nghiên cứu - trao đổi

Các tội xâm phạm sở hữu
Trong Bộ luật hình sự năm 1999
TS. Trơng Quang Vinh *

C

ác tội xâm phạm sở hữu đợc quy
định tại chơng XIV Bộ luật hình sự
(BLHS) năm 1999 bao gồm 13 tội, từ
Điều 133 đến Điều 145. Đây là một trong
những chơng có nhiều thay đổi, bổ sung
cho phù hợp với chính sách kinh tế-x hội
của Đảng và Nhà nớc ta trong thời kì
đổi mới. Những điểm mới của các tội
xâm phạm sở hữu đợc thể hiện ở một số
điểm cơ bản sau đây:
1. BLHS năm 1999 đ nhập hai
chơng của BLHS 1985 (chơng IV: Các
tội xâm phạm sở hữu XHCN và chơng
VI: Các tội xâm phạm sở hữu công dân)
thành một chơng với tên gọi "các tội
xâm phạm sở hữu" vì những lí do sau:
- Xuất phát từ chính sách của Đảng và
Nhà nớc ta trong thời kì hiện nay là xây
dựng nền kinh tế nhiều thành phần dựa
trên cơ sở nhiều hình thức sở hữu khác
nhau, vận hành theo cơ chế thị trờng
theo định hớng XHCN, các thành phần
kinh tế này đều bình đẳng trớc pháp luật

dẫn đến việc nhập 2 chơng của BLHS
năm 1985 thành một chơng trong BLHS
năm 1999 hoàn toàn không có nghĩa là
xoá nhoà sự phân biệt, đánh đồng vai trò,
vị trí của các hình thức sở hữu, không coi
trọng định hớng XHCN trong những
quy định của BLHS trong đấu tranh
phòng ngừa và chống tội phạm. Yếu tố
đối tợng tác động của tội phạm là tài sản
thuộc sở hữu của Nhà nớc đ đợc các
nhà làm luật chú ý và quy định bổ sung
thành tình tiết tăng nặng TNHS tại Điều
điểm i khoản 1 Điều 48 BLHS năm 1999.
Điều này đ thể hiện một cách cụ thể thái
độ bảo vệ đặc biệt của Nhà nớc ta đối
với sở hữu XHCN trong một số trờng
hợp. Trong 13 tội xâm phạm sở hữu thì
chỉ có một tội quy định tại Điều 144 có
quy định tài sản của Nhà nớc là dấu
hiệu bắt buộc, có ý nghĩa trong việc định
* Giảng viên Khoa t pháp
Trờng đại học luật Hà Nội

tạp chí luật học - 33


nghiên cứu - trao đổi

tội. Đây là tội có tính đặc thù vì chỉ ngời
nào có nhiệm vụ trực tiếp trong công tác

việc bắt cóc này ngời phạm tội còn
nhằm chiếm đoạt tài sản của Nhà nớc
thậm chí với số lợng rất lớn. Việc quy
định tên tội danh nh vậy trong BLHS
năm 1999 là phù hợp với tình hình mới
khi mà loại tội này đang có những diễn
biến hết sức phức tạp. Vì vậy, hành vi
phạm tội này cũng chung cho các hình
thức sở hữu khác nhau.
3. Để đảm bảo nguyên tắc pháp chế
XHCN trong áp dụng pháp luật, tránh
hiểu không thống nhất về những quy định
34 - tạp chí luật học

của pháp luật, đồng thời cũng tránh sự
tùy tiện trong xử lí tội phạm, BLHS năm
1999 đ quy định rất cụ thể dấu hiệu định
lợng tài sản để làm căn cứ phân biệt tội
phạm với vi phạm hành chính, vi phạm kỉ
luật (dấu hiệu định tội). Đồng thời cũng
căn cứ vào dấu hiệu định lợng này có
thể phân biệt sự khác nhau giữa các
khung hình phạt trong cùng một tội (dấu
hiệu định khung).
- Trong một số tội phạm, nếu ngời
chiếm đoạt tài sản có giá trị từ 500.000
đồng trở lên hoặc dới 500.000 đồng
nhng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đ
bị xử phạt hành chính về hành vi này,
cha đợc xoá án tích mà còn vi phạm thì


4. Phù hợp với việc phân loại tội
phạm thành 4 loại đồng thời nhằm thu
hẹp khoảng cách giữa mức tối thiểu với
mức tối đa của mỗi khung hình phạt
trong BLHS , hầu hết các tội xâm phạm
sở hữu đợc xây dựng thành 4 khung
hình phạt mà khoảng cách giữa mức tối
thiểu với mức tối đa lớn nhất là 8 năm.
5. Hình phạt áp dụng đối với các tội
xâm phạm sở hữu nói chung là nghiêm
khắc. Tù có thời hạn là hình phạt chủ yếu
đợc áp dụng đối với ngời phạm các tội
trong nhóm này: Đối với một số tội phạm
ít nguy hiểm nh tội trộm cắp tài sản
(Điều 138); tội lạm dụng tín nhiệm chiếm
đoạt tài sản (Điều 140); tội sử dụng trái
phép tài sản (Điều 142); tội vô ý gây thiệt
hại đến tài sản (Điều145)... trong CTTP
cơ bản đều quy định hình phạt cải tạo
không giam giữ đến 3 năm trong chế tài
lựa chọn với hình phạt tù có thời hạn.
Hầu hết các tội đều quy định hình phạt

tiền là hình phạt bổ sung thấp nhất là 5
triệu đồng, cao nhất là 100 triệu đồng.
Đặc biệt, trong BLHS năm 1999 đ bỏ
hình phạt tử hình đối với một số tội nh
tội trộm cắp tài sản (Điều 138); tội hủy
hoại hoặc cố ý làm h hỏng tài sản (Điều