BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

---------------

VÕ LÂM TRỌNG HIẾU

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
NGÀNH Ô TÔ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã ngành: 60 34 01 02

TP. HỒ CHÍ MINH, Tháng 07 năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

---------------------------

VÕ LÂM TRỌNG HIẾU

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
NGÀNH Ô TÔ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành : Quản trị Kinh doanh
Mã số ngành: 60.34.01.02
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRƯƠNG QUANG DŨNG

4

PGS. TS. Lê Thị Mận

5

TS. Phan Mỹ Hạnh
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã

được sửa chữa (nếu có)
Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TP. HCM, ngày..… tháng….. năm 2015

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Võ Lâm Trọng Hiếu

Giới tính : Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 19/11/1975



-

: 31/06/2015

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)

: TS. TRƯƠNG QUANG DŨNG
KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
(Họ tên và chữ ký)


i

LỜI CAM ĐOAN
Để thực hiện luận văn này, tôi đã tự mình nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề, vận
dụng kiến thức đã học và trao đổi với giảng viên hướng dẫn, đồng nghiệp và bạn
bè,...
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết
quả trong luận văn này là trung thực.
Học viên thực hiện Luận văn
(Ký và ghi rõ họ tên)

Võ Lâm Trọng Hiếu


ii

LỜI CẢM ƠN

tiến nhất định. Tuy nhiên, những bước tiến này khó có thể vững chắc và lâu bền một
khi vẫn còn thiếu định hướng và chiến lược phát triển cho CNHT. Tầm quan trọng
của CNHT chưa được đánh giá và quan tâm đúng mức dẫn đến tình trạng thiếu sự
đầu tư trong thiết kế chính sách cũng như nhận thức đúng đắn về vai trò và cách tiếp
cận.
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục đích xác định các yếu tố ảnh hưởng
cũng như đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến việc phát triển công
nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam.
Vì tính đến thời điểm hiện tại, chưa có công trình nghiên cứu trong nước nào
nghiên cứu về các yếu tố tác động đến CNHT ngành ô tô tại Việt Nam, mô hình
nghiên cứu này đã được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa nghiên cứu của tác giả
Phan Văn Hùng, Hội thảo chuyên ngành “Giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công
nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam” diễn ra vào tháng 9/2014 cũng như ý kiến của các
chuyên gia với kết quả bao gồm các nhân tố: (1) Thị trường; (2) Nguồn nhân lực,
(3) Cơ sở hạ tầng, (4) Quan hệ liên kết với các doanh nghiệp, (5) Công nghệ,
(6)Chính sách và (7) Vốn.
Tiến hành khảo sát thực tế và xử lý số liệu trên phần mềm SPSS, tác giả đã
xác định 7 nhân tố có mức độ ảnh hưởng theo thứ tự giảm dần đến phát triển công
nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam là Chính sách, Thị trường, Vốn, Nguồn nhân
lực, Công nghệ, Cơ sở hạ tầng và Quan hệ liên kết với các doanh nghiệp.
Từ kết quả đạt được, tác giả đã đề xuất một số giải pháp hướng đến việc phát
triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam trong thời gian tới.
Hy vọng kết quả nghiên cứu này sẽ mang lại những thay đổi tích cực trong các
doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam nói riêng và cả ngành công
nghiệp ô tô nói chung, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng nhu cầu
khách hàng ngày càng tốt hơn.


iv



v

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................... ii
MỤC LỤC ............................................................................................................... v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ...................................................................... ix
DANH MỤC CÁC BẢNG..................................................................................... xi
DANH MỤC CÁC HÌNH ...................................................................................xiii
TÓM TẮT ..............................................................................................................iii
ABSTRACT ........................................................................................................... iv
VẤN ĐỀ

................................. 1

1.1 Sự cần thiết của đề tài ...................................................................................... 1
1.2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu ..................................................................... 4
1.3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................... 5
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................... 6
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu ................................................................................ 6
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu ................................................................................. 6
1.5 Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 6
1.6 Bố cục của luận văn......................................................................................... 6
Tóm tắt chương 1 .................................................................................................. 7
CHƯƠNG 2: ........................................................................................................... 8
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ........................................ 8
2.1 Lý luận về công nghiệp hỗ trợ ......................................................................... 8
2.1.1 Khái niệm công nghệ hỗ trợ ...................................................................... 8
2.1.2 Đặc điểm của CNHT ngành ô tô.............................................................. 11

4.1 Đánh giá thang đo.......................................................................................... 37
4.1.1 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Thị trường ................................... 38
4.1.2 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Nguồn nhân lực .......................... 38
4.1.3 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Cơ sở hạ tầng .............................. 39
4.1.4 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Quan hệ liên kết với các doanh
nghiệp ............................................................................................................... 39
4.1.5 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Công nghệ................................... 40
4.1.6 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Chính sách .................................. 41


vii

4.1.7 Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Vốn ............................................. 41
4.2 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) tác động đến phát triển công nghiệp hỗ trợ
ngành ô tô Việt Nam. .......................................................................................... 42
4.2.1 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) lần thứ nhất ...................................... 43
4.2.2 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) lần thứ hai ........................................ 45
4.2.3 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) lần thứ ba ......................................... 47
4.2.4 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) lần thứ tư ......................................... 49
4.2.5 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) lần thứ năm ...................................... 51
4.2.3 Kết luận phân tích nhân tố khám phá mô hình đo lường ........................ 54
4.3 Phân tích mô hình hồi qui tuyến tính đa biến ................................................ 55
4.3.1 Kiểm định mô hình hồi qui tuyến tính đa biến ........................................ 55
4.3.2 Kiểm tra các giả định mô hình hồi quy .................................................... 55
4.3.2.1 Kiểm định giả định phương sai của sai số (phần dư) không đổi ......... 56
4.3.2.2 Kiểm tra giả định các phần dư có phân phối chuẩn ............................ 56
4.3.2.3 Ma trận tương quan ............................................................................ 58
4.4 Phân tích hồi quy ........................................................................................... 60
4.4.1 Kiểm định độ phù hợp của mô hình hồi qui tuyến tính đa biến ............... 60
4.4.2 Kết quả phân tích hồi quy ........................................................................ 61


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1.

2.

Viết tắt tiếng Việt
VN

Việt Nam

CNHT

Công nghiệp hỗ trợ

DN

Doanh nghiệp

TP.HCM

Thành phố Hồ Chí Minh

CSDL

Cơ sở dữ liệu

DNNVV

Doanh nghiệp nhỏ và vừa

GDP

Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm quốc nội

VDF

Vietnam Development Forum

Diễn đàn phát triển Việt Nam

JETRO

The

Japan

External

Trade Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật

Organization

Bản

R&D

Research & Development



KMO

Kaiser – Mayer – Olkin

Hệ số Kaiser – Mayer – Olkin

Sig.

Observed Significance Level

Mức ý nghĩa quan sát

VIF

Variance Inflation Factor

Hệ số nhân tố phóng đại phương
sai


xi

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1: Tình hình thu thập dữ liệu nghiên cứu định lượng ..................................35
Bảng 3.2: Thống kê mẫu dựa trên trình độ học vấn .................................................35
Bảng 4.1: Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Thị trường ..................................38
Bảng 4.2: Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Nguồn nhân lực ..........................38
Bảng 4.3: Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Cơ sở hạ tầng..............................39
Bảng 4.4: Cronbach Alpha của thang đo nhân tố Quan hệ liên kết với các doanh

Thị trường ...............................................................................................................63
Bảng 4.29: Mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam về nhân tố
Vốn ..........................................................................................................................64
Bảng 4.30: Mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam về nhân tố
Nguồn nhân lực .......................................................................................................65
Bảng 4.31: Mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam về nhân tố
Công nghệ ...............................................................................................................65
Bảng 4.32: Mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam về nhân tố
Cơ sở hạ tầng...........................................................................................................66
Bảng 4.33: Mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam về nhân tố
Quan hệ liên kết với các doanh nghiệp ....................................................................66


xiii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Dự kiến nhập khẩu sản phẩm công nghiệp hỗ trợ năm 2014 .....................2
Hình 1.2: Kim ngạch nhập khẩu sản phẩm công nghiệp hỗ trợ năm 2013-2014 .......3
Hình 2.1: Phạm vi của CNHT theo quan niệm của Nhật Bản....................................9
Hình 2.2: Các phạm vi của công nghiệp hỗ trợ .......................................................10
Hình 2.3: Các cấp của công nghệ hỗ trợ ô tô ...........................................................12
Hình 4.1: Mô hình chính thức về các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp
hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam .....................................................................................54
Hình 4.2: Đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dư từ hồi qui .....................56
Hình 4.3: Đồ thị P-P Plot của phần dư – đã chuẩn hóa ............................................57
Hình 4.4: Đồ thị Histogram của phần dư – đã chuẩn hóa ........................................57


1




2

Hình 1.1: Dự kiến nhập khẩu sản phẩm công nghiệp hỗ trợ năm 2014
(Nguồn: Cafef.vn)
Báo cáo của Bộ Công thương trong Tờ trình Chính phủ Dự thảo Nghị định
phát triển CNHT cho biết, theo tính toán của bộ này, trong những năm tới đây, nhu
cầu về vật liệu, linh phụ kiện và phụ tùng sẽ tiếp tục tăng.
Dự kiến kim ngạch nhập khẩu các ngành điện - điện tử, dệt may - da dày, thép,
cơ khí chế tạo trên có thể lên tới khoảng gần 70 tỷ USD.
Trong khi đó, giá trị sản xuất công nghiệp của thành phần kinh tế nhà nước chỉ
đạt 40 tỷ USD vào năm 2014, nhỏ hơn nhiều giá trị nhập khẩu linh phụ kiện một số
ngành chủ yếu trên, khoảng 53,2 tỷ USD.
Kim ngạch nhập khẩu linh kiện và vật liệu khoảng 40,14 tỷ USD gấp 6 lần giá
trị sản xuất công nghiệp ngành điện, bằng 5 lần sản xuất công nghiệp ngành dầu
khí.


3

Hình 1.2: Kim ngạch nhập khẩu sản phẩm công nghiệp hỗ trợ năm 2013-2014
(Nguồn: Cafef.vn)
Điều đó cho thấy quy mô và tiềm năng phát triển của ngành CNHT là rất lớn.
Tuy nhiên, đóng góp vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của các ngành công
nghiệp chế tạo lại thấp trong so sánh tương quan với ngành điện và dầu khí, chưa
tương xứng với giá trị sản xuất công nghiệp.
Nguyên nhân chủ yếu là các ngành công nghiệp chế tạo chủ yếu sử dụng linh
kiện và phụ tùng là nhập khẩu.
Các doanh nghiệp Việt Nam chỉ tham gia khâu lắp ráp là khâu tạo ra giá trị gia

nghiên cứu về phát triển ngành CNHT ô tô song các công trình nghiên cứu này lại
chọn các tiêu chí khác nhau. Vì vậy, để phát triển CNHT ngành ô tô thì trước hết
cần thống nhất các tiêu chí để trên cơ sở đó mới có thể đánh giá thực trạng và đề ra
các giải pháp thiết thực. Đó là lý do tôi chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến phát
triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu trong luận văn
nhằm xác định và thống nhất các tiêu chí để phát triển CNHT ngành ô tô Việt Nam
trong tương lai.
1.2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu tác giả được biết ở Việt Nam đã có đề tài
liên quan đến lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ như Hoàng Văn Châu (2010) với đề tài
“Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam”. Với đề tài này, CNHT
được xem là giải pháp thiết thực để thực hiện theo hướng chủ động của hoạt động
kinh tế tránh nhập siêu, CNHT phát triển sẽ giúp DN lựa chọn được chiến lược phát
triển phù hợp với chuỗi giá trị gia tăng của ngành trong phạm vi quốc gia và quốc


5

tế. Bên cạnh đó phát triển CNHT còn tạo cơ hội cho DN nhỏ và vừa phát triển mạnh
mẽ tạo nên mạng sản xuất kinh doanh đa dạng và rộng khắp. Đây chính là nền tảng
để phát triển một nền công nghiệp tự chủ, hiện đại. Song tác giả chỉ nêu ra những
chính sách phát triển CNHT cho VN một cách khái quát, chưa đi vào phân tích cụ
thể các chính sách phát triển CNHT ngành ô tô ở VN. Nguyễn Kế Tuấn ( 2004) với
bài phân tích “Phát triển công nghiệp phụ trợ trong chiến lược phát triển công
nghiệp Việt Nam” đã đề cập tổng quát: Khái niệm, vai trò, các nhân tố tác động đến
phát triển CNHT, đề xuất một số chính sách chủ yếu về phát triển CNHT, đặc biệt
là quan điểm để lựa chọn xây dựng chính sách phát triển CNHT cho VN. Với đề tài
“Phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành xây dựng dân dụng ở Việt Nam” của tác giả
Phan Văn Hùng đã đề cập đến các yếu tố tác động và mức độ tác động đến ngành
CNHT ngành xây dựng dân dụng ở Việt Nam. Thêm vào đó, đề tài “ Phát triển công

Nghiên cứu được thực hiện thông qua hai giai đoạn chính là: nghiên cứu định
tính và nghiên cứu định lượng.
(1) Nghiên cứu định tính được sử dụng trong giai đoạn nghiên cứu sơ bộ
thông qua kỹ thuật thảo luận nhóm với một số lãnh đạo đang làm việc

doanh

nghiệp thuộc lĩnh vực ô tô và công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô tại Việt Nam nhằm
khám phá, điều chỉnh, bổ sung các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp hỗ
trợ ngành ô tô Việt Nam đồng thời phát triển thang đo những nhân tố này.
(2) Nghiên cứu định lượng được sử dụng trong giai đoạn nghiên cứu bằng
kỹ thuật phỏng vấn trực tiếp các nhà lãnh đạo và nhân viên

ệp

thuộc lĩnh vực ô tô và công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô tại Việt Nam thông qua bảng
câu hỏi chi tiết. Cách thức lấy mẫu là chọn mẫu thuận tiện, phi xác suất. Dữ liệu sau
khi thu thập sẽ được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS 20. Thang do được kiểm
định bằng hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA. Sau khi
đánh giá sơ bộ, kiểm định mô hình lý thuyết bằng phương pháp phân tích hồi quy
tuyến tính qua đó xác định cường độ tác động của yếu tố ảnh hưởng đến phát triển
công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam.
1.6 Bố cục của luận văn
Kết cấu báo cáo của nghiên cứu gồm có 5 chương như bên dưới:


7

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: Trình bày lý do lựa chọn đề
tài; mục tiêu; phương pháp và ý nghĩa của đề tài.

CHƯƠNG 2:
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Chương 1 đã giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu. Chương 2 nhằm mục
đích giới thiệu cơ sở lý thuyết về công nghiệp phụ trợ và các yếu tố ảnh hưởng đến
phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam. Từ đó nghiên cứu đưa ra các
thành phần trong mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp hỗ trợ
ngành ô tô Việt Nam. Chương này bao gồm: (1) Lý luận về công nghiệp hỗ trợ, (2)
Đặc điểm công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô, (3) Mô hình nghiên cứu các yếu tố tác
động đến phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam.
2.1 Lý luận về công nghiệp hỗ trợ
2.1.1 Khái niệm công nghệ hỗ trợ
Mặc dù thuật ngữ CNHT được sử dụng rộng rãi ở một số nước nhưng thuật
ngữ này vẫn không có một khái niệm thống nhất mà mỗi quốc gia đưa ra những
cách hiểu theo nghĩa rộng, hẹp khác nhau.
Thứ nhất là khái niệm về CNHT của Bộ Công nghiệp và Thương mại quốc tế
Nhật Bản-MITI được chính thức đưa ra trong Chương trình Hành động phát triển
công nghiệp hỗ trợ châu Á 1993 như sau: “Công nghiệp hỗ trợ là ngành công
nghiệp sản xuất nhiều vật dụng cần thiết như nguyên liệu thô, phụ tùng và sản xuất
hàng hóa tư bản … cho công nghiệp lắp ráp ví dụ như ngành ô tô, điện, điện tử” ;
Khái niệm này được xuất phát từ nhu cầu của các nhà sản xuất Nhật Bản khi mở
rộng hệ thống sản xuất của mình ra nước ngoài. Khái niệm “Công nghiệp hỗ trợ”
được đưa vào các văn bản chính thức của Cơ quan nhà nước Nhật Bản như là một
mục tiêu trong các chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp tại các nước đang phát
triển cũng như hỗ trợ khuyến khích đầu tư và sản xuất của các doanh nghiệp Nhật
Bản.
Theo khái niệm trên thì ngành CNHT bao trùm một phạm vi khá rộng, từ cung
cấp nguyên liệu thô đến hàng hoá tư bản, phụ tùng linh kiện.