ỦY BAN NHÂN DÂN TP HỒ CHÍ MINH
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN
KHOA NGHỆ THUẬT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
CẤP CƠ SỞ
TÊN ĐỀ TÀI:

THI T K N I DUNG ĐÀO TẠO M N
PH I H P Ƣ NG CHO ĐẠI HỌC
SƢ PHẠM ÂM NHẠC

CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI:
- Ths. NGUYỄN UÂN CHI N
- Ths. LÂM TRÚC QUYÊN
- Cn. NGUYỄN THỊ NHƢỜNG

Thực hiện 01/01/ 2011- 30/12/2011

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
CHƢƠNG 1 .

…………………………………………………………Trang 9


GI I THIỆU VỀ H P Ƣ NG ……………………………………………
Gi i thi u v t nh n ng gi ng h t ……………………………………………
1.1.1. Gi ng h t ……………………………………………………
....
1.1.1.1. Gi ng thi u nhi …………………………………………………..... 10

h ng đ …………………………………………………………… 7
Giả nh
trầ ……………………………………………………….. 28
So o và hợp x ng ……………………………………………………… 29
5
t ph p ti n hành c c ……………………………………………...
5
hởi câu, ngắt câu trong hợp x ng ……………………………
2.2.5.2. Kỹ thu t ti n hành c c và nh ng vấn đ x
â
hu ảnh h ởng
2


t i hợp x ng ……………………………………………………… 32
2.2.5.3. Ti t tấu và giai đi u trong hợp x ng………………………………...34
2.2.5.4. Ph ơng th c xây d ng nh ng đ ……………………………… 6
2.3. Sáng tác hợp x ng ………………………………………………………......37
h ng thành tố trong t c ph hợp x ng ……………………………......
i u th c ………………………………………………………………
Cấu tr c ………………………………………………………………38
H a thanh …………………………………………………………… 39
i ca ………………………………………………………………… 40
2.3.1.5. Ensemble ……………………………………………………………
6 hả n ng ỹ thu t thanh nhạc …………………………………………41
CHƢƠNG 3 …………………………………………………………… 43
M T S K THUẬT CHUYỂN THỂ CHO H P Ƣ NG ………………
3.1. Chuy n t c ph hợp x ng đ ng gi ng sang hợp x ng h n hợp…………
ng gi ng hai chuy n sang hợp x ng h n hợp ……………………
ng gi ng a chuy n sang hợp x ng h n hợp …………………… .44

Chuy n t c ph đơn ca sang hợp x ng h n hợp a ………………
3


3.4.2. Chuy n t c ph

đơn ca sang hợp x

ng h n hợp ốn

………………
K T LUẬN …………………………………………………………… 67
PHẦN THAM KHẢO M T S TÁC PHẨM H P Ƣ NG ………………...68
PHẦN BÀI TẬP…………………………………………………………………
TÀI IỆU TH M HẢO………………………………………………………… 81
TÀI IỆU GHE HÌ ……………………………………………………………8

MỞ ĐẦU
 Lý do chọn đề tài
Trong cu c sống hi n đại ngày nay, h t hợp x
nh

t

n ngh thu t ca h t

ng đ ợc ch

và đ nh gi


â

nhạc à nh ng

ng v n hóa ngh thu t, c c tr

ng c c e

t hợp c c i n th c v

, c ch nối ti p hợp â

c, ch ng t i t

gi p c c sinh vi n s phạ

n h t nhạc ở c c tr

ng

t nối c ng đ ng xã h i

V v y, trong vai tr đào tạo ngu n
ph p giảng dạy tốt nhất nh

ng xuy n hơn, nó

ng trung

đã có đ ợc n n tảng v ng chắc

hi u nh ng vấn đ cơ ản v

x

ng

x

ng, chuy n th c c ản nhạc sang cho hợp x

à

t c ph

ng có gi tr , đ ng th i à

di n cho c c dàn hợp x
n ng x

qu tr nh giảng dạy, tha
ngh thu t, c c tr

ng, tạo hả n ng vi t cho hợp
ng i u di n, tạo th

, đ p ng

nhi u

phong ph hơn ch ơng tr nh i u

i n, hay các

phong trào …vv
 Lịch sử nghiên cứu:
gh thu t phối hợp x
th của

ng à

t

n h c chuy n ngành sâu trong t ng

n chỉ huy và i u di n hợp x

tr nh và tài i u v ngh thu t phối hợp x

ng, tuy nhi n ch a có nhi u gi o

ng…

đi sâu vào nghi n c u

n
5


h c này, ch ng t i c ng d a tr n cơ sở nghi n c u, tha
và tài i u của nhi u t c giả trong và ngoài n
Minh Cầ

tin, Hà
Hoàng

v n hóa và

v n hóa và Th ng

i 00
ạ

– Phức điệu thực hành, Nx ÂM

của c c t c giả n

HẠC, 997… và c c tài i u

c ngoài nh :

Walter PISTON: Counterpoint NXB Victor Gollancz Ltd, London 1970
Kent KENNAN Counterpoint – Based on Eighteenth – Century Pratice NXB
Prentice – Hall, New Jersey – 1999…
 Mục đích và nhiệm vụ
Xây d ng
thu t phối hợp x

t gi o tr nh Phối hợp x

h

trang


â

i u h c nhau

ng …T ng hợp, phân t ch, sắp x p và

i n soạn thành gi o tr nh (T p ài giảng) Phối hợp x
c đại h c s phạ

ng, nắ

p th i cho nhu cầu xã h i hi n nay.

v c c ỹ thu t, thủ ph p phối hợp x
đ và hả n ng

i n th c v ngh

ng phù hợp v i hả n ng, tr nh đ của sinh vi n hoa gh

thu t, chuy n ngành s phạ

x

ng

ng phù hợp v i tr nh

nhạc


ng, cho sinh vi n s phạ

H Sài G n và

t số c c tr

â

nhạc tr nh đ n

th

ài giảng)
của tr

ng

ng đại h c V n hóa - ngh thu t

 Nội dung nghiên cứu:
G

ch ơng:

Ch ơng

Gi i thi u v hợp x

ng

ng, c n

t hợp v i c c ph ơng ph p nghi n c u tài i u Ph ơng

ph p quan s t, ph ơng ph p đà
đà

thoại , ph ơng ph p tr c quan, ph ơng ph p

thoại , ph ơng ph p th c hành và ng d ng

 Sản phẩm dự kiến của đề tài
Hoàn thành gi o tr nh (T p ài giảng) giảng dạy tr nh đ n
ngành s phạ

â

th

, , chuy n

nhạc

Hoàn thành gi o tr nh giảng dạy
 Ý nghĩa, hiệu quả của đề tài
7


Ph t tri n ỹ n ng s ng t c và


của
i ng i có đ dài – ngắn và c ng – chùng khác nhau. Dây thanh càng dài
th gi ng càng trầ (gi ng Soprano có dây thanh dài hoảng
– 19 mm) Gi ng
8


ass có dây thanh dài hoảng
– 5
Dây thanh c ng - chùng h c nhau tạo
ra â thanh ạnh – nh h c nhau
 thanh đ ợc c ng h ởng qua c c hoang r ng chủ y u ở phần đầu,
t
phần ở ng c, tr c hi tho t ra ngoài sẽ à thay đ i â sắc của âm thanh, làm
â thanh đ p hơn và phong ph hơn
Gi ng h t à
t nhạc c đặc i t Cùng v i ti ng nói, ng n ng , gi ng h t t c
đ ng ạnh ẽ và tr c ti p đ n t nh cả con ng i Chất ợng gi ng h t do cấu
tạo giải phẫu sinh t nhi n Gi ng h t chuy n nghi p chia à
d ng: D ng
opera (Vi t a th ng g i à d ng th nh ph ng), d ng dân gian và d ng nhạc
nh (estras)
Gi ng h t có nh ng đặc đi ri ng v cao đ (Tầ c gi ng cao – thấp, r ng
– h p), c ng đ (gi ng hỏe hay y u) và àu sắc của gi ng ( ch t nh hoặc tr
t nh, đ c – trong, rắn chắc – n
ợt)
Trong â nhạc có nhi u c ch th hi n gi ng h c nhau nh : đ c, ngâ thơ,
nói thầ th , hu t gió, ắt ch c
t ti ng đ ng có trong thi n nhi n… đ tạo
hi u quả â thanh đặc sắc gây ấn t ợng ạnh ẽ và t ng t nh hấp dẫn của â

à oại gi ng đang ph t tri n, ch a n đ nh,
8 tu i gi ng c c e c n non n t, â thanh nhỏ T
đối n đ nh có đ vang và đầy đặn hơn, đã xuất hi
tu i thanh quản c c e ph t tri n nhanh, nhi u e
do thanh đ i th ng s ng n và gi ng hàn

h ng phân i t gi i t nh T 5 đ n
9đ n
tu i gi ng c c e t ơng
n nh ng gi ng trầ T
đ n 6
nhất à c c e na
“v gi ng”

1.1.1.2. Giọng n
Gi ng h t n đ ợc chia thành a oại ch nh à gi ng n cao, gi ng n trung,
gi ng n trầ
 Gi ng n cao (Soprano) à gi ng h t n cao nhất trong c c oại gi ng g i
ta phân gi ng n cao thành a oại:
- Gi ng n cao ch t nh (Soprano dra atique) à gi ng hỏe, có đ vang
tr n toàn â v c Gi ng n cao ch t nh có hả n ng h t xuy n qua dàn
nhạc, hi h t xuống â
hu trầ â sắc hơi giống gi ng n trung.
- Gi ng n cao tr t nh (Soprano yrique) à gi ng hỏe chắc chắn, có â
sắc
ại, uy n chuy n hơn gi ng n cao ch t nh
- Gi ng n cao àu sắc (Soprano co ore ) hoa ỹ à oại gi ng rất inh
hoạt nh nhàng, â sắc trong s ng có hả n ng h t n cao hơn gi ng n
nh th ng 5,6 â
 Gi ng n trung (Mezzo Soprano) Gi ng n trung à oại gi ng gi a gi ng n

ấ p và đầy đặn
- Gi ng na trung tr t nh ( aryton yrique) có đ vang tr n,
ại,
ang nhi u chất tr t nh, nh nhàng
- Gi ng na trung ch t nh ( aryton dra atique) à gi ng h t có đ vang
n, i u hi n ch t nh
 Gi ng na trầ ( asse) ang àu sắc hỏe, v ng chắc, trầ hùng, à n n
cho hợp x ng, có đặc đi
chuy n đ ng t, hó h t nhanh Gi ng na trầ
chia à hai oại:
- Gi ng na trầ nh ( asse aryton) à gi ng h t có â sắc ấ p, gần
v i gi ng na trung, có th h t xuống â
hu trầ
t c ch thoải i,
d dàng
- Gi ng na trầ ch nh ( asse p afonde) à gi ng h t th hi n t nh oai
nghi , trầ hùng rất rõ r t
goài ra c n có gi ng na c c trầ (Octavist) rất hi gặp
goài c c gi ng thi u nhi, gi ng n , gi ng na , c n
t số oại gi ng h c:
 Gi ng dân ca, gi ng ngh nhân: Â sắc đ c đ o, phong c ch h t t do,
có nhi u uy n y tinh vi à hi u â nhạc h ng th ghi chép tỉ ỉ và
ch nh x c đ ợc
 Gi ng h t nhạc nh chia à
ốn gi ng:
cao, n trầ , na cao, na
trầ C ch h t gần v i gi ng nói, h ng c ng inh n n có u đi
nghe
rất rõ i Gi ng h t nhạc nh cần phải có nhạc đ
và

Tenor

Baryton

1.1.3. Tầm c các giọng trong hợp xƣớng
1.1.3.1. Hợp xƣớng ngƣời ớn
Hợp x ng n

Alto + Soprano

Basse

Hợp x

ng na

Basse + Tenor

1.1.3.2 Hợp xƣớng thiếu nhi

Alto + Soprano

1.2. Khái niệm về hợp xƣớng
Hợp x ng à
t oại h nh ngh thu t tr nh di n ng gi ng h t, g
nhi u
nhi u gi ng Qua t c ph , hợp x ng có th di n tả nh ng vấn đ
n của xã h i

12

– ng i
a trầ
– ng i
( goài ra ch ng ta có th t ng c ng giai đi u: S = 5 – 6 ng i)
i hợp x ng th nh ph ng có hoảng 0 đ n ng i chia nh sau:
cao
5 – 8 ng i
trầ
5 – 8 ng i
a cao
5 – 8 ng i
a trầ
5 – 8 ng i
( goài ra ch ng ta có th t ng c ng giai đi u: S = 9 – 0 ng i)
i hợp x ng trung nh có 60 ng i chia nh sau:
cao
5 ng i
trầ
5 ng i
a cao
5 ng i
a trầ
5 ng i
( goài ra ch ng ta có th t ng c ng giai đi u: S = 8 ng i)

13


ối v i hợp x ng trung nh trở n, hi cần t ng c
dùng divisi (chia , t ch )


cao
trung
trầ

-

:
:
:


cao
trung
trầ
hỗ h
cao
trầ
- Nam trung +


a
a
a

:
:
:
:
:

cao
trầ
a cao
a trầ

:
:
:

và

:
:
:
:

C c ài h t đ i hi có ch chia thành 5,6,7,8
à chia nhỏ ra

đ u xuất ph t t nh ng

tr n

h
n cao â sắc trong s ng, â v c cao nhất trong hợp x ng, à
ch nh,
th ng đả nh n giai đi u
n trầ â sắc ấ p, duy n d ng, th ng đi
v i
n cao

h ng
nhạc đ , chỉ ch tr ng đ n gi ng h t và â h ởng của c c oại gi ng h t t hợp ại
15


v i nhau à th i, dần dần tr n con đ ng ph t tri n, hợp x ng vẫn gi truy n thống
c đi n và nguy n tắc nghi
hắc ấy và có t n à hợp x ng hàn â hoặc inh đi n
( cade y) Hợp x ng acade y có hả n ng tr nh di n h ng nhạc đ và có nhạc
đ

à nh ng hợp x ng i u di n theo phong c ch của t ng dân t c và t ng đ a
ph ơng gắn i n v i phong t c, t p qu n, h i dân gian ở
t số n c tr n th gi i,
hợp x ng dân gian ph t tri n ạnh và có tr nh đ chuy n nghi p rất cao Gi ng h t
của c c ca vi n trong hợp x ng dân gian tuy c ng đ ợc phân oại thành c c oại
gi ng cao, gi ng trung và gi ng trầ nh ng tầ c của
i gi ng hạn ch hơn, chỉ
hoảng hơn
t t đ C ch h t và c ch ph t â đặc tr ng của t ng vùng i n,
t ng dân t c h c h n phong c ch c đi n (acade y)

h h
h
Ch ơng tr nh i u di n có t nh chất t ng hợp, c c ti t
c xen ẽ: đơn ca ngâ
thơ, ca cảnh, hoạt cảnh sân hấu,
a, nhạc và hợp x ng th ng thấy ở c c đoàn
v n c ng tỉnh, ca
a trung ơng, v n c ng c c inh chủng của quân đ i (đoàn H ng

c c đ ợc th hi n hoàn chỉnh trong
t h thống t ng th đ ợc g i
à t ng ph
T ng ph hợp x ng an tỏa, h ng nh ng đ ợc dùng trong thanh nhạc à c n
đ ợc p d ng trong cả h nhạc, t ng ph dùng trong c c an nhạc và dàn nhạc

1.2.2.1. Thiết kế t ng ph hợp xƣớng
Trong t ng ph hợp x ng c c
voca đ ợc vi t tr n t ng d ng ẻ nhạc ri ng,
d ng n d i d ng ia, nốt của t ng
t ơng ng theo chi u d c tùy thu c vào
tr ng đ của nốt nhạc C ch vi t t ng
hợp x ng trong t ng th tạo hả n ng
quan s t chuy n đ ng chi u ngang của t ng gi ng, c n hoảng c ch d ng n d i
d ng ia cho phép đ ng th i nh n đ ợc s
t hợp tất cả c c trong hợp x ng
Tr n th c ti n, t âu đ i đã h nh thành t n g i c c
hợp x ng nh sau:
Soprano (gi ng n cao), a to (gi ng n trầ ), tenor (gi ng na cao) và asse (gi ng
na trầ ) C c
tr n đ ợc x p theo th t t tr n xuống d i, đầu c c d ng ẻ
ph a tr i đ ợc nối ại v i nhau ng
t đ ng ẻ v i dấu ngoặc
1.2.2.2. Các oại khóa nhạc chủ yếu dùng phối cho giọng hát
Th ng th ng ng i ta dùng hóa So và hóa Fa đ phối cho gi ng h t
Vi t cho gi ng Soprano dùng hóa So
Vi t cho gi ng to dùng hóa So
Vi t cho gi ng Tenor dùng hóa So (nh ng â th c vang trầ hơn
t quãng
8)


hổ h

h

 Tổ

hổ h

hỗ h

T
oại t ng ph sau:

h

h h

h

18


 Tổ
hổ h
piano

hỗ h

h

t
có t c đ ng rất ạnh vào ng i nghe, hi
h t
d u ở sắc th i piano, c ơng ngh ở forte. h ng ng i thầy c đi n và ãng
ạn đã thấy đ ợc ở ối vi t này
t số nh ng hi u quả v đại, v th h s d ng hai
thủ ph p này vào c quan tr ng của t c ph , đ ối cuốn ng i nghe ng
ts
di n tả n i t:

Beethoven, giao h ởng số 9, ch ơng
20


- C ơng ngh : đ ng â

d u: đ ng â
sắc th i PP:

c c quãng 8, x p r ng, sắc th i ff :

Verdi, Requie , ch ơng , Day of nger
(n ) và đ ng â na trong hai quãng 8, â
hu thấp,

2.1.2. Lối viết hai
21


Hai

V d
Carmina Burana: Ecce gratum
(Hợp x ng h n hợp)

Carmina Burana: In taberna quando sumus

x

Hai
đ ng â
ở sắc th i pp:

na : cho â

thanh trầ

(Hợp x ng na )
hùng, hỏe, đầy ở sắc th i f và xa

22


Carmen
(Hợp x ng n )
Hai
soprano và a to th c hi n:S d ng hi u quả àu của gi ng cao và trầ
hi â nhạc ang t nh đối thoại

2.1.3. Lối viết a
a

asse nghỉ, t ng c ng tenor:
23


- Soprano à
th ng đả nhi
giai đi u Tuy nhi n, trong nhi u tr ng
hợp soprano th ng đi quãng a, quãng v i a to tạo ra â thanh
d u.
ng â à t ng c ng đ , quãng 8 à t ng s r ng rãi, quãng tạo cả
gi c nghe
du S
t hợp toàn
gi ng n đi đ ng â c n th ch hợp v i nh ng
nét chạy rắn rỏi và nhanh ở nh ng đoạn Tutti của hợp x ng hoặc ở nh ng ch di n
tả có tr ng đi
và d ng ri ng (sắc th i piano hoặc forte) i n à tr nh hu v c
cấ
Carmen

goài ra, nh ng đoạn nhạc nhanh, h t ở â
hu cao th nhất đ nh phải i theo
quãng 8 h ng â sắc soprano ở hu v c cao này th ng vang nh ng chói do đó
thi u s c di n tả, uốn có â sắc đầy và di n tả â thanh hỏe, chắc nó cần phải
đ ợc d a vào nh ng â ở t đ d i nó:
Th ng th ng ng i ta g i chung à t ng c ng cho giai đi u
Sau
cao (giai đi u ch nh) à
trầ đ ợc ng i nghe nh n ra và d phân i t
nhất, c n

hu đ u cho â h ởng cân đối, cân ng và hài h a
hi ốn
đ ợc th hi n theo ối vi t ph c đi u đó à c c ph ơng ph p hoe
àu sắc của t ng oại gi ng rất đặc tr ng cho â nhạc hợp x ng t xa x a cho đ n
ngày nay
asse à trầ của hợp x ng, nh ng hi đ t ng c ng th
trầ à n n
cho v ng chắc ng i ta th ng t ng c ng th phần đ h a â , do h nhạc đả
nhi
ở t đ trầ hơn ở
asse ng
t quãng 8, n u vi t hợp x ng ở h nh
th c a cappe a th t ng c ng
aryton, hai
trầ đó hợp ại, đủ đ đe ại toàn
dàn hợp x ng
t n n đ ng v ng vàng cả trong hi h t ở sắc th i forte c ng nh
trong piano, cả trong tốc đ nhanh c ng nh trong tốc đ ch
hi
t ti ng h t hoặc
t nét
trầ đ ợc vi t ở nh ng â thấp, ng i ta
th ng t ng c ng nét nhạc đó theo đ ng â
Handel

2.2. Ý Nghĩa vai tr các

trong hợp xƣớng

2.2.1. B chủ điệu