TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHỦ ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG
DẠY HỌC ĐỊA LÍ
Ngoại khoá là hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp, không quy định bắt buộc
trong chương trình, là hình thức tổ chức dựa trên sự tự nguyện tham gia của những
học sinh (HS) có hứng thú, yêu thích bộ môn và ham muốn tìm tòi, sáng tạo các nội
dung học tập, dưới sự hướng dẫn của giáo viên (GV) nhằm bổ sung, củng cố, mở
rộng và nâng cao những kiến thức - kĩ năng bộ môn đã được học trong chương trình
nội khoá, đồng thời góp phần giáo dục HS một cách toàn diện. Chính vì vậy hoạt
động ngoại khoá được xem là một hình thức dạy học quan trọng, mang lại hiệu quả
cao, là một trong những con đường để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo
hướng “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học,
bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập
và ý chí vươn lên” (theo điều 5, khoản 2, chương 1 Luật Giáo dục Việt Nam - 2005).
Hoạt động ngoại khoá được phân biệt với các hình thức tổ chức dạy học khác
bởi những đặc điểm chủ yếu sau :
- Là hoạt động ngoài giờ lên lớp, không được quy định trong chương trình nội
khoá.
- Là hoạt động tự nguyện của cá nhân hay một nhóm HS có cùng hứng thú, sở
thích và mối quan tâm về một hay nhiều vấn đề nào đó trong nội dung học tập.
- GV không trực tiếp hoạt động cùng HS nhưng là người hướng dẫn tổ chức,
tư vấn và có thể trong những trường hợp cần thiết còn là người chỉ đạo, điều khiển
các hoạt động ngoại khoá của HS.
- Nội dung ngoại khoá thường liên quan với nội dung học tập trong chương
trình, phù hợp với hoàn cảnh của địa phương và đặc điểm của các đối tượng tham
gia hoạt động.
- Không bị khống chế về thời gian như trong các bài học chính khoá


- Hoạt động dưới các hình thức phong trào tập thể có sự ủng hộ và giúp đỡ
của cộng đồng, nhà trường, GV, tổ chức Đoàn - Đội…
- Hình thức hoạt động tổ chức theo phương thức lựa chọn.

- Nội dung báo cáo:
+ Các vấn đề về môi trường trên thế giới, của Việt Nam và ở địa phương.
+ Các biện pháp bảo vệ môi trường như bảo vệ rừng, bảo vệ đất đai, bảo vệ
nguồn nước sạch, xử lí và phân loại rác thải.
- Cách thức tiến hành:
Người báo cáo có thể là các nhà văn hoá, môi trường hoặc các nhà kinh tế;
các thầy cô giáo hoặc giao cho HS tự chuẩn bị. Nếu HS báo cáo, GV có thể hướng
dẫn các em thu thập tư liệu từ báo chí, ti vi, mạng Internet, từ thực tế địa phương.
Khi tiến hành báo cáo, để hấp dẫn người nghe, báo cáo viên nên chuẩn bị
tranh ảnh, băng hình, máy tính, màn chiếu để hỗ trợ cho bài nói.
Sau khi nghe báo cáo, GV nên tổ chức cho HS viết thu hoạch về nhận thức
cũng như cảm xúc của mình đối với vấn đề được nghe.
Hình thức thứ hai: Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu môi trường của địa
phương, đất nước
- Mục tiêu:
Giúp cho HS:
+ Quan tâm đến những vấn đề môi trường, phát triển các ngành nghề ở địa
phương.
+ Phát triển năng lực tiềm ẩn trong các em như khả năng viết, vẽ, sáng tác, tổ
chức các hoạt động tập thể.
- Nội dung thi:
Tìm hiểu thực trạng môi trường và việc phát triển kinh tế ở địa phương. Đây
là một hình thức giúp HS thể hiện xúc cảm, thái độ trước những vấn đề môi trường
của địa phương.
- Thành phần dự thi: Cá nhân, nhóm, đơn vị lớp.


- Sản phẩm thi: Thơ ca, nhạc, kịch, tiểu phẩm, tranh vẽ, bài viết…
- Thời gian tổ chức thi: Ngày thành lập Đoàn (26/3), Tuần lễ vệ sinh nước
sạch và môi trường( 29/4 – 6/5), ngày môi trường thế giới (5/6)…

Trên cơ sở quan sát, phân tích và tìm hiểu, rút ra nguyên nhân gây ô nhiễm và các
biện pháp phòng chống, các hoạt động của HS tham gia vào việc bảo vệ nguồn nước.
Đối với HS thành phố có thể nghiên cứu các chủ đề sau:
+ Rác thải: Khảo sát các hộ gia đình về việc đổ rác, các loại rác thải, biện
pháp giảm thiểu rác thải và tái chế rác thải.
+ Khói ở các nhà máy: Quan sát độ cao cột khói, hướng gió, mùi liên quan tới
sản phẩm của nhà máy.
Hình thức thứ tư: Tổ chức tham quan về môi trường
- Mục tiêu: Giúp cho HS:
+ Hiểu biết về thiên nhiên, mở rộng tầm nhìn về môi trường tự nhiên và môi
trường xã hội của một nơi nào đó.
+ Giáo dục cho HS tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước
+ Giáo dục cho HS bảo vệ các thành quả về môi trường do con người xây
dựng và phát triển.
- Nội dung tham quan:
+ Các khu bảo tồn thiên nhiên, các khu vực ô nhiễm môi trường, cải thiện môi
trường tốt.
+ Qua các đợt tham quan, dã ngoại này, HS có dịp hiểu biết thêm về con
người. Nhà GD người Nga K.Đ Usinxki đã rất có lí khi đưa ra nhận xét sau: “Cảnh
đẹp có tác dụng lớn lao đối với tâm hồn trẻ em và lời nói của nhà GD khó có thể
cạnh tranh được với những cảnh đẹp đó, rằng: Một ngày trẻ em được băng qua
những khu rừng và những cánh đồng có giá trị bằng nhiều tuần lễ ngồi trên ghế
nhà trường”.
- Cách tiến hành:
+ GV phải lựa chọn địa điểm tham quan cẩn thận.
+ Thông báo cho HS trước để HS chuẩn bị tư trang.
+ Trong khi tham quan, hướng dẫn HS chú ý đến đối tượng tham quan như
phát hiện xấu phá hoại môi trường (đốn chặt rừng bừa bãi…). GV cần nhắc nhở




Câu lạc bộ môi trường, câu lạc bộ phát triển bền vững với các hoạt động đa
dạng: thảo luận, tranh luận các vấn đề văn hoá, môi trường và phát triển kinh tế;
văn nghệ (đố vui, chuyện kể, dạ hội với các chủ đề khác nhau) như hoà bình và an
ninh, sức khoẻ; sự thay đổi của khí hậu, phòng chống và giảm nhẹ thiên tai; giảm
nghèo, kinh tế thị trường. Tuỳ theo lứa tuổi của HS, tương ứng với nội dung học
tập của HS, mỗi nhóm HS tham gia phải chuẩn bị tư liệu để thuyết minh về những
vấn đề đó, chẳng hạn vấn đề này xảy ra ở đâu? Nguyên nhân xảy ra? Xảy ra vào
thời điểm nào? Nội dung của vấn đề đó. Những ai có trách nhiệm giải quyết vấn đề
này? Các biện pháp giải quyết chúng?
Tuy có nhiều hình thức ngoại khóa GDPTBV như trên nhưng sự phân chia
này chỉ mang tính chất tương đối. Mỗi một hình thức ngoại khóa có nội dung riêng
được đặc trưng bởi phương pháp tiến hành và cách thức tổ chức thích hợp, song
giữa các hình thức ngoại khóa có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Trong nhiều
trường hợp, hình thức ngoại khóa này có thể thực hiện trong hình thức tổ chức
khác hoặc được dùng ngay cả trong dạy học nội khóa.
Ví dụ minh họa:
BÁO CÁO NGOẠI KHOÁ VỀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU

I. Tên Hoạt động ngoại khóa
- Báo cáo ngoại khóa với chủ đề: “Thế giới hôm nay và sự bền vững cho mai
sau”.
- Đối tượng tham gia: HS lớp 11 – THPT.
II. Mục tiêu
- Giúp cho HS hiểu rõ hơn về các vấn đề mang tính toàn cầu sau khi học
xong bài “Một số vấn đề mang tính toàn cầu” (Địa lí 11), những thách thức,
nguy cơ đối với thế giới hiện đại và vai trò của mỗi cá nhân, của cộng đồng
trong việc giải quyết các vấn đề đó vì một tương lai bền vững.



Trong hoạt động này, tuỳ thuộc vào từng trường cụ thể mà GV có thể chọn
nội dung báo cáo cho phù hợp. Ví dụ: ở các trường nông thôn có thể chọn vấn đề
bùng nổ dân số, ô nhiễm môi trường,... các trường miền núi có thể chọn vấn đề
nghèo đói, suy giảm đa dạng sinh học,... các trường ở thành thị có thể chọn vấn đề
biến đổi khí hậu toàn cầu và suy giảm tầng ôzôn, ô nhiễm môi trường...
- Chuẩn bị thu thập thông tin, số liệu, tài liệu liên quan đến chuyên đề thông
qua sách vở, báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng (ti vi, Internet...). Lưu ý:
thông tin phải có sự chọn lọc, tránh dài dòng, lan man sang các vấn đề khác.
- Chuẩn bị đề cương báo cáo.
- Chọn địa điểm, thời gian báo cáo.
- Chuẩn bị cơ sở vật chất và phương tiện báo cáo (máy chiếu, hình ảnh, âm
thanh, video...).
- Nên chuẩn bị một số tiết mục văn nghệ để biểu diễn đan xen trong buổi báo cáo.
2. Triển khai
- Người báo cáo tự giới thiệu, nêu mục đích của buổi thuyết trình, nêu bố cục
phần trình bày và một số yêu cầu khi nghe báo cáo.
- Bắt đầu trình bày (theo đề cương mà người báo cáo đã chuẩn bị).
- Xen kẽ các tiết mục văn nghệ để tạo không khí bớt căng thẳng kết hợp cho
các em thảo luận và giải đáp câu hỏi, thắc mắc về những vấn đề mà báo cáo viên
vừa trình bày.
V. Củng cố, đánh giá
1. Củng cố


- Sau buổi báo cáo, GV cho HS viết bài thu hoạch tổng kết những nội dung đã
được tiếp thu. Nhận xét, rút kinh nghiệm định hướng cho những buổi báo cáo
chuyên đề tiếp theo.
2. Đánh giá
Đánh giá mức độ thành công của buổi báo cáo dựa vào các tiêu chí sau
đây:

Hoan, Nguyễn Thanh Xuân, Ngô Thị Hải Yến. NXB ĐHSP, Hà Nội 2007

3.

Giáo dục môi trường qua môn Địa lí ở trường phổ thông. Nguyễn Phi
Hạnh, Nguyễn Thị Thu Hằng. NXB ĐHSP, Hà Nội 2004.

4.

Giáo dục vì sự phát triển bền vững qua môn Địa lí. Đặng Văn Đức,
Nguyễn Thị Thu Hằng, Trần Đức Tuấn. Tài liệu dạy học dành cho sinh viên
khoa Địa lí - trường ĐHSP Hà Nội, Hà Nội 2008.

5.

Hoạt động ngoại khoá Địa lí ở trường phổ thông. Nguyễn Đức Vũ.

6.

Phương pháp dạy học Địa lí theo hướng tích cực. Đặng Văn Đức, Nguyễn
Thị Thu Hằng. NXB ĐHSP, Hà Nội 2004.

7.

Thiết kế mẫu mô đun GD môi trường ở trường phổ thông ngoài giờ lên
lớp. Dự án VIE/98/018.

8.

Tìm hiểu kiến thức Địa lí 11. Nguyễn Đức Vũ, Nguyễn Đăng Chúng. NXB