ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------******--------

LÊ THỊ ÁNH TUYẾT

CÔNG TÁC PHỤC VỤ BẠN ĐỌC CỦA THƯ VIỆN
TỈNH YÊN BÁI - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------******--------

LÊ THỊ ÁNH TUYẾT

CÔNG TÁC PHỤC VỤ BẠN ĐỌC CỦA THƯ VIỆN
TỈNH YÊN BÁI - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thư viện
Mã số: 60 32 02 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Người hướng dẫn Khoa học: TS. Chu Ngọc Lâm

HÀ NỘI - 2014


CHƢƠNG 1. CƠ SỞ L LU N V TH C TI N VỀ C NG T C
PHỤC VỤ

N ĐỌC CỦ THƢ VI N T NH

N

I ..................... 8

1.1. Lý luận chung về công tác phục vụ bạn đọc.......................................... 8
1.1.1. Khái niệm về công tác phục vụ bạn đọc .................................... 8
1.1.2. Vai trò, nhiệm vụ của công tác phục vụ bạn đọc ....................... 8
1.1.3. Các yếu tố tác động đến công tác phục vụ bạn đọc ................... 11
1.1.4. Tiêu chí đánh gí chất lượng công tác phục vụ bạn đọc.............. 14
1.2. Khái quát về thư viện tỉnh Yên Bái ...................................................... 17
1.2.1. uá tr nh h nh th nh v phát tri n ............................................... 17
1.2.2. Ch c n ng nhiệm vụ ................................................................... 18
1.2.3. C cấu t ch c v đội ngũ cán bộ .............................................. 20
1.2.4. Vốn t i liệu v bạn đọc ............................................................... 26
1.2.5. C sở vật chất, trang thiết bị ...................................................... 27
1.3. Đặc điểm bạn đọc và yêu cầu nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc
của thư viện tỉnh Yên Bái ............................................................................ 28
1.3.1. Đặc đi m bạn đọc ....................................................................... 28
1.3.2. Đặc đi m nhu cầu đọc ................................................................ 33
1.3.3. Yêu cầu nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc ......................... 37
ii


CHƢƠNG 2. TH C TR NG C NG T C PHỤC VỤ
THƢ VI N T NH

2.6.2. Nhược đi m ......................................................................................... 80
iii


CHƢƠNG 3. GIẢI PH P NÂNG C O CHẤT LƢỢNG PHỤC VỤ
N ĐỌC CỦ THƢ VI N T NH YÊN BÁI ........................................ 82
3.1. Nâng cao chất lượng vốn tài liệu .......................................................... 82
3.2. Đa dạng hóa các hình thức phục vụ bạn đọc ......................................... 84
3.3. Phát triển nguồn nhân lực, nâng cao trình độ cán bộ thư viện .............. 85
3.4. Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị thư viện ................................ 87
3.5. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin ........................................... 88
3.6. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá cho thư viện ..................... 88
3.7. Tăng cường kinh phí hoạt động thư viện ............................................... 89
KẾT LU N .................................................................................................. 93
D NH MỤC T I LI U TH M KHẢO .................................................. 95
PHỤ LỤC..................................................................................................... 98

iv


D NH MỤC ẢNG
Bảng 1. Cơ cấu nhân sự thư viện tỉnh Yên Bái .............................................. 23
Bảng 2: Nhu cầu về loại hình tài liệu .............................................................. 33
Bảng 3: Lĩnh vực tài liệu NDT quan tâm ........................................................ 35
Bảng 4: Đánh giá mục đích sử dụng tài liệu .................................................... 36

v


D NH MỤC HÌNH

-

Cơ sở dữ liệu

CSVC

-

Cơ sở vật chất

DDC

Dewey Decimal Classification

Khung phân loại thập tiến Dewey

ĐH - TCCN

-

Đại hoc - Trung cấp chuyên nghiêp

KHCN

-

Khoa học công nghệ

KHKT


TP

-

Thành phố

TT - TM

-

Thông tin - thư mục

TT - TV

-

Thông tin - thư viện

UBND

-

Ủy ban nhân dân

VH - TT

-

Văn hóa thông tin


ra phục vụ các dạng tài liệu hoặc các bản sao tài liệu, giúp đỡ người tới thư
viện trong việc lựa chọn và sử dụng tài liệu đó. Thư viện tỉnh Yên Bái đã áp
dụng các hình thức phục vụ bạn đọc khá tốt. Tại đây vấn đề phục vụ bạn đọc
luôn được cán bộ thư viện quan tâm và đặt lên vị trí hàng đầu của hoạt động
TT – TV.
1


Thư viện tỉnh Yên Bái tổ chức phục vụ bạn đọc nhằm tuyên truyền
và đưa ra các dạng tài liệu, giúp bạn đọc khi tới thư viện dễ dàng lựa chọn
và sử dụng những tài liệu phù hợp. Đồng thời tuyên truyền giới thiệu
những sách báo cần thiết cho từng người, từng nhóm người cũng như toàn
thể bạn đọc nhằm xây dựng thói quen đọc sách, hình thành văn hoá đọc cho
mỗi người.
Nhưng Yên Bái là một tỉnh đa văn hóa, đa sắc tộc, một miền đất nằm
ở vùng sâu, vùng xa của Tổ quốc nên hoạt động thư viện và công tác phục vụ
bạn đọc còn gặp nhiều khó khăn bất cập. Vì thế hoạt động này cần phải được
quan tâm nghiên cứu để tìm ra những giải pháp tốt nhất, phù hợp nhất nhằm
nâng cao chất lượng phục vụ sách báo cho người dân địa phương.
Từ thực tế cho thấy việc nghiên cứu đề tài: “Công tác phục vụ bạn đọc
của thư viện tỉnh Yên Bái - thực trạng và giải pháp” là vấn đề vô cùng quan
trọng và cấp thiết, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động công tác phục vụ
bạn đọc.
Qua đề tài này em mong muốn bạn đọc có thể nắm bắt được tình hình
công tác phục vụ bạn đọc của thư viện tỉnh Yên Bái và trong những năm tới
thư viện sẽ có những đổi mới trong công tác này nhằm thỏa mãn cao nhu cầu
của bạn đọc trong tỉnh .
2. Tình hình nghiên cứu theo hƣớng của đề tài
Đề tài về công tác phục vụ bạn đoc là một trong những đề tài luôn
nhận được sự quan tâm và nghiên cứu của các cơ quan Thông tin – thư viện

Hóa Hà Nội( Nguồn tạp chí thư viện Việt Nam). S. 1(13) (2008)
http://yqyolhqajddjaqhloyqy.vjol.info/index.php/TCTVV/issue/view/603
- thư viện tỉnh Yên Bái nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc/ Trần Thị
Thúy – Phòng Phục vụ bạn đọc. http://thuvientinhyenbai.gov.vn tra cứu ngày
02/12/2012
- thư viện tỉnh Yên Bái đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nâng cao n ng lực
phục vụ cộng đồng, từng bước hiện đại hóa hoạt động thư viện phục vụ cán
bộ v nhân dân các dân tộc tỉnh Yên Bái/ Lê Thị Thu Hường _ Phó Giám
Đốc thư viện. http://thuvientinhyenbai.gov.vn tra cứu ngày 02/12/2012

3


- Công tác phục vụ bạn đọc tại thư viện th nh phố H Nội/ Ths. Nguyễn Thị
Kim Dung: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn. S. 1(13) (2008)
http://yqyolhqajddjaqhloyqy.vjol.info/index.php/TCTVV/issue/view/603
- Đ i mới hoạt động phục vụ bạn đọc đ hội nhập với yêu cầu đ o tạo tín
chỉ tại các trung tâm Thông tin – thư viện đại học/ Trần Thị Thanh Vân(2011)
, Kỷ yếu 15 năm thành lập khoa Thông tin – thư viện trường Đại học Khoa
học xã hội và Nhân văn, Hà Nội.
- Một số giải pháp đ i mới t ch c, quản lý hoạt động thư viện Trường
Cao đẳng Sư phạm H Nội phục vụ công tác đ o tạo tín chỉ/ Quách Hải
Đường (2010), Kỷ yếu hội thảo đổi mới tổ chức, quản lý và tăng cường ứng
dụng Công nghệ thông tin trong hoạt động Thông tin - thư viện.
Một số đề tài trong những đề tài trên cũng mới chỉ giải quyết một số khía
cạnh trong hoạt động Thông tin – thư viện tại thư viện tỉnh Yên Bái . Nhìn
chung chưa có đề tài nào đề cập trực tiếp và đi sâu nghiên cứu về công tác
phục vụ bạn đọc tại thư viện tỉnh Yên Bái . Với cách triển khai nội dung, cách
nhìn nhận, đánh giá và những kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng của công
tác phục vụ bạn đọc của thư viện tỉnh Yên Bái sẽ tạo ra những điều khác biệt

Các nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật
biện chứng, duy vật lịch sử và các quan điểm của Đảng và Nhà nước về công
tác Thông tin, thư viện
5.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
-

Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu.

-

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.

-

Phương pháp khảo sát thực tế

-

Phương pháp so sánh

-

Phương pháp quan sát, phỏng vấn
5


6. Giả thuyết nghiên cứu:
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, ngày nay thư viện đang dần
chiếm vị thế quan trọng trong sự nghiệp văn hóa giáo dục. Cùng với sự quan

thư viện tỉnh Yên Bái
Chư ng 2: Thực trạng công tác phục vụ bạn đọc của thư viện tỉnh Yên
Bái
Chư ng 3: Các giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc của
thư viện tỉnh Yên Bái

7


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ L LU N V TH C TI N VỀ C NG T C PHỤC VỤ
N ĐỌC CỦ THƢ VI N T NH

N BÁI

1.1. L luận chung về công tác phục vụ bạn đọc
1.1.1. Khái niệm về công tác phục vụ bạn đọc
Công tác phục bạn đọc là hoạt động của thư viện nhằm tuyên truyền và
đưa ra phục vụ các dạng tài liệu giúp đỡ người tới thư viện trong việc chọn
lựa và sử dụng thư viện. Công tác này được tiến hành bởi sự kết hợp các quá
trình liên quan chặt chẽ với nhau của việc phục vụ mượn tài liệu, phục vụ tra
cứu thông tin. Có thể hiểu như sau về công tác phục vụ bạn đọc:
Công tác phục vụ bạn đọc hay việc tổ chức phục vụ tài liệu cho người
đọc là một hoạt động của thư viện nhằm thúc đẩy, phát triển và thoả mãn nhu
cầu, hứng thú đọc tài liệu thông qua việc tuyên truyền, hướng dẫn và cung cấp
tài liệu dưới nhiều hình thức. Công tác phục vụ bạn đọc bao gồm các hình
thức tổ chức và phương pháp phục vụ bạn đọc ở trong và ngoài thư viện.
Đồng thời công tác phục vụ bạn đọc còn là thước đo hiệu quả việc luân
chuyển tài liệu và tác dụng của nó trong đời sống.
Phục vụ bạn đọc là hoạt động của thư viện nhằm tuyên truyền và đưa ra

phát triển của con người và xã hội.
Công tác phục vụ bạn đọc của thư viện tỉnh Yên Bái luôn được coi là
công tác quan trong nhất của thư viện, bởi lẽ thông qua công tác này cán bộ
thư viện mới phục vụ được bạn đọc tốt nhất, có như thế thì lượng bạn đọc
mới đến sử dụng thư viện thường xuyên và đông hơn nhờ đó mà vốn tài liệu
của thư viện tỉnh Yên Bái mới được phát huy hết tác dụng trong phát triển
mọi mặt của đất nước, từ đó vị trí, vai trò xã hội của thư viện mới được
khẳng định.
Việc phục vụ luôn luôn phải diễn ra song hành với các hoạt động khác
của thư viện, chỉ có thế thì thư viện mới có thể hoạt động tốt nhất và hiệu
quả nhất.
9


Tất cả các hoạt động phục vụ bạn đọc là việc làm để tạo nên bộ mặt của
một thư viện. Kết quả phục vụ bạn đọc là thước đo hiệu quả kinh tế và hiệu
quả xã hội của hoạt động thư viện. Để phục vụ bạn đọc tốt, qua thực tiễn hoạt
động của thư viện thì bạn đọc của thư viện gồm nhiều thành phần, lứa tuổi,
trình độ nghề nghiệp khác nhau và theo đó, nhu cầu, sở thích, điều kiện, ...
đến thư viện, khai thác thông tin cũng khác nhau. Vì vậy, muốn thu hút nhiều
người đọc đến sử dụng thư viện thì phải có nhiều hình thức phục vụ phong
phú, biện pháp phục vụ linh hoạt.
Phục vụ bạn đọc nhằm mục đích vận hành kho sách đã được bổ sung và
tổ chức tốt. Có thể nói rằng thư viện chưa tổ chức phục vụ bạn đọc thì chưa
có hoạt động thư viện. Và khi đó thư viện mới chỉ là một kho sách, một kho
lưu trữ.
Công tác phục vụ bạn đọc nhằm thoả mãn nhu cầu đọc của bạn đọc khi
sử dụng thư viện. Đây là quá trình sáng tạo, gồm quá trình tiếp thu, so sánh,
ứng dụng những gì đã được học và đã được đọc, đã được biết đến.
Mục đích quan trọng nữa của công tác phục vụ bạn đọc là thông qua

đọc quan tâm” [28, tr.120]
Pháp lệnh Việt Nam cũng xác định: “ Tài liệu là một dạng vật chất đã
ghi nhận thông tin ở dạng thành văn, âm thanh, hình ảnh nhằm mục đích bảo
quản và sử dụng: Vốn tài liệu là: “ những tài liệu được sưu tầm, tập hợp theo
nhiều chủ đề, nội dung nhất định được xử lý theo nguyên tắc, quy trình khoa
học của nghiệp vụ thư viện để tổ chức, phục vụ người đọc có hiệu quả cao và
được bảo quản [13. Tr, 18].
Vốn tài liệu (VTL) phản ánh những thành tựu trí tuệ của nhân loại, bởi
TÀI tài liệu (TL) trong thư viện ghi lại những tri thức, kinh nghiệm và hiểu
biết mà con người đã tích luỹ được trong tiến trình lịch sử. Đó là những thành

11


quả lao động trí tuệ của những người kiệt xuất trên các lĩnh vực khác nhau.
Việc khai thác thông tin có trong VTL của thư viện giúp người đọc có khả
năng nâng cao trình độ văn hoá chuyên môn, phục vụ nghiên cứu khoa học,
hoàn thiện quy trình sản xuất cũng như việc hình thành nhân cách cho các
thành viên trong xã hội.
Vốn tài liệu là bộ sưu tập tài liệu với một khối lượng nhất định. Ở thư
viện tỉnh Yên Bái những con số này không ngừng tăng lên, VTL của thư viện
chứa đựng một dung lượng thông tin cực kì lớn, VTL này đặt ra cho thư viện
một nhiệm vụ là tổ chức cũng như bảo quản sao cho có thể sử dụng nguồn tin
đó thuận lợi và lâu dài nhất.
Vốn tài liệu là bộ sưu tập tài liệu có cơ cấu hợp lí, tập trung những
thông tin chọn lọc qua thời gian. Là sự chọn lọc, thu thập những tài liệu có giá
trị phù hợp với chức năng vàn nhiệm cụ của thư viện, cũng như hướng phát
triể của khoa học, văn hoá. Việc lựa chọn giúp cho VTL có khối lượng về
phương diện vật lý nhưng lưu giữ đầy đủ những thông tin cần thiết.
Vốn tài liệu của thư viện là cơ sở để vận hành thư viện: là tiền đề cho

Thư viện phải có các phòng ban, có diện tích phù hợp, cũng như phải
có những trang thiết bị cần thiết để có thể phục vụ bạn đọc một cách tốt nhất.
1.1.3.3 Đội ngũ cán bộ v tr nh độ nghiệp vụ
Thư viện muốn phục vụ bạn đọc được tốt cũng phải đòi hỏi có một đội
ngũ cán bộ có trình độ nghiệp vụ cao, có tinh thần trách nhiệm trong công
việc và phải luôn có tinh thần học hỏi các kinh nghiệm để có thể tiếp thu và
truyền tải tới bạn đọc mà mình phục vụ.
Các cán bộ thư viện phải có những hiểu biết nhất định về chuyên môn,
tin học và ngoại ngữ. Đây là yếu tố ảnh hưởng mạnh tới chất lượng của công
tác phục vụ bạn đọc tại thư viện.
1.1.3.4 Các chính sách của Đảng v Nh nước
Việc áp dụng các chính sách mới của Đảng và Nhà nước về công tác
Thông tin- thư viện, đặc biệt là chính sách đổi mới giáo dục đại học hiện nay

13


cùng với phương pháp đào tạo niên chế sang học tín chỉ. Sự chuyển đổi này sẽ
làm cho số lượng bạn đọc đến thư viện nhiều hơn, hoạt động phục vụ bạn đọc
sẽ đạt được những hiệu quả và chất lượng cao hơn.
1.1.3.5 Việc áp dụng công nghệ thông tin v o công tác phục vụ bạn đọc
Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tác động mạnh mẽ đến lĩnh
vực Thông tin- thư viện nói chung và công tác phục vụ bạn đọc nói riêng.
Trước đây, thư viện phục vụ bạn đọc theo cách truyền thống khiến chất
lương phục vụ chưa cao, thời gian phục vụ không nhanh. Ngày nay, tuy chưa
thể nào áp dụng hoàn toàn CNTT vào công tác này nhưng cũng phần nào góp
phần đổi mới hơn trong công tác phục vụ bạn đọc nhờ ứng dụng các phần
mềm vào việc quản trị cũng như sử dụng máy tính để tra tìm tài liệu phục vụ
bạn đọc nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Đây cũng là yếu tố tác động mạnh tới việc nâng cáo chất lượng phục vụ

tiêu chí cơ bản nhất để đánh giá chất lượng hoạt động thư viện mà trọng tâm
là công tác phục vụ bạn đọc.
1.1.4.3 M c độ khai thác vốn t i liệu
Vốn tài liệu là tài sản vô cùng quý giá của thư viện, vốn tài liệu càng đa
dạng, phong phú thì khả năng đáp ứng nhu cầu đọc càng lớn. Trong thời đại
thông tin ngày nay, thư viện nào có vốn tài liệu lớn thì thư viện đó sẽ chiếm
một vị trí quan trọng trong thị trường thông tin
Tài liệu là đối tượng của các công tác như: bổ sung, tổ chức kho, tuyên
truyền giới thiệu và đưa ra phục vụ
Công tác phục vụ bạn đọc được đánh giá dựa trên tiêu chuẩn về mức độ
khai thác, sử dụng tài liệu của bạn đọc. Bên cạnh đó để phục vụ bạn đọc tốt,
để tài liệu đến với bạn đọc đúng lúc thì công tác phục vụ bạn đọc còn phụ
thuộc vào chất lượng công tác bổ sung, theo dõi việc bạn đọc sử dụng thư
viện để thư viện hoàn thiện hơn chính sách bổ sung đáp ứng tốt nhất nhu cầu
đọc cho bạn đọc

15


1.1.4.4 N ng lực, tr nh độ tinh thần phục vụ của cán bộ thư viện
Muốn công tác phục vụ bạn đọc đạt hiệu quả cao, ngoài yếu tố nguồn
vốn tài liệu của thư viện thì phải kể đến chất lượng làm việc của đội ngũ cán
bộ. Cán bộ thư viện là linh hồn của hoạt động thông tin thư viện, điều này đòi
hỏi cán bộ thư viện ngoài trình độ chuyên môn nghiệp vụ thì người cán bộ
phải có các kỹ năng giao tiếp, ứng xử cũng như sự hiểu biết nhất định về các
môn ngành khoa học. Năng suất lao động của cán bộ thư viện tỷ lệ thuận với
chất lượng luân chuyển tài liệu, số lượng bạn đọc sử dụng các dịch vụ sản
phẩm thông tin. Tóm lại thì năng lực trình độ tinh thần phục vụ của cán bộ
thư viện cũng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng
công tác phục vụ của thư viện