ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
THÁI VĂN HÙNG
QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP PHƯỜNG, XÃ
THÀNH PHỐ VINH, NGHỆ AN
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TR̀ÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội – 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
THÁI VĂN HÙNG
QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP PHƯỜNG, XÃ
THÀNH PHỐ VINH, NGHỆ AN
CHUYÊN NGÀNH : QUẢN LÝ KINH TẾ
Mă số: 60 34 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TR̀NH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRỊNH THỊ HOA MAI
XÁC NHẬN CỦA GVHD
2.1.2. Sự phát triển kinh tế............................................................................ 30
2.2. Thực trạng quản lý ngân sách phường, xã ở thành phố Vinh ................. 32
2.2.1. Quản lý thu ngân sách phường, xã ...................................................... 33
2.2.2 Quản lý chi ngân sách phường, xã ...................................................... 42
2.3. Đánh giá chung thực trạng quản lý ngân sách phường, xã hiện nay ....... 47
2.3.1. Những mặt tích cực trong hoạt động quản lý ngân sách phường, xã .. 47
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân ......................................................... 51
CHƯƠNG 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG
QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG, XÃ Ở THÀNH PHỐ VINH ............. 61
3.1. Định hướng và nhiệm vụ quản lý ngân sách phường, xã ....................... 61
3.1.1. Định hướng chung .............................................................................. 61
3.1.2. Nhiệm vụ cụ thể trong thời gian tới .................................................... 61
3.2. Một số giải pháp cơ bản........................................................................ 62
3.2.1. Nhóm giải pháp phát triển, khai thác nguồn thu .................................. 62
3.2.2. Nhóm giải pháp quản lý chi và cân đối ngân sách phường, xã ............ 64
3.2.3. Nhóm giải pháp khác .......................................................................... 73
KẾT LUẬN.................................................................................................. 80
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 84
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Ký hiệu
Nguyên nghĩa
1. CNH, HĐH
9. NS
Ngân sách
10. NSNN
Ngân sách nhà nước
11. NSX
Ngân sách xã
12. QLNN
Quản lý nhà nước
13. TNCN
Thu nhập cá nhân
14. TNDN
Thu nhập doanh nghiệp
15. TNHH
Trách nhiệm hữu hạn
16. UBND
xã phải sử dụng ngân sách như một công cụ, phương tiện để thực hiện chức
năng và nhiệm vụ của mình.
Quy định của nhà nước về quản lý ngân sách xã - Điều lệ ngân sách xã
lần đầu được ban hành theo Nghị định số 64-CP ngày 08/4/1972 của Hội
đồng Chính phủ, tiếp theo đó là Nghị định số 138/HĐBT ngày 19/11/1983
của Hội đồng Bộ trưởng khẳng định thêm sự quan trọng của ngân sách xã ngân sách xã được coi là một cấp trong hệ thống ngân sách nhà nước, bao
gồm 4 cấp ngân sách: Trung ương, tỉnh, huyện (thành, thị) thuộc tỉnh.
Ngày 20/3/1996 Luật Ngân sách Nhà nước được Quốc hội khóa X thông
qua, ngày 16/12/2002 Luật Ngân sách Nhà nước số 01/2002/QH11 đã sửa đổi
Luật ngân sách đã ban hành năm 1996. Tóm lại, từ khi có Điều lệ ngân sách
xã theo Nghị định số 64-CP ngày 08/4/1972 của Chính phủ đến nay, đã có
nhiều thay đổi và ngày càng được hoàn thiện hơn.
Cùng với tiến trình phát triển của xã hội. Nhà nước sử dụng công cụ
Ngân sách để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương. Luật Ngân
sách nhà nước năm và các văn bản hướng dẫn thi hành luật đã có tác dụng to
lớn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý điều hành ngân sách, nhằm thực
hiện mục tiêu phát triển đất nước nói chung và từng địa phương nói riêng.
Hiện nay, tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế về cả chiều rộng
lẫn chiều sâu đã có những tác động sâu sắc đến hoạt động quản lý ngân sách
của nhà nước và đặc biệt là ngân sách phường, xã (gọi chung là ngân sách xã
- NSX). Sản xuất kinh doanh dịch vụ ngày càng phát triển, mức sống của
1
người dân ngày càng cao, do đó số thu - chi của ngân sách phường, xã cũng
không ngừng phát triển. Điều này đòi hỏi công tác quản lý ngân sách phường,
xã phải có sự vận động đi lên.
Từ yêu cầu của thực tiễn trên, công tác quản lý ngân sách xã đã được các
cấp chính quyền xem đây là nhiệm vụ then chốt để giúp cho công tác quản lý
quản lý ngân sách xã của huyện Đoan Hùng từ việc xây dựng dự toán đến
quản lý thu, chi và quyết toán ngân sách xã … chưa đáp ứng được công tác
quản lý ngân sách xã từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý
ngân sách xã trên địa bàn.
Luận văn thạc sĩ kinh tế năm 2012 của tác giả Vũ Minh Thông về "Quản
lý thu chi ngân sách nhà nước của chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Lâm
Đồng”. Tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách xã
và quản lý ngân sách xã. Phân tích đánh giá thực trạng quản lý hoạt động thu
chi ngân sách nhà nước tại chính quyền cơ sở cấp xã, phường, thị trấn trên địa
bàn tỉnh Lâm Đồng, chỉ ra những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế và
nguyên nhân của những tồn tại hạn chế. Đề xuất một số giải pháp để đổi mới
công tác quản lý ngân sách xã nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý
ngân sách nhà nước tại cấp xã.
Đây không phải là một đề tài mới, song cùng với quá trình phát triển
kinh tế, công tác quản lý Ngân sách xã cũng không ngừng thay đổi để phù
hợp với thực tiến hiện nay. Do hạn chế về thời gian nghiên cứu và kiến thức
cho nên chuyên đề không thể đi sâu vào từng khía cạnh mà chỉ nêu tổng quan
thực trạng hoạt động quản lý ngân sách xã trên địa bàn.
Câu hỏi nghiên cứu của luận văn là:
- Thực trạng công tác quản lý Ngân sách phường, xã tại TP Vinh, tỉnh
Nghệ An như thế nào, còn những mặt nào cần tiếp tục hoàn thiện ?
3
- Làm thế nào để khai thác tốt nguồn thu ngân sách, quản lý chi tiêu ngân
sách xã tiết kiệm, đúng quy định và cân đối ngân sách tiên tiến, khoa học, sát
với thực tế ?
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
hợp thông tin, phân tích, đánh giá, so sánh, suy diễn, khái quát hoá …
Phương pháp thống kê - so sánh: được sử dụng phổ biến trong chương
2. Tác giả sử dụng các số liệu được thống kê từ các báo cáo của Sở Tài
chính Nghệ An, của UBND tỉnh Nghệ An, phòng Tài chính- Kế hoạch thành
phố Vinh ... đã được thống kê nhằm cung cấp số liệu cho việc đánh giá kết
quả của hoạt động quản lý NN đối với NSX; phân tích, so sánh trong các nội
dung của hoạt động QLNN đối với NSX. Với những tài liệu được thống kê,
luận văn sử dụng phương pháp so sánh để phân tích tính hiệu quả của QLNN
đối với NSX.
Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phương pháp phân tích - tổng hợp
được sử dụng trong toàn bộ luận văn. Với mục đích phân tích và đánh giá
hiệu quả của hoạt động quản lý NSX trên địa bàn thành phố Vinh. Từ các
thông tin được thu thập, tiến hành phân tích các nội dung và đánh giá những
kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của hoạt động quản lý NSX
trên địa bàn thành phố Vinh.Tác giả thu thập số liệu từ các nguồn cung cấp
như: phòng Tài chính- Kế hoạch TP Vinh, Kho bạc nhà nước TP Vinh từ năm
2010 đến nay để từ đó tổng hợp, tính toán và phân tích các số liệu có liên
quan.
5. Những đóng góp của luận văn
5.1. Về mặt lý luận
Đề tài đã hệ thống cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước.
5.2. Về mặt thực tiễn
5
- Tác giả đã đánh giá được thực trạng quản lý ngân sách cấp xã tại Thành
phố Vinh, Nghệ An
- Tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách
cấp xã tại Thành phố Vinh, Nghệ An.
Xã là một cấp chính quyền cơ sở của bộ máy quản lý nhà nước, trực tiếp
giải quyết mỗi quan hệ giữa nhà nước với người dân, từ đó phản ánh chính
sách, chế độ của nhà nước được thực thi tới mức độ nào, mọi quan tâm của
nhà nước cho đến tâm tư, nguyện vọng của người dân ra sao đều được thể
hiện ở đây.
- Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã
được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong
một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
7
- Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống Ngân sách nhà
nước (NSNN), đảm bảo điều kiện tài chính để chính quyền xã chủ động khai
thác các thế mạnh tạo dựng nguồn thu tốt cho ngân sách và dùng chính nguồn
thu đó phục vụ cho nhu cầu chi tiêu của xã.
- Ngân sách xã là: hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình
tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã
nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở
trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý; NSX là một loại quỹ
tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở. Hoạt động của quỹ này
thể hiện trên hai phương diện: Huy động nguồn thu vào quỹ (gọi tắt là thu
NSX) và phân phối, sử dụng các khoản vốn quỹ đó (gọi tắt là chi NSX).
Tóm lại: Ngân sách xã là tổng thể các hoạt động thu, chi của nhà nước
cấp xã được dự toán và thực hiện trong một năm. Tuy nhiên, đằng sau hoạt
động thu - chi đó là các quan hệ kinh tế.
1.1.2. Nội dung thu, chi của ngân sách xã
Nội dung thu, chi của ngân sách xã được quy định tại Nghị định số
60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng
dẫn thi hành Luật NSNN số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002; Thông tư số
Theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước thì các khoản này gồm:
Thuế chuyển quyền sử dụng đất (nay gọi là thuế Thu nhập cá nhân); Thuế
nhà đất; Thuế môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh; Thuế sử dụng đất nông
nghiệp thu từ hộ gia đình; Lệ phí trước bạ nhà đất.
- Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách xã
Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách xã gồm:
+ Thu bổ sung để cân đối ngân sách là mức chênh lệch giữa dự toán chi
được giao và dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp (gồm các khoản thu
9
100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ). Số bổ sung cân đối này được
xác định từ đầu thời kỳ ổn định ngân sách và được giao từ 3 đền 5 năm.
+ Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản bổ sung theo từng năm để hỗ trợ
xã thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể.
1.1.2.2. Nhiệm vụ chi của Ngân sách xã
Chi của Ngân sách gồm: chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Hội
đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân cấp nhiệm vụ chi cho NSX. Căn cứ
vào chế độ phân cấp quản lý Kinh tế – Xã hội của Nhà nước, các chính sách
chế độ về hoạt động của các cơ quan nhà nước, Đảng cộng sản Việt Nam, các
tổ chức chính trị xã hội và nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của xã khi phân
cấp nhiệm vụ chi cho NSX, Hội đồng nhân dân tỉnh xem xét giao cho NSX
thực hiện các nhiệm vụ thu chi dưới đây.
- Chi thường xuyên:
Chi cho hoạt động của các cơ quan nhà nước ở xã, gồm:
+ Tiền lương, tiền công của cán bộ công chức cấp xã.
+ Sinh hoạt phí đại biểu hội đồng nhân dân.
+ Các khoản phụ cấp khác theo quy định của nhà nước.
+ Công tác phí.
xã quản lý.
+ Chi sự nghiệp giáo dục: hỗ trợ các lớp học bổ túc văn hoá, trợ cấp nhà
trẻ, lớp mẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên và cô nuôi dạy trẻ do xã quản lý.
+ Chi cho sự nghiệp y tế: Hỗ trợ chi thuờng xuyên phục vụ cho việc tiêu
trùng, phòng chống dịch bệnh và khám chữa bệnh của trạm y tế xã.
+ Chi sữa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ
tầng do xã quản lý như: Trường học, trạm y tế, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, nhà văn
hoá, đài tưởng niệm, cơ sở thể dục thể thao, cầu, đường giao thông, công trình
cấp thoát nước công cộng…
11
+ Hỗ trợ khuyến khích phát triển các sự nghiệp kinh tế như: Khuyến
nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định.
+Các khoản chi thường xuyên khác ở xã theo quy định của pháp luật.
- Chi đầu tư phát triển:
+ Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội
không có khả năng thu hồi vốn theo phân cấp của tỉnh.
+ Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng KT- XH của xã từ
nguồn huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân cho từng dự án nhất định
theo quy định của pháp luật, do HĐND xã quyết định đưa vào NSX quản lý.
+ Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật.
Hoạt động thu, chi của Ngân sách xã luôn gắn chặt với chức năng, nhiệm
vụ của chính quyền xã đã được phân công, phân cấp; đồng thời luôn chịu sự
kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã. Chính vì vậy,
các chỉ tiêu thu, chi của Ngân sách xã luôn mang tính pháp lý. Các quan hệ
thu, chi Ngân sách xã rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác
nhau. Số thu hoặc chi theo từng hình thức chỉ có thể được thực thi khi đã
được ghi vào dự toán và đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
Thông qua chi ngân sách, các hoạt động của Đảng, chính quyền, các
đoàn thể chính trị xã hội được duy trì và phát triển không ngừng, ổn định qua
đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước ở cơ sở. Với các khoản chi cho sự
nghiệp giáo giục, sự nghiệp y tế đã thiết thực nâng cao dân trí, sức khoẻ cho
mọi người và cộng đồng xã hội. Các khoản chi xây dựng cơ bản của Ngân
sách xã ngày càng làm cho bộ mặt đô thị và nông thôn ngày càng phát triển.
Cùng với sự phát triển của đất nước nói chung, tỉnh Nghệ An cũng như
thành phố Vinh nói riêng, vai trò của Ngân sách xã ngày càng khẳng định
trong việc xây dựng nông thôn mới. Ngân sách xã không những tăng cường
hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước mà còn hướng cho các doanh
13
nghiệp tư nhân, hộ kinh tế gia đình trên địa bàn có hướng phát triển mới để
phù hợp với nền kinh tế thị trường.
Xét trong hệ thống ngân sách nhà nước thì Ngân sách xã là một cấp ngân
sách cơ sở và nắm giữ một vị trí rất quan trọng trong hệ thống ngân sách.
Ngân sách xã, hoạt động quản lý Tài chính ở cấp xã đi vào nề nếp, có
hiệu quả là yếu tố quan trọng đảm bảo cho công tác chỉ đạo, điều hành của
chính quyền xã vững mạnh.
Luật ngân sách Nhà nước được Quốc hội thông qua đã quy định nhiệm
vụ, quyền hạn về ngân sách của mỗi cấp chính quyền, trong đó có HĐND và
UBND xã.
Qua các yếu tố trên, thấy rằng: Ngân sách xã chiếm giữ vai trò tích cực
đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, tạo đà phát triển đi lên trong công cuộc
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Từ lý luận và thực tiễn, thấy rằng phải tăng cường hoạt động quản lý
Ngân sách phường, xã là việc làm quan trọng và cần thiết để phát huy vai trò
của chính quyền cấp xã, trong việc chủ động khai thác tiềm năng, thế mạnh
các quá trình xã hội và hành vi của con người nhằm duy trì tính ổn định và
phát triển của đối tượng theo mục tiêu đã định. Quản lý ngân sách xã là quản
lý nguồn thu và thực hiệm nhiệm vụ chi của Ngân sách xã.
Quản lý thu Ngân sách là sự tác động có tổ chức và mục đích của Nhà
nước vào đối tượng quản lý để điều khiển đối tượng quản lý nhằm huy động
vốn cho NSNN có hiệu quả cao.
Quản lý chi Ngân sách là sự tác động có tổ chức và mục đích của Nhà
nước vào đối tượng quản lý để điều khiển đối tượng quản lý nhằm sử dụng
nguồn NSNN đạt hiệu quả cao.
15
1.2.2. Quy trình quản lý Ngân sách xã
Căn cứ Luật NSNN số 01/2002/QH11 ngày 16/12/ 2002; Nghị định số
60/2003/NĐ-CP của Chính phủ, Thông tư số 60/2003/TT-BTC ngày
23/6/2003 của Bộ Tài chính hướng dẫn quy định về quản lý ngân sách, thì
quy trình quản lý ngân sách cụ thể như sau:
Ngân sách xã cũng là một cấp ngân sách nhà nước nên nội dung quản lý
Ngân sách xã cũng gồm ba khâu: Lập dự toán Ngân sách xã, chấp hành dự
toán ngân sách và quyết toán ngân sách xã. Để quản lý tốt Ngân sách xã thì
cần phải quản lý tốt cả ba khâu của chu trình này, củ thể như sau:
Bước 1. Lập dự toán ngân sách xã
* Phải đảm bảo những yêu cầu sau:
- Phải phán ánh một cách đầy đủ, chính xác các khoản thu, chi dự kiến
có thể phát sinh năm kế hoạch theo đúng chế độ tiêu chuẩn, định mức của
Nhà nước. Điều này có nghĩa là: khi lập dự toán, người lập phải tính toán đầy
đủ các khả năng thu Ngân sách xã, có tính đến khả năng khai thác nguồn thu
tiềm năng của xã, đồng thời tính toán phân bổ chi tiêu tiết kiệm và hiệu quả.
- Phải lập dự toán theo các mẫu biểu quy định, đúng thời gian, đúng mục
Theo Thông tư 60/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính quy
định trình tự lập dự toán Ngân sách xã như sau:
- UBND xã phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thuế xã (nếu có) tính
toán các khoản thu NSNN trên địa bàn (phạm vi phân cấp cho xã quản lý).
- Bộ phận chuyên môn thuộc UBND xã căn cứ chức năng nhiệm vụ
được giao và chế độ, định mức chi lập dự toán chi của đơn vị, tổ chức mình.
UBND cấp xã tổng hợp, lập dự toán thu - chi và cân đối ngân sách xã
báo cáo HĐND xã xem xét phê chuẩn. Đồng thời, gửi UBND cấp huyện và
phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện. Thời gian báo cáo dự toán ngân sách
xã do UBND cấp tỉnh quy định.
17
Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, phòng Tài chính- Kế hoạch
thành phố Vinh làm việc với UBND cấp xã về cân đối thu chi ngân sách xã
thời kỳ ổn định mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa
phương. Đối với các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, chỉ tổ chức làm việc
với UBND xã về dự toán ngân sách khi có yêu cầu.
* Trình duyệt và quyết định dự toán ngân sách xã:
UBND xã xây dựng dự toán theo các biểu mẫu quy định, kèm bản thuyết
minh dự toán, nhằm tạo điều kiện cho việc xét duyệt dự toán được nhanh, xác
thực. Trong bản thuyết minh phải nêu rõ một số nội dung cơ bản như sau: căn
cứ xác định các chỉ tiêu dự toán, cơ cấu thu chi, dự kiến kế hoạch phù hợp với
nhiệm vụ, định hướng phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Bộ phận Kế
toán - Tài chính xã có trách nhiệm tham mưu cho Chủ tịch UBND cấp xã lập
dự toán ngân sách. Chủ tịch UBND cấp xã ký, trình Hội đồng nhân dân xã
thông qua dự toán NSX. Sau khi dự toán NSX đã được HĐND xã phê duyệt,
gửi cho phòng Tài chính - Kế hoạch TP để tổng hợp.
ràng buộc bởi khả năng huy động các nguồn thu. Do vậy mặc dù các khoản
chi đã được ghi trong dự toán nhưng một khi số thu không đảm bảo vẫn phải
thực hiện cắt giảm một phần nhu cầu chi. Đây là một trong những giải pháp
thiết lập lại sự cân đối giữa thu và chi ngân sách xã trong quá trình chấp hành
dự toán.
- Dựa vào các chính sách chế độ chi ngân sách hiện hành. Đây là căn cứ
mang tính pháp lý cho công tác tổ chức chấp hành dự toán chi NSX. Bởi vì
tính hợp lệ, hợp lý của các khoản chi ngân sách sẽ được phán quyết trên cơ sở
chính sách, chế độ chi của Nhà nước hiện đang có hiệu lực thi hành.
* Chấp hành thu Ngân sách xã
19
Copyright: Tài liệu đại học ©