắc này. Do đó đến với đề tài này, người viết muốn bước đầu nghiên cứu để


Dục, 1981), Văn học lãng mạn và hiện thực phương Tây thế kỷ XIX (Lê Hồng Sâm
– Đặng Thị Hạnh, 1981), Các tác gia lớn của văn học Pháp thế kỷ XIX (TS. Thái
Thu Lan, 2002)… Hầu hết các công trình đều đã khai thác sâu nội dung của tác
phẩm Đỏ và đen, khái quát nghệ thuật của Stendhal.
Trên đây là một số công trình nghiên cứu về Đỏ và đen của Stendhal. Rải rác trong
một số công trình khác cũng có đề cập đến tác phẩm Đỏ và đen, nhưng chỉ lượt qua
vài nét về nội dung tác phẩm. Người viết nhận thấy chưa có công trình nào khai
thác cụ thể nghệ thuật xây dựng nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm Đỏ và đen của
Stendhal, từ đó thấy được sáng tạo độc đáo của nhà văn trong việc xây dựng loại
nhân vật này.
Vì vậy, có thể nói, việc tìm hiểu một cách chuyên sâu nghệ thuật xây dựng loại
nhân vật vỡ mộng trong tác phẩm Đỏ và đen của Stendhal là tương đối mới mẽ và
không phải không khó khăn, phức tạp. Nhưng với tinh thần học hỏi, người viết sẽ
cố gắng kế thừa và phát huy những thành tựu nghiên cứu của những nhà nghiên
cứu, phê bình văn học tiền bối để hoàn thành đề tài một cách hệ thống, rõ ràng.
8. Kết cấu của đề tài:
Luận văn: Nghệ thuật xây dựng nhân vật vỡ mộng trong tiểu thuyết Đỏ và đen của
Stendhal.
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3. Mục đích nghiên cứu
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
6. Đóng góp của đề tài
7. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
8. Kết cấu của đề tài



TIỂU THUYẾT ĐỎ VÀ ĐEN CỦA STENDHAL
3.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật Julien Sorrel
3.1.1. Sự xuất hiện gián tiếp
3.1.2. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật
3.1.3. Miêu tả nhân vật qua ngôn ngữ nhân vật
3.1.4. Miêu tả nhân vật qua hành động
3.1.5. Miêu tả nhân vật qua biểu hiện nội tâm
3.1.6. Julien Sorrel – tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình
3.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật bà de Rênal
3.2.1. Ngoại hình
3.2.2. Tính cách
3.3. Nghệ thuật xây dựng nhân vật Mathilde de La Mole
3.3.1. Ngoại hình
3.3.2. Ngôn ngữ
3.3.3. Tính cách
C. KẾT LUẬN
B. NỘI DUNG
==ô==
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC
1.1. Chủ nghĩa hiện thực Pháp thế kỷ XIX


Lịch sử nước Pháp đầu thế kỷ XIX, một mặt là quá trình di chuyển của giai cấp tư
sản Pháp từ một lực lượng tiến bộ chống phong kiến thành một lực lượng phản
động thẳng tay đàn áp giai cấp công nhân và nhân dân lao động; mặt khác là quá
trình chuyển biến của giai cấp công nhân Pháp từ chỗ phụ thuộc giai cấp tư sản
trong khối liên minh của đẳng cấp thứ ba chống phong kiến đến chỗ trở thành một
lực lượng chính trị độc lập chống giai cấp tư sản. Nói một cách khác, đây là lịch sử
hình thành và phát triển mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và vô sản là hai lực lượng
cơ bản trong xã hội lúc bấy giờ.

như là bản chất tự nhiên cố hữu của nó”. Sự khẳng định cá nhân chung quy là sự
đấu tranh của cá nhân với toàn bộ xã hội. Trong chủ nghĩa hiện thực Pháp, do ảnh
hưởng của tinh thần khoa học, đòi hỏi về tính khách quan trong sự quan sát thế giới
xung quanh được đưa tới mức tối đa, sức thuyết phục của tác phẩm trước hết là
tính chân thực của nhận thức.

1.2. Nhân vật, tính cách và điển hình văn học
Ðối tượng chung của văn học là cuộc đời nhưng trong đó con người luôn giữ vị trí
trung tâm. Những sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội, những bức tranh thiên nhiên,
những lời bình luận…đều góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng cho tác phẩm
nhưng cái quyết định chất lượng tác phẩm văn học chính là việc xây dựng nhân
vật. Ðọc một tác phẩm, cái đọng lại sâu sắc nhất trong tâm hồn người đọc thường
là số phận, tình cảm, cảm xúc, suy tư của những con người được nhà văn thể hiện.
Nhân vật văn học là một hiện tượng hết sức đa dạng. Những nhân vật được xây
dựng thành công từ xưa đến nay bao giờ cũng là những sáng tạo độc đáo, không


lặp lại. Tuy nhiên, xét về mặt nội dung tư tưởng, kết cấu, chất lượng miêu tả…, có
thể thấy những hiện tượng lặp đi lặp lại tạo thành các loại nhân vật khác nhau.
Nhân vật là những con người nói chung được miêu tả trong tác phẩm. Ở đây, nhà
văn có thể chỉ mới nêu lên một vài chi tiết về ngôn ngữ, cử chỉ, hành động… cũng
có thể miêu tả kỹ và đậm nét.
Tính cách là nhân vật được khắc họa với một chiều sâu bên trong. Nó như một
điểm quy tụ mà từ đó có thể giải thích được mọi biểu hiện muôn màu, muôn vẻ
sinh động bên ngoài của nhân vật. Trong ý nghĩa rộng nhất, chung nhất, tính cách
là sự thể hiện các phẩm chất xã hội – lịch sử của con người qua các đặc điểm cá
nhân, gắn liền với phẩm chất tâm sinh lý của họ. Tính cách là một hạt nhân thống
nhất của cá tính và cái chung của xã hội, lịch sử nhưng người ta chỉ gọi là tính cách
những người mà sự thống nhất đó biểu hiện một cách nổi bật các phẩm chất lịch sử
– xã hội của nó.

vật, được khẳng định như bản tính tự nhiên cố hữu của nó ( Đặng Anh Đào, 1997:
423), sự khẳng định cá nhân chung quy là sự đấu tranh của cá nhân với toàn bộ xã
hội.
Ánh sáng lờ nhờ, tẻ nhạt của trật tự xã hội tư sản không chỉ sản sinh ra những con
người thừa (1), nó còn đẻ ra một hạng người gọi là con người vỡ mộng, bất đắc
chí. Vỡ mộng trở thành một chủ đề phổ biến trong tiểu thuyết hiện thực phê phán
phương Tây thế kỷ XIX, và cũng nảy nở ra từ cái uy thế to lớn của đồng tiền khi
mà giai cấp đại tư sản bước lên địa vị thống trị và nắm lấy chính quyền: đó là chủ
đề mâu thuẫn giữa cá nhân và xã hội, hay còn gọi là chủ đề vỡ mộng.
Loại nhân vật vỡ mộng là một thuật ngữ để chỉ những cá nhân có tư tưởng, khát
vọng Cộng hòa – những thanh niên trí thức thuộc các tầng lớp giữa và dưới của
giai cấp tư sản, hoặc xuất thân từ gia đình quý tộc bị phá sản, tài năng, trí tuệ
có thừa – nhưng chỉ vì kém đồng tiền mà không thể ngoi lên được một địa vị cao


trong xã hội, họ cảm thấy mình sinh ra không gặp thời và đâm ra buồn nản, bất đắc
chí, họ vỡ mộng.
Bi kịch vỡ mộng càng thêm gay gắt ở một xã hội nước Pháp sau thời đại Napoléon
là cái thời lập công trên chiến trường đã qua rồi, hết giới quý tộc ngốc đầu dậy lại
đến đại tư sản lên ngôi. Cái xã hội đó đã đẻ ra những Julien Sorrel (Đỏ và đen),
Fabrice Del Dongo… (Tu viện thành Parme của Stendhal), hay Luyxiêng de
Ruybemphê (Vỡ mộng của Balzac). Lẽ tất nhiên những người trí thức, những
người vỡ mộng đó, họ căm thù, họ đã kích bọn tư sản hãnh tiến dốt nát, bần tiện và
lố lăng, họ mạt sát cái trật tự xã hội đương thời. Nhưng vì căn bản mối căm thù của
họ là căm thù cá nhân, do tham vọng cá nhân không được toại nguyện, vì họ không
vượt lên trên được cái tham vọng cá nhân tư sản, cho nên họ không đạt tới được
những hành động cách mạng và không thể trở thành những nhân vật anh hùng tích
cực gương mẫu. Nếu họ không đầu hàng bọn thống trị và ngã theo con đường xu
thời bỉ ổi, bán rẻ lương tâm như De Răxtinhăc (Lão Goriot, Miếng da lừa…) hay
sa đọa, trụy lạc, đi đến tự tử thảm hại như Luyxiêng de Ruybemphê (Vỡ mộng,

tưởng, những biểu tượng mơ hồ, sơ lược về thế giới bị đính chính hoặc bị xóa bỏ.
Với hình tượng con người vỡ mộng, tiểu thuyết hiện thực phê phán thế kỷ XIX đã
vạch trần sự đồi bại tột bậc của xã hội quý tộc – tư sản, sự sa đọa về phương diện
văn hóa ở những con người chẳng tìm thấy lẽ sống của họ nữa. Tuy nhiên, do hạn
chế của thời đại và hạn chế của bản thân tác giả, không chỉ ra được cho người ta lối
thoát ra khỏi cảnh tù ngục, không khẳng định một cái gì hết, không nhìn ra được sự
phát triển tương lai của xã hội, họ không tránh khỏi dặm chân tại chỗ.
1.4. Phương thức, phương tiện và biện pháp thể hiện nhân vật
Như đã nói, nhân vật văn học chỉ xuất hiện qua sự trần thuật, miêu tả bằng ngôn
ngữ. Các phương thức thể hiện nhân vật hết sức đa dạng. Văn học đa dạng đến đâu,


các phương thức, phương tiện thể hiện nhân vật đa dạng đến đó. Ở đây chỉ nói
những điều chung nhất.
Trước hết nhân vật được miêu tả bằng chi tiết. Đó là những biểu hiện mọi mặt của
con người mà người ta có thể căn cứ để biết về nó.
Văn học dùng chi tiết để mô tả chân dung, ngoại hình, cả hành động, tâm trạng, thể
hiện những quá trình nội tâm. Văn học cũng dùng chi tiết để mô tả ngoại cảnh, môi
trường đồ vật xung quanh con người.
Nhân vật còn được thể hiện qua mâu thuẫn, xung đột, sự kiện. Các mâu thuẫn,
xung đột bao giờ cũng có tác dụng làm nhân vật bộc lộ cái phần bản chất sâu kín
nhất của nó, chẳng hạn sự áp bức của bọn cai lệ và người nhà lý trưởng làm bật lên
cái nét quật khởi giấu kín bên trong người phụ nữ con mọn vốn hiền lành, nhịn
nhục ở trong Tắt đèn, sự gặp gỡ với Thị Nở bỗng làm cho Chí Phèo trở nên hiền
lành, lương thiện.
Nhưng nhân vật thường bộc lộ mình nhiều nhất qua hành động và nội tâm.
Có thể miêu tả nhân vật một cách trực tiếp qua ngôn ngữ trần thuật của nhà văn,
nhưng cũng có thể miêu tả gián tiếp qua sự cảm nhận của mọi người xung quanh
đối với nhân vật. Nhân vật còn được thể hiện qua các phương tiện kết cấu, bằng
các phương tiện ngôn ngữ, bằng các phương thức miêu tả riêng của thể loại.

cảnh cũng nói lên người.
Đối với nhân vật tính cách, ngôn ngữ nhân vật cũng là biện pháp miêu tả tâm lý.
Nhà văn không chỉ khai thác nội dung ý nghĩa của lời nói mà qua lời nói để góp
phần bộc lộ tính cách nhân vật.
Tóm lại, nhân vật là hình thức văn học để phản ánh hiện thực. Hình thức ấy rất đa
dạng để thể hiện các khía cạnh vô cùng phong phú của cuộc sống.
Trên đây là những biện pháp chung nhất trong việc xây dựng nhân vật. Ngoài
những biện pháp trên, nhà văn còn có thể khắc họa nhân vật thông qua việc đánh


giá của các nhân vật khác trong tác phẩm, thông qua việc mô tả đồ dùng, nhà cửa,
môi trường xã hội, thiên nhiên… mà nhân vật sinh sống. Ở những tác phẩm tự sự,
ngôn ngữ người kể chuyện là một yếu tố rất quan trọng trong việc bộc lộ, miêu tả
và đánh giá nhân vật.
Việc phân biệt các biện pháp xây dựng nhân vật như trên chỉ có tính chất tương
đối. Trong thực tế, các biện pháp này nhiều khi không tách rời mà gắn bó chặt chẽ
với nhau. Vì vậy, nhiều khi rất khó chỉ ra các biện pháp xây dựng nhân vật dưới
một hình thức thuần túy và độc lập. Một điều cũng cần lưu ý là, nắm bắt các biện
pháp trên đây cũng chỉ là nhằm mục đích hiểu một cách đầy đủ và chính xác về
nhân vật trong tác phẩm văn học.
1.5. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của chủ nghĩa hiện thực – xây dựng nhân
vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình
Theo quy luật chung của sự phát triển nghệ thuật, một nền nghệ thuật mới, tiến bộ
bao hàm cả yếu tố kế thừa với di sản tốt đẹp và cả yếu tố phủ định với những yếu
tố lỗi thời trong cuộc sống nghệ thuật. Là bước đường phát triển chính của văn
học, chủ nghĩa hiện thực thế kỷ XIX kế thừa những truyền thống ưu tú nhất của
quá khứ. Trong tác phẩm đặt nền móng cho sáng tác mới, Stendhal yêu cầu phải
học tập Shakespeare, kế thừa những khía cạnh dân chủ, tiến bộ trong triết học và
mỹ học Ánh sáng như khả năng nhận thức của lý trí, ảnh hưởng của điều kiện vật
chất và môi trường xã hội đối với tính cách và hành vi của con người, “nhân vật

Balzac hay Chiến tranh và hòa bình của Lep Tônxtôi, vừa đạt tới việc phân tích
sâu sắc, tinh vi tâm hồn, thế giới bên trong của con người và thể hiện được những
tâm lý nhân vật sâu sắc chưa từng thấy, như trong tiểu thuyết Đỏ và đen của
Stendhal.
Điều quan trọng bậc nhất về mặt kỹ thuật mà tiểu thuyết hiện thực phê phán
phương Tây thế kỷ XIX đã đạt tới mức độ cao, đáng cho chúng ta học tập, đó là kỹ


thuật xây dựng nhân vật điển hình. Không phải ngẫu nhiên mà Engels khi bàn đến
tiểu thuyết của Balzac – một bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực – đã đề ra cái
nguyên lý cơ bản nhất của nghệ thuật hiện thực chủ nghĩa là “ngoài những chi tiết
chân thực, sự thể hiện chân thực những tính cách điển hình trong những hoàn
cảnh điển hình”.
Chi tiết chân thực là để thể hiện chân thực nhân vật và biến cố, tính cách và hoàn
cảnh. Nhân vật điển hình là sự kết hợp hài hòa giữa tính riêng sắc nét và tính chung
có ý nghĩa khái quát cao, là “người lạ mà quen” (Bêlinxki). Đó là sự xuyên thấm
nhuần nhuyển giữa hai mặt cá thể hóa và khái quát hóa ở mức độ cao.
Hoàn cảnh điển hình của nhân vật là hoàn cảnh được phản ánh trong tác phẩm,
phản ánh bản chất hoặc một vài khía cạnh của bản chất trong những tình thế xã hội,
trong những mối quan hệ xã hội nhất định, bao gồm những sự kiện, tình huống
được tạo ra do sự phát triển của tính cách. Vì vậy, qua hoàn cảnh điển hình ta biết
được bối cảnh lịch sử xã hội của tác phẩm.
Hoàn cảnh điển hình và tính cách điển hình gắn bó hữu cơ với nhau. Hoàn cảnh
điển hình quy định tính cách điển hình, tính cách được lý giải bởi hoàn cảnh. Hoàn
cảnh giúp nhân vật bộc lộ tính cách. Sự biến đổi và phát triển tính cách tạo ra hoàn
cảnh mới. Tuy nhiên, mỗi nhân vật đều có lôgic nội tại, nên nhân vật có đường đi
riêng theo bản chất và quy luật của tính cách đó, tính cách của nhân vật luôn luôn
vận động và phát triển.

CHƯƠNG 2: VÀI NÉT VỀ STENDHAL VÀ TIỂU THUYẾT ĐỎ VÀ ĐEN