Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
...
LỜI CẨM TẠ

Trước hết, em xin được
gửi lờiĐẠI
cảmHỌC
ơn sâu
sắcTHƠ
đến thầy PGS.TS Võ Thành
TRƯỜNG
CẦN
KHOA
KINH
QUẢN
TRỊ trong
KINHsuốt
DOANH
Danh, thầy đã quan
tâm và
giúpTẾ
đỡ- em
tận tình
quá trình em thực hiện
Luận văn tốt nghiệp.
Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học cần Thơ cùng
toàn thể các thầy cô giáo trong khoa Kinh tế và cán bộ nhân viên thư viện đã tạo
điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành tốt đề tài này.

LUÂN
• • VĂN TỐT NGHIÊP

Cao Hoàng Quân


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
NHẬN XÉT CỦA GIẢO VIÊN HƯỞNG DẪN

NHẬN XÉT CỦA GIẢO VIÊN PHẢN BIỆN

-4-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...

-5-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...

MỤC LỤC
Trang
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU...............................................................................................1
•
1.1..................................................................................................................................Đặ
t vấn đề nghiên cứu..................................................................................................1
1.1.1. Sự cần thiết nghiên cứu......................................................................................1
1.1.2. Căn cứ khoa học và thực tiễn.............................................................................2
1.2....................................................................................................Mục tiêu nghiên cứu
..................................................................................................................................2
1.2.1. Mục tiêu chung....................................................................................................2
-6-

3.1.1................................................................................................................................ Ki
nh tế Việt Nam và tác động đến điều hành chính sách tiền tệ........................................26
3.1.2. Cơ cấu kinh tế....................................................................................................27
3.1.3................................................................................................................................ Di
ễn biến tình hình lạm phát năm 2008.............................................................................27
3.1.4. Diến biến tiền tệ.................................................................................................28
3.1.4.1. Tình hình huy động vốn của ngành Ngân hàng..........................................28
3.1.4.2. Tình hình tăng trưởng tín dụng của ngành Ngân hàng...............................29
3.2.

Thực trạng hoạt động kinh doanh hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà

nước Việt Nam năm 2008...............................................................................................30
3.2.1. Tổng quan về hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam.....................................30
3.2.2. Tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Nhà nước.................................30
3.3.

Tình hình hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Nhà nước

Việt Nam năm 2008.........................................................................................................32
3.3.1. Quy mô Tổng tài sản và vốn điều lệ...................................................................32
3.3.2. Qui mô về số lượng và tổng nguồn vốn của hệ thống NHTMNN.....................33
3.3.3. Thị phần huy động - cho vay..............................................................................34
-7-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
4.1.3. Khả năng sinh lời...............................................................................................40
4.2. Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà
nuớc

Nam ...
5.1.

Định hướng phát triển hoạt động hệ thống Ngân hàng thưomg mại Nhà

nước.................................................................................................................................59
5.2.

Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động hệ thống Ngân hàng thương mại

nhà nước từ nay đến năm 2020.......................................................................................60
5.2.1. Nâng cao năng lực tài chính...............................................................................60
5.2.1.1........................................................................................................................ X
ử lý dứt điểm nợ tồn đọng.........................................................................................60
5.2.1.2........................................................................................................................ Tă
ng vốn chủ sở hữu của các NHTMNN......................................................................60
5.2.2. Nâng cao năng lực quản trị của các NHTMNN.................................................61
5.2.2.1........................................................................................................................ Xâ
y dựng chiến lược kinh doanh...................................................................................61
5.2.2.2........................................................................................................................ Cơ
cấu lại mô hình tổ chức của NHTMNN.....................................................................61
5.2.2.3........................................................................................................................ Nâ
ng cao chất lượng nguồn nhân lực của hệ thống NHTMNN.....................................62
5.2.2.4. Quản lý rủi ro..............................................................................................63
5.2.3. Đầu tư, nâng cao chất lượng công nghệ ngân hàng............................................63
5.2.4. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về lĩnh vực tiền tệ và dịch vụ ngân hàng..........64
5.2.5. Thúc đẩy cổ phần hoá các NHTMNN................................................................64
5.2.6. Xây dựng tập đoàn tài chính trong xu thế hội nhập ngành ngân hang...............68
5.2.7. Xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của Ngân hàng theo
cách tiếp cận mới.............................................................................................................68

OECD
DEA
WTO
Vietcombank
Vietìnbank
MHB
BIDV
Agribank
MHBS

Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
Nam ...
Ngân hàng thương mại
DANH
SÁCH
CÁC
TẮT MỤC HÌNH
DANH
Ngân
hàng
thương
mạiTỪ
NhàVIẾT
nước
Trang
Ngân hàng Việt Nam
Tổ chức tín dụng
Hình 1: KHÁI QUÁT
HOẠT
ĐỘNG

Vốn điều lệ
- 2008..............................................................................................................................28
Tài sản
Doanh nghiệp Nhà nước
Hình 5: TÌNH HÌNH TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG CỦA NGÀNH NGÂN
Cổ phần hoá
nhập
hoạt động biên
HÀNG GIAI ĐOẠNThu
2002
- 2008...................................................................................29
Lương thực, thực phẩm
Hình 6: HỆ THỐNG
TỔthực
CHỨC
DỤNG VIỆT NAM..................................30
PhiCÁC
lương
thựcTÍN
phẩm
Hình 7: QUY MÔ Tổng
TỔNGnăng
TÀIsuất
SẢN
VÀ
VỐN
cấc
nhân
tố ĐIỀU LỆ CỦA HỆ THỐNG
Tổ chức các nước phát triển

Việt NĂM 2008......................35
Hình 10: THỊ
PHẦN
CHO
VAY
NHTM
Công ty cổ phàn chứng khoán MHB
Hình 11: CO CẤU THU NHẬP CỦA HỆ THỐNG NHTMNN NĂM 2008.................36

-11-12-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...

CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU

1.1.

Đặt vấn đề nghiên cứu

1.1.1. Sự cần thiết nghiên cứu
Trong nền kinh tế hiện đại, sự phát triển nhanh chóng của hoạt động ngân
hàng thưomg mại và những hỗ trợ to lớn của nó cho nền kinh tế đã làm cho ngân
hàng thương mại trở thành một tổ chức tài chính ngày càng quan trọng. Do đó, sự
thành bại của hoạt động ngân hàng tác động rất lớn đến đời sống kinh tế xã hội
của một quốc gia.
Qua thời gian đổi mới toàn diện về chính sách, cơ chế quản lý kinh tế từ tập
trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà
nước. Các ngành kinh tế đều phải chịu ảnh hưởng lớn từ những biến động trên thị



Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
- So sánh mức độ đóng góp TFP của các ngân hàng trong hệ thống ngân
hàng thương mại Nhà nước Việt Nam
- Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân
hàng thương mại Nhà nước Việt Nam.

1.3.

Phạm vỉ nghiên cứu

1.3.1. Không gian
Số liệu sử dụng nghiên cứu được lấy tập trung từ báo cáo tài chính của các
Hội sở ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam và nghiên cứu tại Việt Nam.

1.3.2. Thòi gian
Đề tài nghiên cứu các đối tượng Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt
Nam trong giai đoạn 2004 - 2008.
Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 3/2010 - 6/2010.
-15-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...

1.5. Lươc khảo tài liêu
••

1.5.1. Các nghiên cứu trong và ngoài nước
“Efficiency and Productivity Analysis: Deterministic Approaches”,

kết quả thực nghiệm có thể mang lại lợi ích cho các nhà hoạch định chính sách
Việt Nam, và có thể đề ra những chính sách để nâng cao hiệu quả của ngành
-17-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
động, TFP để có thể đánh giá được mức độ đóng góp của các nhân tố đến tăng
trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1987- 2006 đồng thời ước lượng hàm sản
xuất, đo lường năng xuất và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến khối doanh
nghiệp Việt Nam giai đoạn 2003-2005.
Lê Dân, bài viết giới thiệu về bản chất mới của năng suất cũng như cách
tiếp cận năng suất. Trên cơ sở đó, bài viết trình bày phương pháp phân tích biến
động năng suất, lượng hoá vai trò và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố ảnh
hưởng đến sự biến động đó. Đồng thời xem xét ảnh hưởng của năng suất đến các
chỉ tiêu kinh tế xã hội khác. Trong đó, bài viết chú trọng đến phân tích chỉ tiêu
năng suất nhân tố tổng họp (TFP).
Rủi ro hệ thống ngân hàng ở Việt Nam xu hướng gần đây và triển vọng
diễn biến - Franẹois-Xavier Béllocq - (Diễn đàn Kinh tế và tài chính, khóa
họp lần thứ bảy - Kinh tế Việt Nam sau khỉ gia nhập WTO): Bài viết giới
thiệu một phân tích về rủi ro hệ thống ở Việt Nam trên cơ sở dựa trên kiến thức
lý thuyết được phát triển trong lĩnh vực tài chính vĩ mô từ cuối những năm 90.
Định hướng này cho phép chúng ta có cái nhìn tổng thể về các thách thức lớn mà
hệ thống ngân hàng của Việt Nam phải đối mặt với tư cách là một nền kinh tế
vừa trong giai đoạn chuyển đổi, vừa thu hẹp khoảng cách rất nhanh với các nền
kinh tế khác và đang trong quá trình hội nhập quốc tế. Trong khuôn khổ này,
phần đầu của bài viết được dành để giới thiệu hai đặc tính chủ yếu của hệ thống
ngân hàng Việt Nam : thứ nhất là quá trình từng bước tiến hành tự do hóa và thứ
hai là tính chất không minh bạch của hệ thống này. Trong phàn hai, chúng tôi đi
vào phân tích các rủi ro xuất phát từ chu trình tài chính và tình trạng đô la hóa
bảng tổng kết tài sản. Cuối cùng là suy nghĩ về khả năng diễn biến phát triển của

thiểu chi phí cho xã hội, tạo điều kiện cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển
bền vững. Ngược lại, khi ngân hàng phá sản sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến những
người gửi tiền, và sự phá sản của ngân hàng luôn có hiệu ứng dây chuyền, lây lan
rất lớn và tác động xấu đến đời sống kinh tế xã hội.
Thứ ba, các sản phẩm, dịch vụ của NHTM mang tính tương đồng, dễ sao
chép và gắn chặt với yếu tố thời gian.

Các sản phẩm, dịch vụ mà NHTM cung cấp cho khách hàng rất đa dạng
nhưng phàn lớn các sản phẩm của mỗi ngân hàng này lại tương đồng với các sản
phẩm của các NHTM khác, đặc biệt là các sản phẩm truyền thống như: huy động
vốn, cho vay, thanh toán. Nếu một NHTM vừa thực hiện một loại hình dịch vụ
nào đó có hiệu quả thì ngay lập tức có thể bị các ngân hàng khác thực hiện theo.
Như vậy, khái niệm sản phẩm dịch vụ mới của NHTM phải được hiểu là sản
phẩm dịch vụ mà ngân hàng đó đưa ra thị trường trước các đối thủ cạnh tranh.
Mặt khác, thời gian chính là yếu tố quan trọng thực hiện giá trị của sản
phẩm, đồng thời cũng là một trong những yếu tố quyết định giá cả của sản phẩm
dịch vụ ngân hàng.
Thứ tư, khách hàng của ngân hàng thương mại rất da dạng.

-20-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
Rủi ro có thể xảy ra đối với bất kỳ loại hình kinh doanh nào. Tuy nhiên rủi
ro trong kinh doanh của ngân hàng có những điểm khác biệt với các lĩnh vực
kinh doanh khác về mức độ và nguyên nhân. Rủi ro trong kinh doanh của ngân
hàng có tính lan truyền và để lại hậu quả to lớn, không chỉ bao gồm rủi ro nội tại
của ngành, mà còn của tất cả các ngành khác trong nền kinh tế, không chỉ trong
phạm vi một quốc gia mà còn trong phạm vi nhiều quốc gia khác. Những rủi ro
thường bao gồm: rủi ro túi dụng, rủi ro thanh toán, rủi ro hối đoái, rủi ro lãi suất,

-

Tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi giao dịch: Trong đó tiền gửi tiết kiệm

của
dân cư chiếm tỷ trọng khá lớn trong tổng vốn huy động của NHTM. Ngoài ra còn
có các khoản tiền gửi có kỳ hạn của doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, các
khoản tiền gửi này có thể là các khoản phải trả đã xác định thời hạn chi hoặc các
khoản tích lũy của doanh nghiệp. Bên cạnh các khoản tiền gửi có kỳ hạn, NHTM
còn huy động các khoản tiền gửi không kỳ hạn, đây là những khoản tiền mà
-22-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
hàng, đồng thời thông qua các hoạt động này ngân hàng có thể nâng cao khả
năng cạnh tranh của mình trên thị trường.
-

Vay từ ngăn hàng thương mại khác: Trong quá trình hoạt động kinh

doanh của mình nếu các ngân hàng thương mại nhận thấy nhu cầu vay vốn của
khách hàng gia tăng mạnh hoặc ngân quỹ bị thiếu hụt do có nhiều dòng tiền rút
ra, thì các ngân hàng thương mại có thể vay nợ tại các ngân hàng khác như Ngân
hàng Nhà nước thông qua hình thức chiết khấu, tái chiết khấu các giấy tờ có giá,
các hợp đồng tín dụng đã cấp cho khách hàng; hoặc vay của các tổ chức tài chính
khác trên thị trường tiền tệ nhằm bổ sung cho thiếu hụt tạm thời về vốn.
Q Hoạt đỏng sử dụng vốn: Chức năng thứ hai trong hoạt động luân
chuyển tài sản của các ngân hàng thương mại là thực hiện các hoạt động tín dụng
và đầu tư. Đây là các hoạt động đem lại nguồn thu cho ngân hàng và bù đắp các
chi phí trong hoạt động.

quỹ, bảo lãnh, kinh doanh ngoại tệ, uỷ thác, đại lý, kinh doanh chứng khoán...
Ngoài ra, trước sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin, hiện nay các ngân
hàng còn phát triển và cung cấp các dịch vụ mới như dịch vụ thẻ, Internet
Banking, Phonebanking...cũng như phát triển mạnh dịch vụ ngân hàng quốc tế.

2.1.3. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
2.I.3.I. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một yếu tố đặc biệt quan trọng mà bất kỳ
doanh nghiệp nào cũng quan tâm, có thể đề cập một số ý như sau:
Một là, hiệu quả kinh doanh NHTM là bộ phận không thể tách rời của hiệu
quả tái sản xuất toàn bộ xã hội. Quá trình thực hiện đầu tư vốn cũng như các hoạt
động kinh doanh khác của NHTM thể hiện thời điểm tạm thời của quá trình tái
sản xuất, đảm bảo hiệu quả cao hơn của mỗi chu trình tái sản xuất tiếp theo. Việc
nghiên cứu hiệu quả kinh doanh của NHTM không thể tách khỏi hiệu quả kinh tế
quốc dân. Vì vậy, tiêu chuẩn hiệu quả kinh doanh của NHTM phải gắn liền với
tiêu chuẩn hiệu quả phát triển kinh tế quốc dân trong một tổng thể.
Hai là, hiệu quả kinh doanh của NHTM đồng nghĩa với việc đạt được sự
thống nhất về lợi ích giữa khách hàng, ngân hàng và nền kinh tế quốc dân. Tức là
khi lợi ích của các chủ thể tham gia vào dự án này được kết họp một cách hài
hoà. Nếu lợi ích của một chủ thể nào đó bị vi phạm, hoạt động đó sẽ bị ảnh
hưởng không thể trôi chảy được. Hoạt động kinh doanh của các ngân hàng luôn
gắn liền với thực hiện các lợi ích kinh tế xã hội, lợi ích của ngân hàng và lợi ích
của khách hàng. Đó là mối quan hệ tạo tiền đề và hỗ trợ nhau cùng phát triển.
Ba là, hiệu quả kinh doanh của NHTM là đạt được mục tiêu của ngân hàng.
Mỗi chủ thể có những mục tiêu khác nhau khi tham gia hoạt động đầu tư vốn.

-24-


Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...

Lợi nhuận sau thuế
Tông sô cô phiêu thường hiện hành

(4)

ROA =

Lợi nhuận sau thuế
Tông tài sản có

(5)

ROE =

Lợi nhuận sau thuế
Vôn chủ sở hữu

(6)

TNHĐB =

Tỷ lệ thu lãi biên ròng (NIM), thu ngoài lãi biên ròng (NOM), thu nhập
hoạt động biên (TNHĐB): Phản ánh năng lực của hội đồng quản trị và nhân
viên ngân hàng trong việc duy trì sự tăng trưởng của các nguồn thu (chủ yếu từ
các khoản cho vay, đầu tư và phí dịch vụ) so với mức tăng của chi phí (chủ yếu
là chi trả lãi tiền gửi, những khoản vay trên thị trường tiền tệ, tiền lương nhân
viên và phúc lợi). Tỷ lệ thu nhập lãi biên ròng đo lường mức chênh lệch giữa thu
-25-




Phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam ...
Tổng chỉ phí hoạt động/tổng thu từ hoạt động: Là một thước đo phản
ánh mỗi quan giữa đầu vào (tử số) và đầu ra (mẫu số) hay nói cách khác nó phản
ánh khả năng bù đắp chi phí trong hoạt động của ngân hàng.

Năng suất lao động (Thu nhập hoạt động/số nhân viên làm việc đầy đủ
thòi gian): Phản ánh hiệu quả sử dụng lao động của ngân hàng.
Tổng thu hoạt động/tổng tài sản: Phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản. Nếu
hệ số này lớn phản ánh ngân hàng đã phân bổ tài sản (danh mục đầu tư) một cách
họp lý nhằm nâng cao lợi nhuận của ngân hàng.

-27-