Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên
A. Mở đầu

1. Lí do chọn đề tài.
Hiện nay, trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc, nhân tố con
ngời là nguồn lực đóng vai trò to lớn, quyết định sự thành bại của sự nghiệp đổi mới.
Vì vậy, cùng với khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo, văn hoá có vai trò đặc
biệt quan trọng trong việc bồi dỡng, phát huy nhân tố con ngời, xây dựng xã hội mới,
con ngời mới.
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng khẳng định: Văn
hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự
phát triển kinh tế xã hội ; Mọi hoạt động văn hoá, văn nghệ phải nhằm xây
dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con ngời
Việt Nam về t tởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trờng văn
hoá lành mạnh cho sự phát triển xã hội [28;110 - 111]
T tởng trên của Đảng ta hàm chứa một nội dung lý luận và thực tiễn sâu sắc về
văn hoá, vai trò của nó và vấn đề xây dựng nền văn hoá Việt Nam trong điều kiện
mới của dân tộc và thời đại ngày nay.
Trên cơ sở đó, Đảng ta đề ra một số chủ trơng, chính sách nhằm xây dựng nền
văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc. Trong đó chú trọng việc phát triển
văn hoá cơ sở. Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là một trong 3 chơng trình quốc gia
về văn hoá - thông tin, trong đó, chú trọng xây dựng gia đình văn hoá, làng bản văn
hoá, nếp sống văn hoá.
Thực hiện chủ trơng, chính sách của Đảng, từ 1986 đến nay, cuộc vận động
xây dựng nếp sống văn hoá đợc triển khai và phát triển sôi nổi trong cả nớc nói
chung, ở từng địa phơng nói riêng và thực sự trở thành một phong trào văn hoá quần
chúng rộng khắp, tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống kinh tế xã
hội. Những kết quả đạt đợc trong thời gian qua đã bớc đầu khẳng định sự kịp thời và


ít ỏi, cha ổn định v.v. Đây thực sự là mảng đề tài hoàn toàn mới. Cho đến nay, đã có
những công trình nghiên cứu về cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở
nh:
Nguyễn Văn Huy Mấy vấn đề xây dựng đời sống văn hoá cơ sở hiện nay
[16;10]
2


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

Trần Độ với tác phẩm Nhà văn hoá - mấy vấn đề về lý luận và xây dựng hoạt
động [12;20]
Hoàng Anh Nhân Lê Huy Châm trong khảo sát làng văn hoá xứ Thanh
[22;40]
Mặc dù những tài liệu này đã đề cập đến những vấn đề cơ bản trong việc xây
dựng nếp sống văn hoá cơ sở, nhng chủ yếu mới dừng lại ở mặt lý luận.
Cho đến nay cha có một công trình nghiên cứu chuyên khảo nào đề cập trực
tiếp về cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên Định. Vì vậy,
trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu vấn đề này, trên cơ sở lý luận của Đảng về
văn hoá và việc xây dựng một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, chúng
tôi chủ yếu dựa vào các nguồn t liệu địa phơng, các báo cáo, tổng kết, sơ kết của địa
phơng qua các thời kì. Qua đó khái quát một cách toàn diện, có hệ thống về cuộc vận
động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên Định.
3. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tợng nghiên cứu là tìm hiểu về cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá
ở huyện Yên Định.
- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là trong giai đoạn từ 1990 2000.
4. Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

và giúp đỡ của các thầy giáo, cô giáo cùng các bạn sinh viên.

4


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

B- Nội dung
Chơng 1. Cơ sở lý luận về văn hoá và việc xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở.
1.1 Một số khái niệm:
1.1.1. khái niệm văn hoá:
Đã từ rất lâu, ngời ta bàn nhiều về văn hoá. Tuỳ theo mỗi cộng đồng dân tộc
(quốc gia) với những đặc điểm riêng của nó về môi trờng địa lý tự nhiên, sự hình
thành và phát triển trong lịch sử của từng thời kì, từng giai đoạn, trong mối quan hệ
với những mặt khác của đời sống xã hội v.v.. mà vị trí của văn hoá, cách hiểu về văn
hoá có sự khác nhau. Mặc dù vậy, trên những nét chung cơ bản nhất, ngời ta đều
thừa nhận rằng trên thế giới không một quốc gia nào không có văn hoá - cho dù quốc
gia đó văn minh hay lạc hậu đến đâu.
Trong lịch sử phát triển của nhân loại, cha bao giờ văn hoá đợc nhìn nhận một
cách toàn diện và sâu sắc nh hiện nay. Vấn đề văn hoá không còn là sự quan tâm của
một quốc gia mà nó đã trở thành vấn đề của toàn nhân loại. Hiện nay đâu cũng nói
đến văn hoá, xây dựng nếp sống văn hoá v.v. Từ trung ơng đến địa phơng đều dấy
lên phong trào vận động xây dựng nếp sống văn hoá. Có lẽ, không chỉ riêng ở Việt
Nam mà mọi ngời trên hành tinh này đang hớng về văn hoá, ngời ta lo lắng, băn
khoăn cho số phận chung của nhân loại. Cả loài ngời đang đứng trớc nguy cơ bùng
nổ dân số, trớc sự huỷ diệt vì ô nhiễm môi trờng, sự suy thoái về phẩm giá con ngời
trớc sự tha hoá của đồng tiền , những tệ nạn xã hội v.v.. và nhất là AIDS căn bệnh
của thế kỷ không phơng cứu chữa. Hàng loạt câu hỏi đặt ra cho cả loài ngời tiến bộ

Tylor viết: khái niệm văn hoá hay văn minh dùng để chỉ định một toàn thể phức
hợp bao gồm đồng thời những tri thức khoa học, tín ngỡng, nghệ thuật, luật pháp,
phong tục, cùng những khả năng và những tập quán khác mà con ngời đã thực hiện
đợc với t cách là thành viên xã hội [9;6].
Theo Trần Ngọc Thêm cho rằng: Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị
vật chất và tinh thần do con ngời sáng tạo và tích luỹ qua quá trình hoạt động thực
tiễn trong sự tơng tác giữa con ngời với môi trờng tự nhiên và xã hội của mình
[19;22] .
6


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

Nhng ở đây chúng ta lấy khái niệm về văn hoá của Unesco làm định nghĩa
chung nhất: Văn hoá là tổng thể sống động sáng tạo trong quá khứ và hiện tại. Qua
các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống giá trị, các truyền
thống và các thị hiếu, những yếu tố xác định đặc tính riêng của một dân tộc {2;40}.
Nh vậy, qua các khái niệm văn hoá trên đây, chúng ta có thể hiểu khái niệm
văn hoá chung bao gồm tất cả các giá trị vật chất và tinh thần do con ngời sáng tạo ra
nhằm phục vụ nhu cầu của mình trong quá trình phát triển lịch sử.
1.1.2. Khái niệm về lối sống, nếp sống, nếp sống văn hoá:
- Lối sống:
Là một khái niệm có tính đồng bộ và tổng hợp, bao gồm các mối quan hệ kinh
tế, xã hội , t tởng, tâm lý, đạo đức, văn hoá và các mối quan hệ khác của con ngời đợc hình thành từ một hình thái kinh tế xã hội nhất định [1;223]
- Nếp sống:
Nếp sống hàm chứa ý nghĩa hẹp hơn, nó là mặt ổn định của lối sống. Nếp sống
bao gồm những cách thức, hành động và suy nghĩ, những quy ớc đợc lặp đi lặp lại
thành thói quen, tập quán trong sản xuất, sinh hoạt, trong phong tục lễ nghi, trong

nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát
triển kinh tế xã hội [28;110]
Bản sắc văn hoá dân tộc và tính chất tiên tiến của nền văn hoá phải đợc thấm đợm không chỉ trong hoạt động văn hoá tinh thần mà cả trong hoạt động xây dựng và
sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ, giáo dục và đào
tạo v.v.. sao cho trong mọi lĩnh vực chúng ta đều có cách t duy độc lập, có cách làm
vừa hiện đại, vừa mang sắc thái Việt Nam.
Với t cách là mục tiêu của phát riển, văn hoá thể hiện trình độ đợc vun trồng
ngày càng cao, ngày càng toàn diện của con ngời và của xã hội, khiến con ngời và xã
hội ngày càng đổi mới, ngày một tiến bộ, cuộc sống của mỗi ngời, mỗi gia đình và
các giai tầng ngày càng ấm no, tự do, hạnh phúc, bản chất nhân văn, nhân đạo của
mỗi cá nhân và của cả cộng đồng đợc bồi dỡng, phát huy và trở thành giá trị cao quý,
chuẩn mực hàng đầu của toàn xã hội. Mục tiêu này phù hợp với khát vọng bao đời
của nhân loại, đó là lí tởng, mục tiêu phấn đấu của Chủ nghĩa xã hội.
8


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

Với t cách là động lực của sự phát triển, văn hoá khơi dậy và nhân lên mọi
tiềm năng sáng tạo của con ngời, tạo ra nguồn lực nội sinh nguồn lực quyết định
của sự phát triển. Lịch sử nhân loại đã chứng minh vai trò của con ngời ngày càng
tăng trong sự phát triển xã hội và ngày nay, trong điều kiện cuộc cách mạng khoa
học và công nghệ hiện đại, yếu tố quyết định cho sự phát triển là trí tuệ, là thông tin,
là sáng tạo và đổi mới không ngừng, nhằm tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần
ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng và phong phú của toàn xã hội. Do vậy,
trong thời đại ngày nay, một nớc giàu hay nghèo không chỉ ở chỗ nhiều hay ít lao
động, vốn kỉ thuật và tài nguyên thiên nhiên, mà chủ yếu là có khả năng phát huy
đến mức cao nhất tiềm năng sáng tạo của nguồn lực con ngời hay không? Tiềm năng

không ít những nền văn minh mặc dù đã suy tàn, mất đi đỉnh cao về kinh tế, nhng
những giá trị văn hoá, tinh thần đặc sắc mà nó đạt tới vẫn là đỉnh cao và giữ nguyên
giá trị. Thậm chí, thời gian đã lùi xa, nhng vẻ đẹp của nó càng long lanh vô giá. Nền
văn minh Lỡng Hà đã đi vào dĩ vãng nhng những đỉnh cao Kim Tự Tháp, những câu
chuyện của Nghìn lẻ một đêm vẫn khiến loài ngời thán phục và mãi làm đắm say
lòng ngời.
Nền văn hoá dân tộc cùng với bản lĩnh chính trị, kinh nghiệm và sự khôn
ngoan, phải giữ vai trò định hớng và điều tiết để khi mở cửa vẫn giữ đợc độc lập chủ
quyền, vẫn đề kháng có hiệu quả trớc những lối sống không lành mạnh, những sản
phẩm văn hoá độc hại.
Trong vấn đề bảo vệ môi trờng nhằm duy trì sự phát triển bền vững, văn hoá
phê phán xu hớng chạy theo lợi nhuận bằng bất kỳ giá nào, dẫn đến chỗ làm cạn kiệt
tài nguyên, ô nhiễm môi trờng sinh thái.
Do những điểm nói trên chúng ta thấy rằng, khi đi vào nền kinh tế thị trờng,
mở rộng giao lu quốc tế, công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc, tiếp thu những tinh
hoa của nhân loại, phải luôn luôn coi trọng những giá trị truyền thống và bản sắc dân
tộc, quyết không đánh mất mình, trở thành bóng mờ hay bản sao chép của ngời khác.
Chính vì lẽ đó mà Đảng đã nhận thức văn hoá là một mặt trận, mỗi văn nghệ
sĩ trên mặt trận đó. Đảng đã có những chủ trơng, biện pháp xây dựng, phát triển văn
hoá- văn nghệ, xây dựng văn hoá cơ sở v.v. và đã đạt đợc những kết quả nhất định,
góp phần tích cực vào những thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong các thời kỳ
lịch sử. Đó không chỉ là ý thức trách nhiệm mà còn là niềm tự hào, tự tôn dân tộc
bởi: Nh nớc Đại Việt ta từ trớc, vốn xng nền văn hiến đã lâu. Những giá trị truyền
10


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

đủ hơn về vai trò của văn hoá trong sự phát triển của đất nớc. Văn hoá có vai trò đặc
biệt quan trọng trong việc bồi dỡng, phát huy nhân tố con ngời và xây dựng xã hội
mới, con ngời mới. Vì lẽ đó,cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo đã
đợc xem là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng
nhân tài cho đất nớc. Thực chất, đó cũng là sự trở về với t tởng Hồ Chí Minh t tởng trồng ngời, vì sự phát triển bền vững của dân tộc.
Cùng với quá trình trởng thành của cách mạng Việt Nam, sự phát triển t duy lý
luận và kinh nghiệm đúc kết từ thực tiễn, nhận thức của Đảng ta về vấn đề xây dựng
và phát triển văn hoá dân tộc ngày càng sâu sắc hơn, khoa học hơn. Chiến lợc ổn
định và phát triển kinh tế xã hội đến năm 2000 đã xác định: Mục tiêu và động lực
chính của sự phát triển là vì con ngời, do con ngời, đồng thời nêu rõ yêu cầu tăng trởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hoá, bảo vệ
môi trờng. Quan điểm của Đảng ta là xây dựng nền văn hoá mới tiên tiến, đậm đà
bản sắc dân tộc.
Vậy nền văn hoá tiên tiến là gì ? Nền văn hoá Việt Nam tiên tiến biểu hiện ở 5
nội dung chủ yếu sau:
- Là nền văn hoá yêu nớc.
- Là nền văn hoá tiến bộ, bao gồm những giá trị cao đẹp, tiến bộ của dân tộc, của
nhân loại.
- Là nền văn hoá có nội dung cốt lõi là lý tởng độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã
hội, trên nền tảng chủ nghĩa Mác Lê nin và t tởng Hồ Chí Minh.
- Là nền văn hoá mang t tởng nhân văn, với mục tiêu tất cả vì con ngời v.v.
- Là nền văn hoá tiên tiến về nội dung t tởng, trong hình thức biểu hiện, phơng
tiện chuyển tải nội dung. Xét từ mặt này, tiên tiến cũng có nghĩa là hiện đại, mặc dù
hiện đại với tiên tiến không phải bao giờ cũng đồng nhất.
Nền văn hoá đợc gọi là tiên tiến nhất thiết phải là nền văn hoá đậm đà bản sắc
dân tộc. Bởi lẽ văn hoá tự bản thân nó, ở phần sâu xa nhất tạo thành linh hồn và sức


đánh mất bản thân mình, không biến mình thành cái bóng mờ của ngời khác, dân tộc
khác. Đó chính là biểu hiện sinh động của tinh thần yêu nớc, của giá trị không có gì
quý hơn độc lập, tự do trong điều kiện mới v.v.

13


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

Nh vậy, công nghiệp hoá - hiện đại hoá là bớc phát triển mới về chất mọi mặt
đời sống xã hội nớc ta. Sự phát triển này chỉ có thể đạt đợc khi biết lấy văn hoá làm
động lực, hệ điều chỉnh và mục tiêu của sự phát triển.
Những bài học thành công và thất bại của các mô hình phát triển kinh tế thế
giới trong mấy thập kỉ qua giúp chúng ta nhận rõ sai lầm của nhiều lý thuyết phát
triển trớc kia của phơng Tây là đã không coi trọng nhân tố con ngời, nhân tố văn
hoá. Nhiều công trình nghiên cứu trong những năm gần đây đã chỉ rõ vai trò quan
trọng của vốn con ngời, nếu đợc đầu t, khai thác tốt tiềm năng sáng tạo của con
ngời thì vốn con ngời có thể đem lại hiệu quả tổng hợp to lớn.
Văn hoá đóng vai trò quan trọng để đảm bảo định hớng xã hội chủ nghĩa trong
sự phát triển kinh tế thị trờng. Bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam tham gia vào
quá trình điều tiết tinh thần của sự phát triển kinh tế thị trờng, giảm bớt sự nghiệt ngã
của qui luật cạnh tranh theo kiểu cá lớn nuốt cá bé, khuyến khích cạnh tranh lành
mạnh v.v. Cùng với sự phát triển kinh tế thị trờng là sự khơi dậy những giá trị tốt đẹp
của văn hoá truyền thống nh uống nớc nhớ nguồn, lá lành đùm lá rách v.v.. dới
những hình thức đa dạng để xây dựng quan hệ tốt đẹp giữa ngời với ngời, nhằm giáo
dục thế hệ trẻ v.v. Gắn liền với kinh tế thị trờng là chính sách mở cửa và giao lu đa
phơng nhiều chiều trong quan hệ quốc tế rộng mở của nớc ta hiện nay. Mở cửa và
giao lu quốc tế là điều kiện sống còn để phát triển, song đó vừa là thời cơ, vừa là

Đó chính là những giá trị văn hoá dân tộc đợc kết tinh từ những chứng tích của
khí thiêng sông núi trong suốt chiều dài lịch sử dựng nớc và giữ nớc. Với tinh thần
Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà
bình, độc lập và phát triển. Trong sự mở rộng mối quan hệ quốc tế nh hiện nay, một
nền văn hoá có bản sắc riêng sẽ không bị hòa tan, đủ bản lĩnh để tiếp nhận tinh hoa
hoặc loại bỏ những gì không phù hợp từ văn hoá bên ngoài. Tự ti, bài ngoại đều là
những thái độ cực đoan, thiếu khoa học trong giao lu văn hoá.
Nghị quyết Trung ơng 5 (khoá VIII) chỉ rõ mời nhiệm vụ cụ thể trong việc xây
dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đó là:
1. Xây dựng con ngời Việt Nam trong giai đoạn mới với những đức tính cao đẹp.
2. Xây dựng môi trờng văn hoá trong sạch và lành mạnh.
3. Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật.
4. Bảo tồn và phát huy các di sản văn hoá.
15


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

5. Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học công nghệ.
6. Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng.
7. Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số.
8. Thực hiện chính sách văn hoá đối với tôn giáo.
9. Mở rộng hợp tác quốc tế về văn hoá.
10. Củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hoá.
Trong mời nhiệm vụ trên cần chú ý đặc biệt nhiệm vụ xây dựng con ngời Việt
Nam trong giai đoạn mới với những đức tính tốt đẹp. Đó là có lối sống lành mạnh,
nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỉ cơng phép nớc,
quy ớc của cộng đồng, có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trờng sinh thái. Sớm xây

diện về chính trị, t tởng, trí tuệ, đạo đức, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa
tình, lối sống có văn hoá, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Văn
hoá trở thành nhân tố thúc đẩy con ngời tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền
thống cách mạng của dân tộc, phát huy ý chí tự lực, tự cờng, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc[20;90].
Trong việc xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, công cuộc
xây dựng nếp sống văn hoá có một vai trò hết sức quan trọng vì nó tạo ra động lực
phát triển từ cơ sở. Xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở không phải là nhiệm vụ trớc
mắt mà là nhiệm vụ lâu dài, đồng thời là điều kiện, là nền tảng vững chắc cho nền
văn hoá mới xã hội chủ nghĩa. Đây là định hớng lớn của Đảng ta nhằm xóa dần sự
chênh lệch giữa vùng, miền, từ đó tạo ra mặt bằng chung cho mọi cộng đồng đợc
cống hiến và hởng thụ.
Xuất phát từ tầm quan trọng của việc xây dựng đời sống văn hoá (nếp sống văn
hoá), Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ V nhấn mạnh: Phát huy những truyền thống
văn hoá tốt đẹp, thuần phong mỹ tục, bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan, tệ nạn xã hội,
phát huy tình làng nghĩa xóm. Khuyến khích xây dựng và thực hiện các hơng ớc, qui
chế về nếp sống văn minh thôn, xã. (Trích Nghị quyết BCHTW Đảng lần thứ VKhoá VIII).
Hơn lúc nào hết văn hoá, văn nghệ cần góp phần đắc lực vào công cuộc xây
dựng con ngời Việt Nam, lối sống và nền đạo đức mới, đời sống trí tuệ và tinh thần
xã hội ngang tầm sự nghiệp vĩ đại của nhân dân. Trớc những thử thách đó, Đảng bộ
huyện và chính quyền Yên Định đã lãnh đạo nhân dân thực hiện cuộc vận động xây
dựng nếp sống văn hoá, gia đình văn hoá với các hình thức phong phú, đa dạng. Các
17


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao đã gắn đợc với những ngày lễ lớn để


Lê Thị Liên

Đảng ta xác định, để tiến hành công cuộc đổi mới trớc hết là phải đổi mới t
duy, nếp sống v.v.. điều đó chứng tỏ chúng ta đang làm một cuộc cách mạng văn hoá
t tởng, đang xây dựng một nếp sống văn hoá mới và giao lu quốc tế. Xây dựng nếp
sống văn hoá là làm sao kích thích sự sáng tạo và hởng thụ các giá trị văn hoá nh
một nhu cầu đặc hữu của con ngời. Làm sao để nâng cao dân trí ở mọi làng quê,
vùng cao xa xôi hẻo lánh. Thực tiễn chứng minh rằng, chỉ có xây dựng đợc nếp sống
văn hoá phù hợp với xu thế thời đại và giữ gìn bản sắc dân tộc thì sự nghiệp công
nghiệp hoá - hiện đại hoá mới giành đợc thắng lợi toàn diện.
Mọi cuộc cách mạng đều diễn ra từ cơ sở, vì vậy xây dựng nếp sống văn hoá từ
cơ sở là nhiệm vụ của cách mạng t tởng và văn hoá. Nó nhằm phổ cập những hoạt
động văn hoá quần chúng tới tận phờng, xóm, thôn, xã dới các hoạt động phong phú.
Qua đó từng bớc định hình lối sống mới xã hội chủ nghĩa, con ngời mới xã hội chủ
nghĩa Việt Nam.
Xây dựng nếp sống văn hoá vừa là nhu cầu cấp bách, vừa là chiến lợc lâu dài
của mỗi địa phơng, mỗi cộng đồng. Xây dựng nếp sống văn hoá là xây dựng một
môi trờng văn hoá lành mạnh trên cơ sở nền kinh tế phát triển bền vững. Đời sống
văn hoá ở cơ sở là sự phô diễn bộ mặt hoạt động của một địa phơng. Xây dựng đời
sống văn hoá là xây dựng nếp sống có văn hoá ngay ở bản thân của mỗi ngời ở từng
địa bàn, trong đời sống sinh hoạt của nhân dân. Xây dựng nếp sống văn hoá ở cơ sở
chính là thực hiện nhiệm vụ đa văn hoá thâm nhập vào cuộc sống, làm cho văn hoá
ngày càng trở thành yếu tố khăng khít của đời sống xã hội, tạo nên một lối sống, nếp
sống văn hoá lành mạnh ngay từ cơ sở.
Chính vì vậy, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V-1982 đã nêu:
Một nhiệm vụ của cách mạng t tởng và văn hoá là đa văn hoá thâm nhập vào cuộc
sống hằng ngày của nhân dân. Đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hoá cơ sở
v.v..[2;40].
Cùng với sự phát triển kinh tế, sự phát triển khoa học kĩ thuật và công nghệ,

mạnh từ thị trấn đến nông thôn. Nhng từ khi có khoán 10 ra đời và Quyết định của
Hội đồng Bộ trởng về quyền tự chủ của các xí nghiệp, do vậy kinh phí cho hoạt động
văn hoá hầu nh không còn đợc bao cấp nữa. Hoạt động văn hoá cơ sở, nhiều đội văn
nghệ, th viện v.v.. gặp nhiều trở ngại tởng chừng nh không trụ đợc trong nền kinh tế
thị trờng.
20


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

Thực tế cho thấy, để có nền kinh tế, chính trị, văn hoá ổn định và phát triển toàn
diện chúng ta phải tiến hành xây dựng nếp sống văn hoá ngay từ cơ sở. Đây là yêu
cầu đặt ra cho cả nớc nói chung và huyện Yên Định nói riêng. Trong những năm đầu
đổi mới, sự chuyển biến có ý nghĩa nhất đối với Yên Định là việc gắn mục tiêu kinh
tế với mục tiêu văn hoá - giáo dục, trong đó trọng tâm là xây dựng nhân tố con ngời.
Trớc tình hình đó đặt ra cho cơ sở văn hoá - thông tin là ngành chủ chốt, ủy
ban nhân dân, Đảng bộ Yên Định phải tìm một giải pháp mới với định hớng thích
hợp, bằng một cơ chế phù hợp với hiện thực khách quan để xây dựng và phát triển
một nếp sống văn hoá mới.
Nhạy bén với tình hình mới, Sở văn hoá tỉnh Thanh Hoá nói chung, uỷ ban
nhân dân huyện Yên Định nói riêng đã có một số chủ trơng lớn nhằm vực lại một
nếp sống văn hoá. Việc làm đó có hiệu quả thiết thực kể từ năm 1990 trở lại đây đặc
biệt từ năm 1990 2000.
ở Yên Định, trớc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12 1986), hoạt động văn hoá còn nghèo nàn, tệ nạn xã hội và các tập tục có nguy cơ
phát triển, giáo dục - y tế xuống cấp, giảm chất lợng, gây mất lòng tin đối với nhân
dân. Trên cơ sở đờng lối, chủ trơng, chính sách của Đảng và Nhà nớc, hởng ứng cuộc
vận động xây dựng nếp sống văn hoá của tỉnh uỷ Thanh Hoá, Đảng bộ huyện và
chính quyền Yên Định đã lãnh đạo nhân dân thực hiện cuộc vận động xây dựng nếp

tàng đã đợc các xã ven thị trấn quan tâm và đầu t thỏa đáng. Phong trào đọc sách và
xây dựng tủ sách đợc huyện chỉ đạo và đi vào nề nếp, ở huyện có phòng đọc sách,
báo riêng. Có nhiều xã lấy nhà văn hoá của làm nơi đọc sách, bình thơ nh Định
Công, Yên Thái v.v.. các cán bộ hu trí là nòng cốt cho hoạt động văn hoá cơ sở,
nhiều địa phơng các cựu chiến binh tự bỏ tiền mua sách báo để đọc đều đặn.
Đời sống văn hoá ở cơ sở trong thời gian này thật sự lành mạnh, ít ảnh hởng
văn hoá độc hại. Hoạt động văn hoá, văn nghệ cha có hiện tợng thơng mại hoá.
Tỉnh Thanh Hoá nói chung và huyện Yên Định nói riêng đã lĩnh hội và triển
khai sự nghiệp xây dựng đời sống văn hoá xuống tận cơ sở và đạt đợc những kết quả
bớc đầu. Từ đó, tạo đợc những dấu ấn tốt đẹp, hứa hẹn trong quần chúng nhân dân
lao động.
Để phát triển lên tầm cao mới, trở thành một thời kỳ phục hng văn hoá, đất
nớc ta nói chung và huỵện Yên Định nói chung đã và đang có những bớc chuyển
mình, thay da đổi thịt để phù hợp với công cuộc đổi mới của đất nớc.
22


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

Chơng 2: Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện
Yên Định (1990 2000)
2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên - xã hội truyền thống lịch sử văn hoá.
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên - xã hội.
Yên Định là một huyện gắn bó hữu cơ với tỉnh Thanh Hoá, với Tổ quốc Việt
Nam trong suốt chiều dài lịch sử. Trong quá trình hình thành và phát triển, Yên Định
có nhiều thay đổi về tên gọi, địa giới và đơn vị hành chính.
Gần hai ngàn năm trớc, huyện Yên Định đợc hình thành từ đất Lạc Việt, thời
Tây Hán thuộc huyện T Phố, Võ Biên thuộc quận Cửu Chân. Thời nhà Tuỳ tách T

triều vua Anh Tông). Đến năm 1945 Lị Sở chuyển về Kiểu (xã Yên Trờng ngày nay).
Năm 1996, Chính phủ ra Nghị định số 72/CP tái lập các huyện cũ. Huyện Yên
Định trở lại tên truyền thống với 29 xã, 2 thị trấn đó là Quán Lào và Nông Trờng
Thống Nhất kể từ ngày 1- 1 - 1997. Yên Định có một nông trờng của Bộ nông
nghiệp và phát triển nông thôn chuyên sản xuất công nghiệp xuất khẩu. Có Z 111 của
quân đội, có trại 5 của Bộ nội vụ v.v..
Yên Định là vùng đất đợc hợp c của nhiều ngời dân nội tỉnh và ngoại tỉnh. Điều
này đợc phản ánh rất rõ trong các địa danh: Nga Phờng; Trịnh Phú v.v.. đang đợc lập
nên bởi c dân từ Nga Sơn chuyển đến. Xóm Nam Trực của ngời Nam Định v.v..
nhiều nơi có sự hiện diện của c dân gốc Ninh Bình, Thái Bình v.v.. trong khoảng thời
gian từ 1927 - 1945.
Nếu nh qua tên làng, tên xóm ta có thể hình dung đợc cảnh quan đầm lầy, rừng
rậm và cồn bãi thời cổ xa cũng nh địa bàn có con ngời tụ c sớm ở Yên Định, thì khảo
cổ học phát hiện đợc nhiều điều bí hiểm của dấu tích xa để lại nơi đây. Nh các dấu
tích về đồ đá tìm thấy ở núi Nuông (nay gọi là núi Tiên Nông hay núi Nội thuộc địa
phận 3 xã: Định Hoà, Định Thành và Thiệu Long huyện Thiệu Hoá) bên tả ngạn
sông Cầu Chày và núi Quân Yên bên hữu ngạn sông Mã khẳng định từ rất xa xa, c
dân Yên Định khá đông đúc. Đến thời đại đồng thau và văn hoá Đông Sơn, c dân c
trú toả khắp lu vực sông Mã và toàn bộ sông Cầu Chày lập nên biết bao xóm làng ở
Định Công, Yên Định v.v..
Theo dòng chảy của lịch sử, từ đời này qua đời khác họ lập ra thôn, làng, với
quy mô lớn nhỏ khác nhau. Hiện tại, Yên Định có 120 làng, so với khi hoà bình mới
24


Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Lê Thị Liên

lập lại(1954) tăng thêm 2 thị trấn (Quán Lào và Nông Trờng Thống Nhất), một làng

25