nghiên cứu - trao đổi

PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hoà *

C

ác tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ,
nhân phẩm, danh dự của con ngời đợc
quy định trong BLHS năm 1999 tại Chơng
XII, từ Điều 93 đến Điều 122. So sánh với
BLHS năm 1985, chúng ta thấy số điều luật
quy định về nhóm tội này tăng lên đáng kể.
Trong BLHS năm 1985 có 19 điều luật còn
trong BLHS năm 1999 có đến 30 điều luật
quy định về nhóm tội này. Đó là sự khác
nhau về mặt hình thức mà có thể nhận biết
đợc ngay. Xét về nội dung cụ thể, giữa hai
BLHS này có nhiều điểm khác nhau trong
việc quy định nhóm tội xâm phạm tính
mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của
con ngời.
1. Điểm khác nhau thứ nhất
Nguyên tắc phân hoá trách nhiệm hình
sự trong luật đ đợc thực hiện một bớc cao
hơn trong Chơng XII BLHS năm 1999 nói
riêng cũng nh trong toàn bộ Bộ luật này nói
chung.(1) Đây là sự khác nhau nổi bật, đợc
thể hiện xuyên suốt tất cả các điều luật của
chơng này. Sự phân hoá trách nhiệm hình
sự trong luật ở mức cao nh vậy là cơ sở
pháp lí thuận lợi, tạo điều kiện tốt cho việc

hại cho sức khoẻ của ngời khác đợc quy
định tại Điều 109 BLHS năm 1985 đợc tách
thành 3 tội trong BLHS năm 1999 là tội cố ý
gây thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức
khoẻ của ngời khác (Điều 104), tội cố ý gây
thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ
của ngời khác trong trạng thái tinh thần bị
kích động mạnh (Điều 105) và tội cố ý gây
* Trờng đại học luật Hà Nội


nghiên cứu - trao đổi

thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ
của ngời khác do vợt quá giới hạn phòng
vệ chính đáng (Điều 106);
- Tội vô ý gây thơng tích hoặc gây tổn
hại nặng cho sức khoẻ của ngời khác đợc
quy định tại Điều 110 BLHS năm 1985 đợc
tách thành 2 tội trong BLHS năm 1999 là tội
vô ý gây thơng tích hoặc gây tổn hại cho
sức khoẻ của ngời khác (Điều 108) và tội vô
ý gây thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức
khoẻ của ngời khác do vi phạm quy tắc
nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (Điều
109).
Việc tách các tội nh trên là biểu hiện
của sự phân hoá trách nhiệm hình sự trong
luật đồng thời cũng tạo điều kiện về mặt kĩ
thuật để có thể tiếp tục phân hoá trách nhiệm

sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của con ngời
của BLHS năm 1985 có 5 tội chỉ có 1 khung
hình phạt. Đó là các tội: Giết ngời do vợt
quá giới hạn phòng vệ chính đáng; bức tử;
xúi giục hoặc giúp ngời khác tự sát; đe dọa
giết ngời và tội hành hạ ngời khác. Trong
BLHS năm 1999, tất cả các tội này đều đợc
xây dựng với 2 khung hình phạt khác nhau.(2)
1.3. Nguyên tắc phân hoá trách nhiệm
hình sự đợc thể hiện qua việc cụ thể hoá ở
mức tối đa các tình tiết định khung của từng
tội phạm. Cùng với việc tách tội danh, tách
khung hình phạt, nhiều loại tình tiết định
khung hình phạt mới đ đợc quy định bổ
sung vào chơng các tội xâm phạm tính
mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của
con ngời. Đó là những tình tiết định khung
hình phạt tăng nặng cha đợc quy định
trong BLHS năm 1985. Những tình tiết này
có thể đợc quy định ở một tội danh hoặc ở
nhiều tội danh khác nhau. Cụ thể, những tình
tiết này là:
- Giết trẻ em; giết ông, bà, cha, mẹ,
ngời nuôi dỡng, thầy giáo, cô giáo của
mình; giết ngời để lấy bộ phận cơ thể của
nạn nhân; thuê giết hoặc giết thuê (tội giết
ngời - Điều 93 BLHS);
- Phạm tội trong thời gian đang bị tạm
Tạp chí luật học - 31


Trong đó, tình tiết phạm tội đối với nhiều
ngời đợc quy định ở nhiều tội khác nhau.(3)
Ngoài ra, còn một số tình tiết khác nh tình
tiết phạm tội đối với ngời thi hành công vụ
hoặc vì lí do công vụ của nạn nhân, tình tiết
vì động cơ đê hèn... cũng đợc mở rộng hơn
phạm vi quy định.
32 - Tạp chí luật học

Trong BLHS năm 1985, có những khung
hình phạt tăng nặng chỉ có một tình tiết định
khung hình phạt tăng nặng cụ thể hoặc có
một tình tiết định khung hình phạt tăng nặng
khái quát... Đây là điểm hạn chế của BLHS
năm 1985 và hạn chế này đ đợc khắc phục
một phần trong BLHS năm 1999. Ví dụ:
Khoản 2 Điều 116 BLHS năm 1985 (tội làm
nhục ngời khác) chỉ có một tình tiết định
khung hình phạt tăng nặng là tình tiết phạm
tội đối với ngời thi hành công vụ; khoản 2
Điều 117 BLHS năm 1985 (tội vu khống) chỉ
quy định rất chung trờng hợp bị xử theo
khung hình phạt tăng nặng là trờng hợp
nghiêm trọng... Trong BLHS năm 1999, hạn
chế này đ đợc khắc phục. Cụ thể: Khoản 2
Điều 121 (tơng ứng với khoản 2 Điều 116
BLHS năm 1985) có tới bốn loại tình tiết
định khung tăng nặng khác nhau;(4) khoản 2
Điều 122 (tơng ứng với khoản 2 Điều 117
BLHS năm 1985) đ cụ thể hoá tình tiết

con ngời. Đó là tội dâm ô đối với trẻ em
(Điều 116 BLHS) và tội mua bán, đánh tráo
hoặc chiếm đoạt trẻ em (Điều 120 BLHS).(6)
Trong BLHS năm 1985, tội mua bán, đánh
tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em đợc quy định
tại chơng các tội xâm phạm chế độ hôn
nhân, gia đình và các tội phạm đối với ngời
cha thành niên (Điều 149 BLHS). Việc xếp
này dựa trên cơ sở cho rằng, hành vi mua
bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em động
chạm đến quan hệ tình cảm ruột thịt, xâm
phạm đến hạnh phúc gia đình... Tội dâm ô
đối với trẻ em đợc bổ sung vào BLHS năm
1985 trong lần sửa đổi, bổ sung thứ t và
đợc xếp vào chơng các tội xâm phạm an
toàn công cộng, trật tự công cộng và trật tự
quản lí hành chính. Việc xếp này dựa trên cơ
sở cho rằng, hành vi dâm ô nói chung cũng
nh hành vi dâm ô đối với trẻ em xâm phạm
đến trật tự công cộng, giống nh hành vi
mua bán dâm hay hành vi chứa chấp, môi
giới mua bán dâm. Chính do vậy mà hành vi
dâm ô đối với trẻ em (Điều 202b) đợc quy
định tiếp sau tội chứa m i dâm, tội môi giới
m i dâm (Điều 202 BLHS) và tội mua dâm

ngời cha thành niên (Điều 202a BLHS).
Trong BLHS năm 1999, tội dâm ô đối với trẻ
em và tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm
đoạt trẻ em cùng đợc chuyển vào chơng

so với BLHS năm 1985 ở chỗ thay cụm từ bắt trộm
bằng cụm từ chiếm đoạt để đảm bảo tính bao quát và
chính xác.

Tạp chí luật học - 33