BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
TRẦN MINH THƯ
NHỮNG GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
QUẬN 10, TP. HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 60.14.05
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Hữu Cát
TP Hồ Chí Minh - 2010
LỜI CÁM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn, tác
giả đã nhận được sự động viên quý báu, giúp đỡ chân tình và tạo
điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, thầy cô giáo, bạn bè, người
thân và gia đình.
Tác giả xin trân trọng cảm ơn: Hội đồng Khoa học và Đào tạo
trường Đại học Vinh, các Thầy Cô giảng dạy, Sở Giáo dục và Đào
tạo TP Hồ Chí Minh, phòng Giáo dục và Đào tạo Quận 10, đội ngũ
cán bộ quản lý và các thầy cô của các trường TH trong quận 10 cùng
đông đảo đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi
về cơ sở thực tế, đóng góp những ý kiến quý báu cho việc nghiên
cứu thực hiện và hoàn thành đề tài. Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng
Quản lý giáo dục
6. PHHS
Phụ huynh học sinh
7. GV
Giáo viên
8. HS
Học sinh
9. GVCN
Giáo viên chủ nhiệm
10. ĐCSVN
Đảng Cộng Sản Việt Nam
11. QLDH
Quản lý dạy học
12. CBQL
Cán bộ quản lý
Kinh tế - Xã hội
MỤC LỤC
Mở đầu................................................................................................1
Chương I: Cơ sở lý luận của đề tài.................................................9
1.1 Tổng quan chủ trương đổi mới phương pháp dạy học ở
trường TH................................................................................9
1.2 Một số khái niệm cơ bản.......................................................17
1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục.......................................17
1.2.2 Quản lý nhà trường và quản lý quá trình dạy học......20
1.2.3 Khái niệm phương pháp dạy học...............................25
1.2.4 Đổi mới phương pháp dạy học...................................26
1.2.5 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy
học.......................................................................................28
1.3 Một số đặc điểm của hoạt động dạy học và yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy học trong trường TH.................................28
1.3.1 Đặc điểm của hoạt động dạy học trong trường TH....28
1.3.2 Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học trong
trường TH..........................................................................29
1.4 Các phương pháp dạy học mới, hiện đại thực hiện được
hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh.........32
1.5 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học theo
hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong
quá trình dạy học...................................................................43
1.5.1 Định hướng chung......................................................43
1.5.2 Định hướng về thiết bị dạy học..................................48
1.5.3 Định hướng về kiểm tra đánh giá...............................48
3.2.3 Giải pháp quản lý việc xây dựng kế hoạch đổi mới
PPDH..................................................................................83
3.2.4 Giải pháp quản lý việc tổ chức thực hiện kế hoạch đổi
mới PPDH...........................................................................84
3.2.5 Giải pháp quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi
mới PPDH...........................................................................88
3.2.6 Giải pháp xây dựng CSVC, thiết bị dạy học, sách – tài
liệu phục vụ đổi mới PPDH..................................................92
3.3 Khảo nghiệm về tính khả thi của các giải pháp....................95
3.4 Các điều kiện cần có để đảm bảo việc thực hiện các giải pháp
được đề xuất..........................................................................98
Kết luận và kiến nghị........................................................................99
1. Kết luận...................................................................................99
2 Một số kiến nghị.....................................................................101
Danh mục tài liệu tham khảo...........................................................103
MỞ ĐẦU
1.
Lý do chọn đề tài
1.1.Giáo dục là động lực quan trọng quyết định sự phát triển của
xã hội như nghị quyết TW II khóa VIII của Đảng Cộng sản
Việt Nam đã khẳng định: “Muốn tiến hành CNH – HĐH
thắng lợi, phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huy
nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và
bền vững” [20]. Để giáo dục có thể phát huy được vai trò và
đáp ứng được với những yêu cầu do nhu cầu phát triển của xã
hội đặt ra, Đảng và Nhà nước ta xác định các giải pháp để
phát triển giáo dục. Một trong những giải pháp đó là: “Đổi
vừa “chuyên” như lời căn dặn của Bác Hồ. [20]
Đại hội đại biểu toàn quốc toàn quốc lần thứ X Đảng
Công sản Việt Nam (4/2006) tiếp tục đưa ra định hướng phát
triển giáo dục là: “ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất
lượng dạy và học. Đổi mới chương trình nội dung, phương
pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và
tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng
sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên…”[19,2829]
Chỉ thị 15 của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ: “Đổi mới
phương pháp giảng dạy và học tập là nhiệm vụ quan trọng của
từng trường (khoa) sư phạm, từng bộ môn, của mỗi giảng viên
và mỗi sinh viên, học sinh sư phạm, trong đó đi đầu phải là
giảng viên các bộ môn phương pháp giảng dạy, bộ môn tâm lý
giáo dục học”.
Như vậy, cùng với những thay đổi về nội dung, cần có
những đổi mới căn bản về phương pháp dạy học. Phải thừa
nhận rằng trong tình hình hiện nay, việc dạy học theo kiểu
thuyết trình tràn lan vẫn đang phổ biến. Nhiều giáo viên vẫn
chưa từ bỏ lối dạy học cũ: thầy nói thao thao bất tuyệt mà
không kiểm soát được việc học của trò, làm cho trò trở thành
bị động, hoàn toàn lệ thuộc người thầy trong quá trình học tập.
1.2.Đổi mới giáo dục đang diễn ra trên qui mô toàn cầu. Trong
bối cảnh đó, đứng trước nhiều cơ hội và thách thức mới, nền
giáo dục Việt Nam đã và đang tạo nên những thay đổi sâu sắc
từ quan niệm về chất lượng giáo dục, xây dựng nhân cách
người học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục.
Nhà trường từ chỗ khép kín dần chuyển sang nhà trường mở,
thực hiện đối thoại với xã hội, gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu
1.3.Quận 10 là một quận lớn của Thành phố Hồ Chí Minh với
mật độ dân số đông, kinh tế - xã hội của quận phát triển rất
nhanh trong những năm qua. Trên địa bàn quận có nhiều tầng
lớp dân cư sinh sống. Thực hiện luật giáo dục và kế hoạch
phổ cập giáo dục TH của ngành giáo dục thành phố, trẻ em
trong độ tuổi đều được đến trường. Tỷ lệ nhập học TH tăng
nhanh hằng năm. Hiện nay trên địa bàn quận 10 có 17 trường
TH với 15.603 học sinh. Trong nhiều năm qua, các trường TH
của quận đã kiên trì phấn đấu cho mục tiêu chất lượng giáo
dục toàn diện. Hoạt động dạy học của các trường có nhiều sự
thay đổi theo xu hướng đổi mới dạy học nói chung của quốc
gia, của thành phố với nhiều nội dung cụ thể, thiết thực trong
đó có nội dung đổi mới phương pháp dạy học.
Quá trình đổi mới phương pháp dạy học trong các
trường TH ở quận 10 trong thời gian qua đã thu được nhiều
thành tích đáng kể, tuy nhiên trong quá trình đổi mới phương
pháp dạy học trong các trường cũng bộc lộ nhiều vấn đề cần
giải quyết như: tính đồng bộ trong đổi mới phương pháp dạy
học (nhiều yếu tố liên quan đến phương pháp dạy học do đó
không chỉ thuần túy quan tâm đến riêng phương pháp khi
muốn đổi mới nó), thái độ của giáo viên và học sinh khi tiếp
cận với các phương pháp dạy học mới, điều kiện đảm bảo cho
đổi mới phương pháp dạy học….. Những vấn đề nêu trên đều
trực tiếp hoặc gián tiếp có liên quan đến công tác lãnh đạo, chỉ
đạo của đội ngũ cán bộ quản lý của nhà trường. Nói cách khác,
công tác chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường có ảnh hưởng
lớn đến quy mô và hiệu quả quá trình đổi mới phương pháp
dạy học hiện nay trong các trường TH trên địa bàn quận 10
quận 10 thành phố Hồ Chí Minh.
- Các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học
ở cấp học TH Quận 10 thành phố Hồ Chí Minh.
4. Giả thuyết khoa học
Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường TH
Quận 10 thành phố Hồ Chí Minh đạt được hiệu quả, do đó nâng cao
chất lượng giáo dục – dạy học ở cấp học tiểu học, nếu như đề xuất
được các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học
ở các trường TH Quận 10 có luận cứ khoa học, thực tiễn và mang
tính khả thi cao.
5. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề đổi mới phương pháp dạy
học và quản lý đổi mới phương pháp dạy học.
- Phân tích thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp
dạy học trong các trường TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh.
- Đề xuất giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy
học trong các trường TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh.
Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài được triển khai trên 10 trường TH quận 10 thành phố
Hồ Chí Minh, được thực hiện với:
- Giáo viên chủ nhiệm lớp
:
200 người
xuất.
6.2.4. Phương pháp chuyên gia:
Được sử dụng để trưng cầu ý kiến của các chuyên gia
trong việc đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới phương pháp
dạy học trong các trường TH trên địa bàn quận 10 thành phố
Hồ Chí Minh.
6.3. Phương pháp bổ trợ:
Phương pháp phân tích đánh giá định tính và định lượng
các kết quả thu được.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, luận
văn có ba chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài.
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của đề tài.
Chương 3: Những giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở
các trường TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh.
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.
Tổng quan chủ trương đổi mới phương pháp dạy
học ở trường TH.
Nền tảng của chủ trương đổi mới phương pháp dạy học và học
tập trong các trường học là tư tưởng Hồ Chí Minh về việc học
“Học phải đi đôi với hành…..” Khi chỉ thị về cách học tập trong
việc huấn luyện cán bộ, Người đã nói “Lấy tự học làm cốt. Có
thảo luận và chỉ đạo giúp vào”. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dạy
Về phương pháp giáo dục. Tuy Chủ tịch Hồ Chí Minh không
để lại cho chúng ta một tác phẩm, một hệ thống lý luận về
phương pháp giáo dục, nhưng những việc làm thiết thực, những
bài viết ngắn gọn, súc tích của Người đã hàm chứa các phương
pháp giáo dục mẫu mực. Người lấy nguyên tắc thống nhất giữa lý
luận và thực tiễn làm nguyên tắc cơ bản cho việc xây dựng các
phương pháp về giáo dục. Nguyên tắc này được Người sử dụng
trong việc giáo dục cán bộ, đảng viên, thanh thiếu niên, công
nhân, nông dân, bộ đội, trí thức, học sinh, sinh viên… Nó được
coi như "kim chỉ nam" để lồng dẫn nhận thức, hành động và bồi
dưỡng tinh thần yêu nước cho tất cả mọi người. Hơn nữa, nguyên
tắc này có tính chất quyết định trong việc chuyển hướng giáo dục
và trở thành đặc trưng của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Người
nhấn mạnh: "Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải
có thí nghiệm và thực hành. Học với hành phải kết hợp với
nhau”.
Để nâng cao trình độ nhận thức của người lao động, Chủ tịch
Hồ Chí Minh cho rằng cần có quan điểm dân chủ, thẳng thắn,
không nhồi sọ và cần có sự đối thoại trong quá trình học tập,
nhận thức. Người chỉ rõ: "Mọi người được hoàn toàn tự do phát
biểu ý kiến, dù đúng hoặc không đúng cũng vậy. Song không
được nói gàn, nói vòng quanh". "Khi mọi người đã phát biểu ý
kiến, đã tìm thấy chân lý, lúc đó quyền tự do tư tưởng hoá ra
quyền tự do phục tùng chân lý". Từ đó, Hồ Chí Minh kêu gọi cán
bộ, nhà giáo phải biết tôn trọng ý kiến người khác, không nên có
thành kiến đối với các ý kiến trái với ý kiến của mình.
Trong khi viết và nói, Hồ Chí Minh luôn dùng các khái niệm
giản dị, dễ hiểu, nhưng văn phong vẫn trong sáng, ý tưởng phong
và giáo dục xã hội”. Quán triệt nguyên lý giáo dục này, hơn nửa
thế kỷ qua nhà trường Việt Nam đã gặt hái được rất nhiều thành
quả tốt đẹp. Nhờ có những chủ trương về đổi mới phương pháp
dạy học đúng đắn, nhà trường đã tạo nên một lớp người đáp ứng
được những yêu cầu và nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ kháng
chiến chống Mỹ cứu nước.
Bước sang thời kỳ đổi mới, nước ta tiến hành cải cách giáo
dục (theo tinh thần nghị quyết 14 của Bộ chính trị Ban chấp hành
TW Đảng – Khóa VI – 1/1979. Từ sau Đại hội VI, cuộc cải cách
được điều chỉnh một bước theo đường lối đổi mới của Đảng thì
giáo dục có những chuyển biến mới và cũng có những khó khăn
mới và Nghị quyết TW 4 (Khóa VII) của Đảng đã đánh giá: “Hơn
10 năm qua mặc dù có những khó khăn sự nghiệp giáo dục đã có
những tiến bộ và phát triển nhưng cũng có một số mặt giảm sút so
với trước”. Một trong những yếu kém, giảm sút so với trước là
phương pháp dạy học. Vì vậy, cũng tại đây Nghị quyết TW 4 đã
nhấn mạnh: “Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học,
bậc học, kết hợp tốt học với hành, học tập với lao động sản xuất,
thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn liền nhà trường với xã
hội, áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng
cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn
đề”.
Trong những năm gần đây, tất cả các loại hình trường học ở
nước ta đang hướng vào việc thực hiện:
- Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 của Ban chấp hành TW Đảng
Cộng Sản Việt Nam (Khóa VIII, 24/12/1996) về việc “Đổi
mới mạnh mẽ phương pháp Giáo dục – Đào tạo, khắc phục lối
truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của
Nghị quyết 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng
khóa VII (tháng 1/1993)
Nghị quyết lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng
khóa VIII (tháng 12/1996)
Luật Giáo dục
(tháng 12/1998)
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX
của Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 2001)
Chiến lược phát triển giáo dục 2001 đến 2010, Thủ tướng chính
phủ phê duyệt 28/12/2001
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của
người học.
- Bồi dưỡng phương pháp tự học, năng lực tự đào tạo
của người học.
- Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học
tập cho học viên.
1.2.
Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý và quản lý giáo dục.
- Quản lý:
Theo GS.TS Thái Duy Tuyên quản lý là một hoạt động lao
động tất yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, nó được
bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác lao động. Sự cần
thiết của hoạt động quản lý được Mác khẳng định bằng ý tưởng độc
nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối
tượng.
+ Quản lý là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó
các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn
thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định.
+ Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách
vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ
đạo và kiểm tra.
Từ những định nghĩa nêu trên có thể nhận thấy, mặc dù
có những cách diễn đạt khác nhau về quản lý, nhưng những
đặc trưng chính của quản lý đều được các tác giả đề cập bao
gồm:
+ Quản lý tồn tại với tư cách là một hệ thống gồm nhiều yếu tố
cấu thành. Các yếu tố cơ bản của hệ thống quản lý là: chủ thể
quản lý, đối tượng quản lý, mục tiêu quản lý và cơ chế quản lý.
Yếu tố mục tiêu quản lý có ý nghĩa rất quan trọng. Mục tiêu có
thể do chủ thể quản lý xác định hoặc có thể do xã hội đặt ra,
hoặc do có sự cam kết, thỏa thuận giữa chủ thể và đối tượng
quản lý từ đó làm nảy sinh quan hệ giữa chủ thể và đối tượng
quản lý.
Copyright: Tài liệu đại học ©