ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
............................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
Trung
tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................

.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
Trung
tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................
GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 2

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


1.2. Nguyên nhân, ñiều kiện của tình hình tội phạm ......................... 5
1.3. Lịch sử phát triển các quy ñịnh về các tội ................................... 9
1.3.1. Giai ñoạn trước năm 1945 ......................................................................10
1.3.2. Giai ñoạn từ năm 1945 ñến 1975. .......................................................... 11
1.3.3. Giai ñoạn 1975 ñến nay...........................................................................12
Chương 2

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 3

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam

CÁC TỘI PHẠM CỤ THỂ VỀ TỘI XÂM PHẠM TÍNH
MẠNG CỦA CON NGƯỜI TRONG LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM......................................................................................................... 14

2.1. Tội giết người. (ðiều 93 Bộ luật hình sự) ................................. 14
2.1.1. ðịnh nghĩa ............................................................................................. 14
2.1.2. Các dấu hệu pháp lý ................................................................................14
2.1.3. Về hình phạt ............................................................................................19
2.1.3.1. Khung tăng nặng có mức hình phạt từ 12 năm ñến 20 .......................19
2.1.3.1.1. Giết nhiều người ...............................................................................19
2.1.3.1.2. Giết phụ nữ mà biết là có thai ..........................................................20
2.1.3.1.3. Giết trẻ em ........................................................................................21
2.1.3.1.4. Giết người ñang thi hành công vụ ....................................................22

MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam

2.3.3. Về hình phạt ............................................................................................39

2.4. Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ ......................... 39
2.4.1. ðịnh nghĩa ...............................................................................................39
2.4.2. Các dấu hiệu pháp lý ...............................................................................39
.4.3. Về hình phạt ..............................................................................................41

2.5. Tội làm chết người trong khi thi hành công vụ ........................ 42
2.5.1. ðịnh nghĩa ...............................................................................................42
2.5.2. Các dấu hiệu pháp lý ...............................................................................42
2.5.3. Về hình phạt ............................................................................................44

2.6. Tội vô ý làm chết người ............................................................ 45
2.6.1. ðịnh nghĩa ...............................................................................................45
2.6.2. Các dấu hiệu pháp lý ...............................................................................45
2.6.3. Về hình phạt ............................................................................................46

2.7. Tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc ............................ 47
2.7.1. ðịnh nghĩa ...............................................................................................47
2.7.2. Các dấu hiệu pháp lý ...............................................................................48
2.7.3. Về hình phạt ............................................................................................48

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
2.8. Tội bức tử (ðiều 99 Bộ luật hình sự)......................................... 49
2.8.1. ðịnh nghĩa ...............................................................................................49

2.11.2.1 Với tội giết người ở ñiều 93 Bộ luật hình sự. ................................59
2.11.2.2. Với tội giết người do vượt quá giới hạn phòng ...........................60
Chương 3
THỰC TRẠNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM TÍNH MẠNG CON NGƯỜI Ở
VIỆT NAM. NHỮNG VƯỚNG MẮC, BẤT CẬP VÀ CÁC GIẢI PHÁP
KHẮC PHỤC. ..................................................................................................62

3.1.Thực trạng về các tội xâm phạm tính mạng con ....................... 62
3.2. Những vướng mắc và bất cập. .................................................. 67
3.2.1. Về mặt lập pháp......................................................................................67
3.2.2. Những bất cập và vướng mắc trong công tác ñiều tra, truy ..................70
3.2.3 Những bất cập và vướng mắc trong công tác vận ñộng, ........................73

3.3. Các giải pháp ............................................................................ 73
3.3.1 Giải pháp ñối với các nguyên nhân và ñiều kiện của các ......................73
3.3.2 Một số giải pháp ñấu tranh với tình hình tội phạm ................................76
Trung
tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
3.3.3. Hoàn thiện pháp luật ..............................................................................79
3.3.3.1. Hoàn thiện pháp luật hình sự ..........................................................79
3.3.3.2 Hoàn thiện các văn bản pháp luật khác............................................81
3.3.3 Các biện pháp cụ thể trong qúa trình ñiều tra, truy tố, xét ....................82
3.3.4 Thông qua công tác vận ñộng tuyên truyền pháp luật. ...........................84
KẾT LUẬN..............................................................................................86

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 6

SVTH: Trần Nhủ Khuyên

trên bước
cần@
phải
vững
vàng,
bảntập
lĩnh và
ñể vượt
qua mọi
trở
ngại cũng như nắm bắt thời cơ. Bên cạnh ñó, tình hình thế giới và khu vực ñang diễn
biến rất phức tạp. Chiến tranh xảy ra, môi trường bị hủy hoại; các loại tội phạm ngày
càng trở nên nguy hiểm, phức tạp; hình thức phạm tội cũng tinh vi hơn. Trước những
khó khăn ñó, Việt Nam cần phải quan tâm và phát huy hơn nữa cuộc ñấu tranh phòng
chống tội phạm nói chung và các tội phạm tính mạng con người nói riêng. ðể bảo vệ
những thành quả cách mạng, bảo vệ chế ñộ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ an ninh quốc gia
và trật tự an toàn xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân góp phần vào
sự nghiệp kiến thiết nước nhà.
“Con người là vốn quý nhất của xã hội”, tính mạng của con người là thiêng liêng,
bất khả xâm phạm.
Thật vậy, tại ñiều 71 Hiến pháp 1992 quy ñịnh: “công dân có quyền bất khả xâm
phạm về thân thể, ñược pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân
phẩm”. ðể ñảm bảo các nguyên tắc ñược Hiến pháp ghi nhận, Bộ luật Hình sự 1985
trước ñây và nay là Bộ luật Hình sự 1999 ñã dành một chương riêng quy ñịnh những
hành vi xâm phạm ñến quyền sống, quyền bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, tính mạng,

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 7


100, @
101,Tài
102 liệu
của Bộ
luậttập
Hìnhvà
sự nghiên
1999. Ngoài
ra,
Trung
tâm93,
Học
ĐH
học
cứu
trong những ñiều kiện khác cho phép, tôi sẽ nghiên cứu sâu rộng ñể từ ñó có cách nhìn
và hiểu biết toàn diện hơn. ðặt biệt là ñể hoàn thành tốt luận văn của mình.

4. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn ñược xây dựng trên cơ sở vận dụng những kiến thức ñã có, thu thập và
tổng hựp tài liệu có liên quan ñến các tội xâm phạm tính mạng, kết hợp với việc khảo
sát thực tế ñể chứng minh và làm rõ vấn ñề. Mặc khác, tác giả cũng ñã sử dụng những
phương pháp nghiên cứu như:
- Dựa trên lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin về tội phạm và hình phạt.
- Thu thập tài liệu, thống kê số liệu,…
- Phân tích, tổng hợp, so sánh.....

5. Cơ cấu luận văn
Luận văn gồm có ba chương:
Chương 1: Khái quát chung về các tội xâm phạm tính mạng con người trong luật

VIỆT NAM
1.1. Khái niệm chung về các tội xâm phạm tính mạng của con
người trong luật hình sự Việt Nam.
1.1.1. khái niệm.
Các tội xâm phạm tính mạng là hành vi (hành ñộng hay không hành ñộng) có
lỗi (cố ý hay vô ý) xâm phạm quyền ñược tôn trọng và bảo vệ tính mạng của người
khác.
Theo Bộ luật Hình sự 1999 có 10 tội thuộc nhóm này. ðó là các tội:
- Tội giết người (ðiều 93 BLHS);
- Tội giết con mới ñẻ (ðiều 94 BLHS);
- Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích ñộng mạnh (ðiều 95 BLHS);
- Tội giết người do vựơt quá giới hạn phòng vệ chính ñáng (ðiều 96 BLHS);
- Tội làm chết người trong khi thi hành công vụ (ðiều 97 BLHS);
- Tội vô ý làm chết người (ðiều 98 BLHS);

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
- Tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành
chính (ðiều 99 BLHS);
- Tội bức tử (ðiều 100 BLHS);
- Tội xúi giục hoặc giúp người khác tự sát (ðiều 101 BLHS);
- Tội không cứu giúp người ñang ở trong tình trạng nguy hiểm ñến tính mạng
(ðiều 102 BLHS).

1.1.2. Các dấu hiệu pháp lý.
1.1.2.1. Mặt khách thể của tội phạm
Khách thể của nhóm tội phạm này là một trong những khách thể quan trọng nhất
ñược luật Hình sự bảo vệ. ðó là quyền sống, quyền ñược tôn trọng và bảo vệ tính
mạng của con người.
ðối tượng của nhóm tội này là những chủ thể có quyền ñược tôn trọng và bảo vệ
về tính mạng. ðó là những người ñang sống, những người ñang tồn tại trong thế giới

trở thành chủ thể của nhiều tội trong nhóm này. Trong các tội xâm phạm tính mạng có
hai tội ñòi hỏi chủ thể phải có thêm những ñặc ñiểm ñặc biệt khác (chủ thể ñặt biệt).
Những ñặc ñiểm ñó là người ñang thi hành công vụ và người có quan hệ lệ thuộc với
nạn nhân. Hai tội ñó là tội làm chết người trong khi thi hành công vụ (ðiều 97 BLHS)

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
và tội bức tử (ðiều 100 BLHS).

1.1.2.4. Mặt chủ quan của tội phạm
Lỗi của người phạm tội có thể là lỗi cố ý (các tội quy ñịnh tại các ðiều 93, 94,
95, 96, 100, 101, 102 BLHS) hoặc lỗi vô ý (các tội quy ñịnh tại các ðiều 98, 99
BLHS)
Hầu hết các cấu thành tội phạm không có dấu hiệu ñộng cơ phạm tội.

1.1.3. Hình phạt
Hình phạt chính ñược quy ñịnh cho các tội xâm phạm tính mạng có nhiều mức ñộ
khác nhau. Hình phạt thấp nhất là cảnh cáo và cao nhất là tử hình. Trong số các tội có
một tội ñược quy ñịnh luôn luôn là tội ít nghiêm trọng; một tội ñược quy ñịnh có thể là
tội ñặc biệt nghiêm trọng; bốn tội ñược quy ñịnh có thể là tội rất nghiêm trọng; năm tội
ñược quy ñịnh có thể là tội nghiêm trọng.
Ngoài hình phạt chính, hình phạt bổ sung ñược quy ñịnh ở bốn tội. ðó là tội giết
người (ðiều 93 BLHS), tội làm chết người trong khi thi hành công vụ (ðiều 97
BLHS), tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành
chính (ðiều 99 BLHS), tội không cứu giúp người ñang ở trong tình trạng nguy hiểm
ñến tính mạng (ðiều 102 BLHS). Hình phạt bổ sung ñược quy ñịnh cho cả bốn tội là
GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 11

SVTH: Trần Nhủ Khuyên

học
tập
nghiên
phạm.
Nhìn
từ góc
ñộ ĐH
tội phạm
nguyên
nhân liệu
của tình
hình
tội và
phạm
ñược thểcứu
hiện
là tổng hợp các hiện tượng kinh tế, tư tưởng, xã hội, văn hoá, chính trị, tâm lý, tổ chức
tiêu cực trong tác ñộng qua lại và thâm nhập lẫn nhau làm phát sinh, quyết ñịnh tình
hình tội phạm.
Những nguyên nhân và ñiều kiện của tình hình tội phạm trên các lĩnh vực kinh tế,
tư tưởng, xã hội, văn hoá, giáo dục, chính trị…dẫn ñến sự hình thành các quan ñiểm cá
nhân manh tính chống ñối xã hội và từ quan ñiểm cá nhân này sẽ dẫn ñến hành vi
phạm tội nói chung và ñặc biệt là các tội xâm phạm tính mạng con người nói riêng.
Tội phạm học còn tìm ra các ñiều kiện, các hiện tượng có vai trò ngăn ngừa sự ảnh
hưởng của các nguyên nhân và ñiều kiện của tội phạm và khám phá ra cơ chế tác ñộng
qua lại giữa các nguyên nhân và ñiều kiện với nhau dẫn ñến thực hiện hành vi phạm
tội cụ thể.
Giữa tội phạm nói chung, các tội xâm phạm tính mạng con người nói riêng với
hành vi tiêu cực khác không phải là tội phạm có mối quan hệ qua lại với nhau. Vì vậy,
tội phạm học cần phải nghiên cứu các hiện tượng chống ñối xã hội có ảnh hưởng ñến

chế, tầm nhận thức hạn chế, lỗ mãng. ða số họ có trình ñộ văn hoá thấp và rất thấp.
Ngày nay, tình hình tội phạm ñang diễn ra với xu hướng ngày một gia tăng, ñặc

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

biệt là ñối tượng phạm tội phát triển trên diện rộng như: phụ nữ giết người, trẻ em giết
người, học sinh giết thầy cô giáo,... Nguyên nhân của những hành vi phạm tội ñó cũng
xuất phát từ bạo lực của người phạm tội. Thật vậy, xu hướng bạo lực ñang là mối lo
ngại cho toàn xã hội vì nó ñang có chiều hướng gia tăng.
- Nguyên nhân vì sự bị ñộng xã hội: Là tiền ñề của các tội phạm nói chung, các
tội xâm phạm tính mạng con người nói riêng như bỏ rơi quyền hạn của mình, vô trách
nhiệm, vi phạm các nghĩa vụ công dân, bàng quan với trách nhiệm cá nhân, lơ là với
tập thể, quan lieu,... Tâm lý của những kẻ phạm tội dạng này thường là theo kiểu “ñèn
nhà ai nấy rạng”. Trường hợp này ñúng với hành vi phạm tội “cố ý không giúp người
ñang ở trong tình trạng nguy hiểm ñến tính mạng” (ðiều 102 Bộ luật hình sự)… ðiều
ñó, thể hiện tính chủ nghĩa cá nhân hẹp hòi, sự vô kỷ luật, tính thiếu tổ chức và trốn
tránh trách nhiệm, nghĩa vụ ñối với xã hội và tập thể.
- ðiều kiện về nghề nghiệp, trình ñộ nghiệp vụ của người phạm tội: ðây cũng
chính là những ñiều kiện mà có thể có nhiều tội phạm xảy ra. Có nhiều nguyên nhân
và ñiều kiện bộc lộ ở nhiều khía cạnh khác nhau. Người phạm tội do không thực hiện
GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 13

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam
ñúng những quy tắc nghề nghiệp quy ñịnh mà có thể dẫn ñến chết người, hậu quả chết

những nhóm nguyên nhân khách quan sau ñây:
- Các yếu tố tiêu cực trong gia ñình: ðây là nguyên nhân hết sức quan trọng góp
phần hình thành nên nhân cách lệch lạc của con người ngay từ thuở còn bé, thời niên
thiếu. Cha mẹ không biết cách giáo dục con cái hoặc cố ý lẫn tránh trách nhiệm giáo
dục con cái một cách ñúng ñắn, thường thấy là cha mẹ quá nuông chiều hoặc quá hà
khắc ñối với con cái, bỏ mặc con cái,....
Những cái xấu thường xảy ra trong gia ñình cũng làm ảnh hưởng ñến nhân cách
của con cái như: cãi cọ, mắng chửi, thậm chí là ñánh nhau; chưa kể ñến những thói hư
GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 14

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam
tật xấu: tham lam, ích kỷ, trộm cắp, lừa gạt, nghiện ngập,.... Ngoài ra, gia ñình không
thể hiện thái ñộ kiên quyết lên án ñối với hành vi vô ñạo ñứa, vi phạm pháp luật của
con cái, xúi giục lôi kéo con cái phạm tội,.... Từ ñó hình thành nên nhân cách không
tốt ñối với người phạm tội sau này. Ngoài những hành vi xâm phạm tính mạng con
người mà chủ yếu là giết người thì giết ông, bà, cha, mẹ của người phạm tội, người
nuôi dưỡng người phạm tội là hậu quả của quá trình dạy dỗ không tốt từ phái gia
ñình,...
- Các yếu tố bên trong nhà trường: ðó là các phương pháp giáo dụ không tốt,
không thích hợp với yêu cầu ñào tạo con người mới, tách rời lý thuyết với thực hành,
buông thả kỷ luật học tập và rèn luyện, thiếu kiểm tra và uốn nắn kịp thời ngay từ ñầu
từ những sai phạm nhỏ của sinh viên, học sinh. Bên cạnh ñó, những hành vi vi phạm
ñạo ñức và vị phạm pháp luật của giáo viên chưa ñược xử lý nghiêm sẽ là tấm gương
xấu ñể các sinh viên, học sinh noi theo. Ngoài ra, chất lượng giáo dục về ý thức ñạo

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam
dẫn ñến cá nhân của tổ chức tập thể phạm tội như: Vô ý làm chết người do vi phạm
quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (ðiều 99 Bộ luật hình sự), Tội giết người
bằng cách lợi dụng nghề nghiệp (ðiều 93 Bộ luật hình sự), Tội làm chết người trong
khi thi hành công vụ (ðiều 97 bộ luật hình sự).
Bên cạnh những nguyên nhân khách quan thì cũng cần chú ý ñến những ñiều
kiện. Thật vậy, cho dù các nguyên nhân ñã tồn tại nhưng thiếu những ñiều kiện thuận
lợi thì tội phạm không thể xảy ra hoặc khó có thể xảy ra. Tuỳ từng trường hợp cụ thể
mà ñiều kiện này khác nhau. ðối với các tội xâm phạm tính mạng con người, ñiều kiện
thuận lợi cho tội phạm ñược thực hiện dễ dàng ñó là: sự thiếu cảnh giác của người bị
hại; không có sự kiểm tra, tuần tra thường xuyên của cơ quan chức năng; không tạo
ñược dư luận rộng rãi lên án những hành vi vi phạm pháp luật, ñặc biệt là ñối với các
tội phạm thể hiện tính giáo dục cao như tội giết con mới ñẻ, giết ông, bà, cha, mẹ, anh,
chị, em ruột, giết người ñể lấy bộ phận cơ thể của nạn nhận,...; không có sự phản ứng,
tố giác kịp thời của người dân cũng như tâm lý lo sợ bị trả thù của mọi người khi phát
hiện tội phạm. Bên cạnh ñó, còn phải kể ñến những ñiều kiện mà do chính nạn nhân ñã
tạo ra cho người phami tội như có suy nghĩ, ý ñịnh muốn chết (trường hợp phạm tội
xúi giục hoặc giúp người khác tự sát). Có những ñiều kiện do người khác ñem lại như
tội giết người thuê và thuê giết người; cả người thuê và người giết thuê ñiều tạo ñiều
kiện cho nhau ñể thực hiện tội phạm. Nếu không có người thuê thì người giết thuê
không phạm tội này và ngược lại nếu không có người giết thuê thì ñâu có người thuê
giết người và tội phạm cũng không xảy ra.

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Mặc khác cũng phải kể ñến những quy ñịnh của pháp luật thiếu chặt chẽ, chủ

Do nguồn tài liệu ñể lại không nhiều nên chỉ nghiên cứu các tội xâm phạm tính
mạng theo từng thời kì riêng lẽ. Trong giai ñoạn này, chưa có ñịnh nghĩa pháp lí về
khái niệm tội phạm nhưng có ñề cập ñến một số loại tội phạm và hình phạt.
Thời kì nhà Lý, về lĩnh vực hình sự có ñề cập ñến tội xâm phạm tính mạng thông
qua Bộ hình thư - bộ luật thành văn ñầu tiên của nước ta, ñược lập ra vào năm 1042;
thông qua tội giết người: “Nếu tranh nhau ruộng ao, mà lấy ñồ binh khí nhọn sắc ñánh
chết hay làm bị thương người thì ñánh 80 trượng, xử tội ñồ, ñem ruộng ao ấy trả cho
người chết hoặc bị thương” 1. Có thể nói ñây là hình phạt quá nhẹ ñối với tội giết
người. Tội giết người cũng ñược xếp vào tội thập ác như: ñánh chết ông bà, cha mẹ (ác
nghịch); giết người vô tội (bất ñạo); mưu giết người hay bán người thân (bất mục); giết
trưởng quan, thầy học (bất nghĩa). Khi giết người thuộc vào tội thập ác thì không ñược
chuộc bằng tiền mà phải bị phạt.

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Thời kì nhà Lê, thông qua Bộ luật Hồng ðức và Hồng ðức thiện chí (1483) có
quy ñịnh về tội giết người. Ví dụ: ở ðiều 479 quy ñịnh: “ðánh chết người thì xử tội
giảo,ñánh chết không phải bằng mũi nhọn và không phải cố ý giết người thì xử tội lưu

ñi châu xa” 2. Như vậy, ở Bộ luật này có ñề cập ñến lỗi cố ý và lỗi vô ý – với lỗi cố ý
thì chịu trách nhiệm nặng hơn lỗi vô ý. Ngoài ra, còn có thêm quy ñịnh: “ði bắt tội
nhân mà tội nhân chống cự bị người ñi bắt ñánh chết, hay vì tội nhân bỏ chạy, ñuổi
mà ñánh chết, hay vì tội nhân cùng quẫn quá mà tự sát, thì người ñi bắt ñều ñược
miễn tội, (ðiều 646 Bộ luật Hồng ðức)”3. Như vậy, ñối với người thi hành nhiệm vụ
mà làm chết người khác thì cũng ñược xem là không có tội. Cũng giống như thời nhà
Lý, Bộ luật Hồng ðức cũng quy ñịnh tội giết người thuộc vào nhóm tội thập ác và bị
trừng phạt nặng nhất, ñó là: “ðánh và mưu giết ông bà, cha mẹ, chú, bác,thím, cô, anh,
chị, em, ông bà ngoại, ông bà cha mẹ chồng (ác nghịch); giết hay ñem bán những
người trong họ từ hàng phải ñể tang 03 tháng trở lên, ñánh ñập và tố cáo chồng, cùng
1.Xem: TS.Trần Quang Tiệp-Lịch sử Luật hình sự Việt Nam-NXB Chính trị quốc gia Hà Nội-2003, tr.19.

thân và cuộc trị yên của Nhà nước nhằm ñe dọa phong trào yêu nước, ñấu tranh giành
ñộc lập của nhân dân Việt Nam. Ngoài ra còn có quy ñịnh (giống như là phòng vệ
chính ñáng): “Khi giết người, làm cho có thương tích và ñánh ñập mà giữ thân mình,

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

hay giữ thân người ta, thì không có trọng tội, khinh tội” 6. Như vậy, dù không có ñịnh
nghĩa về phòng vệ chính ñáng nhưng có xu hướng bảo vệ người có hành vi giết người
bởi lẽ mục ñích là ñể phòng vệ.

1.3.2. Giai ñoạn từ năm 1945 ñến 1975.
ðây là giai ñoạn mà ñịnh nghĩa về tội phạm chưa ñược ghi nhận trong bất kì văn
bản nào, mà chỉ quy ñịnh về tội phạm và hình phạt.
Giai ñoạn từ 1945 ñến 1954. ðây là giai ñoạn từ khi Cách mạng tháng Tám thành
công và sau ñó là thời kì toàn quốc kháng chiến, do tình hình khẩn trương nên không
thể ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hình sự. Do ñó Nhà nước ta ñã ban hành
Sắc lệnh số 47-SL cho tạm thời giữ các luật lệ cũ, trong ñó có Bộ “Luật hình An
Nam”, Bộ “Hoàng Việt hình luật” và Bộ “Hình luật pháp tu chính” với ñiều kiện
4. Xem:TS.Trần Quang Tiệp-Lịch sử Luật hình sự Việt Nam-NXB Chính trị quốc gia Hà Nội-2003, tr.41.
5. Xem:Hoàng Việt luật lệ- NXB Văn hóa-thông tin ,Hà Nội- 1994, tr.666.
6. Xem: TS.Trần Quang Tiệp-Lịch sử Luật hình sự Việt Nam-NXB Chính trị quốc gia Hà Nội-2003, tr.69.

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 18

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176




khi thi hành công vụ); ðiều 104 (tội vô ý làm chết người); ðiều 105 (tội bức tử); ðiều
106 (tội xúi giục hoặc giúp người khác tự sát); ðiều 107 (tội cố ý không cứu giúp
người ñang ở trong tình trạng nguy hiểm ñến tính mạng).
Có thể nói Bộ luật hình sự năm 1985 ñánh dấu sự phát triển nhảy vọt về lập pháp
nói chung, về pháp luật hình sự nói riêng. ðăc biệt là phát triển các quy ñịnh về các
loại tội phạm, trong ñó phải kể ñến những quy ñịnh về các tội xâm phạm tính mạng,
ñáp ứng ñược yêu cầu của xã hội ñặt ra. Bộ luật hình sự năm 1985 cũng là bộ luật hình
sự ñầu tiên ở Việt Nam và cũng là văn bản ñầu tiên ghi nhận ñịnh nghĩa pháp lí về
khái niệm tội phạm (quy ñịnh tại khoản 1 ðiều 8). Tuy nhiên, khi Bộ luật hình sự năm
1985 có hiệu lực thi hành thì cũng là lúc sự nghiệp ñổi mới bắt ñầu. Bộ luật này với ý
nghĩa là nguồn duy nhất trong ñó quy ñịnh tội phạm và hình phạt ñược xác ñịnh trên
7. Xem: TS.Trần Quang Tiệp-Lịch sử Luật hình sự Việt Nam-NXB Chính trị quốc gia Hà Nội-2003, tr.84.
8.Xem: TS.Trần Quang Tiệp - Lịch sử Luật hình sự Việt Nam - NXB Chính trị quốc gia Hà Nội-2003, tr.95.

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 19

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam
cơ sở kinh tế xã hội của nền kinh tế bao cấp và trên cơ sở thực tiển tình hình tội phạm
của thời kì ñó. Do vậy, khi Bộ luật ra ñời, nó ñã ở trong tình trạng không phù hợp với
chủ trương ñổi mới cũng như những ñòi hỏi của ñổi mới. ðể ñáp ứng và phục vụ cho
ñổi mới, luật hình sự buộc phải có những thay ñổi mang tính phát triển. Trong khoản
15 năm tồn tại, Bộ luật hình sự năm 1985 ñã ñược sửa ñổi, bổ sung 04 lần vào các năm
1989, 1991, 1992 và 1997. Qua 04 lần sửa ñổi, bổ sung

Trang 20

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam

Chương 2
CÁC TỘI PHẠM CỤ THỂ VỀ TỘI XÂM PHẠM TÍNH
MẠNG CỦA CON NGƯỜI TRONG LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM
2.1. Tội giết người. (ðiều 93 Bộ luật hình sự)
2.1.2. ðịnh nghĩa
Trong Bộ luật hình sự năm 1999 tại ðiều 93 quy ñịnh tội giết người nhưng
không mô tả dưới dạng ñịnh nghĩa mà chỉ nêu tội danh. Từ thực tiển xét xử ñã ñược
thừa nhận, có thể ñịnh nghĩa như sau: Giết người là hành vi cố ý tước ñoạt tính mạnh
của người khác một cách trái pháp luật.
ðiều luật chỉ quy ñịnh giết người mà không quy ñịnh cố ý giết người, vì từ “giết”
ñã bao hàm cả sự cố ý. Do ñó nếu có trường hợp nào tước ñoạt tình mạng người khác
không phải do cố ý thì không phải là tội giết người. ðiều luật cũng không mô tả các
dấu hiệu của tội giết người, nhưng về lý luận cũng như thực tiễn xét xử chúng ta có thể
xác ñịnh các dấu hiệu của tội giết người như sau:

2.1.2. Các dấu hệu pháp lý
2.1.2.1. Mặt khách quan.

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

- Hành vi khách quan của tội giết người là hành vi cố ý tước ñoạt sinh mạng của

hung khí khác:
+ Có sử dụng vũ khí, hung khí hoặc các tác nhân gây chết người khác. Trong
trường hợp này người phạm tội có sử dụng các công cụ phạm tội như: sung, lựu ñạn,
bom, mìn,…hoặc các tác nhân gây chết người khác như: thuốc ñộc, ñiện,…
+ Không sử dụng vũ khí hoặc hung khí: Trường hợp này người phạm tội chủ yếu
dùng sức mạnh cơ thể của mình tác ñộng lên cơ thể của nạn nhân hoặc ñẩy nạn nhân
vào ñiều kiện không thể sống ñược như: ñấm, ñá, bóp cổ,…hoặc dùng những thủ ñoạn
khác như ñẩy xuống sông…
- Cần phải phân biệt các hành vi:
+ Nếu ñối tượng bị chết là con mới ñẻ thì không cấu thành tội này mà cấu thành
tội giết con mới ñẻ.
+ Nếu mà làm chết bản thân mình thì bị coi là tự tử hoặc tự sát chứ không cấu
thành tội này.
+ Nếu vì vượt quá giới hạn phòng vệ chính ñáng mà làm chết người thì cấu thành
tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính ñáng.
Ngoài ra trong thực tiễn xét xử còn gặp những trường hợp tước ñoạt tính mạng
của người khác do ñược sự ñồng ý của nạn nhân. ðộng cơ của những hành vi này có

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

thể khác nhau, trong ñó có những ñộng cơ mang tính nhân ñạo.
Ví dụ: tước ñoạt tính mạng của người mắc bệnh nguy hiểm nghèo, nhằm tránh
ñau ñớn kéo dài cho họ theo sự yêu cầu của nạn nhân và gia ñình nạn nhân.
Tuy nhiên với bất kỳ là ñộng cơ gì thì theo luật Việt Nam những trường hợp này
cũng bị coi là trái pháp luật. Một số nước trên thế giới lại cho phép và công nhận việc
tước ñoạt tính mạng của người khác trong những trường hợp ñó là hợp pháp.
- Hậu quả của hành vi: Hành vi khách quan của tội này thông thường gây ra hậu
quả làm người khác chết. Tuy nhiên về tội giết người có cấu thành hình thức nên hậu
quả có làm chết người hay không không phải là dấu hiệu bắt buộc, chỉ cần hành vi mà
người phạm tội ñã thực hiện có mục ñích nhằm làm chấm dứt sự sống của người khác

Ví dụ: A có ý ñịnh bắn vào ñầu B nhằm tước ñoạt tính mạng của B, nhưng ñạn
không trúng vào ñầu B mà chỉ trúng tay nên B không chết.
Hậu quả chết người có trường hợp không phải do một nguyên nhân gây ra mà
do nhiều nguyên nhân cùng gây ra, thì cần phải phân biệt nguyên nhân nào là nguyên
nhân chủ yếu, nguyên nhân nào thứ yếu. “Nguyên nhân chủ yếu là nguyên mà nếu

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

không có nó thì hậu quả không xuất hiện, nó quyết ñịnh những ñặc trưng tất yếu chung
của hậu quả ấy, còn nguyên nhân thứ yếu là nguyên nhân chỉ quyết ñịnh những ñặc
ñiểm nhất thời, cá biệt không ổn ñịnh của hậu quả; khi nó tác ñộng vào kết quả thì nó
chỉ có tính chất hạn chế và phục tùng nguyên nhân chủ yếu” 9. Dù là chủ yếu hay thứ
yếu thì tất cả những người có hành vi ñều phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết
người, nhưng mức ñộ khác nhau.
Trong thực tế chúng ta còn thấy hậu quả chết người xảy ra có cả nguyên nhân
trực tiếp và nguyên nhân gián tiếp. “Nguyên nhân trực tiếp là nguyên nhân tự nó sinh
ra kết quả, nó có tính chất quyết ñịnh rõ rệt ñối với hậu quả, còn nguyên nhân gián
tiếp là nguyên nhân chỉ góp phần gây ra hậu quả” 10 .
9 Xem: ðinh Văn Quế, Tìm hiểu các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của con người
trong Bộ luật hình sự năm 1999, NXB ðà Nẵng - 2001, tr 24
10. Xem: ðinh Văn Quế, Tìm hiểu các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của con người
trong Bộ luật hình sự năm 1999, NXB ðà Nẵng - 2001, tr 25 .

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 23

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


- Cố ý trực tiếp ñược hiểu là trường hợp người phạm tội nhận thức rõ hành vi của
mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước ñược hậu quả của hành vi ñó và mong muốn
cho hậu quả ñó xảy ra nên ñã thực hiện hành vi phạm tội.
- Cố ý gián tiếp ñược hiểu là trường hợp người phạm tội nhận thức rõ hành vi của
mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước ñược hậu quả của hành vi ñó có thể xảy ra,
tuy không mong muốn nhưng vẫn cố ý ñể mặc cho hậu quả ñó xảy ra.
Trong trường hợp hậu quả chết người ñã xảy ra, việc xác ñịnh lỗi là cố ý trực tiếp
hay cố ý gián tiếp không có ý nghĩa trong việc ñịnh tội. Nhưng ñối với trường hợp chết
người chưa xảy ra, việc xác ñịnh lỗi này có ý nghĩa hết sức quan trọng. Cụ thể như
sau:
- Nếu hậu quả chết người chưa xảy ra và lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực
tiếp thì người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người nhưng ở giai
GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 24

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176


ðề tài: Các tội xâm phạm tính mạng con người trong Luật hình sự Việt Nam
ñoạn phạm tội chưa ñạt.
- Nếu hậu quả chết người chưa xảy ra và lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý gián
tiếp thì người phạm tội chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích
(nếu như có thương tích xảy ra) hay các tội phạm khác mà người phạm tội ñã thực hiện
(không mong muốn hậu quả chết người xảy ra nhưng có ý thức ñể mặc cho hậu quả ñó
xảy ra nhưng nó chưa xảy ra), mà không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết
người chưa ñạt.
Trong thực tế, việc xác ñịnh lỗi cố ý trực tiếp hay cố ý gián tiếp không phải lúc
nào cũng ñơn giản mà có nhiều trường hợp hết sức phức tạp. Việc xác ñịnh lỗi còn ñặc

GVHD: T.S Phạm Văn Beo

Trang 25

SVTH: Trần Nhủ Khuyên
MSSV: 5044176